АҚШ - Қазақстан қарым-қатынастары (1991-2007 жж.)

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

І тарау. АҚШ мемлекетінің Орталық Азиядағы геостратегиясының негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
9
1.1 АҚШ.тың Орталық Азиядағы жария және шынайы мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 АҚШ мемлекетінің Орталық Азиядағы сыртқы саясатының бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
15

ІІ тарау. Қазақстан Республикасы және АҚШ арасындағы саяси қарым.қатынастардың орнауы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.1 Мемлекетаралық саяси қарым.қатынастардың дамуы 24
2.2 Қазақстан.Американ экономикалық байланыстарының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
35

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
КІРІСПЕ
Жалпы сипаттама. XX ғасырдың 90-шы жылдарында халықаралық саясатта елеулі өзгерістер орын алды. Бұл өзгерістердің нәтижесінде Қазақстан және Кеңес Одағының құрамында болған басқа республикалар тәуелсіздік алды. Қазақстанмен бір аймақта - Орталық Азияда (ОА) - орналасқан мемлекеттер тәуелсіз дамудың бірінші мүшелінен өтуде. Жетпіс жыл бойы Кеңестік Ресейдің ықпалында, ортақ, бірыңғай әлеуметтік-идеологиялық жағдайда болып келгендеріне қарамастан, қазіргі ОА республикаларын экономикалық-әлеуметтік, саяси дамулары бойынша түрліше сипаттауға болады.
Этнотарихи-географиялық тұрғыдан біртұтас болған аймақ қазіргі кезде саяси-экономикалық дамуларының әркелкілігіне орай бір-бірінен алшақтай түскен тәрізді. Бұл жағдай қуатты шет мемлекеттердің аймақ елдеріне ықпал жасап, өз мүдделерін алға ұстап, ойлаған мақсаттарын жүзеге асыруына ыңғайлы мүмкіншіліктер беруде.
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін биполярлық тепе-теңдік жойылып, халықаралық саясат пен экономикада АҚШ анық басымдылыққа қол жеткізді. Көптеген ғалымдар XXI ғ. алғашқы ширегінде АҚШ-тың белсенділігі мен басымдылығы сақталады деп есептейді.
Бұл мемлекеттердің арасында Қазақстан өзінің экономикалық және саяси тұрғыда Батыс ұсынып отырған модельге жақын даму үстінде.
АҚШ әскери тұрақтарының Қазақстанмен шекаралас мемлекеттерде пайда болуы және орналасуы біздің мемлекетіміздің саясаты үшін /1/ қажетті тың мәселелерді анықтап, байымдауды міндеттеп отыр.
Диплом жұмысының өзектілігі. Кеңес Одағы ыдыраған соң АҚШ бірден Ресейдің ықпалын шектеп, өзінің стратегиялық мүдделерін анықтай бастады. Клинтон әкімшілігінің сыртқы саяси стратегиясында дүниежүзінің әртүрлі аймақтарына кіруге, өз ықпалын кеңейту мәселелері басымдылыққа ие болды. Бұл ретте АҚШ Орталық және Шығыс Еуропада едәуір елеулі жетістіктерге жетті. Беларусь Республикасынан басқа барлық елдер АҚШ бастаған Батыс елдерінің ықпал жүргізу аймағына айналды. АҚШ-тың дүниежүзілік және әртүрлі аймақтардағы стратегиясы, саясаты әлемдік гегемондығын сақтауға, нығайтуға бағытталуда. ОА елдері мұны сезіп, біліп қана қоймай, өз мүдделерін көздей отырып, оған тиісті жағдай жасауда. Бұл - өте күрделі саяси процесс. Оның барысы, басты мақсаттары, салдары, нәтижелері қандай болатынын әзірге кесіп айту қиын. Бірақ оны білу ОА елдері үшін аса маңызды.
Қазақстан Республикасы дербес, тәуелсіз мемлекет ретінде, Ұлы Кеңес державасы ыдырағаннан кейін аяққа тұрғанына да 17 жыл болды. Осы қысқа мерзім ішінде тұңғыш президентіміз Н.Ә. Назарбаевтың сөзіне сүйенсек, еліміз еркін де тәуелсіз Қазақстанды қалыптастырудың ұзақ жолын жүріп өтті. Алғашқы күндерден-ақ біз ұлттық қауіпсіздігімізді нығайтуды басым бағытымыз етіп алған болатынбыз. Кешегі қырғи-қабақ соғыстан кейін елдің қуатын әлемде оның әскерінің санына емес, экономикасының өнім өндірісіне, және дипломатиясының жасампаздығына, табысқа қол жеткізе алатынына қарап бағалай бастады. Осы екі өлшем тұрғысынан алып қарағанда, Қазақстан шынында да мықты мемлекетке айнала білді. Бұл тұжырымды растай келе ірі саясаткерлер, дипломаттар "сыртқы саясатта маңызды бір кезең аяқталды, бұл кезеңде Қазақстан халықаралық аренаға жаңа тәуелсіз мемлекет ретінде шығып, өзін таныта білді, әлем Қазақстан мен оның сыртқы саясатымен танысты", - деп куәлендіреді /2/.
Ел нағыз ел, мемлекет болу үшін, оның рәміздері, өзін-өзі ел санағандығы, экономика мен саясат, тағы басқа салалары өмір сүргендігі жеткіліксіз, ең бастысы оны дүниежүзі, өзге мемлекеттер, көршілер тануы, санасуы, ақылдасуы қажет екендігі айдан анық. Мемлекетті таныстыру ол тек Елбасының ғана тірлігі емес, сонымен қатар, Сыртқы істер министрлігі, елшілік пен өкілдіктердің тікелей ісі болып табылады. Ал бастапқыда біздің сыртқы саяси қызметтегі дәстүріміз жұтаң еді, Қазақстанның Сыртқы істер министрлігі (СІМ) дипломатиядан алыс қызметпен шұғылданатын" - дейді Н.Ә.Назарбаев өз еңбектерінде. Бұл әрине қазір жөнделген мәселе, қазіргі таңда Қазақстанды 120-дан аса мемлекет танып, 105-мен дипломатиялық қарым-катынастар орнатылып, қаржылық және кадрлық қиындықтарға қарамастан шетелде 26 елшілік ашылды, ал Алматыда 40 шетел елшілігі мен миссиялар, 16 халықаралық және ұлттық ұйымдардың өкілдігі жұмыс істеп, 800-ден аса мемлекетаралық және үкіметаралық келісімдер жасалғанын статистика көрсетеді. Бұл әрине, енді аяққа тұрған жас мемлекет үшін үлкен жетістік. Сонымен қатар еліміздің халықаралық байланыстар географиясы бүкіл континенттерді дерлік қамтыды. Серіктестеріміздің арасында Азия, Европа, Австралияның алдыңғы қатарлы мемлекеттері бар. Жан-жақты және теңестірілген саясатымыздың арқасында Қазақстанның АҚШ-пен, Қытай, Жапония, Франция, Канада, Түркия, Иран, Индия, Пакистан, Египет, Сауд Аравиясы, Венгрия және тағы басқа шығыс еуропалық мемлекеттермен қатар, Прибалтика және Скандинавия, Украина мен Закавказье мемлекеттерімен байланыстары жетістіктерге жетіп, дамуда /3/.
Қазақстан өзінің геосаяси жағдайына байланысты көп бағытты саясат ұстануда, осыған қарамастан кезінде Сыртқы істер министрі қызметін атқарған Қ. Тоқаев мырза өз есеп-баяндамасында: «Қазақстандық сыртқы саясаттың маңызды бағыттарының бірі Америка Құрама штатымен қарым қатынасты күшейту болып табылады. Қазақстанның Америкамен ынтымақтастығы экономикалық дамудың тұрақты негізі деген тұжырымдама біраз мәселенің төбесін шолып өтетіні сөзсіз»,- деп атап өтті /4/.
Осыған орай АҚШ - Қазақстан қарым-қатынастарын зерттеу өзекті мәселе болып табылады.
Тақырыптың өзектілігі АҚШ ықпалының мейлінше артып, аймақтағы мемлекеттердің болашағы үшін маңызды кезеңнің басталуымен негізделеді. АҚШ әскери тұрақтарының Қазақстанмен шекаралас мемлекеттерде пайда болуы және орналасуы біздің мемлекетіміздің геостратегиялық саясаты үшін қажетті тың мәселелерді анықтап, пайымдауды міндеттеп отыр. Сондықтан аймаққа АҚШ-тың кірігуі, оның стратегиясының аймақтағы мемлекеттер үшін қандай перспективаларды ашатынын немесе әкеле алатынын зерттеу бүгінгі күн үшін аса өзекті мәселе болып табылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейіне тоқталатын болсақ, АҚШ-тың ОА-дағы геостратегиясы қазіргі кезде түрлі тұрғыдан және түрлі деңгейде зерттелуде. ОА аймағы өткен ғасырдың 90-жылдарында тәуелсіздік жариялап, дүниежүзілік қауымдастыққа бет бұрды. Бұл мәселені көптеген қазақстандық және шетелдік зерттеушілер өз ізденістерінің нысанына алуда. Аймақтағы саяси процестер мен сыртқы мемлекеттер, соның қатарында АҚШ-тың саясаты көптеген ғалымдардың зерттеу нысанына айнала бастады.
Деректемелік негізі ретінде:
1. Дипломатиялық құжаттар, заң шығарушы актілері, екі ел арасындағы келісімдер қарастырылды;
2. БҰҰ елбасы Н.Ә. Назарбаев, Қ.К. Тоқаев сөйлеген сөздері, АҚШ мемлекеттік хатшыларының мәлімдемелері, дипломатиялық өкілдердің мәлімдемелері;
3. Шетел, ресей зерттеушілерінің дипломатиялық еңбектері, монографиялары;
4. «Егемен Қазақстан», «Аналитик», «Саясат», «Международная жизнь», «Континент» сияқты баспасөз мақалалары пайдаланылды;
5. Сонымен қатар интернет жүйесінен ресми сайттар материалдарына талдау жасалынды.
Біздің зерттеу еңбегіміздің өзегін құрап отырған мәселенің теориялык және практикалық басты қырлары Қазақстан Республикасының Президенті
Н. Назарбаевтың, Қазақстан Сыртқы істер министрі Қ. Тоқаевтың, Қ.Сұлтановтың, Өзбекстан Республикасының Президенті И. Каримовтың, Тәжікстан Республикасының Президенті Э. Рахмоновтың және басқа мемлекет қайраткерлерінің еңбектерінде ашылды. М. Тажин, К. Бұрханов, Л. Иватова еңбектерінде Орталық Азия аймағындағы геосаяси мәселелер әлемдік мәселелермен сабақтас қарастырылды.
М. Мұхамедов, Б. Султанов, Л. Музапарова, А. Абишев, В. Галямова, Л.Ерекешева, А. Кожихов, Л. Байдельдинов, Л. Бакаев А. Садыкова, Чжен Кун Фу, Е. Карин, тағы басқа ғалымдардың зерттеулерінде біз қарастырып отырған мәселелермен тектес жалпы теориялық ізденістер жүргізілді. Әлемдегі ірі мемлекеттердің Орталық Азия аймағындағы мүдделерін М. Лаумулин, Е.Арынов, Е. Абенов, И. Тасмағамбетов, Ө. Қасенов, К. Сыроежкин, С.Кушкумбаев, А. Бисенбаев, М. Ашимбаев, Г. Курганбаева еңбектерінде сөз болды. 3. Бжезинский, Г. Киссинджер, М. Олкот, А. Кожихов, А. Уткин, А.Орсариев, Х. Халил, тағы басқа ғалымдар түрлі бағытта және түрлі деңгейде зерттеді. Д. Қыдырбекұлы өзінің монографиясында АҚШ-тың Қазақстанға қатысты геостратегиясын тиянақты қарастырып, бірталай шешімдер мен қорытындылар жасағанын атап өткен дұрыс. Дегенмен, АҚШ-тың Орталық Азиядағы геостратегиясын біртұтас маңызды ғылыми мәселе ретінде зерттеудің салалары мол.
Л.И. Иватованың "Энергетический фактор сотрудничества между Казахстаном и США" мақаласы, А. Арифхановтың "Деятельность Всемирного банка РК" мақалалары пайдаланылды.
Зерттеу жұмысымыздың мақсаты – АҚШ - Қазақстан қарым-қатынастарын, АҚШ-тың ОА аймағындағы сыртқы саясатын кешенді зерттеу. Бұл мақсат келесі міндеттерді шешуді талап етеді:
- геостратегиялық тәжірибе негізінде АҚШ сыртқы саясатының басым бағыттарын айқындау;
- АҚШ-тың дүниежүзінің түрлі аймақтарына қатысты сыртқы саяси тәжірибесі аясында оның Қазақстанға байланысты сыртқы саясатына тән жалпы және дара ерекшеліктерді анықтау, жария және шынайы мақсаттарын көрсету;
- АҚШ сыртқы саясатына ықпал жасайтын факторларды саралау;
- АҚШ сыртқы саясатына қатысты Орталық Азия аймақтық ынтымақтастық қарым-қатынас сипатын ашу;
- АҚШ-тың сыртқы саясатын Қазақстан үшін тиімді пайдаланудың маңызын анықтау.
- Қазақстан және АҚШ қарым-қатынастарының орнауының сатыларын айқындау;
Зерттеудің пәні ретінде АҚШ - Қазақстан қарым-қатынастарының кешенді зерттелуі қойылған.
Диплом жұмысының хронологиялық шеңбері ретінде Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алған күнінен бастап, АҚШ мемлекетімен тәуелсіз ел ретінде қарым-қатынастар орнату кезеңінен қазіргі күнге дейінгі мәселелер қарастырылады.
Диплом жұмысының құрылымы мазмұнына сәйкес кіріспеден, екі тараудан, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына жолдауы //Егемен Қазақстан. 1.10.1998 ж.
2. Внешняя политика Казахстана: сборник статей" Алматы- Москва., 1995 г.
3. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысында. Алматы, 1996 ж. 19-бет.
4. Назарбаев Н. Казахстан 2030: Послание Президента страны народу Казахстана. Указы Президента Республики Казахстан. - Алматы: Раритет, 2002.-144 с.
5. Уткин А.И. Стратегия США для 21 века. М., 2000
6. Современные международные отношения / Под ред. Торкунова А.В. М., 2001
7. Касенов У. Безопасность Центральной Азии. Алматы,1998
8. Проблемы глобальной безопасности.М., 1995
9. Лаумулин М.Т. Казахстан в современных международных отношениях: безопасность, геополитика, политология. Алматы, 2000
10. Касенов У., Елеукенов Д., Лаумулин М. Казахстан и договор о нераспространении ядерного оружия. Алматы, 1994.
11. Проскурин С.А. Национальная безопасность страны: сущность, структура, пути укрепления, М.,1991
12. Джекшенкулов А. Новые независимые государства Центральной Азии в мировом сообществе. М., 1999.
13. Дугин А.Г. Основы геополитики. Геополитическое будущее России. М., 2002г
14. Дергачев В.А. Геополитика. Учебное пособие. Киев, 2000г.
15. «Партнерство во имя мира и развития экономики» К итогам официального визита Н.Назарбаева в Вашингтон.. «Казахстанская правда» 28.01.2000. 3 бет
16. Гаджиев К.С. Введение в геополитику. М., 2000г.
17. Гаджиев К.С. Геополитика. -М.: Международные отношения, 1997.
18. Бжезинский З. Великая шахматная доска. Господство Америки и его геостратегические императивы.-М.: Международные отношения, 1998.
19. Всеобъемлющая международная безопасность. Международно-правовые принципы и нормы: Справочник /Отв. Ред. Б.М.Клименко.-М., 1990
20. Европейский Союз и Центральная Азия, Алматы, 2000.
21. Исингарин Н.И. СНГ: десять лет.-Алматы, 2001.
22. Идрисов Е.А: Казахстан и мировой рынок нефти // Сборник материалов конференции.-Алматы: Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан, 2003.
23. Мантусов В.Б. "Интеграционные образования в рамках СНГ"// ВЭБ, 2001, №12.
24. Петраков Н., Шагалов Г., "Валютный фактор в экономической интеграции стран СНГ" // "Вопросы экономики." - 2003г, №2.
25. Покровский В.А. "Некоторые экономические аспекты сотрудничества стран СНГ". // ВЭБ, №1 2003г.
26. Рыбалкина "Мировые экономические отношения" //Москва 2003г.
27. Шапира М. "Интеграция стран СНГ: политический и экономико-теоретический аспект" МЭ и МО №7 2000г.;
28. www.sng.nso-mgimo.ru;
29. Назарбаев Н. Сындарлы он жыл. - Алматы: Атамұра, 2003. – 240- б.
30. Назарбаев Н. Ғасырлар тоғысында. - Алматы: Өнер, 1996. – 269- б.
31. Назарбаев Н. Тарих толқынында. - Алматы: Атамұра, 1999. – 292- б.
32. Назарбаев Н. "5 лет независимости" Алматы, 1996, С. 273.
33.Внешняя политика Казахстана : сборник статей, Алматы- Москва,1995 9- бет.
34.1996 ж. 12 сәуірде өткен Дж. Бейкердің келуіне байланысты сұхбаттан // Егемен Қазақстан, 1996 ж. 13 сәуір.
35. Иватова Л.М. Казахстанско-американские отношения опыт политологичсского анализа результатов экспертного опроса //Саясат, 1999, № 5.
36 Ғиззатов М. Қазақстан-Американ қатынастарының жаңа кезсңі // Ақиқат, 94/6, 18 бет.
37. Иватова Л.М. Казахстанско-американские отношения: опыт политологического анализа результатов экспертного опроса // Саясат, 1999, 10, 45-б.
38. Казахстан-США: Отношения развиваются успешно и имеют хорошие перспективы // Казахстанская правда, 15 марта 1997 г.
39. Нұрғалиев Б. Америка көзқарастан басталады // Егемен Қазақстан, 24 наурыз 2000 ж.
40. Дж. Бейкер мырзаның келуіне байланысты дөңгелек стол туралы // Егемен Қазақстан, 11-14 сәуір, 1996 ж.
41. Байдельдинов Л. Основы политологии: Учебник.- Алматы: Аналит. Центр "Стратегия", 2002. - 249 с.
42. Бакаев Л., Кыдырбекулы Д. Казахстан в фокусе геополитики США начала XXI века: проблемы и перспективы // США-Канада. - 2002. - №8. - С. 75-89,
43. Чжен Кун Фу. Геополитика Казахстана. - Алматы: Жеті Жарғы, 1999. -416
44. Жамбылов Д.Ә. Тәуелсіздік және саяси сана. - Алматы: Жеті жарғы, 1999.
45. Токаев К. Под стягом независимости: Очерки о внешней политике Казахстана. - Алматы: Білім, 1997. - 736 с.
46. Токаев К. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации Алматы, 2000. - 584 с.
47. Токаев К.К. ООН: полвека служения миру.-Алматы, 1995.
48. Токаев К.К. Дипломатия РК. Астана: Елорда, 2001.

49. Жумагулов Б. Наши корни едины. Доклад на Форуме центрально-
азиатских стран от 05.05. 2006.
50. Кушкумбаев С.К. Центральная Азия на путях интеграции: геополитика, этничность, безопасность. Алматы, 2002.
51. КИСИ Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и
безопасность. Алматы, 2002.
        
        |      |АҚШ – ... ...                          |       |
| ... жж.) | |
| | | |
| ... | |
| ... ... | |
| | |3 |
| |І ... АҚШ мемлекетінің Орталық Азиядағы | |
| ... ... |9 |
| ... | ... |АҚШ-тың Орталық Азиядағы жария және шынайы мақсаттары | |
| ... |
| ... | ... |АҚШ мемлекетінің Орталық Азиядағы сыртқы саясатының | |
| ... |15 |
| ... |
| |.. | |
| | | |
| | | |
| |ІІ ... ... Республикасы және АҚШ арасындағы саяси | |
| ... ... мен ... | |
| ... |
| ... | ... ... ... ... ... |24 ... |Қазақстан-Американ экономикалық байланыстарының қалыптасуы | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |46 |
| ... ... ... ………………………………. |49 |
| | | |
| | | ... ... XX ... 90-шы ... халықаралық саясатта
елеулі өзгерістер орын алды. Бұл өзгерістердің нәтижесінде Қазақстан және
Кеңес ... ... ... ... ... ... ... бір аймақта - Орталық Азияда (ОА) - орналасқан мемлекеттер
тәуелсіз дамудың бірінші ... ... ... жыл бойы Кеңестік Ресейдің
ықпалында, ортақ, ... ... ... ... ... қазіргі ОА республикаларын ... ... ... бойынша түрліше сипаттауға болады.
Этнотарихи-географиялық тұрғыдан біртұтас болған аймақ қазіргі кезде
саяси-экономикалық дамуларының әркелкілігіне орай ... ... ... Бұл ... ... шет ... ... елдеріне ықпал
жасап, өз мүдделерін алға ұстап, ойлаған мақсаттарын ... ... ... ... ... ... кейін биполярлық тепе-теңдік жойылып,
халықаралық саясат пен экономикада АҚШ анық ... қол ... ... XXI ғ. ... ... АҚШ-тың белсенділігі мен
басымдылығы сақталады деп есептейді.
Бұл мемлекеттердің арасында Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... жақын даму үстінде.
АҚШ әскери тұрақтарының Қазақстанмен шекаралас мемлекеттерде пайда болуы
және орналасуы біздің мемлекетіміздің ... үшін /1/ ... ... ... ... ... отыр.
Диплом жұмысының өзектілігі. Кеңес ... ... соң АҚШ ... ... шектеп, өзінің стратегиялық мүдделерін ... ... ... сыртқы саяси стратегиясында дүниежүзінің әртүрлі
аймақтарына кіруге, өз ықпалын кеңейту мәселелері басымдылыққа ие ... ... АҚШ ... және ... Еуропада едәуір елеулі жетістіктерге
жетті. Беларусь Республикасынан басқа барлық ... АҚШ ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың дүниежүзілік және әртүрлі
аймақтардағы стратегиясы, саясаты әлемдік гегемондығын сақтауға, нығайтуға
бағытталуда. ОА елдері мұны сезіп, ... қана ... өз ... ... оған ... ... ... Бұл - өте күрделі саяси процесс. Оның
барысы, басты мақсаттары, салдары, нәтижелері қандай болатынын әзірге ... ... ... оны білу ОА ... үшін аса ... Республикасы дербес, тәуелсіз мемлекет ретінде, Ұлы Кеңес
державасы ыдырағаннан кейін аяққа тұрғанына да 17 жыл ... Осы ... ... ... ... Н.Ә. ... ... сүйенсек,
еліміз еркін де тәуелсіз Қазақстанды қалыптастырудың ұзақ жолын жүріп өтті.
Алғашқы күндерден-ақ біз ұлттық қауіпсіздігімізді нығайтуды басым бағытымыз
етіп ... ... ... ... ... ... елдің қуатын
әлемде оның әскерінің санына емес, экономикасының өнім өндірісіне, ... ... ... қол ... ... ... ... Осы екі өлшем тұрғысынан алып қарағанда, Қазақстан шынында ... ... ... білді. Бұл тұжырымды растай келе ірі саясаткерлер,
дипломаттар "сыртқы саясатта маңызды бір ... ... бұл ... ... ... жаңа ... мемлекет ретінде шығып, өзін
таныта білді, әлем Қазақстан мен оның сыртқы саясатымен танысты", - ... ... ... ел, ... болу ... оның рәміздері, өзін-өзі ел
санағандығы, экономика мен саясат, тағы ... ... өмір ... ең ... оны ... өзге ... ... тануы,
санасуы, ақылдасуы қажет екендігі айдан анық. Мемлекетті таныстыру ол тек
Елбасының ғана тірлігі ... ... ... ... ... ... пен ... тікелей ісі болып табылады. Ал бастапқыда біздің
сыртқы саяси қызметтегі дәстүріміз жұтаң еді, ... ... ... (СІМ) дипломатиядан алыс қызметпен шұғылданатын" - ... өз ... Бұл ... қазір жөнделген мәселе, қазіргі
таңда Қазақстанды 120-дан аса ... ... ... ... ... ... қаржылық және кадрлық қиындықтарға қарамастан шетелде
26 елшілік ашылды, ал Алматыда 40 шетел ... мен ... ... және ... ... өкілдігі жұмыс істеп, 800-ден аса
мемлекетаралық және ... ... ... ... Бұл ... енді аяққа тұрған жас мемлекет үшін үлкен жетістік.
Сонымен ... ... ... ... ... ... дерлік қамтыды. Серіктестеріміздің арасында Азия, Европа,
Австралияның алдыңғы қатарлы мемлекеттері бар. Жан-жақты және ... ... ... ... ... ... Франция,
Канада, Түркия, Иран, Индия, Пакистан, Египет, Сауд ... ... ... басқа шығыс еуропалық мемлекеттермен қатар, ... ... ... мен ... ... ... ... дамуда /3/.
Қазақстан өзінің геосаяси жағдайына байланысты көп бағытты
саясат ұстануда, осыған ... ... ... істер министрі қызметін
атқарған Қ. Тоқаев мырза өз ... ... ... маңызды бағыттарының бірі Америка Құрама штатымен қарым қатынасты
күшейту болып табылады. Қазақстанның Америкамен ынтымақтастығы экономикалық
дамудың тұрақты ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз»,- деп атап өтті /4/.
Осыған орай АҚШ - Қазақстан қарым-қатынастарын ... ... ... ... өзектілігі АҚШ ықпалының мейлінше артып, аймақтағы
мемлекеттердің ... үшін ... ... ... ... ... тұрақтарының Қазақстанмен шекаралас мемлекеттерде пайда болуы және
орналасуы біздің мемлекетіміздің геостратегиялық саясаты үшін ... ... ... ... міндеттеп отыр. Сондықтан аймаққа АҚШ-тың
кірігуі, оның стратегиясының ... ... үшін ... ... немесе әкеле алатынын зерттеу бүгінгі күн үшін
аса өзекті мәселе ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың ОА-дағы
геостратегиясы қазіргі кезде түрлі тұрғыдан және түрлі деңгейде ... ... ... ... ... ... жариялап, дүниежүзілік
қауымдастыққа бет бұрды. Бұл мәселені көптеген қазақстандық және ... өз ... ... ... ... ... ... сыртқы мемлекеттер, соның қатарында АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... ... ретінде:
1. Дипломатиялық құжаттар, заң шығарушы актілері, екі ел ... ... БҰҰ ... Н.Ә. ... Қ.К. ... сөйлеген сөздері, АҚШ
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... дипломатиялық еңбектері,
монографиялары;
4. ... ... ... ... «Международная жизнь»,
«Континент» сияқты баспасөз мақалалары пайдаланылды;
5. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... зерттеу еңбегіміздің өзегін құрап отырған мәселенің теориялык және
практикалық ... ... ... ... ... ... Сыртқы істер министрі Қ. Тоқаевтың,
Қ.Сұлтановтың, Өзбекстан ... ... И. ... ... Президенті Э. Рахмоновтың және басқа мемлекет
қайраткерлерінің еңбектерінде ашылды. М. Тажин, К. ... Л. ... ... Азия ... ... мәселелер әлемдік
мәселелермен сабақтас ... ... Б. ... Л. ... А. ... В. Галямова,
Л.Ерекешева, А. Кожихов, Л. Байдельдинов, Л. Бакаев А. Садыкова, Чжен Кун
Фу, Е. ... тағы ... ... ... біз ... отырған
мәселелермен тектес жалпы теориялық ізденістер жүргізілді. Әлемдегі ... ... Азия ... ... М. Лаумулин, Е.Арынов,
Е. Абенов, И. Тасмағамбетов, Ө. Қасенов, К. Сыроежкин, ... ... М. ... Г. ... ... сөз болды. 3.
Бжезинский, Г. Киссинджер, М. ... А. ... А. ... ... ... тағы ... ... түрлі бағытта және түрлі деңгейде зерттеді. Д.
Қыдырбекұлы өзінің монографиясында ... ... ... ... ... ... шешімдер мен қорытындылар
жасағанын атап өткен ... ... ... ... ... ... маңызды ғылыми мәселе ретінде зерттеудің салалары
мол.
Л.И. ... ... ... ... ... ... ... мақаласы, А. Арифхановтың "Деятельность ... ... ... пайдаланылды.
Зерттеу жұмысымыздың мақсаты – АҚШ - Қазақстан ... ... ОА ... ... ... кешенді зерттеу. Бұл мақсат ... ... ... ... ... ... ... АҚШ сыртқы саясатының басым
бағыттарын ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі
аясында оның Қазақстанға байланысты сыртқы саясатына тән жалпы және дара
ерекшеліктерді анықтау, жария және ... ... ... АҚШ ... ... ықпал жасайтын факторларды саралау;
АҚШ сыртқы саясатына қатысты Орталық Азия аймақтық ... ... ... ... ... саясатын Қазақстан үшін тиімді пайдаланудың маңызын анықтау.
Қазақстан және АҚШ қарым-қатынастарының орнауының сатыларын айқындау;
Зерттеудің пәні ретінде АҚШ - ... ... ... ... ... ... шеңбері ретінде Қазақстан
Республикасының тәуелсіздік алған ... ... АҚШ ... ... ... қарым-қатынастар орнату кезеңінен қазіргі күнге дейінгі
мәселелер ... ... ... ... ... ... екі ... және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. АҚШ мемлекетінің ... ... ... ... АҚШ-тың Орталық Азиядағы жария және шынайы мақсаттары
Американ әкімшіліктерінің II ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде жоғарыда
келтірілген үш аймақта өз үстемдігін орнатуға ұласты. Осы ... ... ... ... ... мен ортақ жаудың
болғандығымен анықталды. «Қырғи қабақ соғыста» Кеңес ... ... ... ... тұрақтылығын жойды. Өз кезегінде бұл
тұрақтылық «батыс пен ... ... ... ... негізделген еді. Ортақ жаудың жойылып, «жаудың» демократиялық-
нарықтық ... ... АҚШ пен ... ... ... ... негізді айналып өтсе де, экономикалық және сыртқы саясат
салаларындағы бірлікті теңселтіп кетті. ... ... ... - Батыс
Еуропа елдері «қырғи қабақ соғыс» аяқталған соң, ... ... ... ... сыңай танытты. Соңғы ... ... ... ... ... ... НАТО-ның Еуропадағы
ролін қайта саралауға әкелді. Германия мен ... ... ... елдері қауіпсіздікті қамтамасыздандыру шаралары ... ... құру ... ... ... 1993 жылы жасалынған
Маастрихт келісімінде Батыс Еуропа елдері тек ... және ... ... ... ... ... ... сыртқы саясат пен
қауіпсіздік саласында тығыз одақ ... ... ... «1999 ... ... ... НАТО мен ... біріншілігін
ақтайды» дегеніне қарамастан, бұл соғыс, ... ... ... ... ... ... ұйымын құруға бағытталған әрекеттерді
күшейте түсті. Дамыған Еуропа елдері АҚШ-тың ... ... мен ... мезі ... салт-дәстүрлерін қабылдаудан бас тартуда. 1997
жылы Денверде өткен «Үлкен ... бас ... ... ... банкетке АҚШ-тьщ «ұлттық киімі» саналатын ... ... мен ... киіп бару ... ... жоқ. ... канцлері
Г.Коль «Тайм» газетіне берген сұхбатында Америка басшысымен ... ... ұзақ ... және оны ешқашан кимейтінін ... ... ... ... Р. ... мен Францияның президенті Ж.Ширак
ұстанды. «Американдық модель» туралы салтанаттың қабылдануы қиынға ... пен ... Одақ ... ... ... мүдделер
айналасында да қайшылықтар көбеюде. Олардың ретін ... ... мен ... ... ... жасау салалары қамтиды.
Бірақ АҚШ тарапына ... ... ... ... валюта - еуродан төніп
тұр. ... ... Фрэд ... ойынша, еуроның қатаюы II д.ж.с-тан
бері доллар басым болып келген халықаралық қаржы ... екі ... ... ... өте халықаралық инвестициялардағы 1 триллионға
жуық АҚШ доллары сомасындағы қаржы ... ... ... ... ... байланысты еуроның ықпалы бірінші кезекте Еуропалық Одақ ... ... ... таралмақ. Олар бұрынғы КСРО елдері мен Парсы
шығанағы аймағы ... ... ... мен ... ... ... осы ... күшеюін білдіреді. Қазіргі жағдайда АҚШ бұл
процесті еуро аймағына тасымалданатын мұнайды бақылау ... ... ... АҚШ пен біріккен Еуропа арасындағы сыртқы ... пен ... ... ... осы ... мәселесінен
бастау алады. Сондықтан қазіргі кезде Германия мен Францияның халықаралық
қатынастар мәселелері ... ... ... ... ... ... ... сауда-экономикалық мәселелер) Вашингтонның ... ... ... келгенде, АҚШ-тың Батыс Еуропа ... ...... ... әскери және саясат ... ... ... ... екі ... ... бұл ... бойынша
күрделі келіспеушіліктер орын алған жоқ. Бірақ геостратегиялық мақсатқа
жету күтпеген нәтижелерге - атлантикалық одақтағы ... пен ... ... ... ... шығанағы аймағындағы геостратегиясының
компоненттерінде идеологиялық ... ... ... ... ... жетістігі де жартылай еді. Себебі АҚШ аймақтағы
ірі елдер - Иран мен ... ... ... ... алмаса да, басқа
Сауд Аравиясы, Кувейт, Катар және ... ... ... ... ... қол ... Дегенмен, Американың аймаққа экономикалық
тұрғыдан тәуелділігі және ... ... ... ... ... ... компоненттің айқын басымдылығын белгіледі.
Вашингтон геостратегиясындағы басты мақсаттың экономикалық салада жатқанын,
ал, кейінірек ... ... ... ескерсек, ақ үй әкімшілігі
бұл аймақта әлі айтарлықтай ... ... жоқ, ... ... АҚШ үшін ... деп ... болады. Қалай болмасын, қазіргі
кезде бұл аймақтың басқа ... ... ... ... ең ... ... отырғаны анық /7/.
Американ әкімшіліктерінің АТА-да Кеңес Одағына қарсы ... ... ... ... осы аймақтағы ықпалы Қытаймен
теңгеріліп, АҚШ басымдылығы орнатылды. ... бұл ... ... идеологиялық фактор Парсы шығанағы
аймағындағыдай міндетті сипатқа ие болған жоқ. ... ... ... ... ... ... ұғым ... ұлттық тәжірибесіндегі шешуші
элементі емес еді /8/
Аймақ елдерінің АҚШ-ты ... ... азат ... ел ... ... ... жарым-жартылай орнығуына жол ашты. Ал дер кезінде
көрсетілген экономикалық және ... ... ... ... ... болуына әкелді. Әскери-саяси салада АҚШ
негізінен екі мемлекетте - Жапония мен Корея Республикасында орнығуға ... ... ... ... ... алғанда көзделген мақсат
орындалды. Бірақ Вашингтон мен Мәскеу арасындағы «темір перде» құлағаннан
кейін, ... ... ... ... бастады. Бұл әрине, енді АҚШ пен ҚХР
арасында жаңа «қырғи қабақ ... ... ... ... де ... АҚШ геостратегиясының нәтижесі болып табылады.
АҚШ-тың геостратегиясы қазіргі кезде өзінің тәжірибесінде бұрын-соңды
болмаған ... тап ... ... АҚШ-тың XX ғасыр ортасына дейінгі
геостратегиялық ... ... ... ... шектелді. Оның
бұл кезеңдегі тәжірибесін шартты түрде «бір өрісті» тәжірибе деп ... XX ... ... 1991 жылға дейінгі тәжірибесін «екі өрісті» деп
қарастырған орынды. Бұл кезеңдерде Вашингтондағылар дүние жүзінің әр ... өз ... ... қол жеткізді. Тарихтағы геосаяси
тәжірибе көрсеткендей, бұл ... ... АҚШ ... ... ... жүрді. Айырмашылык тек географиялық орналасу мен
ғылыми-техникалық жетістіктердің деңгейінде болды /9/.
Ал қазіргі кездегі ... ... ... ... ... орын ... ... бүгінгі әлем орталықтары біріккен
Еуропада, Ресейде, Жапонияда, Қытай мен Үндістанда орналасқан «көп ... кіре ... ... жағдайда АҚШ әкімшілігінің алдында
әлемдік саясаттағы ... ... ... ... ... нығайту мәселесі тұр.
Қазіргі кезде Вашингтон осындай мәселелерді ... ... ОА ... Себебі ОА аймағы өзінің геосаяси орналасуына орай Вашингтонға
жоғарыда келтірілген үш аймаққа да ықпал жүргізуге ыңғайлы ... ... ... ... ... ОА ... басты және басым
мүдделері мен мақсаттары оның осы үш аймаққа, Еуразияға ... ... ... ... ... Вашингтонның ОА аймағындағы
мүдделері бірінші кезекте оның дүниежүзілік деңгейдегі мүдделерінің
мазмұнынан және ... іс ... ... ... ... ... ... кездегі ғаламдық мүдделерін, мақсаттарын анықтау оның ОА
аймағындағы стратегиясын белгілеуге, басым бағыттарын ажыратуға мүмкіндік
береді. ... ... ... ең ... АҚШ ... ... ... олардың мазмұнын өзгертпесе де ... ... алып ... ... айтқанда, әуелгі бағыттан адастырды.
Егер АҚШ-тың биполярлық жүйедегі жауы бір ... ... ... тек бір ... ... ... ... кезде
жағдай мүлде өзгерді /10/.
Идеологиялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ғана айналып өтті. Әскери
одақтастар мен ... ... ... ... болып
шықты. КСРО-ның ыдырауы геосаяси тұрғыдан маңызды ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-ты өзінің геостратегиялық
мүдделері мен мақсаттарын қайта қарастырып, анықтауға мәжбүр етті. Әрине
бұл ... ... ... және ... ... болатыны
белгілі.
Тұрақты мүдделердің қатарына өмірлік маңызы бар, ... ... ... ... ... (жаппай жою қаруының, зымыран
технологияларының таралуы және т.б.) ... Ал, ... ... ретін
тұрақты мүдделерді қамтамасыздандыратын аралық мүдделер құрайды. Соңғылары
халықаралық ахуалдың, белгілі бір аймақтардағы геосаяси жағдайдың өзгеруіне
немесе ... ... ... ... ... ... өздерінің тұрақты мүдделерінің қатарына АҚШ аумақ
тұтастығының, халқының ... және ... ... әрі ... ... сақталуын жатқызады.
Сондықтан АҚШ ЖЖҚ мен оны жеткізу құралдарының ... ... ... жаюы мен ... ... ... американ
компанияларына ашық болуына мүдделі. ... ... осы ... ... ... екі өрісті жүйенің аясында іске
асырылды. Ал ... ... бұл ... тек Ресей ғана емес, сонымен
қатар басқа да ... және ... ... ... ... әр ... ... қауіп төндіруде. Мұндай сипаттағы мәселелер
«тежеу» секілді геостратегиялық бағдарламаға толығымен сай ... ... АҚШ бұл ... ... ... күш ... ... арқылы
іске асырады. Себебі «тежеу» ... ... бір ... Ал, ... ... ... және ... гегемондыққа ұмтылып
отырған мемлекеттердің барлығын тежеу АҚШ үшін ... ... ... ... АҚШ ... Орталық Азиядағы сыртқы саясатының бағыттары
КСРО таратылып, тәуелсіз мемлекеттер құрылғаннан бері он алты ... ... ... ... уақыт аралығында ОА жерінде ірі саяси-экономикалық
өзгерістер орын алды. Аймақтың ... ... мен ... ... ... жүзіндегі қуатты, алдыңғы қатарлы мемлекеттердің
қызығушылығын туғызды. Олар осы ... бай ... ... ... ... табу ... ... жасап, өз
мүдделерін батыл алға жылжытты. АҚШ бұл ... ... ... басқа қуатты мемлекеттерге қарағанда геостратегиялық маңызы бар
жетістіктерге жетуде. Оның бұл ... ... 1991 ... бері ... ... таралды. АҚШ-тың осындай мақсаты, бағдарланған іс-
әрекеттері, бұл саладағы ... ... ... әрі ... ... ... ... ОА аймағындағы саясатын
егжей-тегжейлі сараптаудан өткізудің саяси-әлеуметтік қажеттілігі айқындала
түсті. Бұл ... ... ... әрбір мәселе келесі бір ірі мәселені күн
тәртібіне шығарып, саяси ғылымдар алдына жаңа ғылыми міндеттер қоюда /12/.
АҚШ-тың ОА ... ... оның ... ... көзі саяси тарих тәжірибесінен, ежелгі замандағы және ... ... ... мемлекетті басқару туралы терең ойларынан бастау
алатыны сөзсіз.
Бұл жерде айтып кететін жағдай мыналар – геосаясат ғылымы Жер ... ... ... ... Жер ... ... ... шағында, ХІХ ғасыр аяғында қалыптасты; геосаясат
ғылымының даму ... ... ... ... Сондықтан қазіргі
кезде бұл ғылымның пәні мен нысаны ауқымы Жердің шеңберінен шығып, ... және т.б. ... ... байланысқа түсу үстінде деген ой
түйіндеуге болады. Болашаққа көз сала ... бұл ... тек ... ... ... ... қатар Күн жүйесіндегі планеталардың
географиясын, қозғалу траекторияларын, ... ... ... тарту күшін және көптеген басқа да факторлардың ... ... ... ... зерттеумен айналысады деп
жорамал жасай аламыз /13/.
Жалпы адамзатқа ортақ құндылықтардың идеологиялық деңгейге мемлекеттік
мүдде бағдарламасы тұрғысынан көтеріліп, ... ... ... Бұл ... ... әр ... кезеңдер мен аймақтарда, соның қатарында ОА-
да жүргізіп келе жатқан геостратегиясына ортақ ... ... ... ... ... ... келтірілген мақсаттарға жету үшін оңтайлы
жағдайларда алдыңғы орынға шығарылып, ... ... ... ... ... геосаяси тәжірибелердің негізінде қазіргі кездегі АҚШ
геостратегиясының құрамдас бөліктері Вашингтонның ... ... және ... ... ... ... сай ... жасап, белгілі бір мақсатқа жетудің әдіс-айласы,
жолы қызметін орынды атқарды. Геостратегиялық ... пен ... ... өзі ... ... ... идеологиялық
құндылықтардан кейін шегінуге мәжбүр ... ... ... идеологиялық компонент ішкі саясатта қоғамды
жұмылдырушы, топтастырушы ... ... ... ... ... ... ... асыруға қажеттілік басымдық алғанда, тиісті
елдердің ішкі саясатына ... ... ... ... ... ... ... жасады /14/.
Геосаяси тәжірибе Құрама Штаттардың ХVІІІ-ХІХ ғғ. дүниежүзілік қуатты
мемлекеттермен, ұлы державалармен ... ... ... ... ... ... ... қуаты мен ұлы
державаларға қарағандағы икемді ... ... оның ... ... ... қамтамасыз еткен басты факторлар болып табылады.
II дүниежүзілік соғыстан кейін Құрама Штаттардың қуаты дүние жүзінің
түпкір-түпкіріне таралып, теңіздермен және ... ... ... теңіз-сауда жолдарына (бұғаздар, шығанақтар, каналдар) ... ... ... ... ... Таяу Шығыс және Азия-Тынық мүхит
аймақтарындағы бірқатар ... ... ... ... орын ... ... ... жартысынан бері Вашингтон Кеңес Одағымен ... ... ... ... ... ... Батыс Еуропаға
қатысты жүргізген геостратегиясында идеологиялық, ... және ... ... толығымен іске асырылды. Бұған Батыс еуропалықтардың АҚШ-
пен тарихи-мәдени ... ... ... болуы, ортақ жауларының болуы
септігін тигізді. ... ... ... ... ... ықпалы Жапония мен Оңтүстік Кореяда толығымен іске асырылды
деп айтуға болады /15/.
Кеңес Одағы ... ... осы ... ортасында геосаяси тұрғыдан
әлсіз, бос кеңістік пайда болып, Құрама Штаттардьщ геостратегиялық бағытына
әсерін тигізді. Елу жылға жуық уақыт ... АҚШ ... ... жасау
геостратегиясын жоғарыдағы үш аймақ - Батыс ... ... ... ... ... ... XX ғ. ... таман ОА аймағында Ресей ықпалының
әлсіреуі АҚШ-қа үлкен геосаяси басымдықтардың бетін ашып, бір нүктеден ...... ... ... және ... ... ... аймақтың
байлығын пайдалануға қолайлы жағдай туғызды. Осының барлығын зерттеуде АҚШ-
тың аймақта ... ... және ... ... ... ... ... ОА-дағы шынайы мақсаттары оның қауіпсіздігімен тікелей байланысты
– стратегиялық басты мүдделерінен туындайды: жаппай жою қаруын ОА аумағынан
шығару, оның ... шек қою; ... ... ... ... ... ресурстарын игеруге АҚШ-тың және одақтас елдердің
компанияларына жол ашу; ... ... ...... ... ... экономикалық салаға бейімдеу. Бұлар
АҚШ-тың ОА-дағы шынайы мақсаттарының негізін түзеді /17/.
Құрама Штаттардың ... ... ... ОА ... ... орнату мәселесін жатқыздық. Мұны Вашингтон басты мақсат ретінде бет
алдына ұстағанмен, шын мәнінде ол Құрама ... ... ... ... ... ... тигізетін
геостратегиялық әдістің бір түрі болып табылады. Осыған дәлел ... ... және ... ... ... да ... қатысты екіжақты
стандарттардың қолданылуы келтірілді.
ОА аймағының төңірегіндегі Ресей, Иран және ... ... ... және ... мәселелер аясында қарсылас ретінде қарастырады.
АҚШ та өз кезегінде бұл ... ... ... ... ... ... деп есептемейді. Осыған байланысты ОА
аймағының төңірегіндегі бұл елдер аймақта АҚШ ... ... ... емес. Бұл мемлекеттер өздерінің қарсы әрекеттерін іске ... ОА ... ... ... ... АҚШ ... ... ықыласты /18/.
Аймаққа ықпал жүргізу деңгейі бойынша Ресейдің мүмкіншіліктері жоғары.
Оның ықпалы геостратегиядағы маңызды үш ...... және ... ... ... Қытайдың ықпалы қазіргі
кезде экономикалық басымдығын орнықтыру шараларымен ... Иран ... ... ... ... ... ие ... жоқ. Осыған
қарамастан бұл елдерге ортақ бір мүдде бар деген шешімге келуге болады. Ол
... ... ... ... ... ... ... ұстанған саясаты да
елеулі ықпал жасайды. ... ... ... өз ... ... ... ... геостратегиялық тұрақты басымдықтарсыз білдіріп отырған
мемлекет – Өзбекстан. Өзбекстанның ... ... ... ... ... ... сақталып қалуының басты кепілі саналады. Қазақстан
мен ... ... ... ... ... әрекет жасауы классикалық геосаясат тұрғысынан алғанда, АҚШ-тың
геостратегиялық мүдделеріне сәйкес ... ... емес ... келесі мемлекеттер – Қырғызстан мен Тәжікстан АҚШ-қа
Вашингтонның экономикалық көмегінің мөлшеріне ... ... ... мен ... да ... ... да ... болады.
ОА елдерінің қатысуымен құрылған халықаралық ... ... ... ... ... ... Ресей мен Қытайдың
белсенділігі анықталды. АҚШ-тың белсенділігі ... ... екі ... ... Ресей мен Қытайдың белсенділігі екі жақты және көп
жақты ... ... АҚШ ... шектен тыс таралуына тежеу
келтіруде /20/.
Орталық Азия өңірі, оның ... ... үшін ... ... мен ... ел ... реформаларға қолайлы жағдай туғызуда,
экономикалық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... зор маңыз берілетін болу керек. Қазақстанның жедел
экономикалық және саяси әлеуметтік прогресі үшін АҚШ ... ... ... пайдалану тиімді болмақ.
АҚШ Орталық Азия республикаларында ... ... ... ... қолғабыс тигізуге қазіргі ... ... ... ... шығармау керек. Орталық Азия елдері Американың бұл ... ... ... ... ... ... дамытуға
деген ынталылығын да өз мүдделеріне сәйкес оңтайлы пайдалану жолдарын
саралап, бұл бағытта өз ... ... ... ... ... ... ... тиісті. Сонымен қатар АҚШ-тың Жібек жолы туралы заңынан
(1999 ж.) ... ... ... қажетті стратегиялық ... ... да ОА ... ... маңызды мүдделерін
қорғауға қызмет ... ... ... ШЫҰ, ТМД, ... ... мән беруінің республикада ғана емес, тұтас ОА ... XXI ... ... тұруға, ұзақ мерзімді стратегиялық мүдделерді қамтамасыз
етуге тигізетін оң ықпалы болатыны ... ... ... ... ... ... ... өңірдегі әр республиканың қауіпсіздігін
қамтамасыз ету, іске асырылып ... ... ... жағдай туғызу
барынша интеграциялануды талап етеді. Осы орайда Қазақстан Президентінің
Орталық Азия елдері Одағын құру ... ... ... ... ... өмірлік маңызы зор /21/.
АҚШ геостратегиясының қалыптасуы мен дамуындағы басым бағыттар оның
тиісті аймақтарда идеологиялық, ... және ... ... өз ... ... ... жүзеге асыру қажеттіліктерімен
анықталады.
АҚШ-тың дүниежүзінің түрлі ... ... ... аясында оның Орталық Азиядағы геостратегиясына тән жалпы сипат
тиісті ... іске ... ... саяси-экономикалық
факторлардың басымдығымен және тұрақтылығымен ерекшеленеді, ал дара
ерекшеліктері ... (ОА) ... ... ... ... ... геостратегиясына ықпал жасайтын басты факторларды
анықтаудың үлкен ... және ... ... бар. ... ... ... ... геостратегиясына ықпал жасайтын факторлар
қатарында тараптардың мүдделеріндегі сәйкестіктің, ... ... орын алуы оң ... ... Сонымен қатар АҚШ-тың Орталық
Азия өңірінде геостратегиялық басымдыққа қол ... ... ... ... ... ... ... да мемлекеттердің өз мүдделерін
қорғауы мен жүзеге асыруы жолындағы белсенділігін арттырады /22/.
Кеңес Одағы ... ... ... ... жойылып,
халықаралық саясат пен экономикада АҚШ анық басымдылыққа қол ... ... XXI ғ. ... ... АҚШ-тың белсенділігі мен
басымдылығы сақталады деп есептейді.
АҚШ-тың қаржысын, технологиялық және ғылыми жетістіктерін ... ... ... ... Азия ... мүдделі. Өткен ғасырда
Батыс Германияның, Жапонияның, ... Азия ... ... болуы АҚШ-
тың геостратегиялық мүдделерін іске асыру қажеттілігінен туындады. Ал оның
қарсылығына ұшыраған мемлекеттер ... ... ... көруде. АҚШ-тың
Югославиядағы әскери операциялары Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
қалыптасқан халықаралық саяси ... ... ... ... ... ... бұл ... АҚШ-тың биполярлы кезеңнен кейін өзгере
бастаған әлемдік халықаралық саяси жүйеге деген көзқарасын білдірмейді ... айта ... ... ... XX ғ. аяғы мен қазіргі кезде
халықаралық қатынастарда жасап отырған ... осы ... ... ... байқауға болады. Құрама Штаттары үшін оларға
ыңғайлы болатын халықаралық экономикалық, ... және ... ... өте ... Осындай ортаны қалыптастыру үшін Ақ ... өз ... ... ... – «адам құқығы»,
«нарықтық экономика», «демократия» секілді және т.б. ... ... Бұл ... бас ... ... сыртқы саясатының
мүдделеріне қайшы келген мемлекеттер соққыға алынып, зардап ... ... ... ... осындай іс-әрекеттері жаңа құбылыс емес.
АҚШ-тың геостратегиялық тәжірибесіне сүйенгенде, Вашингтонның ... іске ... ... ... ... ... өзге
мемлекеттерге қатысты талай рет күш қолданғанын байқамау мүмкін ... ... Ақ үй ... ... ... ... АҚШ-тың осы жерлерде нығайып, өз үстемдігін орнатуы оның әлемдік
үстемдігіне жол ашты. Өз ... осы ... ... ... негізінде тарихта өз көріністерін тапқан геостратегиялық
тәжірибе жатты /23/.
АҚШ-тың ОА аймағында жүргізе бастаған сыртқы ... ... ... ... ... Бірінші кезең – 1991-1995 жж. АҚШ-тың қауіпсіздік
мәселелерінің шешіліп, идеологиялық және ... ... Осы ... АҚШ ОА ... ... байланыстарды
орнатып, жаңадан пайда болган мемлекеттердің қалыптасуына үлес ... ... ... ... ... ... демократиялық жолмен
дамуды ұйғарды. Ал АҚШ жаңадан қалыптасқан халықаралық ортаға ... ... өз ... ... ... ... асыруға бет қойды.
Екінші кезең: 1996-2000 жж. Құрама Штаттары аймақтың табиғи қорларын
белсенді игеруге ... шақ. Бұл ... ... көмегімен ОА елдері
жүргізген саяси-экономикалық реформалар өз нәтижелерін бере бастаған еді.
АҚШ ... ... ... мен ОА ... ... ... осы ... орын алды. Негізгі мәселе Каспийдегі мұнай-газ ... ... ... ... анықтаумен байланысты болды.
Қуатты елдердің аймақтағы мүдделері мен ықпалының айқындала түсіп, ... ... ... бейімделуі осы кезеңге сай келді.
Үшінші кезең – 2001 жылдың 11 қыркүйегінен басталып, қазіргі күнге дейін
жалғасуда.
Аталған кезеңдердің ... ... ... ... ... ... ... көрсету, жалғастық жолдарын байқау, бүгінгі
күннің басты ғылыми мәселелері ... ... ... ... соң АҚШ бірден Ресейдің ықпалын шектеп, өзінің
стратегиялық мүдделерін анықтай бастады. ... ... ... саяси
стратегиясында дүниежүзінің әр түрлі аймақтарына кіруге, өз ықпалын ... ... ие ... Бұл ретте АҚШ Орталық және Шығыс Еуропада
едәуір елеулі жетістіктерге ... ... ... ... ... АҚШ бастаған Батыс елдерінің ықпал жүргізу аймағына айналды. АҚШ-тың
дүниежүзілік және әртүрлі аймақтардағы ... ... ... ... ... бағытталуда. ОА елдері мұны сезіп, біліп
қана қоймай, өз ... ... ... оған ... ... ... Бұл
өте күрделі саяси процесс. Оның барысы, басты мақсаттары, ... ... ... әзірге кесіп айту қиын. Бірақ оны білу ... үшін аса ... ... Н.Ә. ... өзінің «Сындарлы он жыл» атты
еңбегінде: «Каспий төңірегінде бірнеше «күш орталықтары» – АҚШ, ... ... ... Түркия, Иран, Парсы шығанағы елдерінің аса ... ... ... өткір қақтығысқа түскен» /24/, - деп анықтайды.
АҚШ-тың геостратегиясын зерттеу қажеттілігі пайда болады. Дүниежүзіндегі ең
қуатты ... ... ... келтіре алатын жағымсыз салдарының
алдын алу мен пайдалы ... ... ... ... ... ... ... мен көршілес мемлекеттердің геосаяси тәжірибесі аясында зерттеуді
талап етеді.
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін АҚШ ОА-ны игеру, онда орнығу ... бола ... 2001 ... ... ... АҚШ ОА-да негізінен экономикалық
тұрғыдан белсенділік көрсетті. Аймақтың көмірсутегі ресурстарын өндіруде
Американ ... ... ... ие бола ... ... операциялардың нәтижесінде АҚШ әскерилері жаңа ... ... ... ... ... үш ел -Өзбекстан, Қырғызстан
және Тәжікстан өз ... АҚШ пен оның ... ... ... жариялады.
2. Қазақтан Республикасы және АҚШ арасындағы саяси ... мен ... ... ... ... дамуы
Қазақстан - Американ қарым-қатынастары Америка Құрама Штаттары
Қазақстан Республикасын егеменді ... ... ... 1991 ... ... ... ... алады. Осылайша ұлы держава ішінде Қазақстанды
алғашқылардың бірі болып таныған АҚШ, оның ... ... ... ... мүдделі екенін көрсетті /25/.
Кеңес қоғамының қайта құру кезеңінен өту ... ... ... ... ... ... жан-жақты терендетіле
түседі. Әсіресе осы кезеңде Америкамен тікелей байланысты қамтуға көп көңіл
бөлініп, ... ... ... ... ... ... кездесулердің бірі сонау КСРО қойнауында пайда ... ... ... ... бас ... еді /26/. ... штаты
мен Семей облысындағы сынақтарды тоқтату талабын қойған екі елдің озық ойлы
азаматтарының қозғалысының бірігу тарихы туралы Вирджиния ... ... ... ... ... ... Бұл ... Сүлейменов ағамыздың орны мен маңызы туралы айта кетуге болады.
Қазақстан Республикасының Президснті Н.Ә. ... 1990 ... ... американдық сауда консорциумы ... ... ... ... рет ... емес ... ... Қазақстан
туралы ресми түрде жалпы түсінік беріп, екі ел ... ... ... ... бастамасы болды /27/. "Тәуелсіздік сайалы енді
өсе бастаған осы 1990 жылы наурызда Н.Ә. Назарбаев ... рет "үш ... ... (Дж. ... Р. ... Дж. Буш) тұсында аса жауапты
мемлекеттік қызметкер атқарған Джеймс Бейкер ... ... ... ... ... ... ... Вашингтонда Қазақстан-американ кеңесі
құрылып, бұл кеңесті Дж. Бейкердіің өзі басқаруға келіседі. Кеңестің ... ... ... ... ... күшейтудің тиімді құралы
болып табылатынына /28/ Дж. Бейкер мырзаның күмәні жоқ. Екі ел ... ... ... ... үнемі қолдау тауып келе
жатқандығы мемлекеттердің ... мен ... ... ... ... жасайды. Осы кезеңде Қазақстандағы болып жатқан саяси
оқиғалар, оның ... ... мен ... ... ... ... білдіре бастайды.
Осыған орай, 1991 жылы қыркүйекте Алматыға Американың мемлекеттік хатшысы
Дж. Бейкер мырза сапар шегіп, көптеген ұсыныстарын ... Олар ... ... ... ... үшін ... ... ашу, оның Халықаралық валюта - қаржылық ұйымдарға ... ... ... АҚШ-та, АҚШ-ң Қазақстанда өз өкілдіктерін ... ... ... беру, рыноктық экономикаға тездетіп кіруіне
байланысты экономикалық және ... ... ... ... туралы
ұсыныстар болатын.
Қазақстанның ашық саясаты, орасан зор экономикалық ... ... ... ... ... және іскер орталарын барған сайын қатты
қызықтыра берді. Республика экономикасының жандануына бұл ... ... ... 1991 ... ... оқиғасы орталықтың тағдырын шешіп, елдегі
қоғамдық-саяси процестердің тездетуіне ... ... ... ... ... жол ... Қазақстанның әлемдік саяси маңыздылығы оның
Еуразиялық континенттің орталығындағы географиялық орналасуымен іспеттес
болып қалды. Бұл ... ең ... ... ... ... иелік
етуіне байланысты болды.
1991 жылы 17 желтоқсанда Алматыға ... ... ... ... Дж. Бейкердің келуінің басты мақсаты да, осы ядролық қарудың болашағы
еді. Сонымен қатар хатшы мырза Дж. Буш АҚШ ... ... ... ... ... ... шақыруын табыс етеді /29/.
1991 жылы желтоқсандағы Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ... ... тез ... ... ... ... ... қатынас жасауға мүмкіншілік жасады. Алғашқылардың бірі болып
Қазақстанды Америка таныған, ал 1992 жылы 4 ... ... ... ... ... ... ... Құрама Штаттарының елшілігі ашылады
/30/. Елшіліктің қызметкерлері бірден республикамен танысуға кіріседі.
Американың Қазақстандағы мәселелерінің ... ... ... У. Кортни мен
АҚШ елшілігінің экономикалық мәселелер бойынша бірінші ... Дж. ... ... ... ... ... ... болатын. Бұл
кездейсоқтық емес-ті, өйткені Семей облысын Америка көпшілігі ... ... ... ... ... Іс-сапар АҚШ-тың ТМД-ға
гуманитарлық көмек акциясымен жалғасып, Семейге азық-түлік пен ... толы 3 ұшақ ... ... ... ... ... және Оңтүстік Қазақстан облыстарында болады. Іс-сапар туралы У.
Кортни мырза "Шынында да Қазақстан біз, ... өте аз ... ... ... мемлекет, ел екен. Мұнда табиғи байлықтар мол, білімді
адамдар көп. Көптеген селоларда қарым-қатынас жасауға мүмкіншілік бар. ... ... ... ... ... ойдың еркін дамуы – демократиялық
қоғамның негізі тәуелсіз Қазақстанда өз дамуын ... ал бұл өз ... ел ... ... ... ... ... деген тұжырымға
келеді /31/.
1992 жылы 3 сәуірде Қазақстан үкіметі ... ... ... ... энд ... ... конторасымен келісім шартқа отырады. Бұл
мекеме Қазақстанның АҚШ-пен ЕЭС (Европаның ... ... ... ... инвестициялар, жекешелендіру, сауда, салық салу,
әртүрлі үкіметаралық келісімдер салаларында ... ... ... ... ... елдерінің ішінде бірінші болып американ компанияларынан ... ... алу үшін ... ... жылы 18-24 ... аралығында Қазақстан Республикасының президенті
АҚШ-та бірінші ресми сапарында болып қайтады. Ресми ... екі ... ... ... жаңа ... ... ықпалы өте зор. Сапар барысында Президенттер төрт құжатқа қол
қояды, олар: ... ... ... келісім", "Қаржы салымдарын өзара
қорғау жөніндегі ... ... ... және АҚШ ... ... ... ... меморандум", "Қос қабат салық салуды
болдырмау жөніндегі конвенция туралы бірлескен мәлімдемелер". ... ... ... ... ... ... ... /32/. Осы сапар
барысында елбасымыз Нью-Йорк қаласындағы БҰҰ штаб-пәтерінде БҰҰ бас ... ... ... ... ірі іскер адамдарымен кездесіп, сонымен
қатар сапар соңына таман Қазақстан 164-ші ... ... ... ... ... ғылым және мәдениет жөніндегі ... ... ... Президенті Н.Ә. Назарбаевтың АҚШ-қа екінші
сапары 1994 жылы ақпан айында өтіп, онда АҚШ ... ... ... ... ... ... ... Хартияға" қол қоюлары
Қазақстан-Американ қатынастарының жаңа кезеңін ... /33/. ... ... айта ... АҚШ Президенті Б.Клинтон: "Біз Құрама
Штаттары үшін зор маңызы және экономикалық ... бар ұзақ ... ... ... - деп мәлімдейді /34/. Екі мемлекет қарым-
қатынастарының ... және ... ... ... қауіпсіздікті
қамтамасыз етудегі өзара әрекеттері тұрғысынан қарағанда, бұл әріптестікті
стратегиялық деп атауға толық ... бар. ... ... ... ... сол ... ... республиканың егеменді
дамуына, оның жас мемлекеттілігіне айрықша маңызды екенін айта кету ... екі ел ... ... және ... ... және ... мен ... сайып келгенде, іс жүзінде барлық бағыттардағы кең
ауқымды ... ... ұзақ ... ... берді. Сапар
нәтижесінде Қазақстанның нарықтық реформаларына американ көмегінің ... ... ... ... екі ... ... ... кәсіпкерлік қорын құру, корғаныс конверсияларына қаржылық ... т.б. ... бері бұл ... ... жүйелі оң қадам жасалды. Алматыға
АҚШ жағынан вице-президент А.Гор, мемлекетік хатшы У. ... ... У. ... ... ... О. ... президенттің ұлттық
қауіпсіздік мәселелері жөніндегі көмекшісі Э. Пейк және басқа ... ... ... ... ... ... ... 1991 жылдан
бері қаншама іс сапармен ... ... ... ... ... адамдарды
ертіп, АҚШ-пен арадағы байланыстың тұрақты әрі іскерлік ... ... ... кең ... игі ... етіп ... оң
ақуалдың қалыптасуына өлшеусіз еңбек сіңіріп жүрген қайраткерлердің бірі ... ... ... орны ... ... ... да мойындады /35/.
"Хартия қабылданғаннан кейін АҚШ-ғы Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... іскер де қаржылық
әлемінің Қазақстанмен қарым-қатынасты орнату және ... ... ... ... американ компаниялары мен фирмаларының ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың АҚШ-қа үшінші сапары 1997 жылы ... орта ... ... еді. Осы ... барысында 18 қарашада Вашингтонда
Қазақстан Республикасының Президенті мен АҚШ-тың ... ... ... қол ... "Экономикалық әріптестікті дамыту" жөніндсгі іс-қимыл
бағдарламасының екі ел ... ... ... ... ... ... аян /36/.
Сапар алдында 12 қарашада Президент Н.Ә. Назарбаев АҚШ-тың Халықаралық
қатынастар жөніндегі төрағасы Питер ... және осы ... ... ... ... ... Рокфеллерлер бастаған осы ... ... ... ... ... ... ресми
сапарға баруына байланысты, ондағы кездесуде экономикалық мәселелердің жан-
жақты шешілуіне ... ... уәде ... /37/. ... ... стратегиялық маңызы зор болды. "Экономикалық әріптестікті ... ... ... ... ... яғни ... ... жүргізе отырып, онда газ өндейтін завод құрылысын
аяқтау және газ ... осы ... ... Қазақстанның орталығына жеткізу
жөнінде АҚШ-пен келісімшартқа қол қойылады. 1997 жылы қараша айындағы іс-
сапардың ... ... ... да ... зор еді, ... ... қатарлы компанияларын Каспийдің ... ... ... ... ... ... жаңа
технологиялы завод салуға мүмкіндік әперді. Тек ... ғана ... ... ... мен ... да ... дамыту"
келісімінің пайдасы тигені сөзсіз.
1999 жылы сәуір ... ... ... ... ... ... төртінші ресми сапары сәтті аяқталады. Б. Клинтон
мырза "Қазақстанның өз ... ... ... ... орнының
маңыздығын атап айтқанда, Азияда тұрақтылық псн сенімділікті орнатудағы
басшылығын ескеріп өтеді. Сол кездің маңызды ... ... дәл ... ... ... ғана ... ... дүниежүзілік қоғамның позициясы
екені ... ... ... ... ... ... Вашингтонда
дүниежүзілік ірі ... және ... ... ... қатар Халықаралық валюта қорының директор-басшысы М.
Камдессю мырзамен, ... ... және даму ... ... ... ... ... жүргізеді. Бұл шарттар мен
келісімдер туралы келесі тарауда кеңірек талқыланады. 1999 жылы ... ... ... ... ... бесінші ресми сапары
туралы айтпастан бұрын, онда ... ... ... ... ... ... айту тиіс. Вашингтонда 17-20 желтоқсан
аралығында, ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев және АҚШ-тың вице-президенті ... ... өз ... 1996 жылы ... премьер- министр Джеймс
Бейкердің атсалысуымен қалаған Қазақстан - Американ кеңесінің алтыншы
мәжілісінде ... ... ... ... кешендердің
тағдыры мен ... ... ... құру ... Н.Ә. Назарбаевтың Вашингтонға ... ... ... ... ... 2000 жылы қаңтар айының соңына таман кеңестің
шешіміне байланысты Қазақстанға АҚШ-тың ресми ... ... ... ... АҚШ-тың энергетика және қорғаныс министрлігі
Мемлекеттік департамент ... ... пен ... зертханалардың
техникалық эксперттері кіріп, оны ... ... ... ... ... ... өз әріптестсрімен кездесіп, Астанада іскерлік
жиналыстар мен кеңестер өтіп, бұрынғы әскери ... ... ... ... ... мен ... ... халықаралық
ғылыми-техникалық орталықпен бірлескен түрде қауіпті азайту бағдарламасының
жобасын дамыту туралы мәселе ... ... ... ... ... Қазақстанның салмақты саяси және
экономикалық әлеуметін Вашингтонның ескергендігінің және АҚШ ... ... ... ... ... мойындай
отырып, оған айрықша мән ... ... ... ... ... ... және өкілетті елшісі Болат Нұрғалиев атап
көрсете отырып, сөзіне дәлел келтірді. Б.Клинтон әкімшілігі өзі ... ... 8 ... американ жағынан АҚШ-тың вице-президенті басқаратын
бірлескен ... ... бес ... ... ... ... ... және Оңтүстік Африка Республикасымен
құрып, осындай ... ... ... АҚШ ... елдермен құрған
емес. Болат Нүрғалиевтің "Егемен Қазақстандағы" мақаласында: "1999 жылдың
желтоқсанында кабылданған ... XXI ... ... ... ... мақсаттар ретінде американ азаматтарының құқығын
елдің ішінде және одан тыс жерлерде қорғау, сондай-ақ егемендікті, ... және ... ... ... ... Ол ... үш міндетті
көздейді: ұлттық қауіпсіздікті ... ... одан әрі ... жәрдемдесу және шетелде адам құқығын қорғау ... ... жаңа ... ... стратегиялық шабуыл
қаруларын шектеу туралы шартты СШҚ-2-ні жеделдетіп бекіту және іске асыру
және СШҚ-3-тің ... ... ... ... ... жалғастыра
бермек. Ядролық сынақтарға жалпыға бірдей тыйым салу ... ... ... көтеріп отырған да Америка ... ... СШҚ-2 ... және ... ... Ресей өз жауабын әлі толық қайтармады.
Жаңа тәуелсіз мемлекеттер (ЖТМ), ... ... ... ... ... ... АҚШ-тың сыртқы саясатының
Еуразиялық бағытының өзегі ... ... Бұл ... көпшілігі адал
деп көрсетіледі. Соған орай АҚШ олармен ... ... ... емес ... мен тәуелсіз баспасөздің қалыптасуы саласында
ықпалдасуды жақындастырмақ.
Сонымен, қорыта ... ... мен ... ... ... ... өсуі екі ел арасындағы лауазымды ... ... ... ... ... ... ... туралы айтып кеттік, ал қазақстандықтардан елбасымыз бес
мәрте 1992 ж. ... 1994 ж. ... 1997 ж. ... 1999 ж. ... желтоқсанда Ақ үйдің ресми мейманы болып, 1996 ж. өзінде-ақ кезіндегі
экс-премьер-министр Ә. Қажыгелдин, экс-сыртқы істер ... Қ. ... ... ... Ә. ... ... сапармен болып қайтты /40/. Көптеген
бірлескен құжаттардың ... 1994 жылы қол ... ... ... және 1997 ... ... әріптестік бойынша
ықпалдастық бағдарламасы болашаққа бағытталғанымен дараланып ... екі шарт ... ... ... ... мен АҚШ-тың арасындағы
жасалған көптеген келісімдердің бастауы қызметін ... ең ... ... мен нәтижесі, американдықтардың қатты
қызыққаны, 22 мамырда ядролық қаруды таратпау және ядролық ракеталық ... ... ... ... ... ... оқшантайларына салынған
уранның құнын Қазақстанға ақшалай қайыру жөніндегі Лиссабон келісіміне қол
қойылады ... ... ... ... ... ... ... АҚШ
еліміздің қауіпсіздігі туралы кепілдік береді. Кепілдік беру туралы ... ... ... ... ... арта ... ең жаңа ... құрылықаралық 104 баллистикалық ракеталар (СС-IX) және 1040 ... ... ... орналасуынан, Вашингтонның өз қауіпсіздігіне
қатердің бәсеңдеуіне ұмтылуынан және ... ... ... ... ... жаңа ... державаларды болғызбауға тырысуы екендігі
құпия емес деп хабарлады. Оның үстіне, ... ... 240 ... ... каруланған ТУ-95 МС сериялы 40 ... ... ұшақ ... ... да бұл ... қол ... қаншама
маңыздығы мен жалпы сапардың маңыздығын басып айтуға ... Н.Ә. ... ... ... ... ... ... туралы журналистерге интервьюінде: ... өз ... ... ... жоқ. ... да СШҚ - бойынша Лиссабон келісіміне қол қою
оған оңайға түскен жоқ. Қазақстан енді келісімге кіргендіктен ары ... ... ... ... ... және ... жеті ... кірген
қорғанудың топтық жүйесін құруға да қатысады. Қазақстан өзінің ... ... ... ядролық ел болуы туралы бағытынан бас ... ... СШҚ ... ... 7 жыл ішінде, яғни 1999 жылға дейін өзінің
ядролық қаруларын азайтады. Алайда Қазақстан мен ... ... ... ... қаруды қайда орналастыруын өздері шешеді"
деген болатын /42/.
Ядролық ... ... ... ... ... келесі
ойлармен мүсінделеді. Бір жағынан, ондаған жылдар бойына Рсспублика ядролық
қарулар сынайтын ... ... ... ал оның ... ... КСРО
жетекшілерінің ядролық қылмысты тәжірибелерінің объектісі болды. ... ... жапа ... Қазақстан халқы ядролық соққыға кесапаты
атаулыдан арылуды көкседі, болуы ... ... ... нысана болғылары
келмеді. Екіншіден, ядролық қаруды қауіпсіздік кепілдігі мен ... ... ... ... жылдар бойы қалыптасқан психологиялық инерция да
бар-ды. Үшіншіден, ядролық каруды бөлшектеу және жою үлкен ... ... ... мен ... ... қажет ететін күрделі де
қымбат тұратын техникалық және технологиялық процестер ... ... ... да зор ... талап етеді. Ал мұндай ... ... ... ... ... жоқ. ... өзін қоршаған геосаяси төңірегін, бірқатар көрші елдердегі
тұрақсыздық жағдайларын ескере ... ... ... ... ... және ... мәртебесінен бас тартуына байланысты
қажетті кепілдіктер жөнінде занды ... ... ... ... Н.Ә. ... тарапынан әлденеше рет айтылған болатын.
Қазақстанның мұндай алаң болушылығын ... ... де ... ... ... ... келіп кеткен сенаторлар Крэнстон (1992 ж.
кыркүйегі), С. Нанн және Р. Лугар (1992 ж. ... ... ... ... АҚШ-тың Қазақстанға қаржылық және техникалық көмек
көрсетуге және осы мақсаттарға ірі ... ақша ... ... ... ... ... Қазақстан қауіпсіздігін камтамасыз ету
проблемалары ... де АҚШ шет ... 1993 ж. ... ... ... ... мен ... бірлесе іздестіру процесі бастаған
болатын.
Қазақстан-Американ қатынастарының даму перспективаларына ... яғни ... ... ... ... ... ядролық
ракеталарды "қағып түсіру", ал Вашингтонның бұл ойы ... ... ... ... ... айналады деушілер де
кездесті. Олардың ойынш,а біз ... ... ... ... Ақ ... Астанаға үнемі ауып отыруы үшін тиімді ... ... ... Әрине, бұл ойдың дұрыс емес, өрескел де тиімсіздігі көзге ұрынары
сөзсіз. Себебі жоғарыдағы 4 ... ... ... бұл ... ал егер
қазіргі көзқарасқа салар болсақ, СШҚ-1 ... ... ... ... ... бүкіл ядролық арсенал не жойылды, не Ресейге
көшіріліп әкетілді, ал ... мен ... ... ... көп ... - зерттеу институттары, ғылыми мекемелерге
айналғандығы анық айғақ. ... ... ... жағынан осы жағдайды
пайдаланып, не қарым-қатынасты тоқтату, не өз сыртқы саясатының ықпалына
айналдыру ... ... ... екі ... ... ... тереңдеуі, жан-жақтылығы американдықтарға сенімнің арта
түсуіне алып келуде. Сонымен, Қазақстан өз еркімен ... ... ... бұл ... ... ... қуатын әлсіретті, алайда, әлемдік
тұрғыда Қазақстанның бұл әрекеті позитивтік көзқарас туғызып, оның ... ... өмір ... ... береді, ал ең бастысы экономикамызды
өте зор қаржылық шығыннан ... ... ... ... ... ... және саясаттану факультетінің саясаттану
кафедрасы базасында өткізген 1998 жылғы ... ... ... ... ... ... тәжірибе барысында осы ядролық қару
жөніндегі көзқарастарын сұрағанда, көпшілік ... оң ... ... Қазақстан-Американ экономикалық байланыстары
Қазақстан экономикасына шетел инвестициясын тарту ... ... ... ... қамтамасыздандыру үшін қажет және
ол елдің теңестірілген ... ... ... ... келісілуіне жағдай жасайтын, таразыланған мемлекеттік
саясатты ... ... яғни ... тарту саясатында тоқтатпалар мен
керітартпа күштер механизмі жұмыс істеу керек.
Тәуелсіздігін алғаннан кейін Қазақстан Әлемдік банктың мүшесі ... ... ... экономикалық дамуына көмек көрсету болып табылатын
ірі қаржылық мекемемен белсенді түрде қарым-қатынастар ... ... ... ... мен ... өсуге жағдай жасайтын
жобаларды қаржыландыру мақсатында жұмсалады.
Жоғарыда айтылып кеткендей, Қазақстан мен ... ... ... ... ... атап айтсақ энергетикалық факторлар әсер
етті, бұл дегеніміз американдықтардың ... ... ... аса қызығушылықпен қарауы. Екі елдің үкіметтері ... ... ... 20 ... ... құрайтын Батыс Қазақстандағы мұнай
көздерін бірігіп игеру көзделуде. Мұндай ірі ... ... ... ... ... ... етуге шамасы келеді.
"1995 ж. сәуір айында ... ... ... ... У. ... ... барысында Қазақстан-Американдық іскерлік даму комитеті мен
Атомдық энергия агенттігінің өкілдерімен өткен алғаш ... ... мен ... ... ... ... энергетикалық саясат
саласында қарым-қатынас жасасу туралы арызға" қол қойылған болатын (1995 ж.
17 сәуір, Алматы) /29/." ... ... ... әсер ... ... келесі онжылдықта үлкен сұранысқа ие болатын болса, газы тек ... пен ... ғана аз ... ал АҚШ пен ... газ ... ... көп екендігі болар.
"Американың мұнай компаниялары өз саласына 60%-дан аса ... ... ... ең ірі ... келісімге
Теңіз мұнай көзімен "Шеврон" ... ... ... ... 1995 ж ... ... 10 ... дейін қысқартылып, 65 млн
долларды құрайды. Жоспардың өзгеруіне мұнайдың шетке шығарылуының ... ... ... /35/. Б. ... саясаты көрсеткендей, Каспий
мұнайы жақын арада ешбір қиындықтарға қарамай игерілуі тиіс, өйткені АҚШ-қа
мұнай өте керек. АҚШ ... ... ... ... ... ... осыған байланысты бүкіл мұнай тасымалдау желісі
бойынша орналасқан теміржол, ... әуе, ... ... мен
телекоммуникациялық инфраструктураларды модернизациялау ... ... ... ... ... деп ... Иранды ойыннан шығарып
тастамақшы деген тұжырым жасайды Л. Иватова өз мақаласында. Сонымен ... ... ... шығару проблемасын шешу қазіргі ... ... және газ ... ... және екі ... қарым-
қатынастардың өсуіне жағдай жасайды.
Алайда, екі ел арасындағы экономикалық байланыстарды жоғары дәрежеде
деп бағалауға болмайды. ... ...... тауарларының американ
рыногына шығармауы, яғни сауда-экономикалық қарым-қатынастардың әлсіз
біржақтама дамуы. ... ... ... бұл екі ел ... ... пен ... байланысты жоғары тариф. Ал, екіншіден, Джексон-Вэник
түзетпесінің ... ... ... ... ... ... АҚШ ... ТМД мемлекеттерінің бірнешеуін
бұл түзетуге кіретін елдер қатарынан алып тастауды ұсынған ... ... ... да ... қарастырылуда көрінеді.
АҚШ-тың ресми және іскер ортасының Қазақстанмен сауда-экономикалық
қарым-қатынастардың бүкіл салаларында өзара ... де ... ... ... ынталы екендігін толық негізде айтуға болады. ... ... ... ... жаңа технологияларды алуға,
капиталдың негізделуіне, жаңа жұмыс орындарын ... және ... одан ары ... ... айтарлықтай жол ашты,
мүмкіншілік берері ... ... ... ... байланысты шетелдік мемлекеттермен
тікелей толыққанды экономикалық, сауда-саттық қарым-қатынастар жасауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ресми тұғыры 1992 ж. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... сапары барысында жасалған болатын. Джордж
Буш пен Н.Ә.Назарбаев 4 құжатқа қол ... - ... ... ... "Қаржы салымдарын өзара қорғау жөніндегі шарт", "Қазақстан
Республикасы және АҚШ ... ... ... түсіністік женіндегі
меморандум", "Қос-қабат салық салуды болдырмау жәніндегі конвенция ... ... ... Осы сапар барысында елбасымыз, бірлескен
"Тенгизшевронойл" кәсіпорнын құру ... ... ... ... ... төрағасы К.Деррмен бірге 18 мамырда қол қояды. Теңіз
және Королев мұнай ... ... ... ... игеруден 40 жыл
ішінде ортақ табыс 50 млрд долларды қүрау ... осы ... ... 19,6% - ... ... ... ... деп шартта
келісілген. Сонымен ... жоба ... 2010 жылы ... 700 000
баррельден (100 000 т) асатын мұнай өндіруге қол жеткізу ... ... ... жұмысына қатыса отырып, "Шеврон" Қазақстанның
аймақтық инфрақұрылымын ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік экономикалық бағдарламаға да
қатысатын болады. Бұл бағдарламаның орындалуының дәлелі ретінде 1999 ... ... ... ... орта және ... ... туралы кең көлемді бағдарламасының басталғанын айта ... ... ... ... ... ... тоқталынады.
"Шевронмен" мұндай ғасыр контрактысына қол ... ... ... ... ірі көлемде тартылуының бастамасы болды
/38/ дейді сыртқы істер министрлігінің қызметкерлері. Сонымен ... ... ... ... сапарының кезінде, 21 мамыр күні Нью-
Йорктың іскерлерімен кездесуде, өзінің "сұраушы" ретінде ... ... ... ... ... ... бар мемлекеттің өкілі
ретінде келгенін дәлелдей отырып, ... ... ... ... 125 ... ... Бұған қоса, "шетел инвесторларының алғашқы
пайдасын ала ... 3 ... ... төлейтінін, ал келесі 3 жылда тек 50%
салық салынатынын Қазақстанның ... ... ... ... ... ... қаржының көптсгсн көптеген түрлерінің ағылуына
жағдай жасайды. ... ... ... ... ... өсу ... ж. ... айында өткен елбасымыздың ... ... ... ... ... көптеп енуіне "Шевронмен" келісімге
келуіне және өзге де компанияларды, жалпы АҚШ ... мен ... ... ... арта ... ... сауда министрлігінің санауы бойынша 1992-94 жж. ... ... ... жеке ... ... ... 1,5 ... құрайды. Инвесторлардың ішіндегі ең ірілері "Шеврон" 750 млн
долларға ... ... ... - 300 млн ... ... Р.Рейнольдс" 100
млн. доллар, "Мобил" 50 млн доллар күрделі қаржы алады /44/.
Статистикадан белгілі болып түрғандай, АҚШ өз ... ... ... және газ ... ... өндірісіне жүмсайтын
көрінеді. Өйткені, "Ф. Моррис" пен "Р. Дж. Р. ... ... ... дами келе, Қазақстанның бүкіл ірі қалаларында
өз фабрикаларын салып үлгерді (Мысалы, Алматыдан "Филипп Моррис", ... ... ... ... бұл ... тек ... қана қоймай, қалаларда көптеген мәдени-қайырымдылық - спорттық
шараларға белсенді қатысып, ... ... ... ж. ... ... Қазақстан жағымен радиотелефон
байланысының ұлттық жүйесін салу ... ... ... ... ... ... млн долларды құрайды, ал "Орикс" компаниясы 11,3 млн доллар көлеміндегі,
мұнай көздерін барлау және игеру ... 2 ... қол ... ... ... және ... әртүрлі қазақстандық ... ... ... қарым-қатынастарды күшейту мақсатымен
елшілік (АҚШ-тың Қазақстандағы) өз ... ... ... өздерінің ұсыныстарымен нақты жобаларын ... ... ... өтінген болатын. Нәтижеде
Қазақстанның 10 ... 9 ... ... ... мен бірқатар
банктерден көптеген ұсыныстар түсіп, олар ... ... ... ... ОПИК-тің (шетелдік жеке инвестициялар компаниясы),
американ компаниялары мен фирмаларының ... ... ОПИК ... елеулі инвестициялардың енуіне жол ... атап ... ... ... газ ... ... ... қатар, шетел
капиталын қауіпсіздендіруге аса көңіл бөледі. Осы жобалардың барлығына 120
млн ... жуық ... ... жүмсайды.
Қазақстандық кәсіпкерліктің дамуы мен қолдауына Эксимбанк (АҚШ)
қарыздар мен гарантия берумен ... Оның ... 9 ... ... жобалары жүзеге асуда. Талдықорған қант зауытында ... ... ... ... ... іске ... 20,8 млн. доллар
бөледі.
Осы жылдары Алматыда кәсіпкерліктің Орталық Азиялық қоры ашылады, оның
басты мақсаты республиканың жеке ... ... ... ... ... инвестициялармен қамтамасыз ету болып табылады.
1994 ж. МБРР (Реконструкция және ... ... ... және ... Валюта қоры) мен ... ... ... 40 млн, мұнай секторына — 15,7 млн доллар қаржылық көмек көрсету
жөніндегі кредиттік ... қол ... Осы жылы ... конверсия
саласында жетістіктерге қол жеткізу басталады. Атап айтсақ, 1994 ж. АҚШ-тың
ӘОО компаниялары мен ... ... ... қорғаныс
комплексінің 8 өндіріс орындарының презентациясы өтеді.
АТ & Т және "Казинформтелекомның бірлескен жобасы ... 22,5 ... ... ... іске аса ... . 1996 жылға дейін-ақ АҚШ
компанияларының көмегімен инвестицияларының ... ... ... ... 25 ірі жоба ... мұнай-газ саласына 1,5
млрд доллар салынды. Республикаға "Шеврон", ... ... ... ... ... ... ... — 25%-ке өсті. ... ... егер "1994-95 ... ... ... бірлескен
кәсіпорындар саны — 117, ал американ компаниялар өкілдіктері 20-ға ... /45/, 1997 ж. ... 200-ге ... ... ... ... жуық өкілдіктер жұмыс істейді". Американ компанияларының қызметтері
Қазақстан өнімінің ... ... ... ... ... ... экономикасындағы) 1,7 млрд доллардан асып Қазақстан- Американ
сыртқы сауда айналымы (1996 ж.) - 125 млн ... ... ... ... ... ... ие ... компаниялардың
экономикамыздың аяққа тұруына пайдасы ... ... ... ... ... (1997 ж.) ... ойынша: Қазірге танда АҚШ пен
Қазақстан - өзара достыққа сенім мен ... ... және ... ... ... ... Мысалы: Америка Қазақстан екеуі
елімізде қалған шахталық пуекілік қондырғылар мен сынақтық ... ... ... ... демонтаждау жұмыстарымен айналысуда.
Тұрғындардың денсаулығын жақсарту мен ... ... ... ... ... АҚШ миллиондаған долларға медициналық құрал-жабдықтар
(ауруханаларға) ретінде қайырымдылық ... ... ... ... ... ... ... өлшеу мәселесін бірігіп
шешуде.
1997 ж. ... ... ... ... ... басты түрткісі мен ұйытқысы "Мемлекет басшысының 1997 ж. АҚШ-қа
сапары кезінде келісілген ... ... ... ... ... ... елдің арасында экономикалық байланыстардың күшеюіне тек Қазақстан
жағынан ғана әрекет жасалып қойған жоқ, ... ... да ... ... 1996 ж. 11-14 ... аралығында АҚШ-тың экс-премьері
Дж.Бейкер Алматыға келген сапарында, өзімен бірге 20-дан ... ... ... басшылары мен мамандарын, ... ... ... ... "Амоко - Евразия", "Кейс ... ... ... ... Инк", ... "Дир энд ... ... "Прайс Уолтерхаус", "Санта Фе Пасифик боулд", ... ... т.б. ... танда аталған компаниялардың ... ... ... ... байланыстар жасап, жұмыс істейде. 1997 ж Елбасы
Н.Ә.Назарбаевтың АҚШ-қа сапарына қайта келер ... ... ... ... ... президснт Н.Назарбаев пен АҚШ-тың вице-президенті
А.Гор қол қойған ... ... ... ... ... баға ... ... болмақ /47/ " дейді дипломатия
мамандары. С.Абдулпаттаевтың ... ... ... ... мемлекеттері салған инвестицияның 40% АҚШ-тың үлесіне келіп ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық мәні -
Қарашығанақта бұрғылау жұмыстарын жүргізе отырып, онда газ өңдейтін завод
құрылысын аяқтау және газ құбырын осы ... ... ... ... жөнінде АҚШ-псн контрактіге қол қою болып табылады. Мұндай елімізге
тиімді келісім болған смес (80% ... ... ... ... ... ... тұжырымдауына қарағанда, Теңіз және
Қарашығанақ мұнай-газ көздері дүние жүзіндегі ірі ... ... ... ... ... мұнай көзіндегі орналасқан мұнай қорында
25 млрд баррельдей мұнай бар көрінеді /48/.
Еліміздегі мұнайды өндеуге аса көп ... ... ... ... ... ең ... - "Шеврон" мұнай ... ... ... ... ... ИНК" ... компаниясы - бұл
дүнисжүзінің 20-дан аса мемлекеттерінде өз ... ... ... және ... айналысатын халықаралық компаниясы, "Шеврон"
компаниясының ... ... ... ... ... ... ... акционерлік мультиұлттық мұнай концерні, әлемдегі ірілігі жағынан 5-
ші мұнай компаниясы, оның 60 мыңнан аса ... ... ... ... ... аса елге ... Табысы шамамен бір жылда 40 млрд
долларды (1991 ж. 40,1 ... ... ... ' Қазақстанның аймақтық
инфрақүрылымын жетілдіруге атсалысуымен қатар Атырау облысында ... ... ... ... ... кең ... багдарламасына 1999 ж. бері
кіріскені туралы жоғарыда ... ... Осы ... ... кәсіпкерлік - орталық ашылады. Ол өз ісі ... ... ... айналысу сабақтарын өткізуді жақсы жетістіктер жетуде.
2000 ж. наурыз айына ... ... ... аса адам ... ... ... - жоспар дайындауда көмек көрсетіліп, оның 34-і біржарым млн
доллар кредит алуға келісіледі. "Шеврон мұнай газ Инктың ... ... ... Ержан Қарымсақовтың айтуынша тәжірибелі іскер
азаматтарға ... ... 125 ... ... ... қаржы бөле алады, ақша-
Реконструкция және Дамудың Европалық ... ... ... ... 5 жекеменшік бала-бақша, жеке кәсіпкср Т.Сәрсенованың
қоластындағы емхана, зертхана және "жедел жәрдем" қызметі, ... ... ... товар шығаратын жиһаздар кәсіпорыны жұмыс істейді.
Орталықтың көмегімен жалпы ... аса ... ... ... ... ... дайындау орталығы құрылмақшы. "Сондықан да
аймақтағы жұмыссыздық мәселесі өз шешімін ... ... ... ... ... ... ... ретінде
үстіміздегі жылдың қаңтар айындағы АҚШ-тың "Браш Велман" және "Дженерал
электрик" фирмаларымен қазақстандық Үлбі металлургия ... 2 ... ... айта кету ... ... электрик" компаниясы - атом
стансаларына қажет өндірістік ... ... ... ... осында
әкеліп қайта өндеп, оны өндіріске қажет дайын материал ретінде ... ... ... мен технологиясы жетеді. Ал екінші ... ... ... ... ... ... ... Бүкіл ірі
монополист фирма ... ... Үлбі ... ... бериллий
шикізатын 10 жыл бойы тұтынады. Бұл 1991 жылдан бері тоқтап түрған бериллий
өндірісін қайта жандандырады.Ресей де алуы ... ... ... ... ... ... экспорттайтын өнімдері әлемдік рыноктың 30%
Құрамақ.
Бірлескен қазақ-американ кәсіпорындарының ... 1997 ж. 2 ... ... ... ... болсақ, қазіргі танда жақсы
жетістіктерге жетіп отырғаны байқалады. Жалпы Қазақстандағы ... ... бар ... саны - 4443, оның ... шетел
кәсіпорындары - 2030, ал шетелдіктердің ... ... ... ... ... ... ... американдық әріптестермен жұмыс
атқарып отырған кәсіпорындар, 1999 ж. санаққа сүйенсек - ... ... мен ... аса ... ... ... бар
көрінеді. Ал елімізге еніп отырған жалпы инвестициялар ... 1999 ... 10 млрд ... ... ірі ... ... АҚШ ... инвестициялардың негізгі ағымын - өндіру және өндеу салалары алып
отыр. (8 млрд ... ... ... ... ... ... 28% құрап, байланыстардың маңызды бағыты - мұнай және газ
саласына беріледі. Американ - қазақ экономикалық ... ...... ... алғанының себебі АҚШ-тың ұлттық
экономикасына қажетті шикізат көзіне ие ... ... ... ... ... шығарудағы Ресейдің бақылауына толық жол бермеу мүддесі
болса, дәлелі ретінде екі ел ... ... ... ... ... игеруге жалпы 20 млрд долларға жуық инвестиция тарту туралы
бірқатар келісімдер жасалғанын көрсетуге болады.
Елбасымыз ... 1999 ж. ... ... ... ... АҚШ ... келіссөздері жөнінде ... ... ... ... сапар барысында елбасымыз АҚШ-тың ірі ... мен ... ... атап ... ... "Шеврон",
"АЕС" және "МВФ" (Халықаралық Әлемдік қор) директоры М.Комдессю мен ... ... және Даму ... ... ... болатын. Дж.Вульфенсонмен жасалған келісімдер, банктың
Қазақстандағы ауыл ... ... ... қолдап, көмек
беретіндігін, осыған орай қысқа мерзімді жобалардан ұзақ мерзімді ... яғни 3 ... 5 ... ... ... айқындады.
Келіссөздер соңында, Дж.Вульфенсон МБРР мен ... ... өте ... ... мәлімдейді.
Осы сапар көлемінде американ - қазақстандық ... ... екі ... іскер орталарын нығайта түседі. Ассоциацияның құрушылары
- "Шеврон", ... ... ... ... және т.б. ... ... директор етіп АҚШ-тың мемлекеттік ... ... У. ... ... Бұл ... ... Қазақстанға аса зор қызығушылығының тағы бір айқын дәлелі
екені анық. "Ассоциацияның Қазақстандагы ... ... ... ... ... ... оң ... рыноктық қатынастардың одан ары ... ... ... дейді ақпарат беттері.
Қорытындылай келгенде, экономика саласындағы қарым-қатынастардың басты
маңызды ... ... ... ... ... сауда-
экономикалық байланыстың дамуы, біріккен кәсіпорындардың іс-әрекеті мен АҚШ-
тың Қазақстан ... ... ... ... ... ... тәуелсіздік алуының алғашқы жылдарында қызу
қарқын алған қазақ-американ қарым-қатынастары қазіргі таңда жаңа талпыныс
ала бастады. ... ... ... 1999 ж. Вашингтонға 2 рет (сәуір-
желтоқсан) ресми ... бару ... ... ... ... ... ... сөз етілді. Қазақстан-Американ ... ... ... сауда палатасы, "Невада -Семей"
ядролық қаруға қарсы қозғалысы, сонымен қатар, 1994 ... ... ... 1997 ... ... ... туралы"
келісімдердің екі ел арасын қаншалықты жақындастыратыны туралы ... ... Н.Ә. ... ... қарым-қатынастары туралы өзінің
"5 лет независимости" еңбегінде жақсы айтып өтеді. Біртіндеп, Қазақстан
территориясындағы ядролық ... қоры ... ... шеше ... ... ... ... де жемісті қарым-қатынасқа қол жеткізе алдық, бұл
қатынастар ұзақ мерзімді достық байланыстар, ... ... мен ... Осы ... ... ғана ... экономика, экология, мәдениет
білім беру, ғылым мен технология, денсаулық ... және ... ... ... ... ... Республикасының дүние жүзінің өзге елдерінің ішінде
АҚШ-пен тиімді де тең дәрежелі келіссөздерге талпынысы мен қол жеткізген
жетістіктері. ... ... ... ... ... айналысып жүрген саясаттану ғылымының доценті Л.М.Иватованың
тұжырымдамасына ... ... ... "Қазақстан Республикасының АҚШ сияқты
жоғары дамыған демократиялық елмен қарым-қатынас жасауы, халықаралық беделі
мен әлемдік аренадағы жас ... ... ... ... ... ... процестер барысы және нарықтық экономиканың
дамуына ... ... ... ... ... ... ... дамуы елге кіріп отырған
инвестицияның көлеміне байланысты деп ... ... "БҰҰ ... ... ... ... жақын арадағы онжылдықта 50 млрд
доллар инвестицияға ие ... ... бұл ... ... ... кез-келген елінен көп шығып тұр" . АҚШ-тан келген ... ... ... ... ... 1999 ж. - 28% (1997 ж. - ... ... құрағанын ескерсек, бұл мәселеде де АҚШ-тың алдыңғы қатарда
тұрғаны Қазақстанға қызығушылығның зор екендігін аңғартады.
Қорыта келгенде, ... ... ... экономикалық тұрғыда
маңыздырақ болса, Қазақстанның АҚШ-пен ... ... ... ғана ... ... яғни АҚШ ... біздің елімізге кіргенімен,
жол қиындығына байланысты Қазақстан тауарларының АҚШ-қа ... ... ... ... ... ... ... тиімдірек, себебі, АҚШ-
пен тең терезелі қарым-қатынасқа қол ... ... ... ... орнын нығайта түсетіні анық. Ал, АҚШ-тың ... ... ... ... ... сипатталады. Мәдени қарым-
қатынастардың Қазақстан үшін маңызы - алдыңғы қатарлы өркениет пен ... ... ... ... ... ұштастыру, сонымен
қатар білім беру, денсаулық сақтау, технология салаларындағы жаңалықтарды
тиімді қолдана алу ... туып ... ... ... ... ... ... сенімді өкілі,
елші Уильям Кортни мырзаның журналистерге ... ... ... ... ... ... ... жер бедерін,
бәрінен де байлық белгісі білініп тұратын шикізат қорын ештеңе, ешнәрсемен
салыстыра алмайсың. Бірақ осы ... ... ... ... ... ... ... өркениетке іліккен соңғы 75 жылдан бері байымаған,
ел қатарына ... ... ... ... осы жай ерекше тандандырады, әрі
қатты ойландырады. Мұның бәрі республиканың жер үсті, жер асты ... ... ... байлығымыз деп қарамаудан туғаны анық. Бұдан былай мұндай
мейірімсіздікке жол берілмеуі керек. Ол үшін реалистік экономика ... ... ... сияқты компаниялармен бірлескен кәсіпорындар қажет.
Қазақстанның қайталанбас табиғаты мен қазба ... ... ... жеке ... секторлар арқылы жүзеге асырған жөн.
Бұл бағытта АҚШ-тағы жиналған экологиялық іс-тәжірибелер сіздерге көп ... ... ғой деп ... жүз ... астам уақыт бойы халқының табандылығы мен іскерлігі,
қатаң күрес пен бәсеке ... ... ... жүзінің алдыңғы қатарлы
мемлекеттерінің көш басшысы – Америка ... ... ... салаларында қалыптастырған іс-тәжірибесі мен жинаған сабағы мол
болғандықтан енді аяққа тұрған Қазақстан ... жас ... ... ... ... ... көмегі аз еместігі даусыз. Осы ... ... өз ... ... ... пен ... және ... сақталуы тиіс. Жоғарыда аталған салаларда жасалатын іс-шаралардың
келешегінің зор екендігіне екі ел прсзиденттері де кәміл ... ... ... ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасы Президентінің Қазақстан халқына
жолдауы //Егемен Қазақстан. 1.10.1998 ж.
2. Внешняя ... ... ... ... ... Москва., 1995
г.
3. Назарбаев Н.Ә. Ғасырлар тоғысында. Алматы, 1996 ж. 19-бет.
4. Назарбаев Н. ... 2030: ... ... страны народу
Казахстана. Указы Президента Республики Казахстан. - Алматы: Раритет, 2002.-
144 с.
5. Уткин А.И. Стратегия США для 21 ... М., ... ... ... ... / Под ред. Торкунова А.В. М., 2001
7. Касенов У. ... ... ... Алматы,1998
8. Проблемы глобальной безопасности.М., 1995
9. Лаумулин М.Т. Казахстан в современных международных ... ... ... ... ... ... У., ... Д., Лаумулин М. Казахстан и договор о
нераспространении ядерного оружия. Алматы, 1994.
11. ... С.А. ... ... ... ... структура,
пути укрепления, М.,1991
12. Джекшенкулов А. Новые независимые государства Центральной Азии в
мировом сообществе. М., 1999.
13. Дугин А.Г. ... ... ... ... ... ... Дергачев В.А. Геополитика. Учебное пособие. Киев, 2000г.
15. «Партнерство во имя мира и ... ... К ... официального
визита Н.Назарбаева в Вашингтон.. «Казахстанская правда» 28.01.2000. 3 бет
16. Гаджиев К.С. Введение в геополитику. М., ... ... К.С. ... -М.: ... ... 1997.
18. Бжезинский З. Великая шахматная доска. Господство Америки и его
геостратегические императивы.-М.: Международные отношения, ... ... ... ... Международно-правовые
принципы и нормы: Справочник /Отв. Ред. Б.М.Клименко.-М., 1990
20. Европейский Союз и Центральная ... ... ... ... Н.И. СНГ: десять лет.-Алматы, 2001.
22. Идрисов Е.А: Казахстан и мировой ... ... // ... ... ... ... стратегических исследований при
Президенте Республики Казахстан, 2003.
23. Мантусов В.Б. "Интеграционные ... в ... ... ВЭБ, ... ... Н., Шагалов Г., "Валютный фактор в экономической интеграции
стран СНГ" // "Вопросы экономики." - 2003г, №2.
25. Покровский В.А. ... ... ... ... ... // ВЭБ, №1 ... Рыбалкина "Мировые экономические отношения" //Москва 2003г.
27. Шапира М. "Интеграция стран СНГ: политический и экономико-теоретический
аспект" МЭ и МО №7 ... ... ... Н. ... он жыл. - ... ... 2003. – 240- б.
30. Назарбаев Н. Ғасырлар ... - ... ... 1996. – 269- ... Назарбаев Н. Тарих толқынында. - Алматы: Атамұра, 1999. – 292- б.
32. Назарбаев Н. "5 лет независимости" Алматы, 1996, С. ... ... ... : ... ... ... ... 9-
бет.
34.1996 ж. 12 сәуірде өткен Дж. Бейкердің келуіне байланысты ... ... ... 1996 ж. 13 ... ... Л.М. Казахстанско-американские ... ... ... ... ... опроса //Саясат, 1999, №
5.
36 Ғиззатов М. Қазақстан-Американ қатынастарының жаңа кезсңі //
Ақиқат, 94/6, 18 ... ... Л.М. ... ... опыт
политологического анализа результатов экспертного ... // ... ... ... ... ... ... успешно и имеют хорошие
перспективы // Казахстанская правда, 15 марта 1997 ... ... Б. ... көзқарастан басталады // Егемен Қазақстан, 24
наурыз 2000 ж.
40. Дж. Бейкер ... ... ... ... стол ... // ... 11-14 ... 1996 ж.
41. Байдельдинов Л. Основы политологии: Учебник.- Алматы: ... ... 2002. - 249 ... ... Л., ... Д. ... в ... геополитики США начала XXI
века: проблемы и перспективы // США-Канада. - 2002. - №8. - С. 75-89,
43. Чжен Кун Фу. ... ... - ... Жеті ... 1999. ... ... Д.Ә. Тәуелсіздік және саяси сана. - ... Жеті ... ... К. Под ... ... ... о внешней политике
Казахстана. - Алматы: Білім, 1997. - 736 с.
46. Токаев К. Внешняя политика ... в ... ... ... - 584 ... Токаев К.К. ООН: полвека служения миру.-Алматы, 1995.
48. Токаев К.К. ... РК. ... ... 2001.
49. Жумагулов Б. Наши корни едины. Доклад на Форуме центрально-
азиатских стран от 05.05. 2006.
50. Кушкумбаев С.К. ... Азия на ... ... ... безопасность. Алматы, 2002.
51. КИСИ Центральная Азия до и после 11 сентября: геополитика и
безопасность. Алматы, 2002.

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР посткеңестік елдермен саяси-экономикалық қарым-қатынастары (1991-2007 жж)65 бет
ҚР сыртқы саясаты. Әлеуметтік жағдайы. Экономикасы10 бет
1991 - 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы71 бет
1991 – 2001 жылдардағы Қазақстан Республикасының әлеуметтік - экономикалық дамуы64 бет
«Қайта құру» кезеңіндегі Республиканың қоғамдық – саяси өміріндегі өзгерістер. 1986 жылғы желтоқсан оқиғасы20 бет
Егемен қазақстанның сыртқы саясаты11 бет
Егеменді және тәуелсіз Қазақстан7 бет
Еуропадағы Қауіпсіздік және Ынтымақтастық Ұйымы12 бет
Жаңа өзендегі оқиғалар22 бет
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь