Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері

Еділ өзенінің төменгі Каспийге құятын аймағын 1635 жылдан бастап Жоңғар шапқыншылығы кезінде бөлініп қалған қалмақ ру-тайпалары мекендеген болатын. Оны қазақтар Қалмақ қыры деп атады. 1771 жылы бұл жердегі қалмақтар екіге бөлініп, бір бөлігі Қазақстан жері арқылы өздерінің туып-өскен отаны – Жоңғарияға барып қосылды. Ал, екінші бөлігі батысқа қарай ығысып, Дон даласына көшіп кетті. Осы босап қалған жерге 1801 жылдан бастап, патша өкіметінің рұқсатымен Кіші жүздің Бөкей сұлтан басқарған бес мың қазақ шаруашылықтары қоныс аударды. Мұның өзі Ішкі /Бөкей/ орданың құрылуына бастапқы негіз болды.
Бөкей ордасы жан-жағынан Астрахань, Саратов, Орынбор губернияларының жерлерімен, Орал бойындағы патша әскери бекінісімен және Каспийдің солтүстік жағалауындағы барлық кәсіпшілігі аймағымен шектесті. Оның ауқымы шығыстан батысқа қарай 350 шақырым және солтүстіктен оңтүстікке қарай 200 шақырым жерді алып жатқан ықшам әрі шағын хандық болды. Орныбор әкімшілігінің қолдауымен Бөкей сұлтан жылы өзі құрған орданың ханы болып сайланды. 30-шы жылдардың аяғына қарай мұнда 20 мыңдай шаруашылық пен 80 мың адам қоныстанды. Бірақ жер мен жайылымдар біркелкі бөлінбеді. Қысқа мерзім ішінде жердің үштен екі бөлігі қазақ феодалдары мен орыс помещиктері Юсупов пен Безбородконың жекеменшік иелігіне өтті.
Оралдың әскери мекемесі Үлкен және Кіші өзен бойындағы, Қамыс-Самар көлі төңірегіндегі жерлерді казак-орыстардың пайдалануына алып қойды. Жерге байланысты өткір дағдарысқа басқа да маңызды зор жағдайлар келіп қосылды. Бұл кезде патша үкіметі Ішкі орда мен Кіші жүзді басқаруды өздерінің мүдделеріне қарай бейімдеп жатты. Дистанциялар /аралық басқару жүйесі/ құрылып, оның бастығы қызметі енгізілді. Жайық өзені бойындағы жерлерді Орал казак-орыс әскері иемденді. Қазақтарға Жайық өзенінен өтуге және казак-орыстардың өзен жағалауындағы белдеулеріне көшіп келулеріне қатаң тиым салынды.
Бұдан басқа қазақ шаруалары орыс помещиктері мен қазақ сұлтандарынан жалға алған жерлерінің құны үшін уақтылы есеп айырысуға тиісті болды. Тек есеп айырысқаннан кейін ғана олар помещиктер мен қазақ байларының жеріне өздерінің малдарын бағуға рұқсат алды. Қанаушы таптар өкілдері қазақ ауылдарынан арендалық ақыны жылдан-жылға өз қалауынша ала бастады, олардан айыптар, әр түрлі салықтар жинап отырды.
1815 жылы Бөкей қайтыс болды. Осыдан кейін хандық билік оның баласы Жәңгірге көшті. Бірақ оның кәмелетке толуына дейін орданы уақытша Бөкей ханның туған інісі Шығай сұлтан басқарды. 1824 жылы Жәңгір патша үкіметінің жарлығымен хан деп жарияланды. Жәңгір хан тағына отырған соң, патша әкімшілігінің қолдауымен, халықтың қоғамдық өмірі мен тұрмысының жекелеген жақтарын, сондай-ақ жергілікті басқарудың дәстүрлі жүйесін қайта құруға кірісті. Ол көшпенділердің отырықшылануын, олардың орыс хуторлары сияқты мекендер салуын, қырда пішен шабуын, ағаш өсіруді, малдың тұқымдарын асылдандыруын және ауыл шаруашылығы құрал-саймандарының жаңа түрлерін алдыруды, мектептер училищелер, мешіттер ашуын және ауылдарда мал санының артуына, сауданың және басқарудың жаңа формаларына көшуді көтермеледі. Ол патша өкімет орындары мен қазақ шонжарларының мүдделерін жаңа әдістермен ұштастыруға күш салды.
        
        Исатай мен Махамбет басқарған көтерілістің басталу себептері.
Еділ өзенінің төменгі Каспийге ... ... 1635 ... ... ... ... ... қалған қалмақ ру-тайпалары мекендеген
болатын. Оны қазақтар Қалмақ қыры деп ... 1771 жылы бұл ... ... ... бір ... ... жері арқылы өздерінің туып-
өскен отаны – ... ... ... Ал, ... ... ... қарай
ығысып, Дон даласына көшіп кетті. Осы ... ... ... 1801 ... ... ... ... Кіші жүздің Бөкей сұлтан басқарған бес
мың қазақ шаруашылықтары қоныс аударды. Мұның өзі Ішкі ... ... ... ... болды.
Бөкей ордасы жан-жағынан Астрахань, Саратов, Орынбор губернияларының
жерлерімен, Орал ... ... ... бекінісімен және Каспийдің
солтүстік жағалауындағы барлық кәсіпшілігі аймағымен шектесті. Оның ... ... ... 350 ... және солтүстіктен оңтүстікке қарай 200
шақырым жерді алып жатқан ықшам әрі ... ... ... ... қолдауымен Бөкей сұлтан жылы өзі құрған орданың ханы ... 30-шы ... ... ... ... 20 ... шаруашылық пен 80
мың адам қоныстанды. Бірақ жер мен ... ... ... ... ... ... үштен екі бөлігі қазақ феодалдары мен орыс помещиктері
Юсупов пен Безбородконың жекеменшік иелігіне ... ... ... ... және Кіші өзен бойындағы, Қамыс-Самар
көлі төңірегіндегі жерлерді казак-орыстардың пайдалануына алып қойды. ... ... ... ... да ... зор жағдайлар келіп қосылды.
Бұл кезде патша үкіметі Ішкі орда мен Кіші ... ... ... ... ... жатты. Дистанциялар /аралық басқару жүйесі/
құрылып, оның ... ... ... ... ... ... жерлерді
Орал казак-орыс әскері иемденді. Қазақтарға Жайық өзенінен өтуге және казак-
орыстардың өзен жағалауындағы белдеулеріне көшіп ... ... ... ... ... ... орыс ... мен қазақ сұлтандарынан
жалға алған жерлерінің құны үшін уақтылы есеп айырысуға тиісті болды. Тек
есеп айырысқаннан ... ғана олар ... мен ... байларының жеріне
өздерінің малдарын бағуға рұқсат алды. Қанаушы таптар өкілдері қазақ
ауылдарынан ... ... ... өз ... ала бастады, олардан
айыптар, әр түрлі салықтар жинап отырды.
1815 жылы Бөкей қайтыс ... ... ... ... билік оның баласы
Жәңгірге көшті. Бірақ оның кәмелетке толуына ... ... ... ... туған інісі Шығай сұлтан басқарды. 1824 жылы Жәңгір патша үкіметінің
жарлығымен хан деп ... ... хан ... ... соң, ... қолдауымен, халықтың қоғамдық өмірі мен тұрмысының жекелеген
жақтарын, сондай-ақ жергілікті ... ... ... ... ... Ол ... отырықшылануын, олардың орыс хуторлары сияқты
мекендер салуын, қырда ... ... ағаш ... ... тұқымдарын
асылдандыруын және ауыл шаруашылығы ... жаңа ... ... ... ... ашуын және ауылдарда мал санының
артуына, сауданың және басқарудың жаңа ... ... ... ... ... ... мен қазақ шонжарларының мүдделерін жаңа ... күш ... жылы ... хан ... ... Жасқұс мекенінде тұрақты хан
ордасын орнатып, елді осы орталықтан басқаратын болды. Сол жылы хан кеңесі
құрылып, оған 12 ата ... ... ... ... ... ... 12
старшын, сондай-ақ бірнеше базар сұлтандар қызмет етті. Оның татар ... ... ... тұратын өз кеңсесі болды. Кеңсе жанында арнаулы
тергеуші штатта тұрды.
Жәңгір хан 1845 жылы ... ... ... ... барлық
бөліктерінде хандық билік жойылған болатын. Өкіметтік топтар ішкі Ордада
хандықты жоюды ұйғарды, хан ... орыс ... ... ... ... ... үкіметінің жергілікті феодалдар мен шонжарларға сүйене отырып,
барынша күш сала ... ... ... езгінің күшеюіне, қазақ
бұқарасының наразылығына әкелді.
Наразылық жер дамуынан ... Ішкі ... ... ... мен ... ең ... жерлерді өздеріне алып алған-ды. Кедей ... ... ... Бір ғана ... хан 400 мың ... жерді өз
иелігіне қаратты. Жәңгірдің інісі ... ... би ... ... қайын атасы Қарауылқожа Бабажанов сияқтылар орасан
көп жерлерге иелік етіп, оған қоса жерді ... үшін ... ... ... ... ... ... жылы Ресеймен шектес жерлерде сұлтандар мен ... ... ... әкімшіліктер құрылып, әкімдер мен ... ... өз ... ... ... одан да ... жағдай
қалыптасты. Жайық бойын иемденген Орал казак-орыс әскерлері қазақтарға
Жайық өзенінен ... ... оның ... ... тиым салды.
Жәңгірге наразы болған бір топ сұлтандар мен старшындар қазақ
шаруаларын Жайықтың арғы ... ... ... ... 1827 жылдың қысы
қатты болып, жұттан көп мал қырылды. Қалған малды сақтау үшін ... ... ... ... ... пен граф ... жер
иеліктеріне көшпекші болды. Көктем шығысымен Байбақты руы бірінші болып
Жайыққа бет ... Оны ... ... ... ... Өтен ... Көтібаровтар, Нәдір Қашқынов, Ырсалы Көсепулин басқарды. ... ... бұл ... ... болды. Мұның өзі Кіші жүз қазақтарының ... ... ... күшейтті. Олардың арасында толқулар басталып,
аяғында келіп 1836-1838 жылдары Ішкі ... және ... Кіші ... ... ... бұрқ ете түсті. Көтерілістің негізгі қозғаушы күші – қазақ
шаруалары. Сонымен қатар оған старшин, билердің де ... ... ... ... ... әлсірей бастағанда, үстем тап өкілдері
Жәңгір мен патша жазалаушы шоғырларының жағына ... ... ... ... ... басында Беріш руынан шыққан белгілі батырлар ... мен ... ... ... ... 1791 жылы ... Оның ... қалыптасуына нағашысы Жабай Бегалин зор ... ... 1808 ... руы Ішкі ... көшті. Исатай Тайманұлының ең жақын серігі – ақын
Махамбет Өтемісұлы (1803-1846 жж.). Оны анасы Қосуан тәрбиелеген. Ол ... орыс ... ... ... ... ... ... Махамбет орыс
жазушысы әрі этнограф В.И. Дальмен таныс болған Ішкі ... және ... ... ... Г.С. ... де ... қарым-қатынас
жасаған.
1812 жылы Бөкей хан Исатайды Жайық бойындағы руларға ... ... 1814 ... ... оны ... ... комиссиясы бекітіп,
уақытша жарлықпен оған мөр тапсырады. Бірақ 1817 жылы Исатай старшин Өтеміс
Құлманиязовты тонады ... ... ... ... абақтыға отырғызылады.
Одан 20 мың сом кепі ... ... ... ... 1818 жылы старшин ретінде
Бөкей ордасы өкілдерінің Ұялыдағы съезіне қатысады. 1823 жылы ... ... ... ... ... оған кісі ... ... айып тағады.
Атырау бекінісінен келген Дон қазақтарының конвойы Орынборға ... ... ... ... ... ... елге ... Бірақ, осыдан кейін де
Жәңгір ханның Исатайдың ... ... ... ... ... ... мүддесін қорғап, қарапайым шаруалардың жерсіздігі мен ... ... ... ... әлеуметтік теңсіздікке қарсы күресті
одан әрі жалғастырды.
Бұл күрестің күшеюіне, әсіресе, 1833 жылы Жәңгір хан өз ... ... ... ... ... өңірінде көшіп жүрген қазақ руларына
билеуші етіп тағайындауы себепші болды. Қарауылқожаның ... ... ... ... ... ... және оны ... феодалдық
күштердің халық мүддесімен санаспауы, таптар арасындағы әлеуметтік тартысты
жылдан-жылға шиеленістірді. Қарауылқожаның ... ... ... ... Жәңгір хан мән бермей, жауып тастап отырды. Бұған қоса ... ... орыс ... ... бастауы, патша шенеуніктері мен
помещиктері озбырлығы халықтың наразылығын күшейтті. Қазақ шаруаларының ... ... ... ... халықты тек өз феодалдарына ғана ... ... ... ... ... ... ... қарсы шығуына
итермеледі. Сөйтіп, қозғалыстың басты мақсаты – хан озбырлығына шек ... ... ... ... ... ... ... саясатын
тоқтату еді.
Көтерілістің барысы және оның ... ... мен ... бастаған шаруалар көтерілісі өзінің дамуында басты
үш ... ... ... ... – 1833-1836 жылдарға келеді және қарулы
көтеріліске ... ... ... ... ... ... ... ханға қарсы /1837 жылдың бас кезі/ ... ... ... ұшырауына – 1837 жылғы қараша айының орта ... ... ... ...... мен ... ... көтерілісшілердің шағын
тобының Жайықтың сол жағалауына өтуінен /1837 жылғы желтоқсан/ жаңа ... ... ... өзені маңындағы ұрыста біржолата жеңілуге дейінгі
/1838 жылғы шілде айының орта кезі/ ... ... жылы ... ... хан ... ... ... күшейіп,
ашықтан-ашық шайқасқа қарай бет алды. Бұдан шошынған Жәңгір хан ... дем ... ... ... қоныстарына бірнеше қожа мен старшин
жіберіп, көтерілісті ... ... ... ... ... хатында хан
түлкі бұлаңға салып, “дос едік қой, патшаға адалдыққа ант ... едің ... ... хан ... кел, ... ... іс насырға шабады” -
дейді. Сонымен қатар ханның жандайшабы Қарауылқожа 1836 ... ... ... ... 800 ... қол ... да, жайлауға көшіп кеткен Исатай ауылын
шаппақ болады. Бұл кезде хан ... екі адам елші ... ... ... ... ... Исатай Қарауылқожа жасақтарын таратса ғана барамын деп
шарт қояды. Хан осы шартқа көнгенсіп айлаға көшеді. Оған ... ... ... ... ... ... келе жатқанда, 1836 жылдың 4-сәуірінде
Қарауылқожа мен старшин Дүйсенбай бастаған отряд алдынан ... ... ... көшті тоқтатып, қорғанысқа дайындалады. Алайда,
Қарауылқожаның шабуылға шығуға ... ... ... қайтады. Өйткені ол да,
Жәңгір де жеңіліп қаламыз ба деп қорыққан. Ондай ... ... ... және орыс әкімшілігіне хан билігінің масқара болатынын олар жақсы
түсінген-ді. Қарауылқожа Исатай ауылын шаппаса да алты күн ... ... ... ... ... кісілер де, мал да аштыққа ұшырайтынын сезген
Исатай тәуекелге бел буды. Ол 200 ... ... ... ... ... ... Бәрі де екі жақтың көз алдында бетпе-бет тұрысты.
Әбден ... екі жүз ... жеңе ... ... ... ... ... ханға ақыл сұрап кісі жібереді. Исатай ... ... ... да, түнделетіп сарбаздармен ауылына қайтып кетті.
Көтерісшілердің батылдығы мен бірлігі Қарауылқожаны ... жылы ... ... ... ... күрт өзгерді. Бұл кезде Күшік
Жапаров деген шалды біреу өлтіреді. Тергеу ұзаққа ... да, ... ... мен оның ... мұны өз ... пайдаланып
қалуға тырысып, бұл қылмысты Исатай мен Махам- бет жасады деп жала жабады.
Орыстың қылмыс кодексі ... кісі ... ... ... тартылатын.
Тергеу кезінде Исатай да, Махамбет те бұл істі мойындарына алмады.
Жазға қарай Исатайдың ... хан, ... ... ... ... ... ағылып келіп жатты. 1836 ... ... ... ... туы астына қосымша 20 ауыл көшіп келді. Олар
әр түрлі рулардан еді. Бәрі ... мен ... ... ... ... әрі төзуге болмайтын еді. Исатай хан ордасына барамын деп ... ... ... ... болған жоқ. Оның қасына Махамбет, Иса, Тінәлі,
Есмағамбет, ... ... ... ... ... ... ұлы ... ерді.
Жол бойы оларға ханға барып ру ... ... ... ... көп кісілер
қосылып, жүз қаралы адам жиналды.
Исатайдың келе жатқанын естіген хан оның ... ... ... ... Исатай тобымен хан ордасынан 100 ... ... ... ... Хан ... кері ... ... екен. Жаналыұлы деген
сұлтаннан Исатай қолхат алып тұрып, көптің көзінше халықтың ... ... ... ... ... Бұл талаптарды ханның орындамайтынын білген
Исатай, оның қаншалықты қаныпезер екеніне жұрттың көзін ... ... ... ... ... хан ... бекара комиссиясына Исатай мен Махамбетті ... ... алып ... ... жер ... керек деп қайта-қайта талап
қойды. Исатай мен ... ... ... ... ретінде абырой-беделі
аспандап, даңқы қазақ даласына кеңінен тарады. ... ... ... ... ... оған арыз айта ... ... алып, күзгі шөбін өртеп, оларды қыспаққа алды. 1836 жылы ... ... ... мың үйі, 200 адамы, көптеген малы мен шөбі өртеніп
кетті. Қарауылқожаның сөзін ... ... ... ... ... ... осы ... бәріне кінәлі Исатай Тайманов деп көрсетті.
Ордадағы оқиғалар 1836 жылдың аяғында Петербург ... ... ... ... ... граф Чернышевқа хабарынан көтерілістің үдеп
бара жатқанына наразылық білдірген І Николай патша ... ... ... талап етті. Орынбор генерал-губернаторы В.А. Перовский
көтерілісті басу үшін подполковник ... ... ... күш бөлді.
Оған Жайық қазақ-орыс атаманы Покатиловпен және ... ... ... ... ... ... күндер туды. Хан жағындағылар халықты талап,
талайларды жазықсыз таяққа жықты. Жапа ... ... ... ... 1836 жылғы қарашада Жапаровтың өлімі жөніндегі іс ... ... ... ... ... дегендер жауап алғанда, Исатай: “Менің
Қарауылқожаның озбырлығын тоқтатуға әрекеттенгенім, старшындардың ... ... ... ... рас. Бірақ сексендегі шалды өлтіруге
ешбір қатысым жоқ”, - деп ... ... ... ... Махамбеттер 1837 жылы қазан айында
ханның қайын атасы Қарауылқожаның, Балқы бидің, Шоқы ... ... ... алып, өздерін қашуға мәжбүр етеді. ... ... ең бай ... бірі – Балқы ауылының талануы көтерісшілердің
қатарының өсуіне әсер етті. Сол ... ... ... ... мен ... ... шабуға бел буып, өз шоғырымен Ордаға аттанды. Исатайдың екі мыңнан
астам сарбаздары хан ... ... ... ... ... ... күші аз
болды. Оны халық жасақтары бір ұмтылғанда-ақ жайпап кететін еді. Исатай
кешірім ... ... ... хан ... алданып бірнеше күнді боса өткізді.
Сол екі арада ханға ... ... күші ... ... жетті. Исатай
ханнан Балқы би мен Қарауылқожа сұлтанды төңірегінен аластауды, билікті ... ... ... ... ... хан ... өйткені ол осы тұста
келіп үлгерген подполковник Геке ... ... ... ... тұра ... халге жетті. 700 казак-орыс, екі ... ... ... ... ... қарсылық көрсетті. 1837 жылы 15 қарашада
Тастөбе деген ... ... ... ... ... біраз
ығыстырды. Арғымақ атпен алмас қылышын кезек сілтеп жау ордасына кірген
Исатай олардың ... ... ... Сол ... Геке ... ... ... Сөйтіп, шайқастың барысында аласапыран басталды. Зеңбіректердің
гүрсілдеген қорқынышты үні, снарядтардың Исатай жасақтарының ... ... ... ... тікелей себепші болды. Алпыс
жігіттен айырылған, мықты қаруланған жазалаушылардың күшіне шыдай ... ... ... ... Күші ... ... ... түспес
үшін Исатай аз ғана топ жігіттерімен шегінуге мәжбүр болды.
Көтерілістің жеңілуіне ... ұсақ ... ... ... мен билердің сатқындығы да әсер етті. Олар ... ... ... ... ... ... тастап кетті. Исатай тобының
Тастөбе түбіндегі ... ... ... ... да кері ықпалын
тигізді. Көтерілісшілер қатары азайып, Исатайдың төңірегінде бар ... ... ... ... ғана ... Олар ... ... Бұл сәтсіздік шаруалар қозғалысын қожыратып қана қоймай, үлкен
қасіретке душар етті. Жәңгір хан Исатайды ... ... ... 500 сом ... ... деп ... Көтеріліс шағын-шағын топтарға бөлініп тарап
кетті. Исатай мен ... ... ... ... ... арғы жағына
өтудің амалын қарастырды. 1837 жылғы желтоқсан айында Исатайдың тобы
Жайықтан ... ... ... Тайсойған мекендері, Ойылдың сағасын
басып өтті. Жазалаушы жасақтан араларын қашықтату ... ... ... ... ... он ... ... созылды. 1838 жылдың
қаңтарында Исатай ... ... ... ... ... құмындағы шекті
руының қоныстарына келіп тоқтады. Оған Жайықтан бұрынырақ ... ... ... ... атаманы Сарыбөбек қосылды.
Көктем шығысымен жер-жерде қазақтардың қозғалысы қайтадан қанат жайды.
Елек өзенінің бойында ... ... Сам ... мен ... ... ... батыр бастаған, Орталық Қазақстан далаларында
Кенесары басқарған көтерілістер қимыл жасады. Осындай ... ... Хиуа ... жерінен шыққан Қайыпғали Есімовтың көтерілісшілерімен
қосылуды жөн көрді. Қайыпғали Есімов өзін хан деп жариялады, оның ... ... адам ... ... ... Ойыл ... ... руы
ауылдарында өтті.
Бұл кезде Сібір өңірінен шегінген Кенесары отрядтарының бір бөлігі
Орынбор өлкесіне ауысқан еді. ... ... ... ... ... ... Орынбор генерал-губернаторы Перовский көтерілісшілерді
талқандауға барлық күштерді жұмылдырды. Ол ... ... ... ... жіберді. Орск бекінісі жағынан құрамында Орал ... ... бар ... ... ... ... ... Исатайдың ескі танысы Гекенің ірі әскери топтар жіберілді.
Міне, осындай қиын-қыстау жағдайда Исатай 500 сарбазымен ... ... ... беру үшін ... ... бөлінді. Бірақ
бұл кезде сұлтан Айшуақұлының қолы зеңбіректері бар ... ... ... ... еді. Оны ... тобы ... жылы ... айының 12-сі күні Исатайдың жасақтары мен полковник
Геке бастаған қарулы күштер Ақбұлақ деген жерде ақырғы ... ... ... ... ... ... ... сиретіп, үрей
туғызды. Оқты қардай боратқан патша әскерлеріне Исатай жасақтары қарсы ... ... ... ... Шегінген көтерілісшілерге сұлтан Баймағамбет
Айшуақұлының жасақтары тыңнан тап ... ... мен ... өз ... ... ... ұрыс даласында сұлтанның жасақтарына
тойтарыс беріп шегіндірді. Осы кезде көтерілісшілердің тыл ... ... ... ... ... оларды қоршауға ала бастады. Өзінен ... ... бере ... ... ... қашты. Ауыр жараланған
Исатайды қылышпен шауып, аяғында атып өлтірді. Сөйтіп, батырдың ... ... ... ... 70-80 адам қаза ... ... Геке әскерінің қолына тұтқынға түсті. Исатайдың ажалына казак-орыс ... ... ... да ... ... ... оның ... ел жүрегінде
мәңгі сақталып қалды.
Исатай ... опат ... ... күрес жалыны кеміп кетті.
Бытыраңқы жасақтар Ойыл ... ... ... ... ... жасап
жүрді. Махамбет Өтемісов далада жасырынды, кейін біраз уақыт өткеннен соң
қазақ ауылдары арасындағы ханға қарсы үгіт ... ... 1846 ... ... ... ... ... оны да өлтірді.
Сонымен Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы бастаған шаруалар
көтерілісі жеңіліске ... Оның ... ... – хан ... мен билеуші
сұлтандар жағында патша үкіметінің мықты қаруланған әскери ... ... ... бұл қозғалыстың қазақ елінің басқа ... ... ... ... күштерімен ешқандай байланысы болмады.
Исатай мен Махамбет бастаған көтерілістің біртекті ... ... ... ... ... жеткіліксіздігі
оның жеңіліске ұшырауының негізгі себептері еді. Дегенмен, оның күшті
жақтары аз ... ... ... хан ... патшалық Ресейдің Кіші жүздегі отаршылдық саясатына қарсы
күресті. Көтеріліс жеңілгенімен де, оның ... ... ... ... ... ... терең із қалдырды. Жәңгір сарайының,
сұлтандардың, хан туыстарының ... ... ... ... шек ... ... әкімшілігінің көтерілісті қолдаған қазақ
ауылдарының би старшындарымен ... тура ... ... ... ... биліктің әлсірегендігін, патша өкіметінің отаршылдық
саясатының бүкіл қазақ өлкесінде тамыры жайылып бара ... ... бұл ... ... феодалдық топтарының Ресей отаршылдық
билеушілерімен әбден ауыз жаласқанын дәлелдеді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басқарған көтеріліс6 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Махамбет Өтемісұлы жайында12 бет
Delphі тіліндегі бағдарламаның құрылымы16 бет
Көкөніс дақылдарының зиянкестері4 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі революциялық көтеріліс және фашизмнің басталуы32 бет
Гобелен “Махамбет”18 бет
Гобелен “Махамбет” туралы26 бет
Екінші дүниежүзілік соғыс, соғыстың басталуы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь