Мемлекеттік кәсіпорындар

Кіріспе
1. Мемлекеттік кәсіпорынның маңызы және түрлері
2. Мемлекеттік кәсіпорындардың қызметін реттеу
3. Мемлекеттік кәсіпорындарды қадағалау, басқару органдары
4. Мемлекетік кәсіпорындардың капиталдары
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Зандарда "кәсіпорын" термині екі мағынада қолданылады. Алғаш-қысында кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін пайдаланылатын мүліктік кешеңді (зауыт, фабрика, шахта және т.с.с.) кәсіпорын деп түсінеді. Бұл мағынада алғанда, мысалы, кооперативтік, жеке, отбасылық кәсіпорын және т.с.с. туралы айтуға болады. Демек, мүліктік кешен ретінде қарастырылатын кәсіпорын жеке меншікке де, мемлекеттік меншікке де жатуы мүмкін. Екінші мағынада "кәсіпорын" термині заңды тұлғаның ұйымдық-құқықтық нысандарының бірін білдіреді және бұл мағынада тек мемлекеттік кәсіпорын болуы мүмкін (АК-ның 34-бабы).
Заңды тұлға ретінде мемлекеттік кәсіпорын өзіне тиесілі мүліктің меншік иесі болып есептелмейді — оның меншік иесі мемлекеттің өзі — және осы кәсіпорындар иеленіп отырған мүлікке заттық құқыққа қарай өз қызметін жүзеге асырады, олар АК-ның 102-бабының 1-тармағына сәйкес: 1) шаруашылық жүргізу құқығына негізделген; 2) оралымды басқару құқығына негізделген мемлекеттік кәсіпорындарға бөлінеді. Мұның кейінгісі "қазыналық кәсіпорын" (яғни қазынаға, фискіге (мемлекетке) тиесілі кәсіпорындар) деген арнайы терминмен аталады. Мемлекеттік меншіктің түріне қарай кәсіпорындар:
а) республика меншігіндегі кәсіпорындар — республикалық мемлекетік кәсіпорындар;
б) коммуналдық меншіктегі кәсіпорындар — коммуналдық мемлекеттік кәсіпорындар болып бөлінеді.
Басқа мемлекеттік кәсіпорын құрған кәсіпорын еншілес мемлекеттік кәсіпорын ретінде қарастырылады.
Мүліктік кешен ретінде мемлекеттік кәсіпорын жылжымайтын мүлік деп танылады.
Мүліктік кешен ретінде кәсіпорынның құрамына оның қызмет етуіне арналған мүліктін барлық түрлері, оның ішіңде үйлер, ғимараттар, жабдықтар, құрал-саймандар, шикізат, өнімдер, жер учаскесіне құқық, талап ету құқықтары, борыштар, сондай-ақ оның қызметін дараландыратын белгілерге құқықтар (фирмалық атау, тауар белгілері), басқа да айрықша құқықтар енеді (АК-ның 119-бабы).
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жыл, 30 тамыз.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi .(жалпы бөлiм) 27 желтоқсан 1994 ж.
3. Азаматтық құқық. I том. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық (академиялық курс). Өңделген және толықтырылғын 2-басылымы. Жауапты ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г.Басин.-Алматы, 2003.
4. . Төлеуғалиев Ғ.И. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы.-Алматы: ҚазМЗА, 2001.
5. . Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi (жалпы бөлiм). Комментарий. В двух книгах. Книга 1. Отвественные редакторы: М.К. Сулейменов, Ю.Г. Басин.-Алматы: «Жетi жарғың,1997.
6. .Гражданское право. Учебник. Ч. 1. / Под ред. А.П. Сергеева, Ю.К. Толстого. М., "Проспект", 1997.
        
        Жоспар
Кіріспе
Мемлекеттік кәсіпорынның маңызы және түрлері
Мемлекеттік кәсіпорындардың қызметін реттеу
Мемлекеттік кәсіпорындарды қадағалау, басқару органдары
Мемлекетік ... ... ... ... ... екі ... қолданылады. Алғаш-қысында
кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін пайдаланылатын ... ... ... ... және т.с.с.) кәсіпорын деп түсінеді. Бұл мағынада
алғанда, ... ... ... ... кәсіпорын және т.с.с.
туралы айтуға болады. Демек, мүліктік кешен ... ... жеке ... де, мемлекеттік меншікке де жатуы мүмкін. Екінші
мағынада "кәсіпорын" термині заңды ... ... ... білдіреді және бұл мағынада тек мемлекеттік кәсіпорын болуы мүмкін
(АК-ның 34-бабы).
Заңды тұлға ретінде мемлекеттік ... ... ... мүліктің
меншік иесі болып есептелмейді — оның меншік иесі мемлекеттің өзі — ... ... ... ... ... заттық құқыққа қарай өз қызметін
жүзеге асырады, олар АК-ның 102-бабының 1-тармағына сәйкес: 1) шаруашылық
жүргізу ... ... 2) ... ... ... негізделген
мемлекеттік кәсіпорындарға бөлінеді. Мұның кейінгісі "қазыналық кәсіпорын"
(яғни қазынаға, фискіге (мемлекетке) тиесілі кәсіпорындар) ... ... ... ... ... және ... ... қызметін реттеу
Мемлекеттік меншіктің түріне қарай кәсіпорындар:
а) республика меншігіндегі кәсіпорындар — республикалық мемлекетік
кәсіпорындар;
б) ... ... ...... ... ... бөлінеді.
Басқа мемлекеттік кәсіпорын құрған кәсіпорын еншілес мемлекеттік
кәсіпорын ретінде қарастырылады.
Мүліктік ... ... ... ... ... ... ... кешен ретінде кәсіпорынның құрамына оның ... ... ... ... түрлері, оның ішіңде үйлер, ғимараттар, жабдықтар,
құрал-саймандар, шикізат, өнімдер, жер учаскесіне құқық, ... ... ... ... оның ... ... ... (фирмалық атау, тауар белгілері), басқа да айрықша құқықтар ... ... ... ... жөнінде ол біртұтас мемлекеттік
кешен ретінде болғанда мәмілелер (кепілге беру, жалдау және ... оны ... ... мәмілелерді қоспағанда:
— ҚР Үкіметінің шешімі бойынша, ал коммуналдық кәсіпорын жөнінде;
— тиісті өкімнің шешімі бойынша жүзеге асырылады.
Мемлекеттік кәсіпорынның рөлі мен ... көп ... ... ... ... ... меншікке негізделетін ... ... ... ... ... ... бөлігін құрайды; жеке меншік басым болатын нарықтық экономика
жағдайларында мұндай кәсіпорындардың мөлшері, ... көп ... ... ... ... ... төмендігімен (бұған
адамзаттың тарихи тәжірибесі ... ... ғана ... ... мұндай
жағдайларда мемлекет функциясының да айтарлықтай өзгеруімен ... ол ... жеке ... қолына бере отырып, өндірістің өзін
дамытудан шеттеп қалады және оның қызметінің негізгі бағыты әлеуметтік ... ... ... шығады. Сондықтан мемлекеттік кәсіпорындар қоғам
үшін қажет ... да, жеке ... үшін ынта ... ... беретін
табысының аздығынан) экономика салаларында ғана құрылады не мемлекетке
жүктелген міндеттерді ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта негізгі акт болып табылатын, осы
кәсіпорынның құқықтық мәртебесін айқындайтын. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекепің
қажеттерімен айқындалатын мынадай әлеуметтік-экономикалық міңдеттерді шешу
болып табылады деп көрсетеді:
1) елдің ... ... ... жағынан қамтамасыз ету және
қоғамның мүдделерін қорғау;
2) экономиканың жеке меншік секторы ... ... ... ... ... ... мен салаларында бірінші
қажеттіліктегі тауарларды өндіру (жұмыстар ... ... ... мемлекеттік монополияға жатқызылған немесе мемлекеттің функциясы
болып табылатын салалардағы қызметті жүзеге асыру.
Осы баяндалғандарға ... ... ... ... ... ... тоқталайық.
Өзінің ұйымдық-құқықтық нысаны бойынша мемлекеттік кәсіпорын негізгі
мақсаты ретінде табыс табуды көздейтін коммерциялық ұйымдарға жатады (АК-
ның ... ... ... ... ... ... ... тұрған әлеуметтік-экономикалық міндеттерді шешу болғандықтан, табыс
табу олардың қызметінің айқындаушы мақсаты ... ... тиіс ... өз ... олар ... өз функцияларын жүзеге асыру
құралы ... үшін ... ... ... ... алу керек: мемлекеттік
кәсіпорынның қызметі осы ... ... жеке басы ... көзі
болмауы керек (ол үшін жеке кәсіпккерлік қызметпен ... ... ... ... өмір сүретін мемлекет табысының басты көзі
— салықтар болуға тиіс.
Бұл тұрғыдан ... ... және ... өнімдеріне монополия
нақты мысал бола алады. Ертеректе Ресейде ... тұз ... ... ... тұз ... қолданылған. Әлде бір бағалы шикізат
ресурстарын (мысалы, ... ... ... асыл ... ... ... жатады деп жариялай отырып, мемлекет көп жағдайда осы
мақсаттар үшін меншік институтын пайдаланады.
Мемлекеттік кәсіпорындарды бюджет ... табу ... ... ... ... ... ... (экономикасы
мемлекеттік меншікке негізделген ... ... ... ... ... ... табылады) сай келеді деп есептеуге бола қояр ... ... ол ... ... әлі де қолданылады, негізгі және басты
бағыты мемлекет үшін ақша табу ... ... ... ... ... түсіндіруге болады, яғни ... ... ... ... ... ... жүктеледі. Алайда кез келген
жағдайларда мемлекеттік көсіпорындар тек олардың ... ... ... жеке ... баюына арналған тетік бола ... ... ... ... жақсы еңбегі үшін және кәсіпорынның жоғары экономикалық
көрсеткіштерге жеткені үіиін материалдық ... және ... ... мүлде жоққа шығармайды. Мемлекеттік кәсіпорынды жеке бастың
мақсаттарына пайдалану мемлекеттік меншіктің мәні мен ... ... ... ... ... ... атау тізбесін ҚР Үкіметі
бекітеді. Коммуналдық мемлекеттік ... атау ... ... ... Осының бөрі тағы да ... ... ... ... ... ... жол бермеуге бағытталған.
Мемлекеттік кәсіпорынның фирмалық атауында мүлік иесі (ал ол мемлекет
болып табылады), мемлекеттік меншіктің қай ... ... ... ... және ведомстволық бағыныстылығы (яғни жоғары тұрған
органның ... ... ... Оралымды басқару құқығындағы
кәсіпорынның фирмалық атауында оның ... ... ... ... Мемлекеттік кәсіпорынның Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... бар мөрі ... ... мемлекеттік екенін дәлелдейді).
Мемлекеттік кәсіпорын өзіне тиісілі мүліктің меншік иесі болмаған-
дықтан және ... ... ... ... ... ... ... мүдделері үшін емес, мемлекет мүдделері үшін әрекет ... мен ... ... ... ... мақсатында
"уәкілетті орган" фигурасы енгізіледі.
Уәкілетті орган өзінің кәсіпорынмен қарым-қатынасында мемле-кеттің
өкілі болып табылады, оның ... ... тиіс және үш ... ... Біріншіден, бұл орган кәсіпорынның құрылтайшысы ретінде
(жоғарыда айтылғандай, кәсіпорынның Үкіметтің немесе тиісті ... ... ... ... ... ... ... ол кәсіпорынды
мемлекеттік басқару органы болып ... ... оның ... ... қатынастар болады да, "билік және бағыну"
схемасы бойынша құрылады, мұндағы билеуші субъект — ... ... ... ... - ... ... ретіндегі кәсіпорын болады.
Үшіншіден, ол меншік иесінің (дәлірек айтқанда, меншік иесі ... ... иесі — ... өзі) ... атқарады, мұнда оның
кәсіпорынмен қатынастары азаматтық-құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... керек: мұндай қатынастарды меншік иесі мен оның заттары
арасындағы қатынастарға әкеп теңеуге болмайды, ... өзі ... ... ... ... ... ... берілген мүлікті иелену,
пайдалану және оған билік ету ... қоса ... ... ... ... ... функцияның әрқайсысы бойынша өкілеттіктердің көлемі кәсіпорынның
түріне қарай (ол шаруашылық құқығындағы кәсіпорын ба, ... ... ... ... ба) ... ... ... бола түрса да,
жинақтау ретінде мынадай түжырым жасауға ... ... ... ... ... уәкілетті орган кәсіпорынның жарғысын жасап, бекітеді, онда
кәсіпорынның нысанасы мен қызмет ету мақсаттарын айқыңдайды; ... ... ... ... ... болатын жағдайда қайта тіркеуден
өткізеді; зандар бойьшша заңды тұлғаның құрылтайшысына жүктелетін өзге ... мен ... ... ... басқару органы ретіңде уәкілетті орган ... ... ... тәртіппен оны тәртіптік жауаптылыққа
тартады және зандарға сәйкес лауазымынан босатады; мемлекеттің тапсырысын
кәсіпорынға жеткізеді және оның ... ... ... ... бөлу ... ... кәсіпорын басшысының, оның
орынбасарлары мен бас (аға) ... ... ... ақыларының
мөлшерін белгілейді; кәсіпорынның қызметі туралы есептерді ... ... ... ... ... тапсырысы жөнінде мьшаны білген жөн: мемлекеттік кәсіпорын
үшін бұл тапсырысты орындау міндетті болып табылады (мемлекеттік емес ұйым
үшін ... ... ... ... жүргізіледі). Сондықтан егер осындай
шарттар жасасу мемлекеттің тапсырысында көзделген болса, ... ... ... ... ... ... ... сатушы ретінде
шарт жасасудан бас ... ... жоқ. ... ... ... тыс ... өнімді (жұмысты, көрсетілтен ... өз ... ... ... ... иесі ... ... орган кәсіпорын құрыл-ған
кезде оған мүлік береді, оның ... және өзге де ... ... ... ... ... етілетін жағдайларда кәсіпорынның мүлікпен
мәміле жасауына рұқсат береді; заңда ... ... ... ... ... алып қодды; кәсіпорынға тиесілі мүліктің мақсатына сай
пайдаланылуына және ... ... ... асырады.
Мынаны есте ұстаған жөн: функцияларды бұлайша бөлудің шартты сипаты
бар (нақты өмірде олар әлдеқайда күрделеніп, бірін-бірі ... ... ... ... өзі әр ... ... ... біртұтас
субъект болып табылады. Мәселен, уәкілетті органның кәсіпорынды мемлекеттік
басқару функциясын жүзеге асыруы ... ... ... ... ... өзіне тиесілі өкілеттіктерді жүзеге асыру арқылы орындалады.
Мемлекеттік кәсіпорындар ... ... ... сәйкес
республикалық мемлекеттік кәсіпорындарға қатысты ... ... ... ... ҚР ... ... ... билік етуге уәкілеттік берген республикалық ... ... ҚР ... ... ... ... ведомстволар және ҚР Үкіметі осыған
уәкілеттік берген өзге де мемлекеттік органдар, сондай-ақ ҚР ... ... ... ... деп ... ... мемлекеттік
кәсіпорындарды мемлекеттік басқару органдары болып табылады.
Тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністің әкіиматы ... ... ... коммуналдық мемлекеттік кәсіпорындарға қатысты коммуналдық меншік
құқығы субъектісінің функцияларын жүзеге асырады.
Тиісті әкімшілік-аумақтық ... ... не ... ... әкім уәкілеттік берген атқарушы орган (мемлекеттік
басқару органы деп ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Мемлекеттің кәсіпорынға қатысты қолында бар ... ... ... ... не оның ... ... ... қабылдау жөніндегі өкілеттігін қоспағанда) уәкілетті оргаңдар жүзеге
асыруға құқылы. Осы арқылы мемлекет экономиканың мемлекеттік ... ... ... кәсіпорынды қайта құрудың және таратудың белгіленген
тәртібі экономиканың осы секторының ... ... ... ... ... ... ... Осы тәртіпке сәйкес,
республикалық мемлекеттік кәсіпорынды қайта құру және тарату ҚР Үкіметінің
шешімі ... ал ... ... үшін — тиісті өкімнің шешімі
бойынша жүргізіледі. Осылайша, кәсіпорынның өзін-өзі таратуының кез ... және ... ... ... бойынша таратуы мемлекеттік
кәсіпорынға қатысты қолданылмайды.
Республикалық мемлекеттік кәсіпорын ҚР ... ... ... ...... атқарушы органның шешімі бойынша қайта
ұйымдастырылады және таратылады.
Кәсіпорын азаматтық зандарда көзделген ... ... ... ... мүмкін.
Кәсіпорынды қайта құруды және таратуды, егер Қазақстан Республикасының
заң актілерінде өзгеше көзделмесе, уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... талаптарын қанағаттандырудан кейін қалған,
таратылған кәсіпорынның мүлкін уәкілетті орган қайта бөледі.
Таратылған ... ақша ... осы ... несие
берушілердің талаптары қанағаттандырылғаннан кейін қалатын мүлкін сату
нәтижесінде ... ақша ... қоса ... ... табысына
есептеледі. "Мемлекет — кәсіпорын" қатынасы ... ... ... рөлін (ал мүліктік кешен ретінде — ... ... ... ... атқаратындықтан, мемлекет өзінің уәкілетті органы арқылы
құқықтардың ғана иесі, ал ... — тек ... ... ... болмайды: көлемі мен арақатынасы түрліше ... да, ... ... да, ... де бар. ... кәсіпорынның
құқықтық мәртебесі (оның ішінде мемлекетпен ... ... ... оның ... тұлға болуымен, яғни оқшау мүлкі бар
ұйым болып, өз міндеттемелеріне осы мүлікпен ... ... өз ... және ... ... емес құқықтарды иеленіл, оларды жүзеге асыра
алатынымен ... Өз ... бұл ... оның ... арқылы
мемлекетке де нақты міндеттер жүктейді. Мұндай құқықтарды қорғауды
қамтамасыз ету үшін ... ... ... оған ... ... алып ... мүлікті қайта бөлуге, мемлекеттің тапсырыстарын
орналастыруға, кәсіпорын өндіретін тауарларға ... ... баға ... ... ... ... ... басқа
да әрекеттерге байланысты уәкілетті адамның іс-әрекеттерін қоса алғанда,
мемлекеттік органдардың заңсыз әрекеттері ... ... ... ... ... ... заң ... осы нормативтік құқықтық актіде
мемлекеттік кәсіпорынға оның ... ... ... оның қызметінің
міндет-мақсаттарына сәйкес келмейтін қызметті жүзеге асыруға, сондай-ақ
мәмілелер жасауға тыйым салынатынын ... ... ... ... ... 2-тармағы).
Көсіпорын заңды тұлға ретінде оның іс-әрекеті арқылы мемлекет белгілі
бір функцияларды жүзеге асыратын субъект болып табылады.
Мемлекеттік кәсіпорындарды қадағалау, басқару ... ... үшін ... ... қызмет етуі үшін кәсіпк-орынды
мемлекеттік басқару институты құрылған, ол кәсіпорындарды мемлекеттік
басқару органы деп аталады.
Кәсіпорынды ... ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорын қызметінің басым бағыттарын айқыңдау;
2) мемлекеттік кәсіпорынның шаруашылық қызметінің ағымдағы және
болашақ жоспарларын, оның ... ... ... ... оларды
тапсырудың тәртібі мен мерзімділігін қарау және бекіту;
"Сыбайлас жемқорлықпен күрес ... ... ... ... енгізу туралы" 2000 ж. 28 сөуірдегі №46-11 ҚР Заңына сәйкес
мемлекеттік орган мәртебесі жоқ ... ... ... және
қадағалау функцияларын беру сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызатын құқық
бұзушылық деп ... ... ... ... ... ... теңестірілген адамдардың осындай құқық бұзушылық жасауы, егер онда
қылмыстық жаза қолданатын белгілер болмаса, онда ол ... ... ... не ... ... ... өзгеше босатуға
не заңды белгіленген тәртіппен өзге де ... жаза ... ... олар ... ... уәкілетті органға тиісті ... ... ... ... ... ... ... орындалуын бақылау және талдау;
4) ҚР Үкіметі ... ... ... тағайындау және оған
аттестация жүргізу;
5) мемлекеттік кәсіпорын мүлкінің мақсатына қарай пайдаланылуына және
сақталуына ... ... ... осы ... және ... Республикасының өзге де нормативтік
құқықтық актілерімен оның құзіретіне жатқызылған басқа да мәселелер бойынша
шешімдер қабылдау.
Занды тұлға ... ... ... ... басқару органына
есеп беретін оның басшысы болып табылады.
Мемлекетгік ... ... ... Республикасының еңбек туралы
зандарына сәйкес жеке еңбек ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындағы істердің жай-күйі үшін меншік иесі
және мемлекеттік басқару органы алдында жеке жауап береді.
Кәсіпорын басшысы жеке-дара ... ... ... ... ... жасайды және кәсіпорынның барлық мәселелерін осы Жарлық пен кәсіпорын
жарғысы белгілеген ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес заңды тұлғалардың көптеген
түрлерінен (мысалы, өндірістік кооперативтен, ... ... ... өйткені оларда жоғары орган қызметін алқалық орган атқарады.
Кәсіпорын басшысы кәсіпорын атынан сенімхатсыз іс-қимыл ... ... ... ... ... ... ... жарлықта белгіленген шекте кәсіпорынның мүлкіне билік
етеді, шарттар жасасады, ... ... ... ... ... ... де мәмілелер жасайды, барлық қызметкерлер үшін міндетті бұйрықтар
шығарады және нұсқаулар береді.
Қазіргі ... ... ... ... ... әр ... ... Басшыны уәкілетті органның актісімен (бұйрығымен,
қаулысымен және т.б.) тағайындау солардың дәстүрлі біреуі ... ... ... ... басшысымен қатынастар келісім-шарт арқылы рәсімделе
бастады. Оңда ... ... ... ... және
жауапкершілігі, оның еңбек ету, демалу және ... ... ... келісім-шарт мерзімі және заңдарда көзделген
кепілдіктерді ескере отырып, ... ... ... ... өз ... ... және ... заңдарына сәйкес қызметкерлерді
кәсіпорынға жұмысқа қабылдайды және ... ... ... мадақтау
шараларын қолданады және оларды жазаға тартады.
Басшының ұсынысы ... ... ... ... ... ... қызметтен босататын кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... ұсынысы бойынша
мемлекеттік басқару органы қызметке тағайындайды және қызметтен босатады.
Басшының орынбасарларының және кәсіпорынның басқа да ... ... ... белгілейді. Басшының орынбасарлары ... ... ... ... іс-қимыл жасайды, оны мемлекеттік органдарға
және басқа ... ... ... операцияларын және
сенімхатсыз шарттар жасап, кәсіпорын қызметкерлеріне сенімхат бере алады.
Осылайша, мемлекеттік кәсіпорынды сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... орган (ол мемлекеттік ...... ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Бұл схемада уәкілетті ... ... ... ... ...... ... рөлінде әрекет етеді. Ішкі басқару кәсіпорын
әкімшілігінің қызметі арқылы жүзеге асырылады, мұнда оның кәсіпорын басшысы
секілді ... ... рөл ... ... базасы — оның мүлкі.
Негізгі және айналым қорлары, сондай-ақ құны ... ... ... ... ... мүлкін құрайды.
Мемлекеттік кәсіпорынның мүлкі бөлінбейді және оны салымдар (үлестер,
жарналар) бойынша, оның ішінде ... ... ... ... ... ... 2-тармағы). Мемлекеттік кәсіпорынның
мемлекеттік емес заңды тұлғалардың көптеген түрлерінен ... ... ... ... ... ... ... құрылтайшылар
(қатысушылар) арасында бөлуге жатады. Мемлекеттік ... ... ... — бұл ... ... ... болып табылады, ол тіпті
кәсіпорын заңды тұлға ретінде таратылатын кезде де ... Оның ... ... ... ... фактісі (оның мемлекеттік емес
заңды тұлғалардан айырым белгісі) РФ Азаматтық кодексінде "біртұтас" деген
терминмен атап ... ол ... ... ... ... кәсіпорынның мүлкі, біріншіден, оған меншік иесі берген
мүліктен құралады. Мүлікке ие болудың ... ... ... ... құру ... тән болады. Екіншіден, кәсіпорынның өз ... ... ... көзі болып табылады, ол коммерциялық ұйым ... ... ... ... ... ... ... алынған табыс есебінен өзін-өзі қамтамасыз етуі және ... ... Ең ... ... ... мүлікті Жарлықта
айтылғандай, "заңдармен тыйым салынбаған өзге де қаражат ... ... ... ... ... ... ... 10-бабын
қараңыз).
Мынаны атап көрсету керек: мемлекеттік кәсіпорындар заң актілерінде
тікелей ... ... бір ... ... ... ... кәсіпорындар туралы жарлыққа ... ... ... ... шаруашылық жүргізу немесе оралымды басқару
құқығында ... ... ... сату және ... ... мәмілелерін
жасауға құқысыз болады. Сонымен қатар, шаруашылық құқығындағы немесе оларды
басқарудағы мүлікті алып қоятын жағдайда мемлекеттік кәсіпорын ... ... ... ... мүлікті өзге адамға беріп, одан соң
есептен шығарғанға ... ... ... және сақтауға міндетті.
Мемлекеттік кәсіпорынды занда белгіленген тәртіппен ... ... ... ... керісінше беруде не мемлекеттік
басқарудың бір органына бағыныстан басқа органына ... ... ... ... ... мүлікке шаруашылық жүргізу құқығын (оралымды
басқару құқығын) сақтайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру және реформалау жағдайында ... бір ... ... ... ... ете ... заңды тұлға ретіңде мемлекеттік
кәсіпорынның емір сүру тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Мемлекеттік кәсіпорын тұтас ... ... ... ретінде
жылжымайтын мүлік деп танылады және мемлекеттік ... ... ... ... меншік ретінде кәсіпорынның құрамына оның қызмет етуіне
арналған мүліктің барлық ... оның ... ... ... ... ... ... жер учаскесіне құқық, талап
ету құқықтары, борыштар, сондай-ақ оның қызметін ... ... ... ... ... ... және ... да ерекше құқықтар
кіреді.
Республикалық мемлекеттік кәсіпорын жөнінде ол бірыңғай мүліктік кешен
ретінде болғанда мәмілелер (кепілге ... ... және ... ... ҚР
Үкіметінің шешімі бойынша, ал коммуналдық кәсіпорын ...... ... ... ... ... кәсіпорын үшін мемлекет тапсырысын орындау міңдетті
болады.
Егер бұл шарттарды ... ... ... ... ... ... (жұмыстарды, көрсетілетін қызметті) сатып алушы
немесе сатушы ретінде шарттар жасасудан бас тарту құқығы жоқ.
Мемлекеттің тапсырысы кәсіпорынға ... ... ... арқылы
жеткізіледі.
Мемлекеттің тапсырысымен қамтылмаған ... ... ... ... өз ... ... ... салынған, кәсіпорынның жарғысында көзделмеген қызметті
жүзеге асырудан кәсіпорынға түскен табыс, ... ... ... ... қызметтің) бағасын көтеру нәтижесінде алынған
табыс ҚР зандары белгілеген ... ... ... ... ... тиіс. Мемлекеттік кәсіпорындар өздерінің ұйымдық-құқықтық
нысаны бойынша коммерциялық ұйымдардың қатарына жататын болса да, ... ... ... ... өткеніміздей, олардың қызмет мақсаттарын
айқындаушы ... ... ... — олардың басты ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан пайда табу
фактісінің өзі олардың жұмыс сапасының өлшемі бола ... ... ... ... ... оның ... ... оған
уәкілетті органның рұқсаты алынбаған қызметті жасаудан кәсіпорынға түскен
табыс, сондай-ақ сатылатын ... ... ... ... ... ... түскен табыс уәкілетті немесе өзге де
құзіретті органның шешімі бойынша тиісінше республикалық ... ... ... тиіс ... туралы жарлықтың 14-бабы). Мұнда мына
жағдайға назар аудару керек: сот ... ... ... тапқан
табысты алып қоюдың жалпы тәртібінен өзгеше, мұнда бұлайша алып қою тиісті
мемлекеттік ... бір ... ... шешімі негізінде әкімшілік
тәртіппен жүзеге асырылады. Мұны табысты алып қою рәсімін ... ... ... ... ... төртіптілігін арттыру тілегімен
ғана емес, сонымен бірге, табысты осылайша алып қою ... ... ... де ... ... меншік шеңберіңде болған
және солай болып қала бермек) түсіндіруге болады, яғни заң ... бұл түрі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік секторын қысқартуға және экономикалық
міндеттерді жеке ... ... ... ... салалардағы мемлекеттік
кесіпорындарды сақтаудың (оның үстіне, ... ... ... ... ... ... ... келе, кәсіпорын туралы
заң шаруашылық жүргізу ... ... ... ... саласында құруға (ал бұрын құрылғандарын — ... ... ... ... және оның оқ-дәрілерін, қорғаныс құралдарын, әскери
техниканы, қосалқы бөлшектерді, құрастырушы ... және ... ... ... ... және сату; босатылатын әскери-техникалық
құралдарды қайта өңдеу және жою (құрту, ұқсату, ... ... және ... ... ... сондай-ақ олардан
жасалатын бұйымдарды алу, өндіру, тасымалдау, қайта өндеу, көму және сату;
арнаулы қорғаныс құралдарын ... ... ... ... мөлшерде радиоактивті заттары бар өнімдерді шығару және сату;
3) дәрі-дәрмектер, дәрілік заттар мен емдеу, препараттарын, меди-
циналық ... мен ... ... және сату;
4) энергиямен, сумен, жылумен жабдықтау, магистральдық ... ... ... және тұрғын үй шаруашылығы саласыңда,
республикалық және жергілікті ... ... ... ... ... ... табиғи монополиялық жағдайы мен ... ... ... ... ... ... қажет ететін
шаруашылық қызметін жүзеге асыру;
5) банк, сақтандыру және өзге де қаржылық қызмет саласында;
6) мемлекеттік ... ... ... және арнайы қаржы-ландыру
тәртібі белгіленген инфрақұрылымның басқа да объектілерін күтіп ұстау ... ... ... және ... ... ... және
халықаралық байланыс желілерін пайдалану;
8) денсаулық сақтау, табиғат қорғау, білім беру, ... ... ... және ... ... ... қызметті
жүзеге асыру;
9) бұқаралық ақпарат құралдары, баспа және полиграфия ... ... ... жүзеге асыру;
10) қылмыстық-атқару жүйесі ... ... ... жүзеге
асыру;
11) мемлекеттік құқықтық тізілім жүргізуді қамтамасыз ететін қыз-метті
жүзеге асыру.
Шаруашылық жүргізу құқығындағы ... ... ... ... ... жарлық бұған қоса, қызметтік ғимараттарды пайдалану
және мемлекеттік органдардың жабдықтау ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар құруға тыйым
салынады деп үзілді-кесілді атап көрсетті.
Бұл ... ... ... ... 2001 ж. 4 ... №185-11
ҚР Президентінің заң күші бар Жарлығына өзгерістер мен ... ... ҚР ... негізінде Мемлекеттік кәсіпорындар туралы Жарлықтың 18-
бабына енгізілген. Мұндай толықтыруды ... ... ... сол үшін ... негізгі халық шаруашылық міндеттерді орындаудың
орнына өздеріне тән емес қызмет түрлерімен ... ... ... ... құқығы институтының мазмұны осы ... ... ашып ... ... біз бұл ... тек ... еске саламыз:
Кәсіпорын туралы жарлыққа сәйкес мемлекеттік кәсіпорынның қарауында оның
жарғысында көзделген және кәсіпорынның ... ... ету үшін ... не осыңдай қызметтің нәтижесінде шығарылған өнім ғана болуы мүмкін.
Мұның өзі мемлекеттік ... ... ... ... ... да ... кәсіпорын үшін жарғылық және резервтік капиталдарды ... ... ... ... ... оның ... ... оның мөлшері кәсіпорынға берілген мүліктің жалпы құнынан
аспауы керек және кәсіпорынды мемлекеттік тіркеуден ... ... ... ... ... көрсеткіштің 10 000 мөлшерінен кем болмауы керек.
Жарғылық капиталдың мөлшері кәсіпорынның жарғысында көрсетіледі.
Меншік иесі (құрылтайшы) жарғылық капиталды ... ... өту ... ... ... ... ... кәсіпорын резервтік капитадды құруға
міндетті және ол жарғылық ... 10 ... кем ... ... ... ... шамаға жеткенге дейін иелігінде қалған пайданың кем
дегенде 5 пайызы осы мақсатқа бағытталуы тиіс.
Резервтік капиталдың ... тек ... ... ... алдындағы
міндеттемелерді орындау, мемлекеттік несиелерді өтеу және кәсіпорынның
басқадай қаражаты жеткіліксіз ... ... ... ... үшін
пайдаланылуға тиіс.
Егер кәсіпкерлік қызметтің жекелеген түрлері туралы заң ... және ... ... ... өзге ... ... ... болса, онда кәсіпорындар оларды осы актілерде көзделген
мөлшерде ... ... ол ... ... ... ... ... (21-баптың 1-тармағын қараңыз), яғни айлық ... 10 000 ... кем ... тиіс.
Жарғылық және резервтік капитал кәсіпорынның орнықты қызмет істеуін
қамтамасыз етуге және оның ... ... өз ... ... ... коммерциялық ұйым секілді, мемлекеттік кәсіпорын өзіне
пайда ... ... олай ... өз ... өзін ... қамтамасыз
етуге тиіс. Кәсіпорын шығынға бататын жағдайды да естен шығармау керек.
Мемлекет өз ... ... ... ... ... ... жұмыссыздарға арналған асхана ашу), экономикалық тұрғыдан пайда
бермейтін өндіріспен айналысуға міндеттейтін жағдайда бұл ... ... ... ... сөз жоқ, ... ... алу құқығы
болуға тиіс.
Таза табыс түскен түсім (жалпы табыс) мен жұмсалған шығын арасындағы
айырмашылық ретінде есептелетіндіктен, кәсіпорынның пайдалылығын ... үшін ... зор ... бар, ... ол өз ... осы бағамен
өткізетін болады — кәсіпорынның алатын түсімі нақ осы ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика
жағдайларында ол тараптардың келісуімен айқындалады. Кәсіпорын туралы
жарлық мемлекеттік кәсіпорындар ... және ... ... ... құрама әдісін көздейді.
Кәсіпорын өндірген тауарлардың (атқарған ... ... ... ... ... өндіруге (атқаруға, көрсетуге)
кеткен шығындарын толық өтеуін, оның ... ... ... және ... есебінен қаржыландыруды қамтамасыз етуі тиіс.
Мемлекеттің тапсырысын орындау есебіне кәсіпорын ... ... ... ... ... көрсететін қызметтердің)
бағасын мемлекеттік басқару органының келісуі бойынша, ... ... ... ... ... ... отырып, кәсіпорын
өзі белгілейді (26-бапты қараңыз).
Кәсіпорын мемлекеттің ... тыс ... және ... ... жұмыстардың, көрсетілетін қызметтің) ... өзі ... өзі ... ... ... ... ... бағасын монополиялық жолмен өсіріп жіберуіне жол
бермеу мақсатында мемлекеттік ... ... ... заңдарда белгіленген
тәртіппен жүргізіледі.
Сонымен, баға белгілеудің мынандай екі әдісі ... ... ... ... ... — осы тапсырысты кәсіпорынға дейін
жеткізетін органмен ... ... ... ... ... арқылы;
кәсіпорын дербес өндіріп, өткізетін тауарларға — жасасқан сатып алу-сату
шарты ... ... ... ... ... ... таза табысты бөлу тәртібі туралы мәселе ... ... ... ... өз ... ... меншікті табысы есебінен өмір сүреді.
Мемлекеттік кәсіпорынға қаражат зандарда көзделген тәртіппен белінеді.
АК-ның 199-бабына сәйкес, ... иесі өзі ... ... ... мүлікті пайдаланудан келтірілген таза табыстың бір
бөлігін алуға құқығы. Бұл ережені нақтылай келе, Кәсіпорын туралы ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың (ҚР Ұлттық
Банкінің ... ... ... таза ... бір ... жасау нормативін ҚР Қаржы министрлігінің келісуі бойынша
жоспарланатын ... ... 1 ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың таза табысының бір бөлігін
аударым жасау ... ... ... ... 1 ... дейін
жергілікті қаржы органдарымен келісе отырып, мемлекеттік ... ... ... таза ... бір бөлігі белгіленген
нормативтер бойынша ҚР ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің республикалық мемлекеттік кәсіпорындарының таза
табысының бір бөлігі оның өзі анықтайтын мерзімде, ... және ... ... ... тиіс.
Жоғарыда айтын өткеніміздей, мемлекеттік кәсіпорынның қызметі
нәтижесінде ... ... ... емес ... ... ... осында) осы кәсіпорын қызметкерлерінің жеке басының баю ... ... ... таза ... бөлу ... ғана емес, соңдай-ақ
көрсетілген қызметкерлердің еңбегіне ақы төлеуді ... да ... ... ақы ... ... мөлшерін жыл сайын мемлекеттік
басқару органы белгілейді.
Алайда еңбекке ақы төлеу ... штат ... ... ... ... беру және өзге де ... ... белгіленген еңбекке ақы
төлеу шегінде кәсіпорын өзі анықтайды.
Кәсіпорын басшысының, оның орынбасарларының, бас (аға) ... ... ... ... ... беру және өзге де ... мемлекеттік басқару органы белгілейді.
Заңды тұлға болғандықтан, кәсіпорын өзінің міндеттемелері ... ... ... ... дербес жауап береді.
Мемлекет кәсіпорынға тиесілі мүліктің ... иесі бола ... ... ... органның) іс-әрекетінен банкроттыққа ұшыраудан
басқа жағдайларда кәсігюрынның міндеттемелері бойынша жауап ... ... ... несие берушілердің талаптарын қанағаттандыру
үшін кәсіпорынның қаражаты ... ... ... оның ... ... ... Заң ... кәсіпорынның міндеттемелері бойынша
мемлекет жауапкершілігінің өзге де жағдайлары көзделуі мүмкін.
Кәсіпорынның өзі болса, ... не оның ... ... ... ... бермейді.
Қорытынды
Сондықтан, егер мемлекет, айталық, соғыс ... ... ... ... ... болса, оның алдына мемлекет бюджеті
үшін табыс кіргізу мақсатын кою (осы ... ... ... баюы ... ... ... өлеуметтік саясатқа ғана емес,
сондай-ақ адамгершілікке жат ... ... ... еді. ... бола ... да,
мемлекетіің кәсіпорынды өзінің қаржылық қызмегін жүзеге ... ... (жай ... ... ... ... табу көзі ... пайдалана
алатынымен де санасуға тура келеді. Бұл, едетте, бағасы арзан, жасалуы
қарапайым тауарлар шығарып, ... ... ... ... ... атап көрсету керек: Кәсіпорын туралы жарлық қабыдцанған кезеңде
Қазақстан экономиканы мемлекет иелігінен алу сатысын ... ... яғни ... ... ... ... социалистік мұрасы
ретінде мемлекеттік сектор, жалпы ... ... ... ... Бұл ... мемлекеттік кәсіпорындардың сан жағынан өсуіне
кедергі жасайтын, оларды қурудың күрделендірілген тәртібін белгілегенін
осымен түсіндіруге болады. ... ... ... ... ... ... ... (өзінің шешімі бойынша құрылатын Ұлттық ... ... ... мемлекеттік кәсіпорын — ҚР Үкіметі
белгілеген тәртіппен тиісті әкімнің шешімі бойынша құрылады.
Сонымен қатар, егер ол ... ... ... ... ... сай келетін болса, ... ... ... ... ... ... құруға жол берілетіні
көзделген. Мұнда да, жалпы ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрін таңдау еркіндігі болады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жыл, 30 ... ... ... ... ... .(жалпы бөлiм) 27
желтоқсан 1994 ж.
3. Азаматтық құқық. I том. Жоғарғы оқу ... ... ... ... ... және ... ... Жауапты
ред.: М.К. Сулейменов, Ю.Г.Басин.-Алматы, 2003.
4. . ... Ғ.И. ... ... Азаматтық құқығы.-
Алматы: ҚазМЗА, 2001.
5. . Қазақстан ... ... ... ... бөлiм).
Комментарий. В двух книгах. Книга 1. ... ... ... Ю.Г. Басин.-Алматы: «Жетi жарғың,1997.
6. .Гражданское право. ... Ч. 1. / Под ред. А.П. ... ... М., ... 1997.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
Авто тасымалдауды және авто жөндеу кәсіпорындарында өндірістік бағдарламалар жоспары34 бет
Автомобиль көлігі кәсіпорындарының жағдайы мен жетілдіру жолдарының құрылымы16 бет
Азық–түлік өндіруші кәсіпорындардың маркетингтік іс-әрекетін талдау79 бет
Акционерлік кәсіпорындардың дамуы және экономикалық тиімділігі58 бет
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарда өсімдік шаруашылық саласының ролі75 бет
Бірлескен кәсіпорындарды басқару және ұйымдастырудың теориялық негіздері50 бет
Былғары өңдеу кәсіпорындарының ақаба суларының құралу ерекшеліктері және оларды канализациялау жолдары13 бет
Бөлшек сауда кәсіпорындарындағы мерчандайзингтің теориялық негіздері85 бет
Еліміздегі кәсіпорындардың түрлері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь