Интернеттің журналистикаға әкелген жаңалығы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5
I ТАРАУ.
Интернеттің ғаламдық жүйеге айналуы және БАҚ.ғы жаңа сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6.23
ІІ ТАРАУ.
Қазақ тілді сайттардың даму ерекшеліктері және шығармашылық қырлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24.50
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51.53
СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54.55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ...56.57
Әлемді уысында ұстаған интернеттің БАҚ-қа келгеніне де біраз болды. Келді де ақпарат алудың бүкіл жүйесін өзгертті. Журналистің онсыз да жедел қызметі одан сайын ұшқырланып сала берді. Төрткүл дүние ашсаң – алақаныңда, жұмсаң жұдырығыңда. Бізде қазақ тілінің көсегесін көгерту туралы әңгіме қозғала қалса, оның шектеулі мүмкіндіктері жайлы айтып, қара аспанды басымызға төндіріп қоятынымыз бар. Дегенмен, оны дамытуға тым мүдделі емес сияқтымыз. Сондықтан, осы бітіру жұмысымның тақырыбын “Интернеттің журналистикаға әкелген жаңалығы” деп алып, онда көптеген түйткілді мәселелерді көтердім. Сондай-ақ, оның шешу жолдарын көрсеттім. Мәселен, “Интернеттің ғаламдық жүйеге айналуы және БАҚ-ғы жаңа сипаты” деп аталатын бірінші тарауда бүгінгі интернеттің жай-жапсары ғана емес, онда әлемдік деңгейде интернеттің жедел ақпарат көзіне айналуы және оның төрткүл дүниенің кез-келген бұрышына жеткізілуі туралы жан-жақты қарастырылады. Ал “Қазақтілді сайттардың даму ерекшеліктері және шығармашылық қырлары” деп аталатын екінші тарауда отандық сайттарды бүгінгі қызметі және олардың қарқынды дамуы жайында кеңірек журналистік ізденіс жұмыстары баяндалады. Рас, жыл өткен сайын қазақ сайттары интерентті жаулап алып барады, алайда олардың қызмет көрсетуі әлде де көңіл көншітпейді. Айталық, мазмұны төмен материалдар, қауесет әңгімелер, жеке басқа қол сұғушылық көптеп кездеседі. Демек, біздегі интернет классикалық деңгейге жете қойған жоқ.
1. Ү. Уайдин. Журналистік этика. Алматы, “Қазақ университеті”,
2001ж.
2. Теледидар сөздігі – теледидар анықтамалығы. Алматы,
“Білім”, 2001ж.
5. Қ. Тұрсын. Теледидардың теориясы мен әдістемесі. Алматы,
“Қазақ университеті”, 2001ж.
6. Жол үстінде журналист. Алматы, “Атамұра”, 1999ж.
7. Ә. Жолдабеков, Телевизиялық техника мен компьютерлік
бейнемонтаж, Алматы, “Қазақ университеті”, 2001ж.
8. Ә. Мицкевич, Ч.Файерстоун. Теледидар және сайлау.
Алматы, “Қазақ университеті”, 1994ж.
9. Т.Кәкішев, Санадағы жаралар. Алматы, “Жазушы” 1992ж.
10. М. Жолдасбеков, Асыл арналар. Алматы, “Қазақ университеті”
2003ж.
11. Т. Бекниязов, Халықаралық журналистиканың дамуы, Алматы, “Қазақ университеті”, 2003ж.
12. Андреева, Г.М. Социальная психология. Москва, “Наука” 1994г.
13. Кэмбэлл Дж. Герой с тысячью лицами. К., 1997г.
14. В.М. Шепель. Секрет личного обояния. // Моква, “Феникс”, 2003г.
15. Мери Спиллейн. Создай свой имидж. // Санк-Петербург, 2001г.
16. С. Блэк . Паблик рилейшнз. Что это такое? // Москва, 1990г.
17. Л.Ф. Адилова. Имидж лидера современных политических практиках. // Алматы, “Қазақ университеті”, 2002г.
18. Ж.С.Қалыбай. Қазақстандағы PR: даму жолы, проблемалары, болашағы. // Қазақстандағы PR мен БАҚ. Алматы 2003 ж. «Нұр».
19. Почепцов Г.Г. Профессия:имиджмейкер. К., 1998.
20. Блажнов Е.А. Паблик рилейшнз. Приглашение в мир цивилизованных рыночных и общественных отношениий. // Глава 4. Имидж. ИМА-пресс, Москва, 1994 г.
21. Майкова С.Е., Федоров А.Б., Шевякова Л.П. Средство массовой информации в предвыборной кампаний: применение методов психологического воздействия. // М., 2001г.
22. И.Б.Терентьева. Применение психологии в создании образа.// Евразия: PR проблемалары. Алматы 2003. «Нұр».
23. Андреева Г.М. Социальная психология. Москва, «Наука» 1994г.
24. Кэмпбэлл Дж. Герой с тысячью лицами. К., 1997г.
25. В.М.Шепель. Секрет личного обояния. // Москва, «Феникс», 2003.
26. Мери Спиллейн. Создай свой имидж. // Санкт-Петербург, 2001.
27. Современная реклама. // перевод с англ., общая ред. проф.Феофанова, издательский дом «Довгань», 1995 г.
28. Т.К. Серегина, Л.М. Титкова. Рекламав бизнесе. Информационно-внедренческий центр «Маркетинг». М., 1995 г.
29. Г.С. Мельник. Масс-медиа: психологические процесы, эффекты. СПб., 1996 г.
30. Ф. Друкер Питер. Рынок: как выйти в лидеры.Практика и принципы. // М., 1992 г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
......................3-5
I ТАРАУ.
Интернеттің ғаламдық жүйеге айналуы және БАҚ-ғы жаңа сипаты
............................................................................
.................6-23
ІІ ... ... ... даму ... және шығармашылық
қырлары.....................................................................
......................24-50
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
............51-53
СІЛТЕМЕЛЕР
КӨРСЕТКІШІ.....................................................54-55
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ...........................56-57
КІРІСПЕ
Әлемді уысында ұстаған интернеттің БАҚ-қа келгеніне де біраз болды.
Келді де ... ... ... ... ... ... онсыз да жедел
қызметі одан сайын ұшқырланып сала берді. Төрткүл дүние ашсаң – алақаныңда,
жұмсаң ... ... ... тілінің көсегесін көгерту туралы әңгіме
қозғала қалса, оның ... ... ... ... қара ... ... ... бар. Дегенмен, оны дамытуға тым мүдделі ... ... осы ... ... ... ... әкелген жаңалығы” деп алып, онда ... ... ... ... оның шешу жолдарын көрсеттім. Мәселен,
“Интернеттің ғаламдық ... ... және ... жаңа ... ... ... тарауда бүгінгі интернеттің жай-жапсары ғана ... ... ... ... ... ақпарат көзіне айналуы және оның төрткүл
дүниенің кез-келген бұрышына жеткізілуі туралы жан-жақты қарастырылады. Ал
“Қазақтілді ... даму ... және ... ... ... ... ... отандық сайттарды бүгінгі қызметі және олардың
қарқынды дамуы жайында кеңірек ... ... ... ... жыл ... сайын қазақ сайттары интерентті жаулап алып барады, алайда
олардың қызмет көрсетуі әлде де көңіл көншітпейді. ... ... ... ... әңгімелер, жеке басқа қол сұғушылық көптеп кездеседі.
Демек, ... ... ... деңгейге жете қойған жоқ.
Жаһандану процесінің дамуымен электронды ақпарат ... ... ... ... ... ... келеді. Ол тек әсер
етіп қана ... ... ... ... пікірді қалыптастырып, өз
қожайынының саясатын жүргізетін құрал болып отыр. ... бұл ... ... өз ... ... ... ететін тетік ретінде қаралатыны да
шындық. “ҚР БАҚ туралы” Заңына сәйкес бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... әсер ... ... ... ... телерадио материалдарына сүйене ... әр ... ... ... ... ... ... құралдары бүгінде өзінің
біржақты ақпараттық функциясынан алшақтап кеткен. Газет-журнал, телерадио
арналарды бизнес, табыс көзі ... ... ... ... ... ... ... байқалып отыр.
Кез-келген Интернет-жоба бұқаралық коммуникация құралы ... ... ... ... ... ... басым
болып келетінін және ақпараттың негізін ... ... ... ... ... ... де Интернет ресурстары екі топқа бөлінеді:
біріншіден, кәсіби журналистермен жасалған және ... ... ... ... журналдар және т.б.) екіншіден: Интернетте тіптен
жаңартылмайтын немесе ... ... ғана ... ... ... тұратын “статистикалық сайттар” деп аталатын
ресурстар да көп кездеседі. Сонымен ... ... ... ... ... ... атқаратын көптеген ресурстар да бар.
Интернет арқылы әлемдік ... ірі ... ... ... ... маңызын арттыра түсетініне дау жоқ. Әсіресе
шет ел жаңалықтарын ... ... ... ... ... ... интернет деректері кейбір мәліметтерді дәлелдей түсу
мақсатымен ғана ... ... ... ... ... ... ... арқасында әзірленіп
жатқан материал интернеттің өзегінен ойып ... ... ... ... қазіргі кезең – азаттықтың ақ кемесіне отырған
Қазақстан үшін жаңа ... ... ... даму ... саралайтын
кезең. Оның күн тәртібінде ұлттық ақпарат кеңістігін қалыптастырып, ... ... ... тоқ ... идеологиялық азық жинау міндеті тұр.
Еңбектің актуальдылығы бүгінгі күн талабынан туған. ... ... ... ... бұл ... де өзіндік үлгісі болары
сөзсіз.
I ТАРАУ
ИНТЕРНЕТТІҢ ҒАЛАМДЫҚ ЖҮЙЕГЕ АЙНАЛУЫ ЖӘНЕ БАҚ -ҒЫ ЖАҢА ... ... ... ... журналистиканың жаңа түрi –
интернет-журналистика келдi. Кез-келген саладағы жұмыс процесiнiң ажырамас
бөлiгiне, негiзгi ... ... ... ... ... өмiрдi
елестету мүмкiн емес.
Қазақстанда интернет пайда болған кезде ең басты мәселе — ... ... ... ... ... ... ... спецификалық қарiптерiнiң
бейнеленуi бiраз уақытқа дейiн үлкен проблема туғызып келдi. Сөз ... ... ... ... ... ... мән ... Ол
күмәнсiз. Финляндияның iрi басылымының бiрi — ... ... ... ... ... ... ... журналистiң
қызметiне былай деп сипат бередi: «Жаңа технологиялар журналистiң жұмысын
жеңiлдете әрi, ... ... ... жеке ... ... ... жан-жаққа телефон шалу, мекен жайларды iздеудiң
қажеттiгi жоқ. Әрiптестерiмiзбен электронды пошта ... ... ... ... саламыз да, арғысына көп мазасызданбаймыз. Әсiресе,
шетелдегi журналистермен қарым-қатынас жасау аса ... ... ... ... ... қоса ... ... сапасына алаңдаушылығын да жасырмайды.
Ақпарат тасқынының ұлғаюына бiрнеше фактор себеп болған:
1) теледидарда ... ... ... ... жаңа ... ... игеруi;
3) БАҚ-ның қоғамдық мiндеттерiнiң азайып, оның коммерциялық мақсатта
көбiрек қолданылуы.
Осы жайттарды ... ... ... мен зерттеушiлер сапалы
журналистиканың жоғалуға айналғанын айтып, ... қаға ... ... алға ... ... ... мәлiметтердiң дәлдiгiн ысырып
қойып, неғұрлым сенсацияға ... ... ғана ... ... ... пайда болуымен олар ақпаратты тек тауар ретiнде ғана түсiнiп,
ұсынуға кiрiстi. Яғни тұтынушыға ... ... ... ... ... түскен (3).
Алайда, финн журналистерiнiң ... ... ... ... ... ... тек арттыра түседi. Өйткенi, шексiз
ақпаратқа қолы жетiп тұрған журналист ... ... ... отырып, өзiнiң кәсiбилiгiн де арттырады.
Шындығында да, интернеттiң журналист кәсiбилiгiне тигiзетiн ықпалы мен
әсерi қандай? Сапалы журналистика үшiн ол ... ма ... ... ... ... ... маңызы зор ма? Мұны қазiр
тап басып айту оңайға соқпасы ... ... ... ... ... ... саласы жоқтың
қасы, дедiк жоғарыда. Оның техникалық ерекшелiктерiн түпкiлiктi ... ... ... болу ... мен даму ... ... өту мүмкiн емес.
Ең алғаш компьютерлердiң пакеттiк жүйесiн құруды қолға алған — ARPA
(Advanced Research Projects Agency Network) ... ... ... да ... ARPANet ... АҚШ ... Министрлiгiнiң
басқаруындағы бұл мекеменiң алдында қорғаныс ... ... ... ұйымдарын бiрiктiрiп, олардың қызметiн бақылайтын және үйлестiрiп
отыратын сенiмдi компьютерлiк жүйенi дүниеге әкелу ... ... ... ... iзденiстер 1969 жылы өзiнiң жеңiстi мәресiне жеттi. ... ... ... of ... Los Angeles, UCLA) мен ... ... университеттерi арасында орнатылды. Көп ұзамай,
кiшiгiрiм жүйеге Санта-Барбара (University of California, Santa ... және Солт Лейк Сити ... of Utah, Salt Lake ... де ... Ал 1972 жылы ... ... дүниеге келдi.
Алғашында тек салалық қолданыста ғана болған Интернеттiң кейiн қандай
ғаламдық жүйеге ... тап ... ... ... ... жоқ. ... ... Маршалл Маклюэн (Marshall McLuen, 1911—1980)
өзiнiң «Гутенберг Галактикасы» (The ... Galaxy, 1962), ... ... Media, 1964) атты ... ... ... бiр жүйенiң дүниеге келуiнiң алғышарттарын тұжырымдап кеткен
болатын (4). Маклюэн ... ... ... ... мен ... тигiзетiн әсерi мен ықпалын зерттеуге арнаған ғалым. 1964
жылы ол «Медианы түсiну» (Understanding Media, 1964) атты ... ... ... ... ... ... ... деген. Мұндай мекендерде шалғай жерлерде орналасқан адамдар тобы
ешқандай кедергiсiз, орталықтағыдай ақпарат алуына мүмкiндiгi болады–мыс.
Ол ... ... ... болып, негiзгi ақпарат көзiне айнала
бастағандықтан, Маклюэн ... ... оны ... болашағы
туралы айтып отыр», деп ойлады, алайда, қазiргi заман көзқарасымен оқыса,
«Understanding Media» кiтабында сөз болғаны – ... ... ... ... да, ... ... Интернет – ешбiр мемлекетаралық
шекараларды мойындамайтын дербес бiр әлемге, «глобалдық деревняға» айналып
отыр. Компьютердiң қай ... ... ... ... ... ... ... Ал, ең алғашында әлемтордағы домендер саны ... ғана едi. ... ... тек АҚШ ... ... үшiн ... (education) – университеттер және т. б. оқу орындарының жүйесi;
-.com (commercial) – ... ... ... ...... және ... ... жүйесi;
-.mil (military) – АҚШ Қорғаныс Министрлiгiнiң жүйесi;
-.org (organization) – түрлi қоғамдық ... ... ...... операторларының жүйесi.
Қазiргi уақытта жағдай өзгердi. Бұл домендер қазiр АҚШ меншiгi емес,
Бiрiншi ... ... ... ... National Domains, TLDs) ... (5). Ал ... ... топқа мемлекеттердiң географиялық
домендерi кiредi. Әлемторда Қазақстан .kz доменiмен таныстырылған. Кеңес
Үкiметi кезiндегi ... - .su (Soviet Union), 19.09. 1990 жылы ... Network ... Center) ... ... ... топқа кiретiн. Кеңестер Одағы тараған соң, 1992 жылы дүниеге .ru
доменi келедi. Ал 19.09.94 жылы IANA (Internet Assigned Numbers ... ... .kz ... алғаш рет тiркеледi. Қазiргi уақытта барлық
сайттарды тiркеп, статистика жүргiзетiн бiрден-бiр ... — 1999 ... ... ... ... KazNIC коммерциялық емес ... ... ... ... 3000-ға тарта қазақстандық сайт
тiркеулi.
Интернеттену кезеңi түрлi елдерде түрлiше жүрдi. Процестi ... ... ...... дамыған елдерден дамушы елдерге ... ... ... интернеттiң даму-дамымауы нақты ... ... мен ... де ... байланыстылығы байқалған. 1998
жылы ең компьютерлендiрiлген елдер бестiгiне АҚШ (1000 ...... ... (490), ... (480), ... (350) және ... кiретiн. Сондықтан, Интернет-журналистиканың да осы аталған ... да ... ... ... ... ... басылымдар шыға бастағанда кейбiр мамандар бұл
жаңалықтың «дәстүрлi басылымдардың ... ... ... деген
пiкiрлерiн де жасырмады. 1996 ж. АҚШ-та «online режимiнде жұмыс iстейтiн
дәстүрлi БАҚ-ң электронды ... ... ... ... ... деген
сұрау жүргiзген едi. Сонда респонденттердiң 45 %-ы оның ... ... ... тiптi ... ... ... газет-журналдар беделiнiң
өсуiне кедергi болады деп жауап берген. Ал, басқа 44 %-ы керiсiнше, ондай
үрдiс өте тиiмдi болады ... пiкiр ... ... ... ... ғалымы, электронды журналистикаға
арналған көптеген мақалалардың авторы Ари Хейнонен өзiнiң «Жүйедегi
журналистика туралы ... (1998 ж.) атты ... ... ... газет-журналдар алдында бiр-ақ таңдау бар. Ол – жүйеге көшу немесе
бiржола жабылу» — деп «кесiп» айтады (7).
Алайда, осы ... ... тағы бiр финн ... ... ...... емес» атты мақаласында мұндай қауiптiң негiзсiз,
әрi ондай мәжбүрлiк туып отырған жоқ деген пiкiрiн ... ... ... ... ... ... басқаша: оқырмандар
бұрынғысынша дәстүрлi басылымдарды ... ал ... ... тек ... үшiн ... ... финн аудиториясы электронды журнализмдi дәстүрлi ақпарат тарату
жолының, мазмұнының баюы деп қабылдады (8). Финляндияның iрi басылымдарының
бiрi – «Хельсинген Саномат» өзiнiң ... ... ... әкелу арқылы
жазылушы санының өсуiне қол жеткiзген. Әсiресе, оның әдетте пошта 2—3 күнде
жеткiзiлетiн шет ... үшiн өте ... ... тапқан. Ал, АҚШ-тың
тележурналистерi интернеттегi сайттың олардың телеарнасына қосымша бедел
қосып, жарнама ретiнде де қабылданатынын байқаған. ... ... ... сайтын жасаған кезде ешқандай экономикалық пайда ... ... ... ... ... ... отырғанмен, шын
мәнiндегi БАҚ сипатына саятын сайттар кейiнiрек, шамамен 1995 жылы пайда
болған. Д. В. ... өз ... ... ... хронологиясын 1995
жылдан бастап жасағанын былай деп ... «1995 ... ... Ресейдегi
интернеттi бар дегеннен гөрi, жоқ деуге ... едi. Ал, бар ... ... ... саны мен сапасы БАҚ өнiмi демек түгiл, ... ... беру қиын ... ... бiрге, оның пайдаланушылары тым аз
болғандықтан, интернеттiң бұқаралық сипатын да жоққа шығаруға тура ... жылы ... ... ... ... ... – интерактивтi әдеби
жоба болатын. Қараша-желтоқсан ... ... ... ... ... ... — 95» — ... өту барысы туралы ақпарат жарияланады.
6.11.96 жылы жүйеде Иван Паровозовтың (Александр Гагин) «Паровозов-
News» атты «анау-мынау» стилiндегi заметкаларының тұңғыш саны ... ... ... ... ... бағаналары дәстүрлi басылымдардағы
дүниелерден мазмұндық, құрылымдық және тақырыптық ... ... ... ... ... күн ... өсiп келе жатқан А. Гагин өзiнiң
бұрынғы жұмыс орнын тастап, бiржола интернет-журналистикаға бой ... ... ол ... com» ... басшысы, «Интернет»
журналының шеф-редакторы.
24.12.96 жылы Рунетте «Вечерний Интернет» шыға ... Бұл – ... ... орыс және әлемдiк жүйесiн шолуы» болатын. Оның да
беделi өте жоғары едi.
«Осы аталған авторлық жобалардың ... ... орыс ...
журналистикасы келдi. Авторлық жобалар – Интернеттi МЕДИА ретiнде
таныстырған туындылар» — деп ... Д. В. ... ... ... ... барлығының Ресей интернетi ... бай деу ... ... ТМД ... ... ... қолдау
тауып, аса дамыған деп Ресей, Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Украина
және Беларусьтi атауға ... ... ... ... саны 2003 жылдың басында 300
мың адамды құраған. .uz доменiмен таныстырылған сайттардың ең ...... ... келе ... ...... ... – ақпараттық-жаңалықтар сайты; internet.uz — Өзбекстандағы
Internet Technlogies жаңалықтарына арналған алашқы әрi ... ...... ... сайты. Өзбекстандық сайттардың басым
көпшiлiгi, яғни 70 %-ы орыс тiлiнде, ...... және ... ... ... ... ... – Орта Азия аумағында шығатын
интернет – басылымдары iшiнде жедел әрi нақты ақпарат, комментарийлер
жариялайтын ... сайт ... атап ... жөн. Бұл сайт ... Таяу Шығыстағы саяси ахуал және Орта Азияда орын алған лаңкестiк
әрекеттер ... ... ... және ... ... берiп
отырғандықтан ТМД елдерiнiң алдыңғы қатарлы БАҚ-н жаңалықтармен қамтамасыз
ететiн ... ... көзi ... ... ... ... дамуына қолайлы жағдай жасалған, алайда
сайттардың барлығына қатаң бақылау жүргiзiледi.
Ендi, журналистиканың ... ... ... тың ... ... ... ... мультимедиалығымен ерекшелендi.
Мәселен, қағаз басылымдар ақпаратты ... және ... ...... мен ... ... ал радио– дыбыс арқылы
жеткiзедi. Интернетте ... ... ... Яғни ... ... ... бастап видеоға дейiнгi барлық амал-тәсiлдердi
қолдана отырып жеткiзуге болады (12).
Мультимедиа – компьютерлiк ... ... беру ... ... ... видео) барлығын кешендi түрде қолдану.
Интернет – кез-келген БАҚ қасиеттерiн ұтымды ... ... ... ... ... ... ... алмастыра алады деу қателiк
болар едi. ... бiз ... ... ... ... ... Жақын арады ондайға қол жете қоймасы да анық: радиотолқын
арқылы теледидар сигналын жiберу немесе қабылдау ... ... ... Интернет — телекамералардың жеткiзiлуi қиындатылған жағдайларда
көмекке ... ... ... ... ... тағы бiр ... қасиетiнiң бiрi –
уақытқа тәуелсiздiгi және сол сәтте ақпаратты архивациялауға қабiлеттiлiгi.
Бұқаралық ақпарат құралдарын бiз реалды уақыт режимiнде және ... ... ... iстейтiн деп 2-ге бөлемiз. Алғашқыларының қатарында
тiкелей эфирге шыға алатын теледидар мен ... ... ... ... ... өте жариялайтын, яғни «кейiндi уақыт режимiнде» жұмыс ... ... ... қарастырамыз.
Интернетте бұл режимдердiң екеуi де қамтылған. Сондай-ақ, оның қайсысы
қолданылса да, сайтта ... ... ... сол сәтте архивтену процесi
де қатар жүредi. Арада қанша уақыт өткенiне қарамастан, юзердiң сұрауы
бойынша ... ... ... ... ... ұсыныла бередi.
Интернет-басылымдарда жарияланған барлық материалдар арнайы «АРХИВ» деп
аталатын ... ... ... онда ... ... даталық
iздеу салу ұсынылған. Гипермәтiндiк iздеу тәсiлiн тек интернетте ұзақ уақыт
шығып тұрған газеттер ... ...... ... ... ... сондай-
ақ құжаттарды ақпарат алуды жеңiлдету үшiн белгiлi-бiр жүйемен сұрыптауды
ұйымдастыру. Пайдаланушы ... ... ... оған ... ... ... ... тақырыптарға жүйеленген ақпарат
ұсынылады.
Гипермәтiн үлкен көлемдегi ақпаратпен жұмыс iстеген кезде аса қолайлы.
Гипермәтiндiк программалар – ... ...... ... ... ... түрлi амал-тәсiлдердi ұсына алады. Ең алғаш
(1965 ж.) hypertext терминiн енгiзген Теодор ... (13). ... ... ... ... бойынша тарауланып, жүзеге асатын
арнаулы жазу түрi».
Өмiрге келген ... жаңа түрi осы ... ... да бiр ... ерекше қабiлет-қарымын талап еткен жоқ. Ол
бұрынғысынша ... ... ... ... ... тек ... ... жаңарды.
Ең алдымен, интернеттегi журналистiк туынды қысқа әрi нұсқа жазылуы
тиiс. Жүйелiк басылымға назар аударған оқырман ... ... да ... ... ... ... ... оқи қоюы екiталай (14). Сондай-ақ,
оқырманды ... ... үшiн, ... ... ... ... ... ерекшелеу тәсiлдерiн (қалың қарiптi, курсивтi, сөздiң астын
сызуды) пайдаланған абзал. Мұндай амалдарды ... ... ... ... ... Есте ... ... нәрсе: жазылып
отырғаны – жай мәтiн емес, ... ... ... мына ... мына ... көресiз» деген сияқты сiлтемелердi пайдаланған материалдың
бағасы артады ...... тағы бiр аса ... ...... ... оқырмандармен жедел түрде байланысқа шығу
қабiлеттiлiгiнде. Оның бiрнеше амалы бар: меймандар кiтабы, түрлi форумдар,
керi байланыс ... ... ... ... ... сайтындағы форумда оқырмандардың
талқысына салынады. Егер дәстүрлi басылымдарда жекелеген оқырманның белгiлi-
бiр жарияланымға бiлдiрген пiкiрiнiң жариялануы ... ... ... ... ... кез-келген адам өзiнiң көзқарасын
форумда (не басқалай жолмен) ... ете ... ... ... керi
байланысқа жүйелi түрде, тұрақты шығып отырса, аса қызықты деп танылған
материал жаңа айдардың ... ... ... ... бола алар ... ... ... атындағы журналистика қорының басшысы
Боб Джайлстың пiкiрiнше, алдыңғы қатарлы деген ақпарат ... ... ... ескi ... ... бередi(15).
Ал материалдардың мазмұны батыл әрi өткiр. Яғни, жаңа тұрпатты журналистiк
туындыны жазуда әзiрше форма мен мазмұн үйлесiмдiлiгi табылмаған. ... ... Энн ... ... жаңа мiндетi туралы: «Жүйедегi туындылар
анағұрлым ашық, бiз негiзiнен ауызекi сөйлеу тiлiн қолдануға тырысамыз.
Ақпаратты ... ... шек ... бiз осы мүмкiндiктi молынан
пайдалануға тырысамыз» — дейдi.
Интернет — журналистиканың тiлдiк ... – оның ... ... ... ... ... бекiп қалған ұстанымдарды,
ережелердi мойындамауы да мүмкiн. Дегенмен де, ол ... ... ... ... рас. ... ... алғашқы кезде осы фактор тартатын. Slashdot. com сайтының веб-
комментаторы Джон Кацтың сөзiнше, интернетте жарияланатын туынды ... ... ... ... ... ... жоғары. «Оқырмандармен интерактивтi байланыс орнату арқылы, бiз
әрбiр материалымызға қандай да бiр пiкiрдiң ... ... ... тек қана ... мақала жазуды басты мақсат етiп қоямыз»(16).
Интернетке бас сұқсақ, онда негiзiнен, дәстүрлi бұқаралық ... ... ... ұсынылғанын байқар едiк. Таза жүйелiк
басылымдар (шетелде болсын, Қазақстанда болсын) саны ... ... ... БАҚ сайттарынан аз.
Әлемде компьютерлендiрiлген елдер қатары туралы өткен мақалада (23.08.04)
айтып өткен болатынбыз. ... бұл ... ... ... деген
мәселеге тоқталсақ, Статистика және Бағдарлау Агенттiгiнiң ... ... ... мынадай мәлiмет келтiрiлген (1). 2003 жылы
компьютерленген елдердiң ондығын АҚШ (1000 адамға –585 комп.), ... ... (502), ... (491), ... (483), ... ... (432), ... (396), Голландия (395) және Канада (390) құраған
екен. Осы ондыққа азғантай ... ендi ... да ... мүмкiн.
Өйткенi, Қазақстанда әрбiр 1000 адамға шаққандағы ... саны ... 300 ... Мына ... мән ... ... бар ма? (СБА ... 2006 ж.) |Бар |Жоқ |
|Алматы |38,6 |61,4 ... |22,6 |77,4 ... |32,4 |67,6 ... |27,5 |72,5 ... |27,2 |72,8 ... |7,3 |92,7 ... |26,9 |73,1 ... |15,9 |84,1 ... |20,5 |79,5 ... ... саны – 16160 адам, олардың 35 %-ы – интернеттi
пайдаланушылар. ... ... ...... ... ұйымдардың қызметкерлерi, студенттер және кәсiпкерлер.
Интернетке қосылуды жай ғана техникалық прогрестiң нәтижесiнде ... ... ... деп қана ... ... ... әлем азаматы құжатына ие
болу деп те қарастырған жөн сияқты.
Қазақстандық интернеттiң «туған күнi» ... ... ... екi ... Бiрiншiсi – 1991 жылдың көкек айында. Сол жылы «Парасат» фирмасы
базасында RELCOM ... ... ... ... торабы ашылған
болатын. Бұл торап UUCP пртоколы бойынша элетрондық ... ... Ал, ... туған күнi – Казнет ... ... 1994 ... ... 19-ы – осы күнi ... рет KZ ... тiркелген едi. Сол
жылдың аяғында қазақстандық сайттардың саны 15- ке жеткен. ... ... ... туралы мәлiметтер, адрестерi қазiргi ... ... ... өзiнiң «WEB-журналистика: опасные тенденции» атты
мақаласында: «Қазақстандағы интернет-журналистиканың ... ... ... 1996 жылғы негативтi саяси процестер» – деп атап көрсетедi.
БАҚ-ын жаппай ... ... ... ... ... ... ... «РИК» радиосының, «КТК» телеарнасының басшылығы
мәжбүрлi түрде ауыстырылған болатын. Ал осы процестiң нәтижесiнде науқаннан
аластатылғандар өздерiнiң ... ... үшiн) және ... үшiн) мүдделерiн дәстүрлi бұқаралық ақпарат құралдарында жария
ете алмайтындықтан, ол мүмкiндiктерiн ... ... iске ... Дәл осы ... ... ... ... отырғандарды өткiр сынға
алған оппозициялық сайттардың пайда болуымен ... ... ... шенеунiктер интернеттi пайдаланушылардың саны
шамалы ғана болғандықтан, бұл үрдiске аса көп мән- ... бере ... ... Аз ... соң ... ... ... қағазға шығарылып, ел
арасында таратыла бастайды. Сөйтiп, интернеттiң аудиториясы кеңейедi (2).
Қазақстандық интернет-журналистиканың ... ... ... С. ... ... ... ... берген.
Атышулы www.eurasia.org сайтының материалдары «тым батыл» болғандықтан,
арнайы орындардың күшiмен оның ... ... ... ... ... ... материалдары алып тасталады. Сөйтiп, сенсацияға
құмар оқырмандар аудиториясының шын «Евразияға» барар жолы ... ... соң ... ... ... жою үшiн ... арнайы орындар баламалық
сайттарды ойлап табады. Сондай беттiң бiрi – www.Turan.kz болатын. Сайттың
спецификасы — үкiметке де, ... да ... ... ... өкiлi
ретiнде көрiну болатын. Мұндай нәтижеге сайтта ... ... ... ... ... жариялап отыру арқылы
қол жеткiзiледi. «Басқарушы режим», «Назарбаевтың отбасы», «Президент ел
басқаруда олқылық жiберiп жатыр» деген сияқты ... ... ... ... ... ... деп ... онда әрбiр материалдан соң жазылатын комментарийлердiң мазмұны ондай
ойдан аластайтын едi. Интернет-басылым қаншалықты тәуелсiз көрiнгiсi келiп
тырысқанымен, ... ... бола ... ... «Меймандар
кiтабындағы» бiр жазбада: «сайт ... ... ... ... ... едi. Сайт ... болатын.
Анонимдi журналистиканың тағы бiр үлгiсi – «Азиопа» ... ... оң ... беру қиын ... едi. Сайттың өне бойы
Қазақстандағы атақты, белгiлi адамдарын тек қана ... ... ... С. Дуванов оған «Жүзiн көрсетпей, тасадан айтылған
шындық – лас шындық» деп сипаттама бередi.
Бұл сайттардың ... ... ... ... ... интернет-
басылымдар БАҚ-ң бiр түрi дегеннен гөрi саяси таластардың аренасына көбiрек
ұқсайтын едi (3).
Олардан кейiн пайда болған ... ... ... ... әлi де ... ... ... интернетке биыл 10 жыл ... ... KZ ... ... саны ... ... ... Қазiргi таңда
қазақстандық сайттардың ең толық тiзiмi «www.site.kz – Весь WWW-Казахстан»
сайтында орналасқан. Интернет пайдаланушыларының ... аса ...... салу ... (поисковые службы).
Әдетте, iздеу серверлерi сондай-ақ жаңалықтар ленталарын да қамтиды.
Әзiрге мұндай сайттардың iшiнде айтарлықтай ... ие ... ... ... ... осы ... ... қазақстандық нұсқасы боп табылатын
газета. кз — әуелден қағаз баламасы жоқ, таза жүйелiк ақпараттық жаңалықтар
сайты. Онда жарияланатын ақпарат топтамасы ... ... ...... ... ... сайттары да жаңалықтар лентасын ұсынады. Бұл
тұрғыда Kazinform, ... ... ... ... ... ... өте жедел әрi маңызды. Қазақстан көлемiндегi
жаңалықтарды ұсынуда алуандылық танытады. Сайттардың тiлi – ... ... ... ... ... негiзiнен оппозициялық
сарынға берiлген. Олардың ... ... ... ... ... ... ... материалдардың фактiлерi сенiмсiз, ал тiлi
тұрпайылау келедi. Сенiмсiз дейтiнiмiз, келтiрiлген ... ... оны өзi ... ... қауқарсыз болып қалады. Яғни көз жеткiзе
алмайтындықтан, оның бәрiн өсек ретiнде де қабылдауы мүмкiн.
Ресми талдамалы материалдар – www.kisi.kz сайтында ... ... екi ...... және ағылшынша ұсынылады. Дизайны өте
ұтымды жасалған Қазақстан Стратегиялық Зерттеулер Институтының ... және ... ... ... ... ... ... мәселелерге қатысты аналитикалық материалдар орналасқан. Флеш-
технологияларды ... ... ... ... ... ... ... түскен.
Ал Саяси Зерттеулердiң Орталық Азия ... ... ... ... 3 жыл ... Бұл да Қазақстанның ақпараттық-аналитикалық
нарқында оперативтiлiгiмен, ... ... ... ... ... басылым. Ондағы материалдар сәйкесiнше
өзектiлiгiмен ерекшеленедi.
Қазақстандық интернет-журналистикасының ... жаңа ... ... ... ... интернет-газетi зор үлес қосты. Осы арнада
жаңа талаптарды, стандарттарды енгiзген де әзiрге ... ... ... ... үшiн бұл ... ең ... – барлық саяси,
әлеуметтiк топтардың кез-келген өкiлi ашық пiкiрi мен көзқарасын бiлдiре
алатын еркiн ... ... өз ... барлық материалдарға
комментарий жасап отырады. Және де ол комментарий әрдайым мақтау сөзi ... ... ...... форумында әрқашан қызу пiкiрталастар, талқылаулар өтiп
жатады. Яғни, бұл — ең бастысы, ... ... ... дүниелер
халықтың көңiлiнен шыққан және ең өзектi проблемаларды қозғағандығының
белгiсi. Басылым ... ... ... оның беттерiнде бiрден 5—6
мақалаға дейiн жарияланса, ... ... ... мүлдем жаңа
материал болмайды. Басылым бетiнде оқырмандар саясаткерлерге тiкелей сұрақ
қойып жатады. Олардың жауапсыз қалуы кездесе ... ... ... ... қоса, сайтта байқалатыны – экономикалық және әлеуметтiк
тақырыптарға ... ... тым аз ... Бұл «Навигатордың»
«минусы» деуге болады. Мемлекеттегi саяси ахуалды сипаттаймын деп, қатты
эмоцияға берiлiп кететiн кездерi де ... Ал шын ... ... елде ... ... ... ... туралы сауатты, ең
болмаса шолу жазу – осы басылымның осалдау тұсы. Газеттi ... ... ... (4). ... ... ... АҚШ, Ұлыбритания және Алмания
оқырмандары көп, газет барлығы 40 мемлекетте ... ... ... ... ... «Навигатор» интернеттiң
интерактивтi мүмкiндiктерiн пайдаланып, журналистиканың жаңа стандарттарын
қалыптастырды.
«Перспектива» интернет-басылымының жарық көре бастағанына көп уақыт
бола қойған жоқ. ... тым ... ... аталмыш басылым әзiрше мәндi еш
нәрсе ұсына алмай отыр деуге болады.
Одан кейiнгi орында — әлемторда ... ... БАҚ- ... нұсқалары. Қазiргi уақытта, Қазақстанда шығып тұратын барлық
дерлiк БАҚ жүйелiк нұсқаларын да ... ... ... ... ... ... үнемi тығыз қарым- қатынаста болу керек деген
мiндеттен туындап ... ... ... ... БАҚ-ның iшiнде ең елеулiсi – «Хабар»
агенттiгiнiң сайты. Дизайны ең ... ... ... ... ... Г. О.) осы ... Бiрақ, ашылғанына бiраз уақыт
өткенiне ... оның әлi ... ... келе ...
www.khabar.kz электрондық бетiне кiрiп-шығушыларының санының азаюына әкелiп
отыр.
Сайтта тың дүниелер бола қоймайды, әдетте, ... ... ... осы ... орын ... ... Оның iшiнде – эфирдiң сыртында жұмыс
iстейтiндер туралы, әрбiр журналистiң жеке басына қатысты дүниелер бар.
Сондай-ақ, шетел ... ... ... жазған дүниелерi де
арнайы сiлтемеде жазылған. Агенттiктiң президентi ...... ... ... ... ... ... қарастырылған. Ол жер
сәйкесiнше «Моя ... деп ... Сайт үш ... (қазақ, орыс,
ағылшын) жасалғандығымен құнды.
«Континент» журналының да электронды нұсқасы әлемтордан орын тепкен.
www.continent.kz те дәстүрлi басылымдағы ... ... ... аса ... ... оның ... жағы – журнал аз тиражбен таралып,
әркiмнiң қолы жете бермейтiндiктен, сайтта сол номердегi материалдардың
жазылуы ... ... ... ... оны журналдың дәлме-дәл
көшiрмесi деп қабылдауға болады (5). Алайда, журнал интернеттегi дизайнына
шығармашылық ұжым көп мән ... ... Егер ... ...
қымбат бағалы қағазға басылған, жоғары сапалы басылым ... ... ... ... ... Қазақстандағы орыс тiлдi бұқаралық ақпарат құралдарының барлығы
да интернетке тартылғандығы ... ... ... ТАРАУ
ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ САЙТТАРДЫҢ БҮГІНГІ ДЕҢГЕЙІ ЖӘНЕ ДАМУЫ
Кез- келген тез дамып келе жатқан технологияның бiрi ретiнде ... ... және ... тұрғыдағы кедергiлерге ұшырамай тұрмайды. Атап
айтқанда, халықаралық және жергiлiктi ... жүгi ... тыс ... ... ... интернеттегi мәлiметтердiң қауiпсiздiгi,
цензура мәселесi, экспорт және авторлық құқық туралы заңдардың сақталуы
сияқты және т. б. ... ... ... ... ... бекiту.
«Интернет тұтастай бұқаралық ақпарат құралы бола ала ма?» деген ... ... ... ... ... (бұқаралық сипаты есебiнен) БАҚ бола
алады»-деп жауап берер едiк. «БАҚ ... ... ... ... интернеттегi барлық дүниелер БАҚ болып саналады делiнген. ... дау ... ... да ... ... авторлық құқық туралы заңмен (Авторық құқық және
Сабақтас құқықтар Туралы ҚР ... № 6—1 ... ж.) ... ... ... түрде интернеттiң аты жазылмағанымен, басты ережелердi сақтау
мүмкiндiгi жоғары. Заңның шыққан жылы 1996 болғандықтан, ол кезде интернет
авторлық туындылар ... орта не ... ... ... ... ... Ал 7-баптың 13-тармағында «өзге де туындылар»
деп көрсетiлгендiктен, Интернет те осы категорияға кiредi деп түсiнемiз.
Айталық, заңның 6-бабының 1-тармағында:
Авторлық құқық мақсатына, ... мен ... ... ... әдiсi ... ... ... еңбектiң нәтижесi болып табылатын ғылым,
әдебиет жiне өнер ... ......... сайт ... ... болғандықтан, интернеттегi
сайттардың барлығына осы заң қолданылады. Сол баптың 2-тармағында:
Авторлық құқық белгiлi-бiр объективтi түрге ие болған:
1) ... ... ... ... нотаға жазылған және сол сияқты);
2) бейнелеу (сурет, нобай, көркемсурет, жоспар, сызба, кино-, телебейне не
фотокадрлар және сол ... ... ... үлгi, ... ... және сол ... түрiндегi жарияланған туындыларға да, ... ... ...... ... аталған объектiлердiң барлығы да ... ... ... ... ... бiз осы ... алға ... меншiгiмiздi даулап ала аламыз.
Ал, интернет провайдерлерiнiң құқықтары мен ... әлi ... ... етедi. Провайдерлердiң басты табыс көзi — интернет
басылымдар. Сондықтан, ... ... ... да одан
(оқырмандарының көптiгi есебiнен) белгiлi-бiр пайда табуы керек.
Ал бiздерге, яғни журналистерге қатысты БАҚ ... ... ... ... БАҚ-нда қызмет iстеген, тәжiрибелi мамандарды қатыстырып түпкiлiктi
қайта қарау керек. Интернет түгелдей БАҚ болуы мүмкiн емес. Өйткенi ... ... ... ... ... тобына ғана арналған сайттар да бар.
2003 жылдың 6- маусымында Алматыда интернет — басылымдары өкiлдерiнiң
басқосуы болып өттi (1). ... ... ... бiрiнде: «Қазiргi
уақытта интернетке екi түрлi ... ... ... ... жауапкершiлiкке келiп тiрелгенде, ол БАҚ болып есептеледi де,
ал ондағы құқықтарды сақтау мәселесiнде керiсiнше жағдай орын ... ... ... те айтылған болатын.
Халықаралық «Әдiл сөз» Қорының 2001 жылы жүргiзген ... ... сол жылы ... ... ... ... сайтының
көшiрмесi туралы iс бар. Көшiрме әдейi саяси мақсатта жасалған. Оның
дайындаушысы «Қазақтелеком» ... де ... ... Сайттағы сiлтемелер
басқа арнаға түсiп, керектi мақала ... оның ... ... ... ... ... ... шетелдiк заңгерлердi қатыстырып, тексеру
жүргiзiлгенiмен, одан еш нәтиже шықпады. Ондағы қатынастар ... ... және ... ... ... ... ... қаралған едi.
Интернет дүниеге келген кезде нағыз сөз бостандығы ... ғана ... ... ... заңмен реттелмейтiн шексiз еркiндiк бiр жағынан
қызықтырса, екiншi ... ... ... де ... (2). ... ... ... айтқан кезде ғана, бұл бостандықты қалай да
шектеу қажеттiлiгi де ... ... ... қандай заңдардың аясында өмiр сүруi қажет?
Ең алғаш жүйенi бақылауға алу фактiсi 1999 ... ... ... ... Ол – «Евразия» сайтын жабуға байланысты iс.
Сол ... ... ҚР ... 25.11.99 ж. ... ... қазақстандық сайттарды тiркеу қатаң тексеруден кейiн жүзеге
асатын болды (3). Алайда, интернет-трафиктiң көлемiн қатаң бақылауға ... ол ... ... мүмкiндiктер де, қажеттi мамандар да болған жоқ.
Сондықтан көп ұзамай, Қаулының күшi өз-өзiнен жойылады (4).
2002 жылдың ... ... ... ... сол ... ... және
коммуникация Министрлiгi жанындағы Ақпараттық технологиялар Департаментiнiң
директоры Асқар Насиев «Мемлекеттiк саясат және ... атты ... ... Сол баяндамадан мемлекеттiң интернетке деген позициясы
анық көрiнедi:
1) интернеттiң барлық арналары мемлекет бақылауында болуы керек;
2) веб-сайттар ... ... ... ... танылатындықтан, оның
мiндеттерi де осы заңда қарастырылған тiркеу және ... ... ... соң бұл ... ... нығайтылмақ болып, «БАҚ туралы» заңға
толықтырулар мен өзгертулер енгiзу арқылы, интернеттегi ... ... ... ... ... Мұндай шаралардың жөнсiз, бiрiнен соң бiрi
жүргiзiле бергендiгiнен, бұл мәселе шешiмiн тауып ... жоқ. Тек қана ... ... ... ... ... жұмыс iстейтiн
программистер және тағы басқа жүйелiк қызметкерлер) мазасын алды (5).
Ал басқа мемлекеттерде ... ... ... ... ... бағдарламалары қалай iске асырылады?
АҚШ- тағы арнайы ақпараттық ... ... ...... ... ... шешiмдердiң бiрi. Бұл бағдарлама
Еуропада да қабылданып, оның негiзiнде Еуропалық комиссияның ақпараттық
қауымдастық ... ... ... ... ... ... қолданады: ең
алдымен жүйе арқылы АҚШ ... ... ... ... ... ... мақсатта жұмсағаны туралы мәлiметтер еркiн таратылады. Одан
кейiн, интернет автокөлiктердi ... ... ... ... тiптi ... та жүйе ... ... алады. Мұнда жақын арада
барлық бюрократиялық мiндеттер әлсiреп, оның ...... ... ... ... ... бiр ... қарастырылатын болады деп күтiлуде (6).
Ал Ресейдегi жағдай 1999 жылы ел ... ... ... ... ... ... – «Ақпараттық
Технологиялардың Ақ Кiтабы» деп аталады. Оны ... ... ... ... ... ... ... кеңестiң мамандары
жүргiзедi.
Интернеттегi сайттардың барлығын БАҚ деп қарауға ... ... ендi ... ... ... қандай болмақ?
Сайттардың iшiнде жай, жеке беттер бар. Олардың барлығы БАҚ ... ие ... ... ... едi. ... ... сайттарды БАҚ не,
БАҚ емес деп бөлудiң еш ... жоқ ... БАҚ ... басты белгiлерi
оның мерзiмдiлiгi, тиражы болғандықтан, ... БАҚ деп ... ... бұл ... ... бере ... Яғни мерзiмдiлiгi деп бiз оның
жаңартылып отыратын ... ... Ал, ... ...... ... есепшiсi тiркелген пайдаланушы ... ... ... журнализм стандарттарына елеулi
өзгерiстер әкелдi. Жаңа қалыптағы журналистиканы барлығы ... ... ...... ... көлемдегi ақпараттар. Ақпарат тек
қана журналиске емес, ол ... ... ... ... ... ой қаруы. Ал интернеттiң ролi сол қару жинақталған арсенал тәрiздi.
Интернет ... ... ... түрлi функцияны атқарады:
1. Ең алдымен, ол – байланыс құралы. Интернетке жүктелген алғашқы мiндет те
осы болатын. ... ... ... ... ... ... (buddyPhone),
факсимильдi (TPC Fax), пейджингтiк (Send. site. kz) және ұялы-SMS (IP- шлюз
K’ cell) байланыс түрлерiн ұсынады.
2. ...... бiлiм ... ... ... ... аудиторияға бағытталып жасалған. Тек қана жас ерекшелiктерiне қарай
ғана емес, сондай-ақ, салалық түрде сұрыпталған ақпарат та ұсынылады.
3. Алдағы аз уақытта интернет ... ... ... ... ... Бүгiнде қазақстандық жүйеде реалды уақыт ... ... ... ... жекелеген азаматтар үшiн интернет-
банкинг қызметi де ... ... ... ... бiлiм алу мүмкiндiгi бар. Қашықтықтан оқыту —
қазiр елiмiздегi алдыңғы қатарлы жоғары оқу орындары қолданылатын қосымша
бiлiм беру көзi iспеттес.
5. ... осы ... сөз ... ...... ... ретiнде танымалдығы да айтарлықтай. Интернет өзiн ... ... ... ... жүйе.
Түрлi мемлекеттерде интернет түрлi заң аясында өмiр ... ... ... ... мамыр айында Еуропа Кеңесi «Интернет арқылы ақпарат алмасу
еркiндiгi» атты арнайы ... ... ... ... ... ... ... ережелердiң сипаты мынандай:
— азаматтардан интернеттi пайдалану үшiн арнайы рұқсат немесе лицензия
алуын талап етуге болмайды;
— интернет-провайдерлер әр ... ... ... ... ... үшiн ... кез-келген азамат өзiн қызықтырған ақпаратты алуға құқылы;
— сайттарға блокировка ... заң ... ... салу керек;
— дәстүрлы бұқаралық ақпарат құралдарына қойылатын ... ... ... ... т. с. ... бұл ... қабылдау-қабылдамау — әр мемлекеттiң өз
шаруасы, бiрақ Қазақстан үшiн оның ... ... ... ... ... ... мүше ... шақта мемлекет интернетке
қатысты позицияларын қайта қарап, оны түпкiлiктi өзгертуi қажет.
Қазiргi таңда сөз ұғатын көпшiлiктi бей-жай қалдырмай, ... ... ... даярлау мәселесi өзектi тақырыпқа айналып бара жатқан
сыңайлы. Соңғы жылдары жоғары оқу орындарында дүниеге келген журналистика
бөлiмдерi туралы ... ... ... ... соның арқасында
жалған бедел жинап, су iшкен құдығына түкiрушiлер пайда болды
«Авгийдiң ат қорасындай» ... ... ... ... су ... ... салулары заңды ма? Нарық талаптарына сақадай
сай тұрудың мүмкiндiктерi мен кемшiн тұстары қайсы? Санаңды сансыз ... ... ... мәселенiң мән-жайын түбегейлi түсiну үшiн
осы салада 1—2 жыл емес, ең кемi 10 жылдың көлемiндей ... ... ... ... ... ... ... ми қалыптарына түйгендерiне
ден қойып, құлақ асқан жөн. Тазалық сүйгiш Гераклдей «жаңалық ашу» қиын ба,
қазiр. Оңдысы-сырттай ақыл ... ... ... мен ... ... жүрген оқытушылар күш бiрiктiрiп, ынтымақтасса болғаны. Бұл-
хақ. Көк Тәңiрiнiң жердегi тегi ... ... ... ... ... ... ... ойлардың бiрi де сол
едi.
«Өзге емес, өзiм айтам өз жайымды» деп өзегiн өртеген запыран-өкiнiшiн
сыртқа шығара алмай аһ ... ... ... ... ... бiз ... ... қазақтың Әбунасыр әл-Фараби атындағы мемлекеттiк
университетiн тәмамдап, Қарағандының Е. А. Бөкетов атындағы ... ... ... ... кафедрасына оқытушылық
қызметке бара батқанымызда қазақ журналистерiнiң әкесi атанған ... ... пен ... сол кездегi деканы марқұм Юрий Крикунов:
«Қарағандыға бал төгiп қоймағаны белгiлi. Қиындыққа төзiп, ... ... ... ... бата берген едi. Бес жыл бойы оқыған
бiлiмiмiздiң куәлiгi- ... ... ... ... ... ұйыған сәтiмiз естен кетпейдi. Бiз де, Жұмекен айтқандай,
ешкiмге ұқсамайтын өз жолымызды салуды армандап едiк. ... ... ... ... ... ... бас ... жүрек сыздатқан тұстары
жетерлiк екен. Қанатымызды ... ... ... жанашырлықпен тiлек
айтқан, кеудеге сенiм ұялатқан ұстаздарымыз көреген, сұңғыла екен-ау…
Кiм қалай десе де, бiз, ... ... ... ... — журналистиканың жақсы дәстүрлерiн жалғастыратын
мамандар даярлап жатырмыз.
Сонымен, кейiнгi кездерi бұқаралық ақпарат құралдары беттерiнде ... ... ... ... ... хат танымайды» деп
лепiрiп пiкiр айтушылар көбейдi. Олардың қатарында кеше өз алдымыздан дәрiс
алып, бiрер жылда «сақа» ... ... да бар. ... былай
қойғанда, кеше ғана «iшiмiзден шыққан шұбар жыландарға» не жорық?! Бiз
олардың ... ... ... бар: ... Есiңе түсiршi, өзiң қандай
едiң университеттi тәмамдағанда, ненi ... ненi ... ... ... ... деп жауап бердi. Дұрыс-ақ. Бiрақ бiздiң
бiлiмiмiз оның танымал журналист болуына бөгет болмапты, қайта ... ... өмiр бар, ол — ... ... Жаңадан ашылған ашылған
журналистика бөлiмдерiнде бәрi жақсы деп айту әрине, әбестiк.
Мәселенiң егжей-тегжейi, алдымен оқытушыларға аян. Бiразын ... ... ... ... ... оқытушылық шеберлiк жағы
жетiспей жатқандай. Себебi, басқа мамандық иелерiнен бiр ерекшелiгi,
журналистика бөлiмiнде ... ... атты пән ... ... алу үшiн ... респондентпен кездеседi немесе бiрнешеуiмен жеке-
жеке жолығады. Олардың ... ... ... ... ... куә бола бермейдi. Ал оқытушы аудиториясында сандаған көз саған
ғана телмiредi. Мұндай сәтте адамның ... ... алуы да ... ... ... ... тұрса да оқытушы болу оңай шаруа емесi анық.
Оның жемiсi де жеңiсi де ... ... ... ... ... ... ... жасалған оқу бағдарламасы
көпшiлiктiң көңiлiнен шыға бермейдi. Онда ... ... ... жүргiзуге бағытталған пәндер жеткiлiксiз. Кейбiр пәндер бiрiн-бiрi
қайталауда. Мәселен, журналистика бөлiмiнiң студентi оқитын әлем ... ... ... ... бұл ... төрт ... пәнi бар.
Әдебиетшi ағайындардың көңiлiне келмесiн, журналистика ... ... ... ... ... ... мен ... қатысты
пәндер шамадан тыс көп. Дегенмен, журналистердiң ... ... үшiн ... ... тiл одан да ... керек пе деймiз (Басылым
бетiнде жарық ... ... ... ... ... түйген пiкiрiмiз. Ертеректе ... ... ... ... ... ... ... олай жасау сауатсыздыққа
үйретумен бiрдей емес пе? Ойланайықшы.) Үшiншiден, ақылы бiлiм ... ... оқу ... ... ... ... бағы жанады деу қиын. Қазiр ақшалы талапкер ... ... ... ... ... ... ... тур болушы едi. Алдымен, талапкердiң ... ... ... ... ... ... ... материалдары жабық конкурсқа түсетiн. Бұл
– 1-тур. Одан соң ... ... ... оның дүниетанымы
байқалатын. Бұл – 2 турда. ... ... ... ... ... ... сәтiмен өткен талапкер ғана жалпыға ... ... ... Қазiр талапкердiң ата-анасы баласының «жарқын
болашағы ... ... ... ақша төлейдi. Нәтижесiнде кешегi талапкер
– бүгiнгi студент. Ал оқытушы бiлiм беруге мәжбүр. Қалталы ... ... мен ... ... ... алмаса да, «ақшасы төленген, оқудан кiм
шығарып жiберер дейсiң» деп еркiнсидi. Төртiншiден, ... ... ... ... талапқа сай әрi толық емес. Аталған
саланың мамандары жеткiлiксiз болуынан оқу ... ... ... рет, ... екi ... шығады. Осыдан кейiн журналистiң жеделдiгi жайлы қандай сөз
қозғауға болады. Бесiншiден, редакциялар мен ... ... ... ... ... ... ... қатар облысымыздағы бұқаралық
ақпарат құралдарында өздерiн шама-шарқынша танытып, талпынып жүр. ... ... ... ... ... ... ... үрiкпей, ертеңгi iзбасары ретiнде жанашырлықпен қараса
деп тiлейсiң.
Алтыншыдан, ана тiлiмiзде журналистика теориясын терең талдаған ... аз. ... ... ... мен ... тәуелсiз
мемлекетiмiздiң журналистикасында түбегейлi айырмашылықтары бары рас.
Кеңестiк журналистiк теория идеология ... ... оның ... ... бiрден түсетiн. Қазiргi таңда көпшiлiк қауым бар бiлiм
Америкада ғана ... деп ... ... бiр ... ... ... ... кiтабы сондай әсер қалдырады. Автор жас
репортерге «олай iсте», «былай iсте» деп ақыл-кеңес айтады. ... ... ... ... да бұл ... ақыл ... ... кенде емес едi. Ал қазiргi тәуелсiз Қазақтанымыздың көлемiндегi
еркiн баспасөздi дамытуға бағытталған, журналистерге арналған оқулықтардың
денi орыс ... ... ... теориясын жiлiктейтiн М.
Барманқұлов, С.Қозыбаев, М. Фетисов, С. ... Ю. ... ... ... ... ... ... Қаламыздың кiтап
дүкендерiнде Т.Қожакеевтiң, Н. Омашевтiң, Ғ. Ыбыраеваның, Б. Жақыптың, А.
Шәрiповтың, Р. Алтынбекованың, Қ. ... Л. ... және т. ... ... ... ... «бiлгiштердiң» журналистикаға теория қажетi жоқ деген
пiкiрлерi мүлде қате түсiнiк. Рас, практикада кейбiр мәселелер ... ... ... ... ... ... Ойлы оқырманға танылып
қалған жас журналист, алғашқы шәкiрттерiмiздiң бiрi Ж. Бәделұлы: ... ... көп ... ... деп ... практика күнделiгiнде. Онымен
келiспеске болмайды. «Теория – құрғақ сөз, ал өмiрдiң алғашқы қаулап өсiп
кеткен» дептi тағы бiр ... ... ... ... ғана ... ... заманның
студенттерi редакцияға интеллектуалды, шығармашылық парасатпен, университет
құйған iлiм-бiлiммен барады. Практикалық iсте ең басты көмекшiң – санаға
жинаған теориялық қазынаң. ... ... ... безендiру техникасы»
деген пәндi оншалықты жақтырмаймыз. Себебi, ... ... ... цицерондар ескiнiң қалдығы деп қараймыз. Аудандық газетке кеткен
бiр шәкiртiмiз: «жауапты ... ... ... ... амалсыз лекция
дәптерiмдi парақтадым. Себебi, редакцияда журналистiк бiлiмi бар мен ... ... ... ... ... ... ... өзiм де
пайдаландым» дегенi есiмiзде. Мiне, бұл, қалай десек те, университетте
алған теориялық ... ... уыз ... ... ... жоғарыда айтылған кемшiлiктер
көп болып көмектескенде, ынтымақтасқанда ғана жойылмақ .
Он ... ... ... ... ... бағы да, балы да ... нәрiмен сусындап, байтақ Қазақтанымыздың әр тарапына аттанып, ұлтқа
пайдалы еңбекпен айналысып жүрген түлектерiмiз. Олардың iшiнде ... ... да бары рас. ... ... да бiз ... ... және ... әсер еттiк. Әрине, бәрi бiрдей Шерхан Мұртаза, Камал Смайыл бола
алмас, дегенмен олардан ... ... ... ... ... ... ол ... дәстүрiмiзде жоқ.
2001 жыл ел тарихында тәуелсiздiгiмiздiң 10 жылдығын атап өтумен ... ... ... ... ... ... да ... жылға
өздерiнiң тың iзденiстерiмен елеулi үлес қосты. Мәдениет, ақпарат ... ... ... ... ... ... ақпарат
құралдары Тәуелсiздiк шежiресiн жасауға кiрiстi. ... ... өлке ... ... ... газеттер мен
журналдардан, телевизия мен радио хабарларынан алатындығы анық. Сондықтанда
журналистерге өз басылымдары негiзiнде ел ... ... аса ... де ... ... тұжырымдап, мемлекеттiгiмiздi нығайтудағы
тұңғыш Президентiмiздiң рөлiн көрсету мiндетi жүктелдi.
Тәуелсiздiк шежiресiн жасаудағы алғашқы қадам К. ... пен ... және В. ... мен ... ... ... ... жасалды деу керек. Бұл кiтаптардың маңызын атап өте
отыра, онда фактiлер тек қана тiзбектелiп берiле ... ... ... ... сондықтан бүгiнгi таңдағы өскелең оқырманды
барлық қажеттi мәлiметтермен сусындата алмайтындығын атап ... жөн ... осы ... ашып ... ... ... бас ... «Казахстанская правда» газетi номер сайын дерлiк 2-бетiнiң
жоғарғы жағынан 150—200 ... ... ... ... ... ... әрбiр айы кезекпен тәуелсiздiк алғаннан бергi он жылдың
iшiндегi бiр жылдың аса маңызды оқиғасын қамтып ... ... ... баға ... ... ... күнi қалай шешiлiп отырғаны да
әңгiмелендi. «Хроника независимости» оқырмандардың ... ... ... ... ... ... тәуелсiздiк алғаннан бергi әрбiр
жылға А-2 пiшiнiндегi түтас бетiн, тiптi айқармалар ... ... ... ... ... ... ... Ә. Кекiлбайұлы «Тәуелсiздiк
толғамын» (28.02.2001 ж.) бастап бердi. 1992,1993,1995 жылдар ... ... ... А. ... (4.05.), Қ. Сұлтанов
(30.05.), И. Тасмағамбетов (4.08.), 1994 жыл туралы Парламент Мәжiлiсiнiң
депутаты ақын Ф. ... (27.06.) және т. б. ой ... ... ... ... ... кiтаптардың үлгiсiмен, кейде сол
кiтаптардан алып, ... ... ... ... ... тарихына арналған өзге де мақалаларды кездестiруге
болады. Бiздiң ойымызша ... ... ... ... ... ең алғаш басылым академиктер С. ... пен С. ... (1.01.) ... ... ... ... жасауға
Қарағандының облыстық газеттерi де өз ... ... ... ... елдiң саяси өмiрiңдегi оқиғаларды облыстың элеуметтiк-
экономикалық жағдайымен, газеттiң 70 жылдық ... ... ... ... жеке ... ... баспадан шықты. Ал ... ... ... ... ... ... ақпан айынан
бастады. Содан берi әрбiр ай он-жылдықтың әрбiр жылына арналатын болды.
Және ... ... ... ... тура 1991 ... ... ... деген қасаң қағида ұстанбай әңгiменi елiмiз
егемендiгiн жариялаған 1990 ... ... ... ... ... ... ... үзбей, номер сайын жарияланып отырды. Газет
сол кезде аптасына екi рет қана шығып ... ... ... ... 8,
кейде 9 топтама — бет арналып отырған екен. Аға газеттердiң ... ... ... ... «Шежiре» айдарымен берiлiп түрды да ... сол жыл ... ... ... ... аса маңызды оқиғаларды
талдауға арналды. Фотосуреттер, ҚР ... ... ... ... ... ... ажарын аша түстi. Кейiн олардың
iшiндегi таңдаулы дегендерi арнайы жинаққа енгiзiлдi. ... ... ... тарихымызды таразылауды тәуелсiздiктiң елең- алаң
кезеңiнен ... 1991 ... ... ... ... ... ... егемен елiмiздiң тәй-тәй қадамын ... Мен ... ... ... ... ... ... ғимарат»
деп атадым (3.02.2001 ж.). Бұл Елбасымыз Н. ... сол ... ... берген бағасы. «Мызғымас» Одақтың ыдырап, оқиғаның шапшаң
өрiстеуiне тамыз төңкерiсiнiң ... ... аз ... Сол ... газет
редакторы, республикаға әйгiлi публицист Нұрмахан Оразбеков осы бiр айтулы
оқиғаға Кеңестiк кеңiстiкте алғашқылардың бiрi болып «Иә, бұл ... баға ... емес пе! ... ... 20 ... 1991 ж.). ... тағы бiр елеулi белесi Семей ядролық сынақ полигонын жабу екендiгi
сөзсiз. Қарқаралылық ... ... ... бұл ... ... ... (10.02.91ж.) деп жазса, барша ... ... ... ... оқиға туралы журналист Төлеубай Ермекбаев қалам
тербедi. Оның 14-ақпанда жарияланған «Ғарышта — қазақ қыраны» атты мақаласы
автордың кезiнде ғарыш айлағынан жүргiзген ... ... ... ... ... ... ... қандасымыз, танымал қаламгер Аманжол
Ақынның «Ат ...... атты ... ұлы ... ... оқиғасын
баядайды. Ел өмiрiндегi ендiгi бiр айтулы кезең бүкiлхалықтық Президент
сайлауы болды. Осы жолдардың ... ... ... халық өзi сайлады»
деген мақалаға шамалы тоқтала ... ... ... ... ... ... ... айтқан сөздерiн газет
қысқаша былай тұжырымдайды: Партия туралы. «Бiзге бiр кезде өзiмiздi
тәрбиелеген Компартия кедергi ... ... ол ... саяси ұйым бола
алған жоқ. Ол мемлекеттiк жүйеге берiк шегеленген ... ... ... ... ... ... ... керек едi, бiрақ ол шаруашылық
тұтқаларына жармасты». Саясат ... ... ... ... бұрынғыдан да қиындап кеттi. Тап ... ... ... өткiзудiң қисыны да жоқ сияқты. Бiр қарағанда солай көрiнедi.
Республикамызға бүкiл ... ... ... халық сайлаған
Президент керек. Сонда ол өз қарсылықтарын әлi де түгеспеген консервативтiк
реакциялық күштерге қарсы ... ... ... ... ... ... ... алады. Бiзге өте күштi атқарушы өкiмет керек».
Өкiмет туралы. «Егер сiздерге тәртiп қажет ... ... ... Жағдайымыз жақсарған кезде демократияның құлаш жаюына мүмкiндiк
беремiз. Әзiрге оны шектей тұруға тура келедi». ... ... ... ... ... тура ... Алғашқыда жұртшылықтың табысы
азаяды, тапшылық болады, жұмыссыздық та ұшырасады…». Осы айтқандарының бәрi
келдi. Тек қана бiр орталыққа ... ... ... ... ... ... экономиканы көтерудiң сәтi түстi. Халықтың әл-ауқаты да
жақсара бастады. Жарияланған материалдарды ... ... ... ... ... бас ... Мағауия Сембай өзiнiң «Тәуелсiздiк
жылнамасы» атты жинаққа арнап жазған ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда көтерiлгендей iргетасының
қалануы, мемлекеттiк құрылымды жетiлдiру мәселесiне ... ... А. ... Т. ... ... ... ... келдi»,
«Егемендi елiмiздiң алғашқы ата Заңы», ... ...... ... ... ... ... парламенттiң жаңаша жұмысы»,
«Бiр партияның үстемдiгiнен — көппартиялыққа», «Жоғарғы ...... ... т. б. ... ... ... ... нығаймай
мемлекеттiң қалыпты өмiр сүруi неғайбыл. Газет тiлшiлерi С. Жанысбай, Е.
Имаш, Т. ... жэне т. б. ... ... баға ... бұзды»,
«Күрмеуi мол күрделi жыл», «Жекешелендiрудiң төрт ... ... ... ... ... ... шақ» деген материалдар
одақ ыдырағаннан ... ... ... ... ... ... сөз етедi. Орталық Қазақстан өңiрiнде жұмыс iстеп жатқан «Испат-
Кармет» ААҚ, «Қазақмыс» корпорациясы» сынды алыптардың еңбек тынысы, облыс
әкiмiнiң экономика мен ... ... ... ... ... ... да орынды қозғалған. Тәуелсiз Қазақстанның әлеуметтiк жэне
саяси өмiрiндегi оң өзгерiстер ... С. ... Е. ... Д.
Мақаш дайындаған мақалалардан көрiнiс тапты. Солардың қатарывда «Бабалар
рухына бағышталды», «Адамзаттың ... ... ... ... ... ассамблеясы», «Астана — Еуропа мен Азияның
символы», «Зейнетақы реформасы» т. б. ... ... ... құнды. Қазақстан Журналистер одағы мен Мәдениет пен ... ... қоры ... ... ... ең ... ... шығарғанда Қарағанды облыстық «Орталық Қазақстан»
газетi редакциясының ұжымын Қазақстан ... ... ... номинациясы бойынша «Тәуелсiздiк жылнамасы» материалдар циклы
үшiн ҚР Журналистер одағының 2002 жылғы сыйлығының лауреаты атағын ... екі жыл ... ... интернет басылымдары өкілдерінің
басқосуындағы баяндамалардың бірінде қызық пікірлер айтылып қалды. ... ... ... ... ... екі ... қалыптасқан.
Мәселе интернеттегі жауапкершілікке тірелгенде, ол БАҚ болып есептеледі, ал
ондағы құқықтарды сақтау мәселесінде керісінше жағдай орын алады» ... ... ... «нағыз сөз бостандығы туды» деген пікірлер
айтылып қалған. ... ... ... реттелмейтін, шексіз еркіндік
бір жағынан қызықтырса, екінші жағынан қорқыныш та тудырғандай болды. Бірақ
мемлекеттер ... ... ... ... сөз бола ... ... қалай да шектеу жайлы пікірлер өзінен-өзі туындай ... ... ... ... ... өмір сүру ... ... әлі күнге дейін басы ашық күйінде тұр.
Қазақстанда әзірге 3 мыңға таяу интернет сайттары ... Оның ... БАҚ ... ... ... ... әр ... бағытта. Оның
ішінде банк те бар, сауда нүктелері де бар, ішінара жекелеген адамдардың
сайттары да ... Ал ... ... сайттар тек ішінара ғана,
кенжелеп дамып келе жатыр ... те, кей ... ... үміт ... ... ... ... алу, шектеу жүйесі 1999 жылы «Евразия» сайтын
жабуға байланысты іске ... ... ... соң, ... ҚР
Үкіметінің 1999 жылдың 25 қарашасындағы қаулысымен ... ... ... ... ... ... асатын болды. Бірақ интернет-трафиктің
жұмысын қатаң бақылауға алу үшін техникалық мүмкіндік те, қажетті, сауатты
мамандар да дайын емес еді. Сол ... ... ... ... ... жылы мамыр айында өткен интернет форумында сол кездегі Көлік және
коммуникация министрлігі жанындағы ... ... ... ... ... ... саясат және интернет» деген
баяндамасында ... ... ... ... бақылауында болу
керектігі, веб-сайттар бұқаралық ақпарат ... ... ... ... мен ... заңда қарастырылған тіркеу мен цензуралық
талаптармен белгіленетіндігі айтылған. Бірақ оның орындалуын ... ... ... бар ... ... ... ... тағы да
аяқсыз қалды.
Басқа мемлекеттерде ақпаратты инфрақұрылым бағдарламалары қалай жүреді? АҚШ-
тың арнайы ақпаратты ... ... ... бағдарламасы
мемлекеттің соңғы жылдардағы ең ұтымды және сәтті шешімдерінің бірі ... ... ... ... ... сол негізде еуропалық
комиссияның ақпараттық-қауымдастық ... ... ... АҚШ ... 90 ... ... Жүйе ... үкіметінің
немен айналысып отырғаны және қандай қаржыны ... ... ... мәліметтер еркін таратылады. Тіпті автокөліктерді тіркеу, салық ... ... ... ... Ал ... жағдай 1999 жылы сол кездегі
президентінің интернет-мамандармен ... ... ... ...... технологиялардың Ақ кітабы» деп аталады
екен. Оны Ресей президенті әкімшілігі жанындағы ақпараттық ... ... ... ... ... сайттардың барлығына БАҚ деп қарауға болмайтыны айдан ... БАҚ ... ... ... – мерзімділігі мен жаңартылып отыратын
жиілігі және сайтқа келушілерді тіркеп отыратын ... ... ... ... ағымына көп өзгеріс алып
келді. Интернет қойнауы шексіз, ... ... ... 2005 жылы ... ... ... кеңесі «Интернет арқылы ақпарат
алмасу еркіндігін» жариялаған болатын. Онда дәстүрлі ақпарат құралдарына
қойылатын ... ... ... ... және интернет
провайдерлерін әр түрлі арналар ... ... ... үшін ... сайттарды блокировка жасауға болмайтындығы айтылған.
Декларацияны қабылдау-қабылдамау – әр ... жеке ... ... Сауда Ұйымына және Еуропалық қауымдастыққа мүше болар шақта
мемлекет интернетке деген көзқарасын қайта қарап, ... ... ... ... журналистикасы соңғы 15 жыл ішінде коммунистік ... ... БАҚ ... ... бет ... ... қол жеткізді. Демократиялық реформалардың тереңдей түскен,
әлемнің жоғары дамыған 50 ... ... ... ... алға қойылып
отырған және ақпараттық ... ... ... ... туындаған қазіргідей күрделі де жауапты кезеңде БАҚ-да жұмыс
істейтін ... ... ... әдістемелік тұрғыдан шұғыл бетбұрыстың
жасалуы талап етіліп отыр.
Мәдениет және ... ... ... ... ... ... 26 ... журналист мамандарын даярлайтын
факультет пен бөлімдер жұмыс істейді екен. Сондай-ақ, министрлікте ресми
тіркелген БАҚ саны ... асып ... ... ... 2500-і ... ... Ал, барлық БАҚ-тың 12 пайызы ғана үкіметтік көрінеді. Олай болса,
алдағы уақытта жоғарыда аталған 26 оқу ... ... де, ... ... ... ... ішінара әлі де өз күшін жоя ... ... көне ... ... бас ... әлемдік стандарт
үлгілерін қабылдағаннан басқа жол жоқ. ... ... ... ... БАҚ ... ... жоқтығынан еліміз
баспасөзі нарығында жарнаманың 49 пайызын ресейліктер ... ... ... ... айырылып отыруымыздың өзі медиа-бизнеске
бейімделген мамандардың жеткіліксіздігінде болса керек. ... алып ... көп ... оның бәрі БАҚ ... ... ... ... батыстық, америкалық озық тәжірибеге сүйенсек,
ұтылмайтынымыз анық. ... ... ... ... озық ... ... журналистік білім беру ісінде тәжірибеге басымдық беретіндігінде;
l студенттің өз бетімен еңбек етуіне, шығармашылық еркін ой мен ... ... ... ... ... журналистік жоғары білім берудің әлемдік стандарттарын жүзеге
асыруда елеулі қиындықтар бар. Ең алдымен жоо-ның ... ... ... атап ... ... ... жоғары дамыған өркениетті
елдерінде “студенттің санынан компьютердің саны асып ... ... ... сай деп ... ... елде бұл көрсеткіш өте төмен. Студенттерді
айтпағанның өзінде, оқытушылар үшін ... екі ... ... соны ... етуге мәжбүр. Оның сыртында көптеген университет ... ... ... ... мен маңыздылығына
айтарлықтай мән бермейді де. ... ... ... ... ... ... саласы бойынша білім беруді қазақ ... ... ... ... деңгейінде ғана қарастырды. Тіпті,
жасырмай ... ... мен ... ... ... ... Олар ... БАҚ-тың, журналистиканың рөлінің барған сайын өсіп
келе жатқандығымен, оның демократиялық зайырлы қоғамда “төртінші биліктің”
дәрежесіне көтерілетін ... ... ... кезеңінде ақпараттық
майданда ашық “соғыстың” басталғанымен, оның өзі ұлттық ... ... ... бір ... ... ... бермейді. Сонымен
қатар, жергілікті университеттердің ... ... ... ... Ал, ... мамандар жеткілікті оқу орындарының өзінде
журналистика кафедраларын өзге саланың адамдарына, көбінесе журналистиканың
теориясы мен ... ... ... басқартып қоюы жоғарыда
айтқан ойды нақтылай түседі.
Мұндай жағдайда не істеу керек? Әрине, студенттердің өз бетімен ... ... ... ... ... ... өзге амал ... ең бір тиімді түрі – сапалы оқулықтар мен журналистика саласы бойынша
жарыққа шығарылған ... ... ... беру ... кеңінен
тиімді пайдалану. Әсіресе, студент жастардың журналистика теориясы мен
тарихының ... ... ... ... зерттеп, зерделеулеріне
аса ден қою қажет болады. Себебі, олар университет қабырғасында жүргенде
оқулықтар мен оқу ... ... ... ... ... ... ертеңгі күні БАҚ-қа барған соң әртүрлі ақпарат
көздерінен алынған мәліметтерді қорытуға қабілетсіз болмақ. Шын ... ... ... ерте ... ... БАҚ саласында өз қабілеттіліктерін тез таныта алады.
Журналистиканың зерттеу материалдарының түп нұсқаларын жалпылама түрде
ішкі және сыртқы деген екі ... ... ... Жаһандану дәуірінде өз
деңгейімізді әлемдік үрдіспен салыстыру, өзіміздің қай тұста ... ... ... ... ... қажет етіледі. Оның сыртында,
сыңаржақ идеологияның құрсауынан құтылған Қазақстан бүгінде сыртқы ... ... ... ашық ... ... ... қатар көптеген игі
бастамаларға да мүмкіндік ашып отыр. Қазіргі таңда әлемнің кез ... ... ... ... ... пайдалануға, білім беру
әдістемелерімен танысуға мүмкіндік бар. Сондай-ақ, қазақ журналистикасы да
өзінің даму ... сан қилы ... ... жарыққа шығарды.
Алайда, көп жағдайда журналист ғалымдар өздері ... ... ғана ... мен оқу ... ... ... шектеліп жүр.
Журналистиканың теориясы, баспасөз дизайны, журналистика ... ... мен ... ... ... ... мен ... негіздері секілді көптеген салалар бойынша
оқулықтарды ... ... ... ... өзі өте ... кездеседі.
Оның өзіндік себептері бар. Айталық: оқу процесіне күнделікті ... ... ... жазып әзірлеуге уақыттары жоқ; оқулық жазуға
ниеттенген авторларға көрсетілетін қолдау жоқ, атап айтқанда, жазған ... ... ... ... қол үзіп ... айналысуына
мүмкіндік жасалмайды; жазған оқулықтары мен оқу құралдары университеттердің
баспаханаларында көп уақыт кезек ... ... ... ғылыми кеңестер тақырып бекіткен ... ең ... ... ... тың салаларға жіті көңіл бөлмейді. Бір кездері баспасөз
тарихына көбірек ден қойған болса, бүгінде ... ... ... секілді қамтитын аясы тар, маңызы төмен
тақырыптармен тым ұсақталып кетті. Сондықтан, алдағы ... ... ... ... мен ... ... ... өзектілігіне жіті көңіл бөлінуі аса қажет.
Аталмыш жайлардың бәрі де болашақ журналистерді сапалы әрі қажетті
оқулықтармен ... ... ... ... келтіріп отыр. Бүгінде
журналистика теориясының тұжырымдамалары мен ... ... ... ... ... отырғанда ескі жүйе тұсында
жарық ... ... ... ... ... ... одағы
тұсында жарық көрген, бір идеологияның тар шеңберінде тұншықтырылған,
әлемдік озық ... ... ... ... ... ... мен
пленумдарының шешімдерінен ұзын сонар сілтемелер жасалған, құрғақ
уағыздардан ... оқу ... мен ... ... ... сай ... ... еш негіз жоқ. Сөйте ... оған ... ана ... ... үлгермегендіктен жоо-ның көп лекторлары сол
оқулықтарды немесе Ресейдің әдебиеттерін қолдануға мәжбүр болып ... ... ... ... жалпы мазмұнының өзі
студенттердің шығармашылық ой өрістерін ... ... және ... ... ... ... оларды ақпарат алу жолындағы
алғырлыққа, батылдыққа баулитындай ... және ... ... білім беретін
пәндермен сабақтасарлықтай болуға тиіс. Оның сыртында ... ... және ... мәдениеті, кәсіби этика, эстетика,
әлеуметтік психология, саясаттану, экономика, құқықтану секілді пәндердің
сапалы оқытылуына айырықша назар ... ... ... дәл ... базасында даярлау қажет деп ... ... ... ... ... мамандық бойынша даярласа, тіпті тиімді болар еді.
Тәуелсіздік жылдарында жарық көрген оқулықтардың көбінен тәжірибелік
іс қызметке қажет ... ... БАҚ ... ... мен жан-жақты мол мағлұматтар беретін тың ізденістердің ізін ... ... ... ... әріптестеріміз Ресей оқулықтарына ғана бір
жақты ... ... Осы ... АҚШ ... ... ... ... қысқа да нұсқа, күрделі ұғымдардың өзін ... ... ... көңілге қонымды әрі тартымды оқулықтарын
аударып, қолданысқа енгізудің аса пайдалы екендігін атап айту ләзім.
Журналистика ... ... ... ғалымдарымыз бен әдіскерлеріміздің
туындылары баршылық. Оны жоққа шығарудан ... ... ... ... ... аз болғандықтан, бір ғана оқу орнының
аясынан шыға алмайды, өзге ... ... ... ... ... ... ... оқулықтарға, кітаптарға, әдістемелік
еңбектерге рецензиялар жазылмайды, талдаулар жасалмайды, мерзімді баспасөз
арқылы насихатталмайды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Журналистика қоғам ... ... күн ... ... ... ... ... сол тарихты төртінші билік иелері өз қолымен өзгертіп,
мүлдем басқаша етіп ... ... ... соғысына әсер ететін бірден-
бір фактор да осы ... ... ... ... ... адам
санасына әсер етіп қана қоймай, оны белгілі әрекетке де ... ... ... ... ... сырт ... ... толассыз,
ретсіз толқындай көрінеді. Алайда, әрбір кішкентай ақпараттың артында ... пен ... ... ... ... және ... министрлігінің назарына үш маңызды
ұсынысты жолдаған жөн деп білеміз:
Біріншіден, журналистік білім беретін ... ... ... мен
әдебиеттер басып шығарумен ... ... ... ... Олар ... ... оқулықтармен алдын ала ... ... ... ... ... қалыптастырса. Мұндай шағын
штатты ... ... ... ... ... етіп ашуға да болар еді.
Екіншіден, журналистиканың мемлекеттік стандартына, ... ... ... ... ... ... маман инспектор тағайындау,
министрлікте тұрақты жұмыс істету қажет;
Үшіншіден, журналистерді қазіргідей ... тіл ... ... уағыз
айтуға бейімдейтін мамандықтың базасында емес, керісінше, экономика немесе
заң факультетінің ... ... ... ... ... ... дара кафедрасы етіп қайта жасақтаса, қазіргі БАҚ-дың
талаптарына сай келетін сапалы мамандар даярлап шығаруға ... ... ғана БАҚ ... ... ... және ... ... пікірді
қалыптастыратын, ақпарат нарығында бәсекеге қабілетті ... Ол үшін ... ... ... едім:
• ақпараттық ресурстарды және сервистерді дамыту;
• қоғамның ақпараттық мәдениетін көтеру және жаңа ... ... ... ... ... ... бүкіләлемдік жүйе қатарына қосылуға
жәрдемдесу;
• заманауи жүйелік технологияларды бизнес, мемлекет, білім және мәдениеттің
түрлі салаларына енгізу;
... ... ... үздік стратегияларды, әдіс-тәсілдер мен
іскер моделдерді анықтау;
• БАҚ ... және ... БАҚ ... ... дамытуға
жәрдемдесу арқылы ашық қоғам қалыптастыру;
• веб-технологиялармен айналысатын мамандардың біліктілігін ... ... ... ... қалыптастыру;
• Интернетте қазақ тілінің пайдаланылу өрісін кеңейту;
• әлеуметтік-экономикалық түзілімдерді ... ... ... ... ... және ... ... ретінде пайдалану
мәселесіне мемлекеттік және қоғамдық ұйымдар, бизнес-одақтарының назарын
аудару.
Кез келген дамып келе ... ... бірі ... ... ... және ... кедергілерге ұшырамай қоймайды. Нақтырақ айтсақ,
халықаралық және әлеуметтік кедергілер, интернеттегі ... ... ... және ... құқық туралы заңдылықтардың
сақталуы, халықаралық және жергілікті арналар жүгінің шамадан тыс болуы.
Осылардан ... ... ... ... - ... заңдылығын
бекіту.
«Интернет тұтастай БАҚ бола ала ма?» деген сауалға біз ... ... бола ... деп ... ... ... ... «БАҚ туралы» заңға
енгізілген өзгерістер мен толықтыруларда «интернеттегі бар дүние БАҚ-тікі»
-дейді. Бірақ бұған қарсы дау айтушылар да ... ... ... ... ... және ... ... туралы
Қазақстан заңымен реттеледі. Қажеттілік туа қалған жағдайда, заңды ... ... ... ... ... ... ... Бірақ
интернет провайдерлерінің міндеті әлі де болса жетілдіруді қажет ... ... ... көзі – ... ... Сондықтан интернет
дизайнерлері де, оның шығармашылық ұжымы да одан белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... баптарын тәжірибелі маман-
журналистерді қатыстыра ... ... ... ... Өйткені интернет
түгелдей БАҚ-тың меншігі болуы ... ... ... онда тек ... ... ... адамдар тобына арналған сайттар да бар. Ең бастысы, қазақ
сайттары кез-келген ... ... ... қарап қызмет көрсетуі тиіс.
СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ
1//www.kazpravda.kz/archive
2. Павликова А. Н. Сетевые технологии и журналистика. М.2001. 76-б.
3. Смирнов Д. В. Авторские ... как ... (на ... ... ... ... гг.).
http://www.editorandpublisher.com.
4. ... А. Е. ... ... ... ... 44. ... ... IP-
адреса или с чего начинается Казнет. http://www.lyakhov.kz
5. Павликова А. Н. ... ... и ... М.2001. ... ... Д., Кинг Э. ... в ... он-лайн. М., 1999. 57-58-бб.
7. Смирнов Д. В. Авторские проекты как пример… (на ... ... ... ... гг.).
http://www.editorandpublisher.com.
8. Носик А. СМИ ... ... ... и практика.
http://www.institute.org.ru/library/articles/1007654794. html
9. Смирнов Д. В. Авторские ... как ... (на ... ... ... ... ... Андреев А. ЧЕГОНЕТ, ... 2: ... ... Профессия: интернет-журналист. http://www.myresume.boom.ru
12. Джайлс Б. Журналистика в эпоху «Всемирной паутины». ... ... СМИ. ... Дуванов С. ... ... ... ... А. Мы ... ... ... она вам или нет.
Выбирать читателю. http://www.navi.kz/articles
15. Калиев Т. “Иная сторона четвертой власти”. //www.navi.kz/articles
16. 2004-2006 жылдардағы ... ... ... “Дидар” беті.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Ү. Уайдин. Журналистік этика. Алматы, “Қазақ университеті”,
2001ж.
2. ... ...... ... ... 2001ж.
5. Қ. Тұрсын. Теледидардың теориясы мен әдістемесі. Алматы,
“Қазақ университеті”, 2001ж.
6. Жол ... ... ... “Атамұра”, 1999ж.
7. Ә. Жолдабеков, Телевизиялық техника мен ... ... ... ... ... Ә. ... ... Теледидар және сайлау.
Алматы, “Қазақ университеті”, 1994ж.
9. Т.Кәкішев, Санадағы жаралар. Алматы, ... ... М. ... Асыл ... Алматы, “Қазақ университеті”
2003ж.
11. Т. Бекниязов, Халықаралық журналистиканың дамуы, ... ... ... ... Г.М. ... психология. Москва, “Наука” 1994г.
13. Кэмбэлл Дж. Герой с тысячью лицами. К., 1997г.
14. В.М. Шепель. Секрет личного обояния. // ... ... ... Мери ... ... свой ... // ... 2001г.
16. С. Блэк . Паблик рилейшнз. Что это такое? // Москва, ... Л.Ф. ... ... лидера современных политических практиках. //
Алматы, “Қазақ университеті”, 2002г.
18. Ж.С.Қалыбай. ... PR: даму ... ... ... ... PR мен БАҚ. ... 2003 ж. «Нұр».
19. Почепцов Г.Г. Профессия:имиджмейкер. К., 1998.
20. Блажнов Е.А. ... ... ... в мир ... и ... ... // Глава 4. Имидж. ИМА-пресс,
Москва, 1994 г.
21. Майкова С.Е., Федоров А.Б., Шевякова Л.П. Средство ... ... ... ... ... методов психологического
воздействия. // М., 2001г.
22. И.Б.Терентьева. ... ... в ... ... Евразия: PR
проблемалары. Алматы 2003. «Нұр».
23. Андреева Г.М. ... ... ... ... ... Кэмпбэлл Дж. Герой с тысячью лицами. К., 1997г.
25. В.М.Шепель. Секрет личного обояния. // Москва, «Феникс», ... Мери ... ... свой имидж. // Санкт-Петербург, 2001.
27. Современная реклама. // перевод с ... ... ред. ... дом ... 1995 ... Т.К. ... Л.М. ... Рекламав бизнесе. Информационно-
внедренческий центр «Маркетинг». М., 1995 г.
29. Г.С. Мельник. Масс-медиа: психологические процесы, эффекты. СПб., ... Ф. ... ... ... как ... в ... и принципы. // М.,
1992 г.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баққожа Мұқай редактор әрі журналист68 бет
Журналистикаға барар жолдағы алғашқы ізденістер36 бет
«Қазпочта» АҚ құрылымдылық ұйымы30 бет
Интернетке тәуелділіктің психологиялық-педагогикалық негіздері7 бет
Мектеп көшбасшылары тәлімгерлік пен коучинг арқылы өз мектепте еңгізілген өзгерістердің тиімді болғандығын қалай түсінуге болады5 бет
Ақпараттық технологиялар, интернет және саясат5 бет
Журналистік шығармашылықтағы интерактивтілік қырлары45 бет
Интернет бизнес алаңы ретінде6 бет
Интернет журналистиканың даму сипаты және Қазақстанның ақпараттық кеңістігі11 бет
Интернет және БАҚ6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь