Шикізат экспортының Қазақстан үшін тигізетін экономикалық салдары

1. Күріштің көсегесі кластерсіз көгермейді
2. Қызылордада сүт зауыты қайта қатарға қосылды
3. "Күріштің жаңа сорты эксперимент ретінде егіледі"
4. "Хабар" телеарнасындағы Қазақстан күрішшілер одағының төрағасы Мадияр Алдоңғаровпен сұқпаттан қысқаша үзінді:
Экспорт, яғни, ішкі өнімдерді шет елдерге шығару екені белгілі. Бүгінгі таңда белең алып отырған әлемдік инфляцияның Қазақстанның ішкі рыногына тигізетін әсері ерекше. Қазақстнның ішкі рыногндағы бүгінгі және болашқтағы инляция сыртқы қысымның тікелей ісерінен болары сөзсіз. Бір ақиқаттың беті ашық, ол ел экономикасының сырттың «көмегімен», дәлірек айтсақ, әлемдік инфляцияның салдарынан туындайтын сұраныстың молаюымен қарқынды дамуын жалғастыра түседі.себебі, инфляцияны сезініп тұрған әлемнің барлық елдеріне біздің экспорттық мақсаттағы тауарлар аса қажетті. Мысалы, мұнай, астық қанша өніріп, қанша экспорттасаң да жоғары бағаға өтімін жоғалтпайды. Сол сияқты металдар мен минералдарға да сұраныс деңгейі өте жоғары. Қысақсы, дүниежүзіндегі барлық қор биржаларындаҚазақстан экспорттайтын тауарлар бағасы әр сауда саттық сайын өсуін тежер емес. Бұл экономиканы дамуына қозғаушы күш ретінде әсер етері табиғи заңдылық. Демек, экономикамыз бұрығыдан да қарқынды дамуын әлемдік рынок сұранысы қамтамасыз етіп отыр. Сондай ақ шет елдерден импорттайтын тауарлар арқылы елімізге де инфляция әсері келіп жатыр. Ал оны халыққа білдірмеудің, инфляцияны тежеудің басты қаруыны ң бірі экспорт. Сондағы айтпағым импорттайтын тауарлардың ақшасының орнын экспорттайтын тауарлармен жабу. Мысалы, Қазақстан ең бай экспорт өлкесі болып табылады. Оны байлығына көз тігіп отырғандар қаншама. Әсіресе мұнайға. Мысалы, Қазақстанда жылына ең аз дегенде 40 млн. тоннадай мұнай экспорттайды. Сонымен қатар экспорттайтын тауарларды көбейтіп, импортты азайту керек. Өз елімізде сапалы өнімдер дайындауға мүмкіндік туғызылуы керек. Бұл мәселеле күріш пен сүт саудасы төңірегінде де болып жатқаны басапасөз беттерінде жиі жарияланып жүр. Содан толық мысал келтіретін болсам:
1. Күріштің көсегесі кластерсіз көгермейді
________ Қызылордада ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің ұйымдастыруымен "Күріш өндірісі және суармалы егіншіліктің негізгі мәселелері" деген тақырыпта екі күндік семинар-кеңес болып өтті Оның жұмысына елімізде суармалы егіншілікпен және күріш өсірумен айналысатын Алматы, Жамбыл, Оңтүстік Қазақстан және Қызылорда облыстарының егіншілер қауымы өкілдері қатысты.
________ Семинардың алғашқы күнінде меймандар алдымен Шиелі ауданындағы бірқатар шаруашылықтардың күріш танаптары мен су жүйелерін аралады. Сосын Сырдария ауданын бетке ұстаған делегация Әйтек су торабына аялдады. Осы көктемде пайдалануға берілген ол төмендегі аудандардың егістіктеріне жіберілетін суды реттеп тұр. Ал жаздың соңына таман осындағы Қараөзектің сағасынан салынатын жаңа топса секундына 350 текше метр суды жөнелте алатын болады. Қатысушылар «Жиһан» холдингтік компаниясына қарасты "Шапағат" жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің тәулігіне 120 тонна күріш ақтай алатын зауыты жұмысымен де танысты.
        
        Шикізат экспортының Қазақстан үшін тигізетін экономикалық салдары
Экспорт, яғни, ішкі өнімдерді шет елдерге шығару екені белгілі. Бүгінгі
таңда ... алып ... ... ... ... ішкі ... ... ерекше. Қазақстнның ішкі рыногндағы бүгінгі және болашқтағы
инляция сыртқы қысымның тікелей ісерінен ... ... Бір ... ... ол ел ... сырттың «көмегімен», дәлірек айтсақ, әлемдік
инфляцияның салдарынан туындайтын сұраныстың молаюымен ... ... ... ... ... ... әлемнің барлық елдеріне
біздің экспорттық мақсаттағы тауарлар аса қажетті. Мысалы, мұнай, ... ... ... ... да жоғары бағаға өтімін жоғалтпайды. Сол
сияқты металдар мен минералдарға да сұраныс деңгейі өте ... ... ... қор ... ... ... әр сауда саттық сайын өсуін тежер емес. Бұл экономиканы дамуына
қозғаушы күш ... әсер ... ... заңдылық. Демек, экономикамыз
бұрығыдан да қарқынды дамуын әлемдік рынок сұранысы қамтамасыз етіп отыр.
Сондай ақ шет ... ... ... ... ... де ... келіп жатыр. Ал оны халыққа білдірмеудің, инфляцияны тежеудің басты
қаруыны ң бірі экспорт. ... ... ... ... ... ... тауарлармен жабу. Мысалы, Қазақстан ең бай экспорт
өлкесі болып табылады. Оны байлығына көз тігіп ... ... ... ... ... жылына ең аз дегенде 40 млн. тоннадай мұнай
экспорттайды. Сонымен ... ... ... көбейтіп, импортты
азайту керек. Өз елімізде сапалы өнімдер дайындауға ... ... Бұл ... күріш пен сүт саудасы төңірегінде де болып ... ... жиі ... жүр. Содан толық мысал келтіретін
болсам:
1. ... ... ... ... ... ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің ұйымдастыруымен
"Күріш өндірісі және суармалы егіншіліктің негізгі ... ... екі ... ... болып өтті Оның жұмысына елімізде
суармалы егіншілікпен және ... ... ... ... ... Қазақстан және Қызылорда облыстарының егіншілер қауымы өкілдері
қатысты.
________ Семинардың алғашқы ... ... ... ... ... ... күріш танаптары мен су жүйелерін аралады. Сосын
Сырдария ауданын бетке ұстаған делегация ... су ... ... ... ... берілген ол төмендегі аудандардың егістіктеріне
жіберілетін суды ... тұр. Ал ... ... ... осындағы Қараөзектің
сағасынан салынатын жаңа топса ... 350 ... метр суды ... ... ... ... ... компаниясына қарасты "Шапағат"
жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің тәулігіне 120 тонна күріш ақтай
алатын зауыты ... де ... ... ... сай ... маржан
дән негізінен, шет елдерге шығарылады. Бұл кәсіпорында жұмыс ... ... ... Зауыт қара күрішті 70 пайыз ақ маржанға
айналдыра алады.
________ Егістігі ... ... ... ... Сыр бойы ... ... егіс ... тәртібін сақтаудың өмірлік маңызы бар. Бұл
жүйе сақталмаған күнде егісі толық аяқсуға ... ... ... ... көп ұзамай қатардан қалып, іске татығысыз болып шыға келетіні
анық. ... ЖШС ... ... ... ... осы жағы
баса айтылып жатты. Бұл қадау ойлар негізінен, ЖШС директоры Марат Бисенов
пен ... ауыл ... ... ... ... Ұзақ
Оралбайдың сөздерінен көбірек көрініс тапты. Олар ауыспалы егіс танабының
сақталу тәжірибесін 8 танапты ... ... ... ... Ал осы ... инвесторы – "Шапағат" ЖШС атқарушы ... ... ... егіс ... ... ... ... уақыттарда
атқарылатын жұмыстарды баяндады. Бұл ... ... ... ... бар. Негізінен, облыстың Сырдария, Жалағаш аудандарының
ауылдарын ... ... ... ... ... бір шаруашылығы бар
"Шапағат" ЖШС жылына 15 мың ... ... ... ... ... ... ... келесі күнгі пленарлық ... ... ... ... Оны Ауыл ... ... қысқаша сөз сөйлеп ашты. Ал Ауыл ... ... ... ... ... ... ... егін жүйесінің қазіргі таңдағы ахуалы, оның ... ... ... ... ... сөз алған Қызылорда облысының әкімі
И.Адырбеков өз сөзінде "Азық-түлік" ... ... ... ... ... ... жасауының көп нәтиже беретініне ... Әкім өз ... ... ... ... ... ... тоқталды. Солардың ішіндегі ең өзектісі кластерлік жүйе бойынша
еңбек ету болып отыр. Бұл жүйенің суармалы егіншілік жағдайындағы ... зор. ... ... еш ... ... далада қалмауы тиіс. Күріш
дақылының ... ... ... одан ... ақ ... ... ... жем ретінде пайдаланылуы тиіс. Осы күріштің қауызынан боикет атты
торфқа ... отын ... ... ... ... үш жыл ... бастап
кетті. Енді оның өндіріс ... ... ... Орайын тапса, ол
еліміздің кез ... ... ... ... ... ... келіп,
күріштен түсетін таза пайда арта түседі, өнімнің өзіндік құны төмендейді.
Күні ертең Дүниежүзілік сауда ұйымына мүше ... кіре ... ... ... ... ... Аймақ жұртының басым бөлігі күріш дақылы арқылы күн көріп отыр.
Облыстағы 610 мың халықтың 43 пайызы ... ... ... ... ... ... ... жатқанын пайымдау қиын емес. Өңірдегі
ауыл шаруашылығы мақсатындағы 3,5 млн. га ... 215 мың ... ... алып ... ... да 172,5 ... ... жүйеде.
Мемлекеттің елдегі азық-түлік ... ... ... ... ... асыру мақсатында Үкімет соңғы үш жылда ауыл шаруашылығына
айрықша бетбұрыс жасауда. Мұның жемісін күріш өндірушілер де ... ... ... ... ... мен ... ахуалдарының жақсара түсуі олардың тұтынушылық қабілеттерін
арттырып, сұраныстарының көлемін ... ... ... жыл ... ... ... ... тыңайтқыштар мен гербицидтерді сатып алуға,
сондай-ақ аяқ суды ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылығындағы проблемаларды шешіп беруде. Осындай қамқорлық облыста
күріш өндірісінің нақтылы жүйесін ... ... ... ... өсірумен
2 мемлекеттік кәсіпорын, 1 акционерлік қоғам, 67 толық және жауапкершілігі
шектеулі серіктестік һәм ... ... 26 жеке ... ... Арал ... ... және ауыл ... ғылыми-
зерттеу суармалы жерлерді ауыл шаруашылығы мақсатына пайдаланудың нақты
ғылыми ... ... ... ... ... ... ... айтарлықтай ауқымды жұмыстар атқарып келеді. Соңғы
ондаған жылда облыс шаруашылықтары осы институт шығарған ... ... ... егіп жүр. ... бастап "Арал-202" деген сорт егіле ... ... ... ... ... ... тұқым саласын дамытуда
"Түгіскен" және ... ... ... мен ... ЖШС ... ... ... қайырды. Үш шаруашылық ... ... ... ... ... қамтамасыз ете білуде.
Егістік алқапқа себілген 21 мың тонна ... ... 95 ... ... ... ... ... күріші соңғы жылдары сапасының
жоғарылығы және бағасының тиімділігі ... ... ішкі ... ... орнын алып отыр. Соңғы екі жылда сыртқы рыноктағы сұраныс ... ... ... ... ... 74 мың ... жетті. Сыр бойының ақ
маржанын Ресей, Тәжікстан, Қырғызстан, Түркия, Италия сияқты мемлекеттердің
тұрғындары тұтынады. ... 4 ірі ... ... 450-500 ... ... ақтап шығаруда. Олардың ... ... ... ... сапа ... ... ... қам жасауда.
________ Қазақстанда, соның ішінде ... ... ... ... кемел болмақ. Президент Н.Назарбаевтың ... ... ... ... ... кешенін дамытудың негізгі бағыты
аграрлық секторды индустрияландыру, ауыл шаруашылығы шикізатын өндіру және
қайта ... ... ... даму ... ... арқылы
ауылшаруашылығы өнімдерінің бәсекелестік қабілетін арттыру екендігі атап
көрсетілген. Облыста жұмысты тап осылай жүргізудің іргесі ... ... ... әкетуге әбден болады. Өйткені күріш өндірісінің ендігі
келешегі кластерлік жүйесіз болмайтын түрі бар. Мұны күріш ... адам ... ... ... ... да өте ... ... Екі күнге ұласқан семинар-
кеңестің түйіні де осыған келіп ... ... сүт ... қайта қатарға қосылды
________ Осыдан шамалы ғана уақыт бұрын Сыр бойындағы басты қалада екі
бірдей ... пен ... ... 268 баланың аяқ астынан
сүмесіннен уланып, ел ішін бір дүрліктіріп өткенін ... ... ... ... Құдай қолдағанда, бүлдіршіндер түгел аман қалып, артынан
аяқтарынан тік тұрып кетті. Бірақ сол оқыс оқиға сол бойда ... ... ... еді. ... ... сүт ... шығаратын жалғыз
кәсіпорын – "Ақ-нұр" жауапкершілігі шектеулі серіктестігі ... ... ... ... өз ... бәсекелес таппаған бұл зауыттың қалада
балалар жабық мекемелерін сүт өнімдерімен қамтамасыз ету жөніндегі тендерді
шүбәсіз жеңіп ала беретіні ... ... бұл ... ... ... ... бұдан бір жылдан астам уақыт бұрын тоқтап ... ... ... ... ойға ... ... ... Аты күллі елімізге
мәшһүр "Жиһан" холдингтік компаниясына ... бұл ... 2004 ... ... ... ... ... технологиямен жабдықталған оның
қуаты біз жоғарыда сөз ... ... ... ... ... жері
де жұмыс жасауға өте ыңғайлы. Алайда, жұмысын жаңа бастап, ... ... ... ... алдынан әп дегеннен мыңсан кедергілер ... ... ... өнім ... ... ... 20 ... болатын кәсіпорын
2,5-3 тонналық мөлшерден аса алмады. Басты себебі, шикізат жетіспеді. Бұл –
бір. Екінші кезекте сол аз өнімнің өзін ... ... ... Ал ... жөнінен ешкім нашар пікір айта алмас еді. Осының бәрі кәсіпорынның
ырғақты ... ... ... ... ... ... ... бір мақсат қойса, соның бір шегіне жеткенше тыным
таппайтын облыс әкімі Мұхтар ... ... ... ... арнайы ат басын тіреп, ондағы жағдаймен өзі түбегейлі танысып
шықты. Кеңінен отырып кеңесу ... ... ... іске қосу ... млн. теңге көлемінде қаржы керек екені белгілі болды. Сол жерде Мұхтар
Абрарұлы аталған қаражатты тез ... ... ... ... ... бір айдың ішінде ... ... іске ... ... ... мерзім де келіп жетті. Білікті басшы Мадияр Алдоңғаров
басқаратын жиһандықтар да мәрт ... ... ... ... ... күні кәсіпорынды іске қосып үлгерді. Осы уақытта "Шапағат-Сүт"
зауытының жұмыссыз қалған мамандары өз ... ... ... еңбек
көрігін қыздыра түсті. Сөйтіп, әкім де, кәсіпорын жетекшісі де уәденің
адамдары екендерін танытты.
________ Қазір ... ... ... 2,5 ... өнім шығаруда. Көп
жылдардан бері "Шапағат ЛТД" ... ... ... ... ... ... Сырдария ауданы, Ақжарма және Тоқмағамбетов ауылдарындағы
шаруа қожалықтары зауытты шикізатпен қамтамасыз етуге ... ... ... ... 800 бас асыл ... ... ірі ... 200-і
сауынға қосылды. Облыстық ауыл шаруашылығы департаментінің мамандары
фермерлермен ... ... ... ... ... да арттыра түсудің
жолдарын қарастыруда. Бұдан бөлек өндірілген өнімнің ... ... ... да ... анықталу үстінде. Бұл ... ... ... ... ... ұмтылыс танытып отыр.
________ Қазіргі күндері зауыт шығарған сүт, ... ... ... сүзбе,
балмұздақ секілді өнімдер қала дүкендеріне түсе бастады.
3. "Күріштің жаңа сорты эксперимент ретінде егіледі"
Омархан ... ... ... ауыл шаруашылық департаментiнiң
Механизация және өсiмдiктер шаруашылығын дамыту ... ...... Сыр өңiрiнде күрiштiң екi сорты көп егiледi. Олар:
"Ақмаржан" және ... ... ... 70 мың ... жерге осы сорттар
егiлдi. Оның бiреуi — "Ақмаржан" 1984 ... ал ... 1967 ... ... ... келедi. Ендi бұл сорттар қазiргi ... ... ... ... жылдары бiздiң күрiш сорттарымыз бәсекелестiкке
қабiлеттi болуы үшiн, шығарған өнiмдерiмiз ... ... ... болу
үшiн көптеген iс-шаралар жасауымыз қажет. Осы ретте бiз, ауыл ... ... ... ... құрып Краснодар өлкесiне барып
қайттық. Ондағы мақсатымыз — сол өңiрдегi күрiш тұқымын зерттеп қайту.
________ Ендi ... жылы ... ... қолдауымен күрiш тұқымын
жаңартуға, сондай-ақ түрлi ауруларға қарсы күресетiн химикаттар сатып алуға
100 миллион ... ... ... Осы ... 52 миллионы Краснодардан
жаңа күрiштiң сорттарын сатып алуға ... ... ... ол ... келiсiм шарттар жүргiзiлдi.
________ Сондай-ақ, "Жиһан" холдингтiк компаниясына қарасты "Шапағат"
жауапкершiлiгi ... ... ... 120 тонна күрiш ақтай
алатынын да ... ... ... ... сай ... маржан дән
негiзiнен, шет елдерге шығарылады. Бұл кәсiпорында жұмыс түгел ... ... ... қара күрiштi 70 пайыз ақ маржанға айналдыра алады.
Егiстiгi түгелдей суармалы жүйеге ... Сыр бойы ... ... егiс ... ... сақтаудың өмiрлiк маңызы бар. Бұл жүйе
сақталмаған күнде егiсi толық аяқсуға қарап тұрған ... ... ... ... ... ... iске ... болып шыға келетiнi анық.
________ Аталған серiктестiк күрiштiң 6 түрлi сортынан 60 тонна алып келдi.
Ал, "Шапағат лимитет"бүгiн-ертең екi ... ... ... алып ... ... ... Жалпы барлығын есептегенде, бiзге алты түрлi күрiш сортының
600 ... ... ... ... ... ... ... өздерiнде эксперимент ретiнде егiледi. Демек, егiлетiн
күрiштiң көлемi 70 мың гектар ... ... 2 мың ... ғана ... ... ... ... телеарнасындағы Қазақстан күрішшілер одағының төрағасы Мадияр
Алдоңғаровпен сұқпаттан ... ... ... ... ... дейін Қазақстанда 160-180 мың гектар жерге
дейін күріш егіліп 500 мың тоннаға дейін ... ... ... ... ... егіс ... 80 мың ... жетер жетпес болып олып отыр, ал
жиналатын өнім де 200 мың ... жете ... Сол ... салынған, аса
көп қаражат жұмсалған, жартылай инженерлік ... ... ... ... ... да жылма жылғы жөндеу ... ... бара ... ... үкіметі ауыл шаруашылығы үшін біраз
жағдайлар жасап жатыр, дегенмен күріш өсіру ... әлі де ... ... ... қажет ететін салалардың бірі. Мұнан үш төрт жыл ... ... ... ... ... ... ал қазірге келетін
болсақ ол ел бізден анағұрлым ... ... оның ... ... Ресей
үкіметінің күріш саласына өте көп назар аударуында болып отыр. Біздің
елімізде бидай ... ... ... ... ... көңіл бөлініп отырғанмен
күріш саласы ылғи да қағыс қала беретін сияқты.
________ ... ... ... ... ... ауылшаруашылығына
тыңайтқыш, мұнай өнімдерін, күріш суаруға қажетті ... үшін ... 40 ... ... ... ... келген болатын. Биыл күріш егілген
жердің әрбір гектарына 6740 теңге, ал жоңышқа егілген жердің әр ... ... ... болып отыр, сонымен қатар күріш суаруға қажет су үшін
оның құнының 40 ... ... ... ... ... ... ... және бірінші, екінші репродукциялалық тұқымын өсіргені үшін 28 млн
теңге берсе, обылыстық бюджеттен осы мақсатқа 51 млн. ... ... ... ... ... ... Краснояр өлкесінен күріштің жаңа
элиталық сорттарын сатып алуға 100 миллион теңге ... Ауыл ... ... үшін үкімет қосымша сый ақысы жоқ қарыздар беріп,
сонымен қатар лизинг арқылы жаңа ... ... ... ... Ауыл ... ... арналған қаржылық қолдау қоры өзінің
бұрыннан істеп келе жатқан көмектерін әрі қарай жалғастыруда.
________ Дегенмен ауылшаруашылығының күріш өндіру саласында ... ... ... да жоқ ... Атап ... жылдарда перикуляриоз сияқты күріш ауруы кеңінен етек алып ... ... ... ... ... ... ... фунгицидтерді
сатып алу жеке шаруа қожалықтары үшін өте қиынға соғып, күріштің бұл
ауруының ... ... жол ... отыр. Осындай күріш өнімін күрт
азайтатын ауруларға қарсы қолданылатын қымбат дәрі-дәрмек алу үшін
үкімет ... ... ... ... ... тұр.
Ұсақ шаруа қожалықтарының күріш егілетін жерді тегістеу ... ... жоқ деп ... ... Ал ... ... бастыру кезінде су тегіс жайылмайды, тереңде қалып қойған күріш
тұқымдарының су тереңдігін жеңіп шығуына қауқары ... ... ... ала болып шығады, сонымен қатар су да бос ысырап болады.
Тағы да сол техниканың ... ... ұсақ ... ... ... егіс айналымын сақтамай, тек қана күріш дақылын
егіп жерді тоздырып отыр. Осының салдарынан біраз ... ... ... ... ... ауылшаруашылық дақылдарын өндірушілерді қорғау
мақсатында біраз шаралар қолданылып ... ... ... ... ... жылдарда сырттан келетін күріш үшін кедендік
кедергілер ... ... енді өз ... ... ... ... ... күріш өнімдерінің келуіне толық тиым салды.
Үкімет тарапынан көрсетіліп ... ... ... жеткіліксіз,
және оны алу үшін жасалатын процедураларды ... ұсақ ... ... келмейді.
Ұсақ шаруа қожалықтарындағы жер қазу жұмыстарына арналған техниканың
жоқтығынан ... ... мен ... ... ... бойы
тазаланбай топырақ басып кеткен, мұның өзі тапшы су ... ... ... ... ... ал егіс ... алдында суды
босатқанда қашыртқылар суды тартып алып кете алмай, жер ... ... ... жүре ... себеп болып отыр.
Тазаланбаған су ... ... 10 мың ... ... ... өзі ... жинау мерзімін создырып жіберіп, күріштің қыркүйектің
суығына ұшырауына соқтырады. Уақытынан кеш жиналған күріштің ... ... ... ... ... ... ұшыраған күріштің
тауарлық сапасы да күрт төмендеп кетеді.
Жылма жыл ... ... ... майлардың, минералдық
тыңайтқыштардың және де басқа материалдардың бағасы ұдайы өсіп еледі,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... да ... өсуде. Бірақ та соңғы бірнеше жылдарда
күріш өнімдерінің нарықтық бағасы ... отыр ... ... себеп
Қытай, Египет елдерінен келетін арзан күріш ). ... ... ... ... қызықпауына әсерін тигізсе, екінші жағынан
шаруа қожалықтарының күріш саласынан пайда көре алмай ... ... ... ... әкеліп тіреп отыр.
Бұлай кете берсе еліміз күріш ... ... алуы да ... ... баға кезінде күріш саласы өзінің шығындарын жабу үшін ... ... 35 ... өнім алуы керек. Бірақ еліміздегі тұқым
өсіру саласының құлдырап кетуіне байланысты, ... ... ... ... тапшылығынан күріш өсіру технологиясының бұзылуы
салдарынан, мұндай өнім алатын шаруашылықтар жоқтың қасы. Егу ... ... ... созылып кетіп, жыл мерзімінің ... ... ... ... ... Күріштің өзіндік құны оның өнімділігіне тура тәуелді.
Орташа есептегенде, бұрынғы жылдары күрішті бір гектар ... ... ... ... ... шамамен 80 мың теңгедей болды. Мұның өзі күріштің
өнімділігі әр гектардан 20 центнер болғанда, тоннасының ... ... ... ... ... ... Ал ... салысының тоннасының 2006 жылғы
нарықтық бағасы 25-28 мың теңгенің шамасында болды. Тағы да айта ... өз ... азын ... пайда көруі үшін ең болмағанда ... 35-38 ... өнім алуы ... ... ... күріш
өнімінің өзіндік құнының 25 пайызы шамасында, ал отандық күріштің тіпті ... ... ... ... ... ... айлығын
әрі қарай өсіру мәселесі тіпті қиынға соғып тұр. Сырттан ... ... ... ... ... ... құны қымбат, ал сапасы нашар.
Елімізде өсірілетін күріштің дені "Маржан" мен "Кубань 3" сорттары, олар
елімізде 1983 және 1963 ... бері ... ... ... ... ... жылдар өткендіктен, сонымен қатар тұқымды жетілдіру жұмыстарының
ұдайы жүргізілмей жатқандығынан күріштің бұл сорттар тым азып ... ... ... тым ұсақ ... ... ... ... айрылып қалды,
мөлдірлігі (стекловидность) де азайып кетті.
________ Дегенмен елімізде аздап болса да жаңа тұқым мәселесімен айналысып
жатқан ғылыми ... ... бар. Арал ... ... ... ғылыми зерттеу институты "Арал - 69", "Арал – 318",
"Арал – 202", "Ару" ... жаңа ... ... ... та бұл ... ... ... үшін әлі де біраз жылдар керек, оған ... бұл ... ... моральдық тұрғыдан ескіріп қалуы да ... ... ... ... атты жаңа ... да өсіріліп жатыр. Жаңа сорттардың
көптеп шығарылуына, оларды ауыл шаруашылығына тезірек беруге ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда айтып
өткендей еліміздің күрішті аймағы болатын Қызылорда өңірінде күріштің бұл
өңірде 20 ... бері ... ... уақытта қайта шыққан перикуляриоз атты
ауруы ұлғайып келеді, ал "Маржан" сорты бұл ... ең ... ... ... ... ... ... күріш саласын сақтап қалу мақсатында
обылыстық әкімнің ... ... ... ... ... ... "Новатор", "Янтарь", "Рапан" сияқты жаңа сорттары әкеліп егілді.
Олар өздерін жақсы көрсетсе, ... ... ... кетсе келесі жылға
тұқым ретінде қолдану жоспарланып отыр. Бұл сорттар ... ... ... ... ... ауруына төзімді сорттар. Айта кететін бір жайт,
көршілес Ресей ... ... ... айналысатын ғылыми орталықтар жылына
ондаған күріштің жаңа сорттарын ауылшаруашылығына беріп отыр. Ал біз ... ... егіп ... ... ... ... ... шығарылған
күріштің "Кубань 3" сорты ол елде баяғыда ұмыт болған. ... ... ... ... мақсатында Ресей, Италия және Қытай елдерінің
дихандарымен кездесіп олардың технологиясымен ... ... ... ... ... негізделген деуге болатын, біздегі бірнеше
операциялар оларда бір операциямен ... ... ... ... ... ... суару жүйелері толығымен механикаландырылған.
Күріш өсіру ... ... ... ... ... ... пайдаланылмайтын
қосалқы өнімдері де пайдаға жаратылған. Оңтүстік Шығыс Азия елдерінде
күрішті көшеттеп отырғызады, ... өзі ... ... шығымның біркелкі
болуына себеп. Қызылорда өңірінде осы әдіспен егуге ... ... ... ... ... ... ... елінен "ЛАВЕРДА" ... ... ... ... ... ... ... "ЕНИСЕЙ 1200Р"
маркалы комбайндарына қарағанда екі еседен астам ... ... ... ... ... ... ... біраз жағдайлар жасалған.
Кейбір шаруашылықтар "МАРА" аталатын лазерлік жер тегістегіш ... ... өте ... ... судың біркелкі жайылуына толық жағдай жасайды. Мұның
өзі судың үнемделіп, чек системасының толық ... ... ... ... ... ... Ал ... елімізде әлемдегі соңғы
технологиялық құралдармен жабдықталған бірнеше күріш ақтайтын зауыттар
жұмыс ... ... ... кезінде өте көп салам, күріш қауызы сияқты
биомасса алынады, олар елімізде іске ... ... ... немесе
жерге көмілуде. Шетелдерде оларды іске жарату, халыққа, өндіріске ... ... ... ... ... Мысалы, отындық ... ... ағаш ... арболиттік плиталар, полисторолдық
смолалар қосып құрылыстық заттар т.с.с. шығаруға болады. Ағаш көмірі ... ... ... десе ... ал ... бұл өте көп ... көзі, мұнда түтін болмайды, тек таза шоқ болатындықтан барбикю, ... өте ... отын ... ... ... күріш қауызын
тікелей жағып электр қуатын, жылу алады. ... ... ... қалатын
күлден аса бағалы таза аморфты кремний диоксидін ... ... Ал ... ... өте ... ... ... табылады. Күріш қауызын
мұнай қалдықтарын тазалау кезірде сорғыш материал ... ... алу ... да ... ... Бізде аздаған мөлшерде күріш
қауызынан отындық кесектер (брикеттер) шығарылады. Бұл отындық ... ... ... ... бара ... ... жыңғыл сияқты
бұталарды қорғауға себеп болар еді. Көптеп шығару, немесе басқа да ... ... үшін ... ... ... Ал ... инвесторлар
күріш саласына аса қызығушылық татнытып отырған жоқ. Қызылорда ғалымдарының
ұсынып отырған саламнан ... ... ... ... да өзін ... ... тұр. Күріш тазалаған кезде шығатын кебек (мучка) ... жем ... тура ... отыр, ал оны малға комбикорм ... ... ... ... ... ... ... Шет
елдерде күріштің сынықтарынан (сечка) күріш ұнын жасайды, ал ол ... ... ... ... ... ... ... кондитер
тағамдарын жасауда кең қолданылады. Қазір бүкіл әлемде ... ... ... ... тудырып отыр (адам ағзаларына зияны
бар деп есептеледі), сондықтан көптеген ... ... ... ... ... ... күріш ұнтағын қолдануға бет бұрды, себебі ... ... көп ... ... ... ... соя ... жер
жүзіне қатты тарап кетті, сондықтан сояға халық күмәнмен қарайтын ... ... ... ... көп, бәрі де қаражатқа ... ... ... ... ... ... мол ... деп БАҚ та жиі осы
мәселелер талқылануда. Тағы да басты назарды ... ... ... Өз елімізде сапалы өнім дайындау үшін ... ... ... ... ... ете отырып, халық игілгіне қызмет
ету жақтары жақсы қарастырылуда. Мысалға, ... ... ... ... ... өз өнімімізді пайдалануымыз керек. Осы орайда тағы да
қуантарлық жайт үкімет ... ... ... ... ... тиымның
күші жойлды. Бұған себеп, жыл сайын ауыл шаруашылығы өнімдері мен ... ... ... ... ... да айтарлықтай өсіп отыр. Соңғы бес
жылдың ішінде экспорт көлемі екі ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шикізаттарды жіктеу4 бет
Өндірістік жарақаттануды сараптау әдістері. Кәсіби аурулар себебтері. Өндіріс орындарын желдету әдістері. Желдетуді есептеу тәсілдері10 бет
Адамның табиғатпен байланысы9 бет
Атомдық энергетика9 бет
Ағза және орта. Экологиялық факторлар және олардың тірі ағзаларға әсері1 бет
Бидай сорттарының физиологиялық және биохимиялық өзгерістеріне құрғақшылықтың тигізетін әсері23 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны қорғау5 бет
Туризмнің дамуына әсер етуші факторлар19 бет
Энергетикалық ресурстар және энергетика өндірістерінің қоршаған ортаға тигізетін әсері9 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь