Макроэкономикалық үрдістер

Мазмұны

Кіріспе

I. Қазақстан Республикасы . ХВҚ1 миссиясының алдын ала тұжырымдары ІV бабына сәйкес консультация
I.1 Ақша.несие саясатының 2006 . 2008 жылдарға
арналған негізгі бағыттары
I.2 Ақша. несие саясатының 2007.2009 жылдарға арналған негізгі бағыттары

II. Макроэкономикалық үрдістер
II.1 Монетарлық шолу
II.2 Қаржы нарықтарына шолу

III. Қазақстан Республикасының банкноттары

Қорытынды
Кіріспе

«Біздің банк жүйесі – керемет» деген қате пікір. Өйткені, біріншіден, банк туралы қолданыстағы заңдар сын көтермейді. Екіншіден, бұл сала тек коммерциялық банктердің пайдасына қолайлы. Негізі, Қазақстанның Ұлттық банк жүйесі еліміздің ұлттық экономикасына тән, қолайлы болуы қажет. Ал бізде солай ма?..
Ал оны ел экономикасына тиімді ету үшін қазіргі қолданыстағы қаржы саласы туралы заңдарды қайта қарастырып, оны жетілдіру қажет. Ұлттық банктің ең үлкен мақсаты – ақша-несие саясатын дұрыс жолға қою. Міне, біздегі ақша-несие саясаты осы мақсатқа сай деп айта алмаймын. Мысалы, Ұлттық банк ақша-несие саясатын өздері әзірлейді, басқармаларымен мақұлдайды. Бірақ оны ешкімге бекіттірмей, қолданысқа енгізеді. Ал бұл — ақылға онша қонбайтын нәрсе. Жалпы, ақша-несие саясаты дегеніміз — мемлекеттік саясат. Ал ол құқықтық мемлекетте биліктің тармақтары арқылы жасалады. Мәселен, бір жерде соғыс болып жатып, мемлекет оған көмек бергісі келсе, ең алдымен, Парламент шешеді. Себебі ол – саясат. Ал белгілі бір құзырлы органдардың мемлекеттік саясатты өзіне тән етіп жасап алуы —дұрыс емес. Сондықтан банк секторындағы бірінші келеңсіздік — заңдардың сын көтермейтіндігі деп айтар едім. Яғни ақша-несие саясатын Ұлттық банк жасауы керек, басқармасында тексеріп, мақұлдасын, бірақ оны бекітіп, өмірдің айналымына Парламент пен Президент енгізуі керек. Сонда ғана жауапкершілік болады.
Жылда өзгерістер болып жатады. Ал Ұлттық банктің ақша-несие саясатын алып қарасаңыз, соңғы өзгерістерде тек мүдделі топтарға ғана тиімді жасалған. Мысалы, аталмыш заңның 68-бабында «Қазақстан Ұлттық банктің қызметін жылда осы банк басқармасымен бекітілген тәуелсіз аудиторлық ұйым тексереді» деп көрсетіледі. Бұл – мәселен, біреудің компаниясын тексеру үшін солар ақша беріп шақыртқан адамдар тексереді деген сөз... Ал кім жалақы беріп отырған басшысын жамандайды?.. Көрші Ресейде Орталық банктің қызметін тексеру үшін тартылатын аудиторлық компания таңдауы Мемлекеттік Дума еншісіне берілген. Сонда жаңағы аудиторлық компания тексеруден соң, Дума алдына келіп есеп береді. Бұл өте дұрыс нәрсе деп ойлаймын. Сондай-ақ осы бапта «Ұлттық банктің және оның бөлімшелеріндегі қаржылық-шаруашылық қызметін тексеру тек Елбасының келісімімен жүзеге асырылады» делінген. Біз құқықтық дамыған елміз. Бізде Парламент, Ұлттық қауіпсіздік комитеті, заңның орындалуын қадағалап отыратын прокуратура, қаржы полициясы бар, сонда олар өз қызметін орындау үшін Елбасыдан рұқсат сұрауы керек пе?..
Ертең кедендегілер «бұл жақсы нәрсе екен, бізді де тек Елбасының
мақұлдауымен тексерсін» деп шығуы әбден ықтимал.
Айналып келгенде мұның бәрі Конституциямызға қайшы келеді.
Бізде «прокуратура барлық заңның орындалуын ешкімнен сұрамай
тексеруі керек» деген заң бар. Бұл – дұрыс. Бірақ Ұлттық банк тек президентке бағынады деп айтылады. Олай болатын болса, Президент әкімшілігінде банк жүйесін қадағалап отыратын арнайы
аппарат әлдеқашан құрылуы керек еді ғой... Тіпті заңдық тұрғыда Ұлттық банкке берілген мұндай артықшылықтардан кейін кімнің оны тексеруге батылы барады?..Заң атауының өзі дұрыс емес. Оны ақша-несие саясатының негізгі бағыттары дейміз. Бірақ мұнда несие туралы тұщымды бір нәрсе айтылмайды. Сондықтан, меніңше, оны тек ақша саясаты деп атау керек.Сондай-ақ Ұлттық банктің ақша-несие саясатында жеті құрал атап көрсетіледі. Алайда шынайы өмірде банк мұның тең жартысын қолданып отырған жоқ. Мысалы, инфляцияны базардағы тауардың бағасымен салыстырып өсіп жатыр деп айтамыз. Мәселен, қызанақты алалық. Оның бағасы күнде көтеріліп барады. Ал оны арзандату үшін Ұлттық банк базарда қызанақтың көбейгенін қамтамасыз етуі қажет. Ол үшін екінші деңгейлі банктер арқылы отандық фермерлерге қаржыландыру функциясы бойынша арзан несие беруі тиіс. Сонда біріншіден, өзіміздің тауар шығарушыларды қолдаймыз, екіншіден, базарда бәсеке күшейіп, баға түседі. Бұл инемен құдық қазған сияқты.
        
        Мазмұны
Кіріспе
I. Қазақстан Республикасы – ХВҚ1 миссиясының алдын ала тұжырымдары ІV
бабына сәйкес консультация
I.1 Ақша-несие саясатының  2006 – 2008 ... ... ... Ақша- несие саясатының   2007-2009 жылдарға  арналған негізгі
бағыттары
II. ... ... ... ... ... ... ... Республикасының банкноттары
Қорытынды
Кіріспе
«Біздің банк жүйесі – керемет» деген қате ... ... банк ... ... заңдар сын көтермейді. Екіншіден, бұл
сала тек коммерциялық банктердің ... ... ... ... банк ... еліміздің ұлттық экономикасына тән, қолайлы болуы қажет.
Ал бізде солай ма?..
Ал оны ел экономикасына тиімді ету үшін қазіргі ... ... ... ... ... ... оны жетілдіру қажет. Ұлттық банктің ... ...... ... ... ... қою. Міне, біздегі ақша-
несие саясаты осы мақсатқа сай деп айта ... ... ... банк ақша-
несие саясатын өздері әзірлейді, басқармаларымен ... ... ... ... қолданысқа енгізеді. Ал бұл — ақылға онша қонбайтын
нәрсе. Жалпы, ақша-несие саясаты ...... ... Ал ... мемлекетте биліктің тармақтары арқылы жасалады. Мәселен, бір жерде
соғыс болып ... ... оған ... ... ... ең ... Парламент
шешеді. Себебі ол – саясат. Ал белгілі бір құзырлы органдардың ... ... тән етіп ... алуы —дұрыс емес. Сондықтан банк секторындағы
бірінші келеңсіздік — заңдардың сын көтермейтіндігі деп ... ... ... ... ... банк ... керек, басқармасында тексеріп,
мақұлдасын, бірақ оны бекітіп, ... ... ... пен Президент
енгізуі керек. Сонда ғана жауапкершілік болады.
Жылда өзгерістер болып жатады. Ал ... ... ... саясатын
алып қарасаңыз, соңғы өзгерістерде тек мүдделі ... ғана ... ... аталмыш заңның 68-бабында «Қазақстан Ұлттық ... ... осы банк ... ... ... аудиторлық ұйым
тексереді» деп көрсетіледі. Бұл – мәселен, біреудің компаниясын тексеру
үшін солар ақша беріп ... ... ... деген сөз... Ал кім
жалақы беріп отырған басшысын жамандайды?.. Көрші Ресейде Орталық ... ... үшін ... аудиторлық компания таңдауы Мемлекеттік
Дума еншісіне берілген. Сонда жаңағы аудиторлық компания тексеруден ... ... ... есеп ... Бұл өте ... ... деп ... Сондай-ақ
осы бапта «Ұлттық банктің және оның ... ... ... тек ... келісімімен жүзеге асырылады» делінген. Біз
құқықтық дамыған ... ... ... ... ... комитеті,
заңның орындалуын қадағалап отыратын прокуратура, қаржы полициясы бар,
сонда олар өз қызметін орындау үшін ... ... ... ... ... ... «бұл жақсы нәрсе екен, бізді де тек Елбасының
мақұлдауымен тексерсін» деп шығуы әбден ықтимал.
Айналып келгенде мұның бәрі Конституциямызға қайшы келеді.
Бізде «прокуратура ... ... ... ешкімнен сұрамай
тексеруі керек» деген заң бар. Бұл – ... ... ... банк ... бағынады деп айтылады. Олай болатын ... ... банк ... ... ... ... әлдеқашан құрылуы керек еді ғой... Тіпті заңдық тұрғыда Ұлттық
банкке берілген мұндай артықшылықтардан ... ... оны ... ... ... өзі дұрыс емес. Оны ақша-несие саясатының ... ... ... мұнда несие туралы тұщымды бір нәрсе ... ... оны тек ақша ... деп атау ... ... ақша-несие саясатында жеті құрал атап көрсетіледі. Алайда шынайы
өмірде банк мұның тең жартысын қолданып ... жоқ. ... ... тауардың бағасымен салыстырып өсіп жатыр деп айтамыз. Мәселен,
қызанақты алалық. Оның ... ... ... ... Ал оны ... үшін
Ұлттық банк базарда қызанақтың көбейгенін қамтамасыз етуі ... Ол ... ... ... ... ... ... қаржыландыру функциясы
бойынша арзан несие беруі тиіс. ... ... ... ... ... ... базарда бәсеке күшейіп, баға ... ... ... ... ... ... – ХВҚ1 ... алдын ала тұжырымдары ІҮ бабына
сәйкес консультация
ХВҚ миссиясы ІҮ бабына сәйкес жыл сайынғы консультация жүргізу үшін 2006
жылғы 11 ... – 30 ... ... ... ... ... ... консультация берген кезеңнен бері болған ... ... ... ... ... қарады. Қазақстанда өмір сүру деңгейінің одан әрі ... ... ... ... ... ... Қысқа мерзімді
перспективадағы экономикалық саясаттың негізгі міндеті  банк ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің
сақталуын және соңғы айларда инфляцияның айтарлықтай көтерілуін білдіреді.
1.
Қазақстандағы экономикалық белсенділік жоғары деңгейде қалып отыр, 2005 ... ... 9 ... асып ... ... ... өскен алтыншы жылы
болды. Негізгі әлеуметтік көрсеткіштердің жақсаруы және ... ... ... ... жоғары бағасы және ... ... өсуі ... көп ... ... ұрпақ үшін
Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының ... ... ... ... одан арғы ... ... ... болады. 2006 жылы 2005
жылдың екпінді қарқынымен салыстырғанда мұнай секторының  өсу ... ... ... ... ... ... сақталуы
күтілуде.
2. Банк секторында күшейіп отырған тәуекелдерге және ... ... ... ... байланысты жоғары ... ... ... ... саясаттың негізгі міндетін
орындау. Кредиттің өсу қарқыны бір жылда шамамен 75 пайызға көтерілді және
банктердің сыртқы қарыз алуының ... -  2005 ... ... тоқсанының
өзінде 4,5 млрд. долларға қаржыландырылды. Нәтижесінде қаржыландырудың
халықаралық нарықтарындағы талаптар ... және ... ... ... ... банктер осалдылығын күшейтті. Бұдан басқа,
инфляцияның қарқыны қысқа мерзімді перспективада, оның ... 2007 ... ... ... ... ... одан әрі ... банктік кредиттеудің жалғасып отырған тез өсуі нәтижесінде  ... ... ... қалады деп болжануда.
3. Тәуекелдерді азайту және инфляцияны ... үшін ... ... ... ... ... Жалғасып отырған қайта монетизациялау
номиналдық көрсеткіште ЖІӨ өсімінен асып ... ... ... одан әрі өскенмен, Қазақстан ... ... ... ... экспансия қарқынын төмендету және инфляциялық қысымды тежеу
мақсатында өтімділікті жою үшін дереу іс-әрекет етуі тиіс. Бұған  ... қосу ... ... ... ... халықаралық 
деңгейге жеткізу және кеңейтуге қарай банк депозиттері бойынша ... ... ... ... арқылы жетуге болады, бұл сыртқы қарыз
алу қарқынын азайтуға   ықпал етеді. Бұдан басқа, өтімділікті  жою ... ... ... және ... ... ... ... қарауға
болады. Банктер  экономикалық саясатты іске асыру үшін  ... ... ... нақты көрсетуде ең төменгі деңгейге дейін
төмендеген  несие ставкаларын ... ... өз ... неғұрлым
қатаң резервтік талаптарын көтеруін күтуде. Оқиғаның осындай бағыты
кредитке ... ... ... Сол ... ... номиналдық нығаюы  инфляциялық қысымды тежеуге
ықпал ететін болады. ... ... ... ... ... ... ... және сыртқы сауда жағдайының ауқымды түрде
жақсаруы ұзақ ... ... ... ... ... ... ... Осындай жағдайда теңгенің нақты нығаюын тежеу  былтырғы
жылдың тәжірибесі ... ... ... артуына алып келеді; бұл
көтерілуді тоқтату қиын болады және ол ақырында экономикаға неғұрлым күшті
теріс әсер береді.
5. Ақша-кредит ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Экономикалық саясатты іске асыру үшін қолданылатын
пайыздық ставканы көтеру  ҚҰБ пайыздық ... ... ... ... ... айырбас бағамын нығайту  бухгалтерлік есеп ... ... ... шетел валютасында сақтайтын айырбастаудан
туындайтын қайта бағалау кезінде  едәуір ... алып ... 2005 ... және ... ... ... капиталды толықтыруды
қарастыратын заңнама қажет. Алайда, қалыптасқан жағдайларда, ... ... салу ... ... ... инфляциямен күреске даяр екенін
және кіріс пен шығын түсініктерін шектемейтінін анық білдіреді.
6. Банктердің ... ... ... ... тежеу үшін өткен
жылы қабылданған бірқатар пруденциалдық нормативтердің,   жылжымайтын
мүлікке байланысты ... ... және ... ... ... ... ... қоса алғанда  дұрыстығын
айту қажет.
Жылжымайтын мүлікке бағаның тез ... және ... ... ... кредиттеудің одан әрі жалғасқан толқынын негізгі ала отырып, 
кредиттің негізгі ... мен ... ... ... ... бағалау
құны арасындағы пайызға  ара қатынасын және несиелерді жіктеу үшін  олардың
төлем ... ... ... ... талаптарын күшейтудің
әсерінен кредиттің өсу қарқыны қажетті қарқыннан қалған жағдайда, одан ... ... ... тура ... Бұдан басқа,  сыртқы кредиттеу және
банктің инвестициялық қызметі бойынша  пруденциалдық нормативтерді  күшейту
мүмкіндігін қарастыру қажет.
7. Сондай-ақ ... ... ... үшін одан әрі ... қажет.  Сыртқы банкаралық қарыз алу толқыны  ... ... ... күрт ... ... ... ... Миссия  осы уақытта қаралатын шараларды және ... ... ... ... таза ашық ... одан әрі ... және ... мерзімді сыртқы қарық алуға
лимиттерді енгізуді - оның ішінде банк ... ... ұзақ ... ... ... ұзақ ... ... алуды – қолдайды. Осы
шаралар ішкі міндеттемелермен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... уақытша ұстар еді. Бұдан басқа, 
миссия  ҚҰБ және ... ... мен ... ... ... және ... (ҚҚА) ... банктердің сыртқы міндеттемелері бойынша
деректерде айтарлықтай алшақтықтың болғанын айтады.  Осы ... ... ... жою ... ... ... бағалау үшін жоғары
басымдылықты міндет болуы ... ... ... ... өтеу ... мониторингін ұйымдастыру қажет. Бұл  борышты өтеудің  және тұтастай
алғанда банк жүйесі үшін  тиісті тәуекелді ... ... ... ықпал етеді.
8. Реттеу жөніндегі шаралар  оларды банктердің сақтауын ... ету ... ... ... сүйенуі қажет. Жергілікті жерлерде, әсіресе
жоспарланбаған тақырыптық тексерулерде,  ... ... ... ... және дистанциялық стресс-тестілеуді жетілдіру және банк
өтімділігі үлгілерінің мониторингін жүргізу және өтеу мерзімдері бойынша 
сәйкессіздіктерді талдау қадағалау ... аса ... ... ... ҚҚА ... ... агенттікке деген сенімге және оның
жұмысының тиімділігіне  кепіл болады. Бұдан ... банк ... ... қалып отырған  ҚҚА-ға қадағалау ресурстарын кеңейту ... ... ... тарту және ұстау үшін  тиісті деңгейде жалақыны
ұстау талап етіледі. Өсіп келе ... ... ... ҚҚА ... кез ... ... ... қарауға дайын болуы тиіс және
қиындықтар туындаған жағдайда, қандай да бір ... ұшы ... ... араласуға және шешуге тиіс.
9. Ақша- несие саясатын тиісті қатайту  әлеуметтік қажеттілікті  және
инфрақұрылымдағы, ... ... ... ... ... бюджет-салық саясатын жоспарлы түрде
ырықтандыруға ықпал етуі қажет. ... ... одан әрі  ... өсуі ... ... күтіліп отырған жоғары мұнай кірістері
бюджет тұрақтылығына қауіп төндірмей шығыстарды ... және ... ... ... ... ... ... бекітілуі жақын
болашақта күтіліп отырған қосымша қаржы бөлуді қоса алғанда,  қабылданған
жоспарына ... ... ... ... шығыстардың өсуі 2006 және 2007
жылдары жалғасады. Бұл  шығыстардың, ... ... ... және ... ... тетіктерінің тиімділігін мұқият тексерудің маңыздылығын
көрсетеді. Кіріс бөлігіне ... ... ... ... үшін ... ... ... қолданудан және оның ішінде
көлеңкелі экономикада салық  заңнамасын сақтауды жақсарту ... ... ... ... сақтандырады. Осы салада
Дүниежүзілік банк тарапынан берілетін техникалық ... ... және ... ... ... ... ... тиіс.
10. Қазақстан экономикасының  орта мерзімді перспективалары қолайлы болып
қалып отыр. ... ... ... ... және ... ... ... бағамының нығаюы кезіндегі ... ... ... ... ... ... нығаюы және банк
жүйесі осалдығының күшеюі ықтимал. Осындай міндетемелер  экономикалық өсу
және бәсеке қабілеттілік үшін ... ... ... ... ... және ... басқаруды жақсарту бойынша
маңызды шаралар қыбылданды. Миссия Кен өндіру салаларының айқындығы бойынша
бастамаға (EITI) қосылу ... ... ... ... ... ... ... без жариялау айқындылықтың маңызды жетістігі
болып табылады. Айқындылық сондай-ақ 2006 жылғы ... және 2007 ... ҚРҰҚ ... жаңа ... ... кезеңмен енгізу арқылы
күшейеді. Осы тетік  мұнай кірістерінің және ... ... ... ... орта мерзімді бюджет  стратегиясын әзірлеу және іске асыру
кезінде  пайдалы болады.Жаңа тетік  сондай-ақ бюджет ... ... ... бара бар, ... ... ... бюджетке биліктің
дұрыс қарауы қажет. Миссия кірістердің едәуір өсуіне куә ҚҚС басқаруды
едәуір ... алып ... ҚҚС ... ... ... ... ... секторының өсу перспективасында  тұрақтылықты қамтамасыз етумен
бірге басқа салаларда  ... ... ... және ... ... ... ... мақсаттарға жету қарқынын шапшаңдату қажет. Орта
мерзімді ... ... ... ... ... жатпайтын
сектордың бәсеке қабілеттілігіне әсерімен өтелетін өнімділікті едәуір
арттыру ... ... ... тез ену, ... ... ... ... техникалық көмегімен) және ... ... одан әрі ... осы ... ... ... ... басқа,
іскерлік климатты зерттеулермен анықталған  әлсіз ... ... ... – телекоммуникация инфрақұрылымы, шамадан тыс
тексеру және ... ... мен  ... ... ақтамаған
талаптар, сондай-ақ  бәсекеге кедергі келтіретін тәжірибе – ... ... ... және ... ... секторлардағы ұлттық шоттар мен төлем
балансының ... ... ... ... жағдайды
бағалауды және тиісті ... ... ... ... тиісті ақпаратты жасауды жетілдіру туралы биліктің ниетін ... ... ... ... ХВҚ-ның соңғы миссиясының ұсынымдарын
кешіктірмей жүзеге асыруды ұсынады. Қаржы министрлігімен (Кедендік ... ҚҰБ, ... ... мен ... және ... ... ... ынтымақтастық қажет болады.
I.1 Ақша-кредит саясатының  2006 – 2008 жылдарға
 арналған негізгі бағыттары
2005 жылдың алдын ала қорытындылары.  ... ... ... ... ... ... ... қолайлы сыртқы экономикалық конъюнктура
және соңғы жылдар бойы Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... жылғы алдын ала бағалау бойынша өткен жылдың тиісті ... ... мен ... ... ... ... айналымы 33,8%
өсіп, 55,4 млрд. долларға жетті, тауарлар мен қызмет көрсетулер экспорты –
34,5% өсіп, 30,4 ... ... ... ... ал тауарлар мен қызмет
көрсетулер импорты – 32,9% өсіп, 25,0 млрд. доллар ... ... ... ... ... ... 2005
жылы ЖІӨ-нің нақты өсуі  2004 жылмен салыстырғанда 9,4% құрады. Өндірістің
нақты көлемінің өсуі экономиканың барлық салаларында байқалады: ... 4,6%, ауыл ... – 7,3%, ... – 37,8%, ... қызметін
көрсету көлемі – 7,0%, байланыс қызметі – 27,7%, сауда – 9,3% көбейді. 2005
жылы ... ... ... өсуі 2004 ... ... жетті.
2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда  халықтың ақшалай кірісінің өсуі нақты
көрсетуде 12,0% ... ... ... ... ... ... көлемі
2005 жылы 12,4% көбейді.
2005 жылы инфляция 7,5% жетті (2004 жылғы желтоқсанға ... 2005 ... ... ... ... бойы өсіп ... ... қысым
жағдайында инфляция салыстырмалы түрде алғанда жоғары емес тұрақты ... жыл ... ... 6-7% (2002 жылы – 6,6%, 2003 жылы – 6,8%, 2004 ... 6,7%) ... ... жылы ... тауарлары –  8,1%, азық-түлікке жатпайтын тауарлар –
5,9%, ақылы қызмет көрсету – 8,0% қымбаттады.  Баға ... ... ... ... мен ... – 23,1%, білім беру мекемелерінің қызмет
көрсетулеріне – 19,5%, күрішке – 18,3%, ... ет және ет ... ... ... ... ... ... оның ішінде экономикалық белсенділіктің артуы 2005
жылы инфляциялық қысымның нығаюына ... ... Жыл бойы ... тауар
нарықтарындағы қазақстандық экспорттың негізгі тауарларына бағалардың ... 2005 жылы 2004 ... ... Brent сортты шикі мұнайға
әлемдік бағалар 40,8%, табиғи газға – 42,5% өсті. Бұл ішкі ... ... ... ... ... көтерілуіне алып келді.2005 жылы
мемлекеттік бюджет шығыстарының өсуі жалғасты. Егер олар 2004 жылы ЖІӨ-ге
23,9% болса, 2005 жылы олар ... 27,9% ... ... ... ... ... ... алайда инфляциялық қысымның
ұлғаюына ықпал ... жылы ... ... өсуінен туындаған
инфляциялық күтулер қосымша инфляциялық фактор болды.
2005 жылы ... ... ... ... ... ... желтоқсанмен салыстырғанда 2005 жылғы желтоқсан) 20,3% өсті.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары
мониторингінің деректері  іс жүзінде 2005 жыл бойы ... өсу ... ... ... алғанда сауал жүргізілген кәсіпорындардың 25%
астамы дайын өнімге бағалардың тұрақты өсуін, 55% жуығы ... ... пен ... ... ... күтуде).
Тұтыну бағаларының қалыптасуына кірістердің ұлғаюы мен экономикалық
белсенділіктің артуымен көрінген ... ... өсуі ... бір
дәрежеде әсер етті.
Ақшаға сұраныстың өсуі  ақша агрегаттарының кеңеюіне себеп болды. 2005 ... ... ... өсіп, 2065,3 млрд. теңгеге (2004 жылы– 69,8%) дейін
көбеюі  ішкі кредиттеудің өсуімен қамтамасыз етілді. Экономикаға кредиттер
2005 жылы 74,7% ... ... ... ... ... ... ЖІӨ ... жоғары қарқыны (27,0%) экономиканы  монетизациялау деңгейінің 2004
жылдың ... ... 2005 ... ... ... дейін өсуіне алып
келді.2005 жылы айналыстағы қолма-қол ақша  8,6% өсіп, 411,8 млрд.теңгеге
жетті, ал 2004 ... ... ... өсу 59,0% ... жылы ақша
базасы 14,7% 663,0 млрд. теңгеге ... өсті (2004 жылы – 82,3%). ... 2005 жылы ақша ... ... ... массасы өсуінің озық қарқыны ... ... ... ... ... ... ... таза халықаралық резервтері
2005 жылдың аяғында бір жыл ішінде 23,8% қысқарып, 7065,9 млн. долл. ... ... ... ... ... (ағымдағы
бағалармен),Қазақстан РеспубликасыҰлттық қорының ... қоса ... ала ... ... 8014,7 млн. доллар)  2005 жылы 4,7% ұлғайып,
15084,4  млн. долларды құрады.
2005 жылы артық өтімділік ... ... үшін ... ... ... қабылданды. Ресми қайта қаржыландыру ставкасы 7%-дан ... ... ... ең ... ... ... ... базасы
кеңейтілді және резервтік активтердің тізбесі ... ... ... ұсыныстан шамалы ғана асып кетуі 2005 жылы ... ... ... ... 2,9% ... құнсыздануына алып келді
(биржалық бағам бойынша). Бұл  Қазақстан ... ... ... ... ... ... қысқартуға мүмкіндік берді.
Ақша-кредит саясатының ... ... ... үшін ... құралдары жетілдірілді. Мәселен, 2005 жылғы 1 ... ... және ... ... ... мерзімді ноталарды шығару,
репо операциялары сияқты  ақша-кредит саясатының жекелеген ... мен ... ... ... ... ... реттеу тетігіне өзгерістер енгізілді. Бірегейлендіру нәтижелерін
күшейту үшін «овернайт», «овердрафт»  заемдарын беру және ... ... ... ... ... ... ... эмиссиясының көлемі 3,5 есе ұлғайған кезде ... ... ... ... ... 2005 жылы 396 ... теңгеден 161
млрд. теңгеге дейін ... Бұл ... ... ... айтарлықтай қысқаруына байланысты (2004 жылы орташа алғанда
243 күннен 2005 жылы ... ... 30 ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің екінші деңгейдегі банктерден
депозиттерді тарту көлемі 2005 жылы 3,4 есе 2627,9 ... ... ... Бұл ... ... ... Ұлттық Банкінің олар бойынша
өтелмеген міндеттемелерінің көлемі 10,3% 78,8 ... ... 86,9 ... дейін өсті.Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... жету ... ... ... қарамастан, инфляция бір
жылда орташа есеппен алғанда 2005 жылға арналған ... ... ... асып түсіп, 7,6% құрады. Осы жағдайларда Қазақстан Республикасының
Ұлттық ... ... ... 2006 – 2008 ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің  2006-2008 жылдарға ... ... ... ... ... Банкі  бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз
етуге бағытталған ақша-кредит саясатын жүзеге асыруды өз қызметінің ... деп ... ... ... ... ... жұмыс жалғастырылады. Бұл инфляция бойынша мақсатты бағдарларды
негізге ала отырып, ақша-кредит саясатының негізгі өлшемдерінің ... ... ... ... ... 2006 жылы ... белгіленген шараларды нақтылай отырып,  тұтастай алғанда үш жылға
(2006-2008 жылдар) берілген, бұл осы ... ... ... бағытын атап
көрсетеді. Келесі жылдарға көрсеткіштер  ағымдағы жылдың ... ... ... арналған ақша-кредит саясатын әзірлеу кезінде Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі екі ... ... ... ... ... өлшемі мұнайға әлемдік бағалардың деңгейі
болып табылады (қалыпты бағалар сценарийі және жоғары бағалар ... ... ... бағалардың сценарийін  нарықта  бағаның күрт төмендеу
мүмкіндігі  қысқа мерзімді болашақта барынша төмен болғандықтан, Қазақстан
Республикасының ... ... ... отырған сценарийлік
нұсқаларда экономикалық өсудің ... ... ... және қолайлы сыртқы экономикалық конъюнктураның сақталуы
болжанады.Соңғы жылдардың тәжірибесі ... ... алу ... ... саясатына айтарлықтай ықпалын көрсетіп отыр. Бұл фактор ақша ... ... ... ... ... бірі ... қала ... Мұның
өзі банктер мен кәсіпорындардың сыртқы ... алу ... ішкі ... ... ... ... ... айтарлықтай болатынына
байланысты.Есептеу кезінде Қазақстан Республикасы Ұлттық қорының ... ... ... есепке алынбады, олар 2006 жылдың ... орын ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі
әзірлеген ақша-кредит саясатының трансмиссиялық тетігі үлгісінің нәтижелері
пайдаланылды.
Мұнайға қалыпты бағалар сценарийі ... ... ... ... ... ... бағасы бір баррель үшін 45-60 ... ... ... ... ... шамамен ағымдағы деңгейде сақталады
деп болжайды.  Осындай болжамдар кезінде 2006-2008 ... ... ... өсуі 8-9%, ... Республикасы Ұлттық Банкінің халықаралық
резервтері – 12-38%, ақша массасы – 24-35%, ақша ... – 20-42% ... ... ... ... 2006 ... 32%-дан 2008 жылы
38%-ға дейін өседі.
Мұнайға жоғары бағалар сценарийі  алдағы үш жылдық кезеңде ... ... одан әрі ... болжайды. Осы сценарий бойынша  «Брент»
сортты мұнайдың орташа әлемдік бағасы бір ... үшін 65 ... ... деп ... ... ... бағалар сценарийімен салыстырғанда
әлемдік пайыздық ставкалардың неғұрлым төменгі деңгейіне жету болжанады.
Осындай болжамдар ... ... ... ... ... бағалар
сценарийімен салыстырғанда экономиканың барынша жоғары орташа жылдық ... ... ... ақша ... өсу ... ... бағалар сценарийіне қарағанда орташа алғанда 7-12 пайыздық тармаққа
жоғары болады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің  ... ... ... ... қалыпты бағалар сценарийін іске асыру кезінде инфляцияны
5,7-7,3% шегінде және мұнайға жоғары ... ... іске ... – 6,9-8,5% ... ... ... сценарийдің ішінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мұнайға
қалыпты бағалардың сценарийін ... ... деп ... ... ... ... ... бірқатар шараларды, оның
ішінде ақша-кредит саясатын қатаңдату жөніндегі ... іске ... ... Бұл ... ... ... ... айтарлықтай
келуі, ішкі қаржы нарығында өтімділіктің артық болуы, мемлекеттік бюджет
шығыстарының өсуі жағдайларында ... ... ... болжанатынына
байланысты.
Мұнайға жоғары бағалар сценарийі іске асырылған ... ... ... көп дәрежеде қатаңдатылуы мүмкін.
Ақша-кредит саясаты саласында Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі 
2006-2008 жылдары  ақша-кредит операцияларын ... ... және ақша ... жағдайына қабылданатын шаралардың әсерін одан
әрі ... ... ... жалғастырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ақша нарығындағы ахуалға және
инфляцияның деңгейіне байланысты өз операциялары бойынша ставкаларды, ресми
қайта қаржыландыру ... қоса ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-кредит саясаты
жөніндегі кеңесінің мәжілісінде ... ... оның ... ... ... депутаттары, мемлекеттік органдардың,
академиялық топтардың, сондай-ақ қаржы секторының өкілдері қатысады.
Қаржы нарығындағы сыйақы ... ... ... ... ... ... негізгі құралдары екінші деңгейдегі банктердің
Қазақстан ... ... ... ... және ... ... ... болып отыр. Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... шектемейді, алайда олар бойынша ставкаларды
айқындайды. Қысқа мерзімді ноталарды шығару қысқа мерзімді құралдар ... ... ... және қаржы нарығының басқа құралдарын
дамыту мақсатында жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... (төменгі ставка – депозиттерді тарту жөніндегі
ставка, ... ...... беру ... ... ... арқылы
арттыру жұмысы жалғастырылады. ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың салымдарына кепілдік
беру (сақтандыру) қоры кепілдік беретін жеке тұлғалардың жаңадан тартылатын
салымдары (депозиттері) бойынша сыйақының ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі қарастырылады. Қазақстан
Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-кредит ... ... ... ... ол ... ... ... негізгі
макроэкономикалық көрсеткіштерге, атап айтқанда инфляцияға әсерін ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық Банкі банктердің  нормативтерді сақтауға
тиіс міндеттемелерін кеңейту ... ең ... ... талаптарды
есептеу тетігін одан әрі жетілдіруді жүзеге асыруды ниет етіп ... ... ... ... ... ... ақша ... өсудің барынша жоғары қарқынын қамтамасыз ететін болады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... қысқа мерзімді
және алып-сатарлық  ауытқулары салдарын әлсірету мақсатында ... ... ... араласуды жүзеге асыра отырып,  қандай да бір ұзақ
мерзімді белгіленген дәлізді айқындамай  ... ... ... ... ... ... ауытқуы  ақшаға сұраныс пен ұсыныстың ара
қатынасына байланысты болады. Шетел валютасы ағындарына ... ... емес ... секторының даму үрдістерін және бағыттарын, 
қалыптасқан экономикалық конъюнктураны және кәсіпорындардың ... ... ... ... және ... ... ... ресурстарға сұранысын, кәсіпорындардың инвестициялық саясатын
бағалау  мақсатында экономиканың ... ... ... ... ... ... ұстау жөніндегі шаралар Қазақстан Республикасының ... мен ... ... ... бірлескен  іс-әрекеттерін
күшейтуді ... ... ... және валюталық бақылау
саласындаҚазақстанда  валюталық режимді  одан әрі ... ... ... ... реттеуге қолданылатын жаңа тәсілдерді 
әзірлеуге  бағытталған  саясат жалғасады.  Сыртқы экономикалық операциялар
бойынша ақпараттық база ... бұл 2007 ... ... валюталық
операцияларды жүргізудің  рұқсат етілген тәртібінен   жүйелі  ... ... ... ... тиімді  өтуді  қамтамасыз етуге мүмкіндік
береді.
Төлем жүйелері саласында төлем ... ... ... ... ... ... және ... жүйелерін 
қадағалаудың тиімді жүйесін құру бойынша  одан әрі шаралар ... Осы ... ... және ... ... етудің
операторларын, провайдерлерін, сондай-ақ  төлем жүйелері пайдаланушыларын
бақылау және қадағалау  жүйелері ... ... ... ... ... және ... ... техникамен жабдықтауға айтарлықтай
көңіл бөлінеді. Төлем жүйелерінің ... және ... ... ... ету және ... ... ... мақсатында жаңа резервтік
орталықты құру жөніндегі жұмыс ... ақша ... 2006 жылы ... ... ... ... ... банкноталарды айналысқа енгізеді, бұл  полиграфиялық және
компьютерлік технологиялардың дамуына ... ... ... Банкноталарда
жаңа қорғау және  машина оқитын ... ... ... ... ... ықпал ету шеңберіндеҚазақстан Республикасының
Ұлттық Банкі өз қызметін Қазақстан Республикасының Қаржы нарығы мен ... ... және ... ... ... ... қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға ықпал ... ... ... ... ... 2003-2006 жылдарға арналған 
тұжырымдамасына сәйкес қаржы нарығын одан әрі ... оның ... ... ... жақындату бағытында жүргізіледі.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының Қаржы
нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігімен және ... ... ... ... ... ... ... факторларын
ашатын Қаржылық тұрақтылық туралы есепті дайындау жұмысын ... ... ... ... Валюта Қоры,Дүниежүзілік Банк,
Еуропалық Қайта құру және Даму Банкі, Азия Даму ... ... Даму ... ... ... ... ... шеңберінде Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жалпы төлем
жүйесін ұйымдастыру, ЕурАзЭҚ-на мүше елдердің  интеграцияланған ... ... ... ... экономикалық кеңістікті (БЭК), Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымын (ШЫҰ) қалыптастыру  жөніндегі ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыстарды
жалғастырады.
1-кесте
Ақша-кредит саясатының 2006 - 2008 ... ... ... ... ... ... бағалар сценарийі)
|  |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... ... ... ... % | |,3 |,0 | ... ... |8,0 |8,0 |7,5 |7,5 ... % | | | | ... ... |7,1 |9,7 |11,2 |12,5 ... ... ... | | | | ... | | | | ... ... АҚШ | | | | ... | | | | ... %-бен |-23,8 |37,7 |15,4 |11,7 ... ... ... |939 |1184 |1416 ... %-бен |14,7 |41,7 |26,1 |19,6 ... ... |2065 |2789 |3561 |4413 ... | | | | ... %-бен |25,2 |35,0 |27,7 |23,9 ... |1654 |2228 |2830 |3525 ... ... | | | ... %-бен |30,1 |34,7 |27,0 |24,6 |
| | | | | |
| |- 17 - | | | ... ... ... саясатының   2007-2009 жылдарға  арналған негізгі
бағыттары
2006 жылы инфляциялық қысымның ... ... ... ... Статистика агенттігінің ресми деректері ... 2006 ... ... (2005 ... ... 2006 ... ... жетті, ал
2005 жылы ол 7,5% болған. Азық-түлік тауарлары 7,3%, ... ... 7,1%, ... ... ... 11,6%-ға қымбаттады. Ең үлкен өсуді
жеміс-көкөніс - 25,2%, бензин - 21,5%, көлік ... - 19,3%, қант - ... ... ... ... ... ... негізгі
факторлардың күші бірнеше жыл бойы ... келе ... ... және ... ... ... ... 2006 жылғы инфляцияның негізгі факторлары.
Ел экономикасындағы ... ... ... ... ... ... ... атап көрсетуге болады:
1) жиынтық сұраныстың жоғары қарқынмен өсуі;
2) шетел валютасының әкелінуі;
3) жалақының жоғары өсуі;
4) өндіріс шығасыларының жылдам өсуі;
5) тауарлар және ... ... ... ... деңгейінің
төмен болуы.
 1) Жиынтық сұраныстың жоғары қарқынмен өсуі
Бөлшек сауда айналысы, кәсіпорындардың инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... сауда айналысының ұлғаюына халық кірісінің өсуі себеп
болды. 2005 жылмен салыстырғанда 2006 жылы ... ... ... 20,2%-ға, ал нақты көрсеткіште 10,7%-ға ұлғайды. Нәтижесінде бөлшек
тауар айналымының көлемі 2006 жылы ... ... ... ... ... сұранысының өсуі инвестициялардың өсуінен көрінеді.
Нәтижесінде 2006 жылы негізгі капиталға ... ... ... ... ... және кәсіпорындардың инвестициялық сұранысы
кредиттік ресурстарға қол ... ... ... ... ... ... ... 2005 жылмен салыстырғанда 2006 жылы
69,1%-ға ұлғайды. Мемлекеттің сұранысы бюджеттің шығыс бөлігінің ... ... ... ... әсіресе 2006 жылдың ... ... ... ... Ол ... аздап
өскендігіне қарамастан мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... ... соманың Ұлттық қорға аударылуымен
сипатталады. 2006 жылы ... ... ... 2005 ... ... яғни ... ... түсімдерді қоспағанда, ІЖӨ
шаққанда 22,2% (2005 жылы – ІЖӨ ... 23,6%), ... – ІЖӨ ... ... ... 22,9%) болды.Индикаторы ІЖӨ-нің нақты өсуі ... ... ... өсуі ... ... Статистика
агенттігінің деректері бойынша 2005 жылмен ... 2006 жылы ... ... ... ... ... ... қарқыны жиынтық
ұсыныстың өсуінен асып ... ... 2006 ... ... ... ... ... бірқалыпты болған жоқ. Мысалы,
2006 жылдың 1 жартысында жиынтық сұраныстың өсуі ... ... ... асып ... ал 2 жартысында ... ... ... 2006 ... 1 ... өсіп, 2 жартыжылдығында төмендеуі
осымен түсіндіріледі.
2) Шетел валютасының әкелінуі. Шетел валютасы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... инвестициялау
операцияларынан және ... ... ... ... жылдың қорытындысы бойынша сауда балансының сальдосы
оң болып, 14,6 ... АҚШ ... ... ... ... ... ... 6,6 млрд. АҚШ долларын құрады. Екінші деңгейдегі банктердің
сыртқы борышы 2006 жылда 18 млрд. АҚШ ... ... 33,3  ... ... құрады.Сыртқы ресурстардың ... ... ... ... ... ... ... 2006 жылы елдің ресми
резервтері, яғни Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің (бұдан әрі – Ұлттық
Банк) ... ... және ... ... ... ... әрі – ... қор) жинақтары 2,2 есе өсіп, 33,2 млрд. АҚШ долл. дейін
жетті. ... ... таза ... ... 2006 жылы 2,7 ... 2006 ... аяғында 19,1 млрд. АҚШ долларын ... ... ... ... ақша ... ... ... 2006 жылы 79,9%-ға  3716 млрд. теңгеге дейін өсуі банк жүйесінің
ішкі активтерінің ұлғаюынан туындады. Алдын ала ... ... ... ІЖӨ-нің ұлғаю қарқынымен салыстырғанда ақша массасы өсуінің
барынша жоғары қарқыны экономиканы ... 2005 ... ... 2006 жылдың аяғында 38,1%-ға өсуіне әкелді. 2006 жылы айналыстағы
қолма-қол ақша ... 601 ... ... ... өсті, 2005 жылы ол 8,6%-ды
құраған болатын. 2006 жылы ақша базасы 2,3 есеге 1501 млрд. теңгеге ... жылы – ... ... Ақша ... 2006 жылы ... кеңею қарқынының ақша базасының өсу қарқынымен салыстырғанда асып
түсуінің нәтижесінде 3,12-ден ... ... ... ... ... ... 2006 жылдың қорытындысы ... 2005 ... ... ... ... ал ... ... 10,2%-ға
ұлғайды.Еңбек өнімділігінің тиісінше немесе басып озатын көтерілуімен
бекімеген жалақының өсуі ... ... ... отырған
инфляцияның экономикаға қысымының күшеюіне әкеп соғады. Алдын ала жасалған
деректер бойынша 2005 жылмен салыстырғанда еңбек өнімділігі ... ... ... ... ... ... шығасыларының жылдам өсуі. ... ... ... ... деректері бойынша өнеркәсіп ... ... ... ... 2006 жылы ... өсті (2005
жылғы желтоқсанға қарағанда 2006 ... ... ... ... ... мен ... ... 14,6%-ға қымбаттады,
оның ішінде аралық тұтыну өнімі 15,9%-ға, өнеркәсіп кәсіпорындары ... ... ... ... ... 8,7%-ға қымбаттады. Өндіріс
шығасыларының жоғары өсуі ақырғы өнімнің, оның ішінде ... ... ... ... ... әкеп соқты, ол 2006 жылы ғана емес,
2007 жылы да әсерін жалғастыра береді. Бұл тұтыну ... мен ... ... ... ... өсуінің аралық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары өндірген энергия ресурстарының
бағасы 2006 жылы 10,0% өсті, оның ішінде ... ... ... ... ... 3,5%-ға қымбаттады. Нәтижесінде жанар-жағар май материалдарының
бағасы да тұтыну нарығында ұлғайды. Атап айтқанда, бензин 2006 жылы ... ... ...... ... ... ... мен көрсетілетін қызметтер нарықтарындағы бәсекелестік
деңгейінің төмен ... ... және ... қызметтер
нарықтарында біршама ойыншылар, көбінесе ірі ... ... ... өнімдері нарығында) жұмыс істейді. Бұл ... ... ... ... ... бойынша байқалмауы мүмкін, ал
аймақтарда аймақтық монополиялар жұмыс істейді. ... ... кіру ... үшін не ... ... не едәуір қиындатылған.Тауарлар мен
көрсетілетін қызметтердің жекелеген нарықтарындағы бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... қабылдаған шаралары және 2006 ... ... ... ... ... үдерістерге теріс
ықпалын азайту мақсатында Ұлттық Банк 2006 жылы ... ... ... ... Ол ... ... төмендеуіне
себепші болатын мынадай
шаралар топтарынан тұрады:
• Ұлттық Банктің операциялары ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізу);
• екінші деңгейдегі банктердің артық өтімділігін алуға бағытталған
шаралар;
• айырбас бағамы саясаты ... ... ... ... ... ... көтеру шаралары («қымбат
ақша» саясатын жүргізу).
Жыл басынан бері қайта қаржыландырудың ресми ... екі рет: ... 1 ... бастап 8,0%-дан 8,5%-ға дейін, ал 2006 жылдың ... ... ... дейін (соңғы бір жарым жыл ішінде ... ... ... деңгейдегі банктерден тартылатын
депозиттер бойынша ставка төрт рет: 2006 ... 1 ... ... ... ... 2006 ... 3 шілдесінен бастап 4,0%-ға дейін, 2006 жылдың
1 қарашасынан бастап 4,25%-ға, 2006 ... 1 ... ... ... ... ... ... кірістілік 2005 жылдың аяғындағы 2,24%-
дан 2006 жылдың аяғында 4,95%-ға дейін өсті (тиімді кірістілік). ... ... ... ... ... ... ... арқылы банктердің экономикаға берген кредиттері бойынша нарықтық
ставкаларға беріледі. ... ... ... ... ... қор биржасындағы 7 күндік банкаралық репо
операциялары бойынша ставкалар 2005 ... ... ... ... ... ... ... 5,15%-ға дейін көтерілді. Бұдан басқа 2006
жылдың маусымы мен ... ... ... ... ... бойынша ставкалар 3,77%-дан 4,45%-ға дейін, долларлық депозиттер
бойынша – ... ... ... ... ... ... ... экономикаға берілген кейбір лагты кредиттер бойынша
ставкаларға сәйкесінше әсер етеді, сондықтан бұл ... ... ... байқалатын болады.Екінші деңгейдегі банктердің артық өтімділігін алуға
бағытталған шаралар. Ұлттық Банктің банк ... ... ... алу
бойынша қаржы нарығындағы операциялары ұлғайтылды. 2006 жылы 2005 жылмен
салыстырғанда депозиттер 3,1 есе артық ... яғни ... ... тартылған депозиттердің көлемі 2,6 трлн. теңгеден 8,1 ... ... ... Нәтижесінде банктердің депозиттеріндегі қалдықтар 51,5%-ға
131,6 млрд. теңгеге ұлғайды. 2006 жылдың басынан бері ... ... ... ... бір ... ұсыну көлемі 31 млрд. теңгеден 150 млрд.
теңгеге дейін біртіндеп ұлғайтылды. 2006 жылы 3,8 ... ... ... ... бұл 2005 ... қарағанда 2,0 есе көп. Айналыстағы
ноталар көлемі 2006 жылы 3,3 есеге 533,1 млрд. теңгеге ... ... ... 12 ... бастап Ұлттық Банк жаңа Ең төменгі резервтік талаптар
(ЕРТ) туралы ереже енгізді. Ол бойынша ... ЕРТ ... ... ... ... кеңейтілді. Сонымен қатар ең төменгі
нормативтік талаптардың мынадай ... ... ... ... ... үшін 6% және өзге ... үшін 8%.  18 шілдеден
бастап екінші деңгейдегі банктер алғашқы рет жаңа ... ... ең ... резервтік талаптарды есептей бастады, ал 20 ... ... ... ... бастады. Ережеге өзгерістердің
енгізілуі ең төменгі резервтік ... ... әкеп ... ол ... ... ... өсуіне әкелді.
Жаңа өзгерістерге сәйкес ЕРТ нормативтерін орындау үшін екінші
деңгейдегі ... ... ... 2006 жылғы желтоқсанның аяғында
қажетті деңгейден 1,1 есе асып түсті, ал ағымдағы ... ... ... ол 2,4 есе асып ... ... Банк ... өтімділігінің
қысқаруы банктердегі бос ақшаның азайғанын білдіреді, мультипликативті
әсерді ... ол ... ... беру ... ... әкеп соғады. Тұтастай алғанда бұл инфляциялық қысымды, ... ... ... төмендетіп, банк ... ... ... ... ықпал етуі тиіс.
Айырбас бағамының саясаты жөніндегі шаралар.2006 ... 1 ... ... ... ... қалыптастыру және пайдалану механизмінің өзгеруіне
байланысты Ұлттық Банк ... ... ... ... ... және қайта айырбастаудың жаңа ережесін қабылдады (2006 жылғы
25 шілдедегі № 67). Осы ... ... ... Банк ... валюта
активтерінен Ұлттық қор үшін шетел валютасын сатып ... ... ... ... ... ... ала алады. Сонымен қатар 2006 жылдың екінші
жартысында валюта нарығындағы ахуалға ... ... ... және ... және ... ұйымдарын реттеу мен қадағалау агенттігінің (бұдан әрі –
ҚҚА) кейбір шаралары әсер етті. Нәтижесінде ішкі валюта ... 2006 ... ... ... ... ... ... валюта ұсынысының
өсуінен де, әлемдік валюталардың әлемдік нарықтағы бір-біріне ... ... ... да ... әр ... ... үрдістермен
сипатталды.2006 жылдың 1 жартысында ... ... ... ... ... ... ... шілде-қыркүйек аралығында теңгенің
АҚШ долларына шаққандағы ... ... ... ... АҚШ ... ... бағамы салыстырмалы түрде тұрақты болып
қалғаны ... ... ... 2006 жылы ... АҚШ ... ... ... көрсеткіште 5,06%-ға нығайды.Сонымен, Ұлттық
Банктің 2006 жылы инфляциялық қысымды ... ... ... ... ... ... ... әкеп соқты. Екінші
жартыжылдықта жылдық инфляция қарқыны ... егер 2005 ... ... 2006 жылдың мамыры аралығында инфляция 7,5%-дан 9,0%-ға
дейін көтерілсе, 2006 жылдың желтоқсанында ол ... ... ... динамикасындағы жалпы үрдістерді және  
макроэкономикалық саясаттың, оның ішінде ақша-кредит, салық-бюджеттік және
монополияға ... ... ... ... ... ... негізгі
инфляция жылдық көрсеткіште 2006 жылдың ... ... ... ... ... ... ... баға тұрақтылығына қол
жеткізу жөніндегі шараларға қарамастан  инфляция 2006 жылы ... ... ... ... ... ... ... асып, орташа алғанда
8,6%-ды құрады. Басқарманың 2006 ... 11 ... № 20 ... ... ... ... жылдарға арналған негізгі
бағыттарына сәйкес ... ... ... ... ... ахуалды
дамытудың екі сценарийі айқындалды. 2006 жыл бойына мұнайға жоғары баға
сценарийі іске асты ... ... ... ... баға 2006 жылы бір
баррель үшін орташа алғанда 65,4 доллар ... Бұл ... ... Қызметінің 2007-2009 жылдарға арналған негізгі бағыттарын әзірледі. 
Ұлттық Банк Қызметінің ... ... ... негізгі бағыттары
«Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Қазақстан Республикасы
Заңының 29-бабына сәйкес Ұлттық Банктің ... ... ... баға ... ... ету ... табылады. Ақша-кредит
саясатының негізгі бағыттары жыл сайын алдағы 3 ... ... 3 ... ... ... ... ... қоса және
алдыңғы жылға арналған шараларды нақтылай отырып айқындалады. Ақша-кредит
саясатының 2007-2009 жылдарға ... ... ... ... ... ... пайдаланылды. Есептеу кезінде орташа
мерзімді кезеңде әлемдік ... өсу ... және ... ... ... ... экономикасының дамуына қолайлы жағдай
жасайтын болады деген болжамдар пайдаланылды. Бұдан басқа, есептеулер мен
ұсыныстар ... ... ... ... ... ... орта ... жоспарының (бұдан әрі – Орта мерзімді
жоспар) өлшемдері алынды. Сонымен бірге, республикалық бюджеттің 2007 ... ... ... республикалық бюджеттің 2007 жылға арналған
шығыстары бюджеттің 2006 жылғы шығыстарымен салыстырғанда 28,1%-ға көбейеді
деп ... ... ... ... қисығы негізінде жасалды, ол
ІЖӨ-нің әлуетті деңгейінен, инфляциялық күтулерден және еңбекақыдан ауытқуы
арасындағы теориялық өзара ... ... ... көрсеткіштер, өз
кезегінде, экономикаға берілген кредиттер, айырбас бағамы, ақша массасы
және басқа да көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... кірмейді.2007-2009 жылдарға арналған әлуетті инфляцияға P-
star үлгісі бойынша жасалған болжам біршама шетел ... ... ... ... ... асып ... мемлекеттік бюджет
шығыстарының өсуі жағдайларында орта мерзімді ... ... ... ... ... ... ... инфляциялық
аясының сақталатындығын көрсетеді.
2.1. Инфляцияға орта мерзімді кезеңге болжам және ... ... ... ... Ел ... ... энергоресурстар,
әсіресе мұнай бағасына және елге әкелінетін капиталға ... ... ... ... ... жылдарға арналған болжамын әзірлеу
кезінде экономика дамуының 3 сценарийі қарастырылды:
- «капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы ... ... ... ... ... бір ... үшін 60 АҚШ долларынан төмен,капиталдың әкелінуі
елге соңғы 2 ... ... ... ... ... ... ... көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға ... ... ... бағасы бір баррель үшін 60 АҚШ долларынан ... ... ... 2 жылда әкелінген орташа жылдық капиталдан жоғары);
- «мұнайға жоғары баға» сценарийі ... ... бір ... үшін 60 ... жоғары).
Барлық үш нұсқада да нақты сектордың ... ... ... Орта ... ... ... сәйкес
келетіндігін көрсетеді.   Мысалы, болжамды кезеңде ІЖӨ орташа жылдық өсуі
9,6%-ды, негізгі капиталға инвестициялар - ... ... ... - ... ... жеке ... берілетін трансферттер жылына - 8%-ды құрайды
деген болжам бар. Сонымен бірге бекітілген ... ... ... ... 2007 ... ... ... 2006 жылғы бюджеттің
шығыстарымен салыстырғанда
28,1%-ға артады ... ... ... ... ... ... ... капиталдың әкелінуін шектеу жөніндегі жұмыстар шеңберінде
Ұлттық Банк пен ҚҚА қолданып ... ... да ... Ақша-кредит
саясаты құралдарының динамикасы жеке әрбір сценарий үшін қалыптасқан
ахуалға қарай айқындалды.
«Капиталдың қалыпты ... ... ... ... ... сценарийі
бойынша ұзақ мерзімді үрдіс ретіндегі мұнай бағасының төмендеуін бағалау
және халықаралық капитал ... ... алу ... ... ... жобаларын жаңадан сырттан қаржыландырудың және екінші деңгейдегі
банктердің таза сырттан ... ... ... қамтамасыз ететін
болады.Бір баррель үшін 60 АҚШ ... ... ... ... ... деңгейінде тауарларды және көрсетілетін қызметтерді экспорттаудың өсу
қарқыны 2007 жылы шамамен 7%-ды, ал ... ... ... ... Тауарлар мен халықаралық қызметтер ... ... ... ... ... ... және ... шетелдік
инвесторларға төленетін төлемдердің өсуін өтейтін болады. ... ... ... 2007 жылы ... ... ... ІЖӨ-ге
шаққанда 0,4%), 2009 жылы ІЖӨ-ге шаққанда 1%-ға ... ... ... және газ кен ... ... ... капитал салынатын
жобаларының аяқталу кезеңіне өтуіне байланысты 2007 ... ... ... ... ... ... көлемі де біртіндеп
төмендейді. Қаржыландырудың қосымша көлемі ... ... ... ... заем ... есебінен қамтамасыз етіледі. Шетел
капиталының және экспорттық валюта түсімінің ... ... ... ... факторларының сақталуына, сондай-ақ Ұлттық ... ... және ... одан әрі ... ... Бұл сценарий бойынша банктердің активтері алдағы үш жылдық кезеңде
орташа ... ... 27%-ға ... болады. Банктердің резидент еместер
алдындағы  міндеттемелері шамамен жылына 9,5-10 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... резервтері мен активтерінің орташа жылдық
өсу ... ... ... ... 10% және 23%-ды ... Осы сценарий үшін инфляция болжамдарының рұқсат етілген мәнін ... ... ... ... ... ... 2007-2009
жылдарға арналған орташа жылдық мәндері ... ... ... ... Банктегі аударылатын депозиттері – 790 ... ... ... басқа депозиттері – 320 млрд. теңге, айналыстағы
ноталар көлемі – 270 ... ... ... ... ... баға ... үшін нақты сектор және ақша-кредит саясаты
құралдары көрсеткіштерінің болашақтағы ... ... ... ... ... ... жылдарға мынадай болжамдар алынды.
Болжамды кезеңдегі ақша базасының орташа жылдық өсуі 18%, ақша ... ... ... экономикаға берілетін кредиттердің өсуі 27%-
28% құрайды. 2007 жылы орташа жылдық ... ... 2008 жылы – ... 2009 жылы – ... шегінде болады (1-қосымша).
«Капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға» сценарийі ... ... ... ... ... қалуының және мұнай ... ... ... ... ... ... алуының одан
әрі кеңеюіне және мұнай өндіру жобаларын ... ... ... ... мен ... ... ... өсу қарқыны капиталдың
әкелінуіне байланысты болмағандықтан олар ... ... ... ... ... үш ... ... жылына орташа алғанда
32%-ға ... ... ... ... ... өсуі ... шамамен 10-12 млрд. АҚШ долларын құрайтын
болады.Ұлттық қордың халықаралық резервтері мен активтерінің орташа ... ... ... ... ... 19% және 23% ... ... инфляция болжамдарының рұқсат етілген мәнін алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... арналған
орташа жылдық мәндері мынадай деңгейде таңдалған:банктердің Ұлттық Банктегі
аударылатын ... – 860 ... ... Ұлттық Банктегі басқа
депозиттері –640 млрд. теңге, айналыстағы ноталар көлемі – 317 млрд.теңге.
Капиталдың көп ... ... ... ... баға ... ... сектор және ... ... ... ... ... ... ... болжамдарды орындау кезінде 2007-
2009 жылдарға мынадай болжамдар алынды. ... ... ақша ... ... өсуі 30%, ақша массасының, экономикаға берілетін кредиттердің
және банк жүйесіндегі ... өсуі ... ... ... ... ... 2008 жылы – 6,9%-7,9%,  2009 жылы – ... ... ... ... ... ... ... тауарлар және көрсетілетін
қызметтер экспортының өсу қарқыны жылына 15% артық ... ... ... ... ... профицитінің жыл сайынғы өсуі шетелдік
инвесторлар мен кредиторларға төленетін таза ... ... ... болады. Ағымдағы шот профициті 2007 жылы ІЖӨ-ге шаққанда 1%-дан
асады, ал 2009 жылы ІЖӨ-ге шаққанда 3% ... ... ... ... ... және шетелдік инвесторлар сенімінің тұрақты түрде жоғары болуы
мұнай-газ ... ... ... және ... ... мен
кәсіпорындарының сырттан қарыз алу ауқымын арттыруды ... ... ... ... міндеттемелері 2007-2008 жылдары 10-
15%-ға өседі, 2009 жылы өсім 2-3%-ға дейін баяулайды деп болжанады. Ұлттық
қордың ... ... мен ... ... ... өсу қарқыны 25-
26% болады. Бұл қалыпты баға сценарийімен салыстырғанда теңгенің айырбас
бағамына оның нығаю жағына ... ... ... ... ... Осы ... ... қордың халықаралық резервтері мен активтерінің өсу қарқыны
қалыпты баға сценарийлерімен салыстырғанда 3-6 пайыздық тармаққа ... ... ... ... баға ... банк активтерінің одан
әрі өсуі 2007 жылы одан кейінгі жылдары жыл сайынғы өсу ... ... ... баяулай отырып шамамен 50%-ды құрайды. Осы ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін ақша-
кредит саясатының негізгі құралдарының 2007-2009 жылдарға арналған ... ... ... ... ... ... ... Банктегі
аударылатын депозиттері – 990 млрд.теңге, банктердің Ұлттық Банктегі басқа
депозиттері – 860 млрд. теңге, ... ... ... – 530
млрд.теңге. Мұнайға жоғары баға сценарийі үшін ... ... және ... ... ... көрсеткіштерінің болашақтағы динамикасына қатысты
жасалған болжамдарды орындау кезінде 2007-2009 жылдарға мынадай болжамдар
алынды. Көрсетілген ... ақша ... ақша ... ... ... және банк ... депозиттердің орташа жылдық
өсуі 40% – 41%-ды құрайды.Инфляция 2007 жылы 8,2%-9,2%, 2008 жылы – 8,0%-
9,0%, 2009 жылы – ... ... ... ... ... ... ... арналған ақша-кредит саясатының
негізгі мақсаты орташа ... ... ... деңгейде ұстап тұру
болады:
 «капиталдың қалыпты әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға» ... ... ... 2007 жылы ... 2008 жылы – ... 2009 жылы ... шегінде;
«капиталдың көп әкелінуі жағдайындағы мұнайға қалыпты баға» сценарийін іске
асыру кезінде 2007 жылы ... 2008 ...... 2009 жылы – ... шегінде;
 «мұнайға жоғары баға» сценарийін іске асыру кезінде 2007 жылы ... ...... 2009 жылы  – 8,0%-9,0% шегінде.
ІЖӨ, мемлекеттік шығыстар және Орта мерзімді жоспарда көзделген ... ... ... ... ... ... қаралатын болса, инфляция
болжамының да көтерілетіндігін айта кету қажет. Сонымен қатар ... ... ... ... ... асып ... және халықтың
кірісі Орта мерзімде жоспарда белгіленген көрсеткіштерден жоғары ... ақша ... ... ... көрсеткіштеріне қол жеткізуге
қажетті шектен шығып кетуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... 2007 ... арналған ақша-кредит саясаты, оның
ішінде ақша-кредит саясатын қатаңдату шаралары атап ... ... ... ... ... 2007 жылдың ... ... ... ... баға сценарийі іске асырылған жағдайда ақша-
кредит саясатының шаралары одан да ... ... ... Мұнайға қалыпты баға сценарийі іске асырылған ... ... 2007 ... ... шаралары.Ақша-кредит саясаты саласында 2007
жылы Ұлттық Банк өз ... ... ... ... төмен деңгейде
ұстауға бағытталған ақша-кредит саясатын жүзеге ... ... ... айқындайды.Ақша-кредит операцияларын пайдаланудың тиімділігін
арттыру және ақша ... ... әсер ету үшін ... ... әрі ... ақша-кредит саясаты құралдарының әр түрлері бойынша
ставкаларды келісу ... ... ... ... ... нарықтық
ставкаларына жасалатын қысқа мерзімді ставкалардың реттеу ролін ... ... ... ... ... ... ... – депозиттерді
тарту жөніндегі ставка, жоғарғы ставка – заемдар беру жөніндегі ставка)
арқылы жүргізіледі. Қайта ... ... ... қосқанда Ұлттық
Банктің операциялары бойынша ставкалар ақша ... ... ... деңгейіне қарай реттеледі. Екінші деңгейдегі ... ... ... мерзімді ноталары мен депозиттері қаржы ... ... ... сондай-ақ банктердің артық өтімділігін жүйелеудің
негізгі құралдары болып қала береді. Қажет болған жағдайда ... ... ... ... үшін ... ... шығару мерзімін
ұзарту және көлемін ұлғайту мүмкіндігі қаралады, ол ... ... ... талап етеді. Ұлттық Банк бұл мүмкіндікті зерттеп, ... ... ... ... шешім қабылдайды. Осы жұмыс шеңберінде
Ұлттық Банк қисық кірістіліктің қалыптасу мәселелерін шешу ... ... ... жүргізілетін жұмысты үйлестіруді күшейту қажет деп
санайды. Бұл проблеманың Ұлттық Банкке ... ... ашық ... жүргізу мүмкіндіктерінің шектелуінен және ақша-кредит саясаты
құралдарының негізгі макрокөрсеткіштерге әсер ... ... ... артық өтімділігі мәселелерінің өткірлігі сақталған
жағдайда Ұлттық Банк ақша-кредит саясатын қатаңдата береді. Банк ... ... ету үшін ... заемдарды беру механизмі, репо
операциялары және ... ... алу ... ... атап
айтқанда кепіл құралдарының тізбесін кеңейту ... ... ... ... беру ... ... қаржыландыру заемдары және
вексельдерді қайта есепке алу ... ... ... ... олардың мерзімдерін бірегейлендіру мүмкіндігі қарастырылады.
Инфляцияны ... үшін ... ... ... жүргізумен қатар,
әсіресе, жиынтық сұранысты дамытудың, өсуін шектеудің бюджеті бөлігінде,
бюджет саясатын ... ... ... ... тарапынан
тауарлар мен көрсетілетін қызметтер ... ... ... ... ... ... ... бюджет саясатын қатаңдату
бюджет шығыстарының, оның ішінде инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... берілген трансферт түрінде
пайдалануын шектеу, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... қажет. ... ... ... мониторингі бойынша қаржылық емес ... ... ... ... және ... ... даму ... және бағыттарын бағалауды
қалыптастыруға, сондай-ақ проценттік, ... ... ... ... резервтік талаптардың нормативтерін белгілеу, қаржы тұрақтылығы
туралы есептерді жасау кезінде Ұлттық Банк ... ... іс ... ... ... ... жұмыстар жалғаса
береді.
Ұлттық Банк теңгенің еркін айырбас бағамы ... ... ... ... ішкі ... ... ... валютасына қатысты номиналды
бағамының динамикасы осы шетел валютасына деген сұраныс пен ұсынысқа ... ... Банк ... ... ... ... немесе
дәліздер жасамайды. Ұлттық Банк ішкі ... ... ... ... ниетті.Ұлттық Банк валюта нарығындағы операцияларды, негізінен,
Ұлттық қор үшін жүзеге асыратын ... ... ... Банк ... ... ... және ... айырбастаудың жаңа ережесіне сәйкес Ұлттық
қор үшін Ұлттық Банктің ... ... ... валютасын сатумен
бірге ішкі нарықтағы шетел валютасын да сатып ала ... ... ... ... ... ... «Валюталық реттеу және валюталық бақылау
туралы» ҚР Заңына сәйкес 2007 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... шектеулердің күші толығымен жойылады. Сол
сәттен бастап ағымдағы және күрделі операциялар бойынша валюталық шектеулер
болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... болмауы капиталдың әкелінуінің жоғары деңгейдегі
жұмылдырылуын білдіреді, ол валюталық және қаржы нарықтарындағы ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық Банкі капиталдың қозғалысымен байланысты валюталық
операциялардың мониторингін күшейтеді, сыртқы экономикалық операциялар ... ... ... ... пен ... ... ... жасау бойынша
ақпарат базасын жетілдіру жұмыстарын жалғастыра береді.Төлем ... ... ... әр ... субъектілері арасында төлемдер
мен аударымдарды жүргізудің қауіпсіз және ... ... ... ететін
жоғары технологиялық деңгейде төлем жүйелерінің ... ... одан ... ... ... ... Бұл жұмыс сондай-ақ қызмет көрсететін
операторларды және төлем ... ... ... және ... ... ... Сонымен қатар орта мерзімді перспективада төлем
жүйелерін дамыту шеңберінде Ұлттық Банк Төлем карточкаларының ... одан әрі ... ... ... ... ... құру ... «Төлем шлюзін» жасауға, сондай-ақ төлем жүйелері
үшін жаңа Резервтік орталық құруға ерекше ... ... ... ... қамтамасыз ету саласында Ұлттық Банк өз қызметін ... ... ... болады. Бұл ретте Қаржы тұрақтылығы туралы есепті
одан әрі жетілдіру жұмыстарын жүргізетін болады. ... Банк пен ... ... ... бірі – ... ... ... қалыптастыру, қаржы жүйесінің тұрақтылығына теріс
әсер етуі мүмкін жағдайларды анықтау және алдын алу. Дағдарыс ... ... ... ... ... жұмыстарының нәтижелерін
бұқара халықтың тұрақты түрде ... ... ету ... ... ... ... күшейтуге себебін тигізетін осы жұмыстардың маңызды
бөлігі болып табылады.Қазақстан Республикасының қаржы секторын дамытудың
2007-2011 жылдарға ... ... ... ... ... ... борышын басқарудың тиімділігін арттыру қаржы секторын
реттеудегі негізгі бағыттардың бірі ... ... ... ... анықтау жөніндегі өзара іс-қимылдардың және жұмыстарды
ұйымдастырудың сапалық ... ... ... қаржылық қатынастар
субъектілерінің тәуекелдерін халықаралық практикаға сәйкес реттеу жөніндегі
үйлестірілген ... ... үшін ... Банк ҚҚА және ... ... жылы ... ... жөнінде меморандум әзірлеп, қол қоятын болады.
Ол құжат қаржы тұрақтылығы үшін тәуекелдерді реттеу бөлігінде ... ... ... ... жасау рәсімін, қаржы тұрақтылығы
мәселелері бойынша тұрақты консультациялар жүргізу тәртібін, ... ... ... ... іске ... ... мен ... болады.
Макроэкономикалық үрдістер
Өндіріс (2007 жылғы қаңтар-қазан). 2007 жылғы қаңтар-қазанда ... ... ... ... 6135,2 ... теңгені құрады, бұл
2006 жылғы  қаңтар-қазанмен салыстырғанда 4,5% артық. Өндіріс көлемі 2006
жылдың осы ... ... ... ... 6,9%, тау-кен
өнеркәсібінде 2,9%, электр қуатын, газ және су ... мен ... 5,3% ... ... өндірістің өсуіне химия өнеркәсібін өндіру
көлемінің 30,8%, теріден жасалған бұйымдар және аяқ-киім ... ... ... емес ... да минерал өнімдерін өндіру көлемінің 24,9%,
рәзеңке және пластмасса бұйымдарын өндіру көлемінің 23,0%, ... ... ... ... 20,9%, ағаш және ағаштан жасалған өнімдер өндіру
көлемінің 16,1%, машина жасаудың  10,5%, ... ... ... және ядролық
материалдар өндіру көлемінің 9,2%,   сусындарды қосқанда, тамақ ... ... 8,2 %, ... ... және ... ... көлемінің
7,5%, электр жабдықтары, электрондық және оптикалық жабдықтар өндіру
көлемінің 6,6%, ... ... мен ... ... ... ... көлемінің 2,1%, темекі өнімдерін өндіру көлемінің
2,1% ұлғаюы себепші болды. Бұл ... ... және ... ... ... төмендегені байқалды.
Тау-кен өнеркәсібінде өндіріс көлемінің ұлғаюы, негізінен, шикі мұнайдың
және жолай газдың 3,5%, агломерирленген темір рудаларын және ... ... ... өсуі ... ... ... ... 3,5% өсуімен
қамтамасыз етілді. Сонымен бірге, түсті металдар рудаларын, мыс, тас көмір
және лигнит өндіру қысқарды.
 Газ күйіндегі отын ... мен бөлу ... 10,8%, ... энергиясын
өндіру мен бөлу 7,3%, бумен және ыстық сумен жабдықтау көлемінің 1,2% ... ... ... газ және су  ... мен бөлу 2006 ... қаңтар-
қазанмен салыстырғанда 5,3% өсті. Су жинау, тазалау мен бөлу көлемі ... ... ... ... көлемі 2007 жылғы қаңтар-қазанда
921,0 млрд. теңгені құрап, 2006 ... ... ... ... ... ... құрылыс жұмыстары мен көрсетілген
қызметтердің ... ... ... ... 1085,8 ... ... болды, бұл
2006 жылдың осы кезеңіндегі ... 132% ... ... үй ... млрд. теңге инвестиция (жалпы көлемнің 16%) бөлінді, бұл 2006 ... ... 1,5 есе ... капиталға инвестициялар көлемі 2453 млрд. теңгені құрады, бұл
2006 жылғы  осы кезеңмен  салыстырғанда 12,1% ... ... және ... ... ... ... ... инвестициялардың жалпы көлемінің 28,7%),
жылжымайтын мүлікпен операциялар (26,1%), көлік және байланыс (13,5%) өңдеу
өнеркәсібі (10%), басым ... ... ... жылғы  қаңтар-сәуірде
республикада жүк тасымалдау көлемі 2006 ... ... ... деңгейі 1731,8 млн. тонна жүкке жетіп, 4,8% өсті. Байланыс
кәсіпорындары көрсеткен қызметтердің көлемі 2007 жылғы қаңтар-қазанда ... ... ... оның ішінде халыққа 116,6 млрд. теңге, бұл өткен жылдың
тиісті ... ... ... ... тиісінше 33,6% және
32,9% артық. Инфляция және баға (2007 ... ... ... ... ... ... өндірістік сипаттағы қызмет көрсетулерді
есептегенде 2007 жылғы қазанда қыркүйекпен ... 2,8%, 2006 ... ... 18,7% ... ... ... ... өндірістік сипаттағы қызмет көрсетулер 1,1% жоғарылады. Түпкі мақсаты
бойынша жіктелген өнімдер тобынан өндіріс ... ... 4% ... тауарлары 3%  аралық тұтыну өнімінің бағасы 2,9%, жоғарылады.
Инфляция (Қазан 2007ж). Қазақстан Республикасы Статистика агенттігінің
ресми деректері бойынша 2007 ... ... ... 4,4% ... ... қазанда – 0,7%). Азық-түлік тауарларының бағасы – 6,5%, азық-түлікке
жатпайтын тауарлар 1,5%, ақылы қызмет көрсету 4,2%-ға өсті.Өткен айда ... ... ... көп дәрежеде май және тоң май – 35,4%, ... ... майы – 59,1%, ұн – 21,2%, ... 11,8%, сүт және ... – 7,8% ... Азық-түлікке жатпайтын тауарлар тобында ... ... ... және ... ... заттар – 1,3% қымбаттады.Халыққа ақылы
қызмет көрсету құрылымында тұрғын үй-коммуналдық қызмет ... ... ... үйді ... алу ... - ... 4,8%) ... Бұл
ретте электр энергиясы 14,0%, орталықтан жылыту – 5,6%, газбен жабдықтау ... ... Ал ... ... ... бағасы және тарифтер - 1,4%
қымбаттады. Көлік қызметі - 0,1%, оның ішінде жолаушы ... ... ... ... ... ... үшін инфляция 13,4% болды, ол 2006
жылғы тиісті кезеңде  - 6,6% болды. Инфляцияның жоғары ... ... ... азық-түлік тауарлары бағасының 18,6% (2006 жылғы қаңтар-қазан –
тиісінше 4,9% ), ... ... ... – 7,3% (6,0%) ... қызметтердің – 11,9% (10,2%) өсуі есебінен болды
Монетарлық шолу
Халықаралық резервтер және ақша агрегаттары (қазан 2007ж).  2007 жылғы
қазанда Ұлттық Банктің ... ... ... Ұлттық Банктің
таза халықаралық резервтері ағымдағы бағаларда 5,4% ... ... ... ... ... ... борышына қызмет көрсету
бойынша операциялар, екінші деңгейдегі банктердің Ұлттық Банктегі  шетел
валютасындағы корреспондеттік шоттарындағы қалдықтардың ... және ... ... ... ... таза валюталық қорлардың төмендеуіне
әкелді. Осылайша, оның бағасының әлемдік ... 6,1% ... таза ... ... (ЕАВ) 6,4% төмендеді, алтынмен актив 6,1%
ұлғайды.
Елдің халықаралық резервтері тұтастай алғанда, яғни ... ... ... (20,1 ... долл.) 2007 жылғы қазанда 1,0% ұлғайып, 37,5
млрд. доллар болды.2007 жылғы қазанда ... ... таза ... ... ақша ... 12,2% тарылуы, 1 502,7 млрд. теңгеге
болуына себепші болды.Тар ақша ... яғни ... ... ... ... мерзімді депозиттерін есептемегендегі ақша базасы 12,3%
тарылып, 1498,7 млрд. теңге болды.2007 жылғы қазанда банк ... ... ... ұлғаюы салдарынан ақша массасы 2,8% төмендеп, 4351,8
млрд.теңге болды.2007 ... ... ... ... қол ақша ... 724,7 ... ... жетті, ал банк жүйесіндегі депозиттер ... 3627,1 ... ... ... Депозиттердің төмендеуі айысында
айналыстағы қолма қол ақшаның қазанда төмендеуі  ақша ... ... ... ... ... дейін ұлғаюына себепші болды.
2007 жылғы қазандағы ақша ... ақша ... ... ақша ... ... ... ... аз болуы
салдарынан 2,61-ден 2,90-ға ... ... ... шолу
Депозит нарығы (2007 жылғы қазан). 2007 жылғы қыркүйекте ... ... ... жалпы көлемі 2007 жылғы тамызбен
салыстырғанда 2,2% төмендеп (2006 жылғы желтоқсанда 19,7% ... 3682,7 ... ... ... ... ... ... 1,7%
төмендеп, 2289,4 млрд. теңге болды, ал жеке тұлғалардың  депозиттері  3,1%
төмендеп, 1393,3 млрд. теңге болды. 2007 жылғы ... ... ... 2,3% ... 2554,8 ... теңге болды, шетел валютасындағы
депозиттер 2,0% төмендеп, 1127,9 млрд. теңгені ... ... ... үлес ... 2007 ... тамызбен салыстырғанда
өзгермей, 69,4% құрады.
Халықтың (резидент еместерді қоса алғанда) банктердегі ... осы ... ... 1405,9 ... теңге болды. 2007 жылғы қыркүйекте халықтың
салымдары құрылымындағы теңгедегі депозиттер 6,5% төмендеп, 927,4 ... ал ... ... ... 4,8% жоғарылап, 478,5 млрд.
теңгеге жетті. Нәтижесінде,  теңгедегі депозиттердің үлес салмағы 68,5%-дан
66,0%-ға дейін төмендеді. Банк депозиттері ... ... ... ... сипатталды. 2007 жылғы қыркүйекте банк емес ... ... ... ... ... ... алынған сыйақы
ставкасы 6,2% (2007 жылғы тамызда 6,6%), ал жеке тұлғалардың депозиттері
бойынша  11,0% (10,2%) ... ... (2007 ... ... 2007 ... ... ... кредиттері бойынша негізгі борыштың жалпы
көлемі 2007 ... ... ... 0,2% ... 7118 млрд. теңгені
құрады.Ұлттық валютадағы кредиттер осы айда 1,9% артып, 4049 ... ... ... валютасындағы кредиттер 2,8% азайып, 3069 млрд. теңгені құрады.
Нәтижесінде теңгемен берілген кредиттердің үлес салмағы 2007 ... ... ... ... ... ... ... кредиттер
0,2% төмендеп, 5607,8 млрд. теңгені құрады, ал қысқа мерзімді ... ... 1510,2 ... ... ... Нәтижесінде ұзақ мерзімді
кредиттердің үлес ... ... ... ... ... айында заңды тұлғаларға берілген кредиттер 0,3% төмендеп,
4591,1 млрд.теңге болды, ал жеке тұлғаларға берілген ... 0,1% ... ... ... ... жеке тұлғаларға берілген кредиттердің
үлес салмағы 35,4%-дан 35,5%-ға дейін жоғарылады.
Банктердің шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... 0,5% ... (жыл басынан бері 69,7%
жоғарылап), 1461,2 млрд. теңгені құрады.Салалық бөлуде экономиканың сауда
(21,5%), құрылыс (16,7%), ... (9,3%) және ауыл ... ... ... мейлінше көбірек кредиттелуде. 2007 жылғы қыркүйек айында
2007 жылғы тамызбен салыстырғанда жеке тұлғаларға ұлттық валютамен ... ... ... ... ... ставкасы 17,1%-дан  18,7%-ға дейін,
ал заңды тұлғаларға берілген кредиттер бойынша 13,5%-дан 14,4%-ға ... ... ... қазан). 2007 жылғы қазанда ішкі валюта
бағамындағы ахуал тұрақты болды. Осы ай ... ... АҚШ ... ... 1 доллар үшін 120,55-120,98  теңге ауқымында өзгерді. 2007
жылғы қазанда ... 0,06% (жыл ... бері 4,81%) ... ... аяғында
теңгенің биржалық бағамы 1 доллар үшін 120,89 теңгені құрады.Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан Қор
биржасында биржалық операциялардың ... ... ... қоса есептегенде қыркүйекпен салыстырғанда 42,2% ... ... АҚШ ... (жыл ... бері – 62,8 ... ... құрады. Биржадан
тыс валюта нарығындағы операциялардың көлемі 37,5% азайып, 7,9 ... ... (жыл ... бері – 125,1 ... АҚШ ... ... Банкаралық ақша
нарығы (2007 жылғы қазан). 2007 жылғы қазанда орналастырылған депозиттердің
жалпы көлемі 2007 ... ... ... 22,6% ... ... ... ... банкаралық теңге депозиттерінің
жалпы көлемі 14,5% ... 220,4 ... ... ... Бұл ... ... ... депозиттері бойынша орташа алынған сыйақы
ставкасы қазанда 8,5%-дан 7,15%-ға дейін төмендеді.Ұлттық Банк ... ... ... ... ... ... 21,4% жоғарылап,
18,8 млрд.теңгені құрады.2007 жылғы қазанда доллармен ... ... ... ... 26,7% өсіп, 26,9 млрд. АҚШ
долларын (орналастырылған ... ... ... ... ... ... бойынша орташа алынған сыйақы
ставкасы 5,11%-дан ... ... ... Бұл ... ... ... ... резидент емес банктерде орналастырылды
(орналастырылған депозиттердің жалпы көлемінің 96,6%).Мемлекеттік ... ... (2007 ... ... 2007 ... ... ... министрлігі
18,4 млрд. теңгеге 12 айлық МЕККАМ және 2,0 млрд. теңгеге 10 жылдық ... ... ... ... ... тиімді кірістілік
инфляция деңгейінен тиісінше 9,29% және 1,0%   ... ... ... ... ... өтеу 2007 ... ... 2,7 млрд. теңгені
құрады. Нәтижесінде олардың ... ... 2007 ... ... ... ... салыстырғанда 3,6% ұлғайып, 495,3 млрд. теңгені құрады. 2007
жылғы қазанда ... Банк ... ... ... 2007 ... ... 20,4% ... 89,2 млрд. теңге болды. Қысқа
мерзімді ноталардың кірістілігі қыркүйектегі 5,50 %-дан ... ... ... ... ... ... өтеуді қоса алғанда, Ұлттық
Банктің ноталарын өтеу 2007 ... ... ... ... ... 202,5 ... ... құрады.
2007 жылғы қазанның аяғында айналыстағы ноталардың көлемі 2007 ... ... 29,9% ... 283,6 ... ... ... жылғы қыркүйекте кері репо операциялары 90,7 млрд. теңгені
құрады. Репо ... ... ... ... ... ... алу және сату ... операциялар жүргізілген жоқ.
Қазақстан Республикасының банкноттары
Қазақстан Республикасының банкноттары 2006 жылғы үлгідегі банкноталар
бірыңғай стильде орындалған, суреттер бет ... ... ... ... көлденеңінен орналасқан. Тұтастай алғанда, дизайн Қазақстанның
қазіргі ... ... ... ... ... сәулет
объектілерінің және елдің табиғат ландшафтарының бейнелері ... бет ... ... ... ... ... -
қазіргі заманғы қазақстандық сәулеттің, конструкторлық және инженерлік
ойдың жетістігі, ... ... даму ... ... ортасында түрлі-түсті жолақтарда Қазақстан Республикасының
мемлекеттік әнұраны ноталарының фрагменттері бейнеленген, оларға номиналдың
сандық белгісі жазылған. ... ... сол ... бір түспен
Қазақстан Республикасының мемлекеттік елтаңбасы салынған. Оң жақ ...... ... ... ... төменгі бөлігінде
сенімді, шынайылықты және әділеттілікті білдіретін классикалық геральдикада
ашық алақан бейнеленген. Номиналы 200 және 500 ... ... ... ... әріптік белгілеуі оң жақ төменгі бұрышында
тігінен, номиналы  1000, 2000, 5000 және 10000 теңге банкноталарда ... ... ... 200 және 500 теңгелік номиналдардағы "ҚАЗАҚСТАН
ҰЛТТЫҚ БАНКІ" ... жазу ... ... ... ал 1000, 2000, ... 10000 теңгелік номиналдарда тігінен төменде оң жақта орналастырылған.
Сериялық нөмірлері бет ... ... және ... ... екі
бөлігінде орналастырылған.
Банкноталардың сырт жағында  ландшафтардың және елдің аумағындағы
қазіргі заманғы ... ... ... бар. Олар ... ... ... Сол ... төменде және оң жақта жоғарыда
банкнота номиналының сандық белгісі, ал ... ... орыс ... ... ... ... ... ортада "ҚАЗАҚСТАН ҰЛТТЫҚ
БАНКІ" деген жазу және ... ... ... ... ... ... тұрғысынан алғанда жаңа дизайн түпнұсқалылықты
қарапайым және шапшаң анықтауға ... бұл ... ... қолдан
жасаудан қорғайтын, ортақ бейнеге үйлесіммен кіріккен классикалық және ең
жаңа, ... ... ... ... ... ... ... 200
теңгеден 2000 теңгеге дейінгі банкноталарды ауыстырған кезде, сондай-ақ
айналыста жүрген 5000 және 10000 ... ... екі ... ... де осындай кейбір қорғаныш элементтері пайдаланылған болатын. Жаңа
дизайндағы
банкноталарда арнайы құралдарсыз анықталатын, яғни ... және ... ... ... ... анықтауға болатын қорғаныш
элементтерінің барынша мүмкін саны ... ... ... құралдардың көмегімен танылатын жасырын элементтер де кездеседі,
бірақ ақша ... ... ... және ... ... ... ... мынадай қорғаныш элементтері пайдаланылған:
Сутамғы белгілер. Сутамғы ... ... ... ... ... анық ... қарама-қарсы қою және ашық реңдерден тұрады.
Қорғаныш жіп: Бір қорғаныш жіп ... ... ... және
банкнотаны жарыққа тосып қарағанда тұтас сызық түрінде көрінеді. Екінші,
үзік-үзік жіп - банкнотаны ... ... ... анық ... жазбалар
және суреттер тұтас сызық болып пунктир түрінде қағаздың ... ... ... Банкнота жарыққа тосып қарағанда жақсы көрінетін ашық орындағы
полимерлік лентадағы сурет.
Қосарланған бейнелер. Банкнотаның ... және ... ... ... фрагменттері, жарыққа тосып қараған кезде тұтас суретті құрап,
дәл сәйкес келеді
Алтын интаглио. Тығыз жоғары ... ... ... ... металл бояуы бар
қорғаныш элементі,  түрлі-түсті көшірмелеуден жоғары деңгейде қорғайды.
Көзі нашар көретін адамдарға арналған ... ... бет ... ... жақсы ажыратуға болатын жоғары рельефті шығыңқы ... ... ... ... ... Банкнотаның көлбеу бұрышы өзгерген
кезде бояудың түсі өзгереді. Мұндай қорғаныш элементі, атап айтқанда, АҚШ
долларында ... ... ... есе ... ... ... болатын
қайталанатын мәтінді немесе цифрларды ... ... ... ... ... Көшірген кезде түрлі бағытта растр түріндегі тордың
сызықтары бұзылады.
Көшіруге қарсы элемент (тартан, пирамида). Көшірген кезде ... ... ... ... ... ... ... Магниттік сериялық нөмір құрамында магнит бар қара бояумен
басылған екі әріпті сериядан және жеті цифрлы ... ... ... ... құрамында фосфор бар қара бояумен басылған екі ... және жеті ... ... ... ... Алтын түстес жылтырағы бар арнайы бояумен басылған
жолақ, банкнотаның ... ... ... ... ... ... болады.
Жасырын бейне (лифт). Купюраны көз деңгейінде қисайта ұстап тұрған ... ... ... ... цифры көрінеді.
Иристік басу: Бір бояудан басқасына өтуі кезінде түстің біртіндеп өзгеруі
байқалатын арнайы басу түрі.
Ультракүлгін ... ... ... ... көздері болып
табылатын құралдардың әсерінен көзге көрінетін, ... ... ... ... ... ... жоғары номиналдарына қызғылт
талшық қағазға ендірілген, ол ультракүлгін сәулелер ... ... ... ... ауыстыруы ескі және жаңа дизайндағы
банкноталардың бір жыл бойы қатар ... ... Осы жыл ... ескі үлгідегі банкноталарды екінші деңгейдегі банктерде және ... ... ... тағы бір жыл ... ... Осыдан
кейін 10 жылдың ішінде Ұлттық Банк  ескі үлгідегі банкноталарды қабылдап,
оларға сараптама жүргізгеннен кейін ... ... жүру ... ... да бір заңды тұлға номиналына қарамастан
ескі немесе жаңа дизайындағы банкноталарды қабылдаудан бас тартатын ... ... ... ҚР ... ... ... ... кодексінің
166-1-бабында көзделген әкімшілік құқық бұзушылыққа ... ... бас ... ... өтініші бойынша Ұлттық Банк ... ... ... көзделген айыппұлдарды салуға уәкілетті.
Қорытынды
Елбасымыз көктемде бір топ ... ... ... ... қарызды шектеуге тапсырма бергені белгілі. Бұл банк
жүйесіне, ел экономикасына оң ықпалын тигізіп ... деп айта ... ... Иә, бұл ... ... ... ... бір әрекеттер жасалып жатыр.
Оны жоққа шығаруға болмайды. Бірақ ол — жеткіліксіз. Неге ... ... Неге олар ... ... жатыр? Бұл қадағалаудағы кемшіліктің
салдарынан, әрине.
Елбасымыз «Сендер ... ... ... неге экономикаға жіберіп
жатырсындар? Бұл мәселені сендер қалай ... ... ... ... рет ... ... оған ешкім түсініктеме берген
жоқ, серпіліс байқалмайды. Қазақстанда ақша көп, бірақ несие пайызы қымбат.
Ұлттық банк несие ... неге ... ... ... Ал оны білу ... ... Ұлттық банк осы мәселеге талдау жасауы керек. Неге банктер қымбат
несие беріп жатыр? Мүмкін олар ... ... ... ... ... көтеріп жатқан шығар. Мүмкін біреудің ... ... ... ... ... Оны ... ... Сондықтан қадағалау
жұмысын белсенді түрде жүргізу керек. Бұл — бір.
Сырттан алған қарызымыз 75 миллиард долларға жетіп жығылады. Ал ... ішкі ... – 78 ... ... Бұл — ... ... ... «егер
сыртқы қарыз жалпы ішкі өнім ... 25 ... асып ... ол
мемлекеттің қауіпсіздігіне қатер төндіреді» делінеді. Яғни мұндай жағдайда
қарызға ақша беріп ... ... бір ... ... ... ... олар «барлық қарызымызды қайтарыңдар» десе не ... ... осы ... ... шара ... ... Бірақ кеш болып кеткен
жоқ па?.. Негізі, оны мемлекет 3-4 жыл бұрын қолға алуы керек еді. ... ... ... заң ... ... ... ... бір
деңгейден асырма деуге құқы бар. Оны ешкім істеп жатқан жоқ. ... ... ... ... ... жатыр? Тұтынушы несиеге ғана бағытталып
жатыр. Қазір елімізде ... ... ... ... ... ... беру ... арқылы ескі-құсқы мәшинелерге деген сұранысты арттырып
жатырмыз. Осыған неге банк жүйесі араласпайды?
Сол ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі несие беруші ретінде соңғы ... ... ... Ал ... ... банк ... банктерге ештеңе
бермейді. Оның орнына шетелдік банктер қарыз беріп ... ... ... ... ... ... орындап жатыр. Бұл – мән беретін ... ... ... банк ... ... инфляцияны ауыздықтау
мүмкін емес пе?
– Қазіргі жағдайда базарда отандық көлемді тауарлар жоқ. Бәрі ... ... рөлі сол, ... ... ... шама ... ... қамтамасыз ету. Заңда жазылған құралдарды қолданып, отандық тауар
шығарушыларға көмектесу керек. Біздегі ақша-несие саясатының өзі әлі шикі.
Он ... асып ... ... саясаты өзгермей келе жатыр. Тек ақша
көлемі ғана реттеледі. Ал ... ... ... ... соның салдарынан бізде инфляция түспей отыр, түспейді де. ... 9-10 ... ... ... ... халықтың тұрмысы
көтеріледі деп айта алмаймын.
Жалпы, біздің банк ... ... алға озып ... ... ... да ... қажет, өзінің туған халқымен бірге болуы керек. Халықтың ... ... да, ... да банк ... жағдайымен тең болуы тиіс.
Сонда ғана біз ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының ұлттық банкі – мемлекеттік орталық банк ретінде37 бет
Қазақстан экономикасын дамытудағы мемлекеттік бюджеттің ролін арттыру100 бет
2 деңгейлі алдын-ала су тастау қондырғысын автоматтандыру44 бет
Макроэкономикалық өлшемдер4 бет
Тозуға төзімді материалдар7 бет
Экология даму тарихы8 бет
Linux операциондық жүйесінде kill функциясын оқып үйрену және оны Си тілінде программалау24 бет
Linux операциялық жүйесіндегі pipe() функциясы21 бет
Биофизика6 бет
Ландшафттың экологиялық қасиеттері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь