Қазақ хандығының құрылуы және қоғамдық құрылысы

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қазақ хандығының құрылуы және оның этномемлекеттік шекараларының қалыптасуы
2. ХV.ХVІІ ғасырлардағы қазақ хандығының саяси және қоғамдық құрылысы. Тәуке ханның «Жеті жарғысы»
3. Қазақ халқының шаруашылығы мен мәдениеті
ІІІ. Қорытынды
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Уақытша болса да, бар қазақтың бірігуіне әсер еткен, атақты заңы – Жеті Жарғының өмірге келуіне мүмкіндік жасаған Ұлы Тәуке хан еді. (1680-1715) Тәуке хан кезіндегі жетістік деп – қазақтардың 1695жылға дейінгі жоңғарлардан 32 қаланы азат еткенін мысалға келтіре аламыз.
Есімнің немересі - Жәңгірдің бел баласы – Тәуке хандық құрған XVIIғасырдың аяғы мен XVIIIғасырдың басы-қазақ елінің абыройы асып, көсегесі көгерген ерекше бір кезең болды. Бұл жайында белгілі тарихшы А.И.Левшин былай деп жазды:”Тәукенің атын атаса-ақ ,бар қазақтың жүрегін алғыс кернеп ,мақтаныш билейді. Қазақ ордасының Ликургы , Драконты-сол адам. Тәуке алауыз болып , қырғынға бөккен елді бабына түсіріп , ру мен ру арасындағы жұрттың бәрін өзіне мойын ұсындыра білді ,әлсіз рулардың басын қосып , әулетті дұшпанға қарсы қоя алды, күштілерді тізеге салып, тәубесіне келтірді, баршаға ортақ заң жасап, сол бойынша билік айтты. ”
XVIIғасырдың аяғында қабылданған Тәке ханның “Жеті Жарғы”атты заңы, шынында да, қазақ елінің бірігуіне жағдай жасады. Ру арасындағы келіспеушілік, бір жүз бен екінші жүз арасындағы қырғи-қабақ салқындық әлсіреді. Ел бірлігін сақтауда хандық биліктің заң негізінде кұшеюі аз үлесін қосты. (1,366-қор, 1-т., 327-іс, 47п.) Тәуке ханның “Жеті Жарғысы”бойынша ханның құқықтары мен міндеті мынандай болатын:
Біріншіден, хан – барлық рулардың бірлестігінің бірден-бір басшысы; жерді бөлісу, қайта қарап рулар арасындағы жерді бөліп беруде, ханның шешімі ақырғы шешім болды. Хан – өзіне қарасты жердің күшімен елді қорғауға міндетті.
Екіншіден, хан басқа елдермен бітім, келісім жасауға немесе бөтен елге соғыс жариялауға хұқы бар, ол барлық әскердің бас қолбасшысы (сардары)болып есептеледі.
1) Мусин Чапай, Алматы-2000 жыл
2) « Қазақ » Алматы-1994 жыл
3) « Қазақстан тарихы очерктері » Алматы-1994 жыл
        
        ЖОСПАР
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
1. Қазақ хандығының құрылуы және оның этномемлекеттік
шекараларының қалыптасуы
2. ХV-ХVІІ ... ... ... саяси және қоғамдық құрылысы.
Тәуке ханның «Жеті жарғысы»
3. Қазақ халқының шаруашылығы мен мәдениеті
ІІІ. Қорытынды
ІV. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... да, бар ... ... әсер еткен, атақты заңы – Жеті
Жарғының өмірге келуіне мүмкіндік жасаған Ұлы Тәуке хан еді. ... хан ... ... деп – ... 1695жылға дейінгі
жоңғарлардан 32 қаланы азат еткенін ... ... ... ... - ... бел ... – Тәуке хандық құрған
XVIIғасырдың аяғы мен XVIIIғасырдың басы-қазақ ... ... ... ... ... бір ... ... Бұл жайында белгілі тарихшы
А.И.Левшин былай деп жазды:”Тәукенің атын атаса-ақ ,бар қазақтың ... ... ... ... ... ордасының Ликургы , Драконты-сол
адам. Тәуке алауыз болып , ... ... елді ... ... , ру мен ру
арасындағы жұрттың бәрін өзіне мойын ұсындыра ... ... ... ... , әулетті дұшпанға қарсы қоя алды, күштілерді тізеге салып, тәубесіне
келтірді, баршаға ортақ заң ... сол ... ... ...
XVIIғасырдың аяғында қабылданған Тәке ханның “Жеті Жарғы”атты ... да, ... ... ... ... жасады. Ру арасындағы
келіспеушілік, бір жүз бен ... жүз ... ... ... Ел ... ... ... биліктің заң негізінде ... ... ... ... 1-т., ... 47п.) ... ... “Жеті
Жарғысы”бойынша ханның құқықтары мен міндеті мынандай болатын:
Біріншіден, хан – барлық ... ... ... ... ... қайта қарап рулар арасындағы жерді бөліп беруде, ханның
шешімі ақырғы шешім болды. Хан – ... ... ... күшімен елді қорғауға
міндетті.
Екіншіден, хан басқа елдермен бітім, келісім жасауға ... ... ... ... хұқы бар, ол ... ... бас қолбасшысы (сардары)болып
есептеледі.
Үшіншіден, хан басқа мемлекеттермен дип-
ломатиялық байланыс жасауға, хандықтың барлық ... ... ... хан ... ... ел ішіндегі тәртіпсіздік ... ауыр ... өлім ... ... хұқы бар. Яғни ... ... ... қоса атқарды.
Бесіншіден, халық хан билігін мойындап отырып, жүзегеасыруға тиіс еді.
Сөйтіп, Тәуке ханның “Жеті Жарғысы” бір орталыққа ... ... ... ... алауыздығына тиым салынып, бұра тартқан адам әділ
жазаланды. Өзінің ортақ тілі бар, ... ... ... ... жері бар, ... ... ортақ, қазақ елі тәуелсіз, таза ұлттық мемлекетке айналды. Қазақ елінің
ұлт болып қалыптасуы да осы кезең – XVIII ... басы ... ... сақтауда қазақтың үш биінің – Төле би, Қазбек би, және
Әйтеке билердің тарихтағы орны ... ... ... бұл үш биі ел ... ... ... ... де , ел жиналған айт, ас, той ... да, ... да ... дауы , күн дауы ... жерде де бірге бас қосып, ел
тағдырын бірге шешісіп келген. ... екі би бір ... келе ... ... ... билік айтып, дауды тындырып отырған.
Қазақ хандығының пайда болуы Қазақстан жерінде ХІV – Хv ғасырларда орын
алған әлеуметтік – экономикалық және ...... ... ... қоғамдық құбылыс. Өндіргіш күштердің дамуы, көшпелі ақсуйектердің
экономикалық қуатының арткы, феодалдық топтардың ... ... ... ... ... мен ... ... тартыстың өршуі,
әлеуметтік қайшылықтардың үдеуі ХV ... ... ... бұл
мемлекеттердің құлдырап ыдырауына апарып соқтырды.
Дешті Қыпшақ пен Жетісудағы көшпелі ... ... ... ... ... мен ... ... хандар мен
феодалдардың қол ... ... ... ... ... жауап береді.
Сөйтіп, ХV ғасырдың 50-70 жылдары ... ... ... Шу мен ... ... ... 200 мыңдай адам көшіп келді.
Олардың бұл жерлерге ... ... бір ... ... қол астында
қанаушылықтың күшеюі болса, екінші бір ... ... ... ... ... хан мен ... ханның жаңа қалыптасып келе жатқан ... ... ... құру, оның тәуелсіз саяси және экономикалық
дамуын қамтамасыз ету жолындағы қадамы мен қызметі ... ... ... ... ... ... ... құру саясатының нәтижесінде
Жетісудағы рулар мен ... ... ... ... ... ... тұңғыш қазақ хандығын құруға Керей хан мен Жәнібек ... ... ... ... ... саясатты кәсіп деп түсінген,
жасынан қоғамдық - әлеуметтік ... ...... ойластырып, халық,
ел тағдырына байланысты шешім қабылдап үйренген хандардың отбасында ... ... айта ... жөн. ... ... хандығының тұңғыш шаңырағын
көтерген Барақ ханның ұлы, ал Керей оның ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттігі жолындағы күресті оның
туған ұлы мен немересінің жалғастыруы, әрине, табиғи құрылыс.
Қазақстанның ... ханы ... ... ... ( ... ж.). Одан
кейін қазақ ханы болып Жәнібек сайланды ( 1473-1480 ж.ж. ). ... ... ... ... мен ... 1462 жылы Моғолстан ханы
Есенбұға өлгеннен ... ... ... ... ... ... ... нығайта түсуге күш ... ... ... ... ауа ... ... пен Керейдің қол ... ... ... ... да ... ... ... күш жинаған
және Жетісуда берік қорғанысы бар ... пен ... Жошы ... шыққан
сұлтандардың Шығыс Дешті Қыпшақты билеу жолындағы күресіне қосылды. Бұл
күрес 1468 жылы ... ... ... қайтадан өршіді. ... ХV ... 70 – ... ... ... ... бірте –
бірте кеңейе берді. Сыр өңіріндегі ... мен ... ... жұрт мекендеген жерлер үшін, Жетісу өлкесі үшін күрес барысында
қазақ, өзбек, қырғыз халықтарының этникалық ... ... ... ... ... үшін Шайбани әулетімен арадағы соғыстар
Жәнібек ханнан кейін ( ... ж. Ж. ... ... ) тұсындада
толастамады. Батыс Жетісудағы иеліктеріне , оңтүстіктегі өздеріне қараған
қалаларға ( ... ... ... ) ... билігіне талаптанушы барлық
хандарды бірте – ... ... өз ... едәуір ұлғайтты. Дешті
Қыпшақта қазақ хандары билігінің орнығуы, Мұхаммед ... ... ... ... ... соңына ертіп Мәуренахрға кетуге
мәжбүр етті, мұнда ол Темір ... ... ... тартысты пайдалана
отырып, өкімет билігін басып алды.
XVI-XVII ғасырларда ... ... ... оның ... ... ... Өз тұсында "жерді 6ipiктipy" процесін жедел ... ... ... ... ... ... бipi – Жәнібек ханның ұлы Қасым.
Туған жылы 1445 ж. Қасым ханның тұсында ... жж. ... ... ... ... және экономикалық жағдайы жан-жақты нығая түсті Ол
феодал ақсүйектердің қарсылығына тойтарыс бepiп, әскери күштерді ... ... ... ... Қасым хан билік құрған кезде казақ халқы
өзінің осы күнгі мекен ... ... ... ... ... батыстан Жайыққа, онтүстік-батыста Сырдың оң бойындағы
бipсыпыра қалалар қосылды, ... ... ... қол ... ... ... Ұлытаудан асты. Онтүстік-шығыста оған
Жетісудың көп бөлігі /Шу, Талас, ... 1ле ... ... ... тұсында Орта Азия, Еділ бойы, ... ... және ... байланыс
жасалып, Орыс мемлекетімен қатынас қалыптасты. ... ... ... ... ... ... 6ipi — ұлы князь III Василий /1505-
1533 жж./ ... ... ... Мәскеу мемлекеті еді. Осы тұста
қазақтар өз алдына дербес ... ... ... ... мәлім болды.
Қасым хан алғашқы қазақ заңы — "Қасқа жолды" жарыққ шығарады. ... ... ... ... ... әдет-ғұрып ережелері негізінде
жасалды. Заң сол кезде мұсылман елдерінде жаппай қолданып ... ... ... ... ... көшпелі қазақ өміріне үйлесімді байырғы
заң болды. Сол үшiн ол Қасым ханның атымен байланыстырылып ... ... ... деп ... хан ... Қазақ хандығының дәрежесі ұлғайғанына қарамастан,
ол бip орталыққа бағынған мемлекет болмады. Мұның өзі ... хан ... ... байқалды, сұлтандар мен басқа да феодалдардың өзара
бақталасы, қырқысы қүшейді. ... ... ... ... ... ... ... қырқысудың зиянды зардаптары хандықты әлсіретуге әкеп соқты.
Қазақ билеушілеріне қарсы моғол және өзбек ... ... ... ... кезінде Қасым ханның ұлы әpi мұpaгepi Мамаш қаза ... ... ... iнici Тахир (1523-1532 жж.) хан болды. Біра оның
айрықша елшілік және әскери ... жоқ еді. ... ... өзбектермен
арадағы соғыс жалғастырылды. Маңғыт және ... ... ... ... Бұл ... ... үшін сәтті болған жоқ, қазақ
хандығы оңтүстіктен және солтүстік-батыстағы жерінің бip ... оның ... тек ... ... ... ... ханның, iнici
Бұйдаштың (1533-1534 жж.) тұсында да феодалдық қырқысулар мен ... жоқ. XVI ... ... жартысында әлсіреген хандықты
біріктіруде Қасым ханның баласы Ақназар (1538-1580 жж.) өз ... ... ... ... топтардың күресін өз мүддесіне пайдаланған ... ... ... өз жағына тартып, Жайық өзенінің сол жағасындағы
жерді қосып алды. Оның тұсында ... мен ... ... ... көздеген
Моғол ханы Абд-ар-Рашидке қарсы ұтымды күрес ... ... ... ішкі ... ... ... мал және егін шаруашылығының, сауда
қатынастарының, дамуына көмектесті Ресеймен ... және ... ... ... ұлгайды. XVI ғасырдың 60-70 жылдарында қазақтардың
Орта Азия халықтарымен бейбіт сауда, экономикалық ... ... ... ... ... ханы ... ... арқылы Сырдария
бойындағы бірсыпыра қалаларды (Сауран, Түрікстан) ... ... ... байланысынан қорыққан Ташкенттің ұлыстық әміршісі Баба ... ... ... у бepiп ... ...... ... және Жәнібек ханның немересі
қартайып ... ... ... жж.) ... Ол өзінің баласы Тәуекелмен
(1586-1598 жылдары хан болған) 6ipre Баба ... ... ... ... ... ... онымен күш біріктірмекші болды. Абдолла Шығайга
Ходжент қаласын сыйға тартып, онымен ... Баба ... ... ... ... Осы ... Шығай қайтыс болады. Қазақ хандығының иeлiгi
енді Тәуекелге көшеді.
Тәуекел хан Орта ... ... ... шығу үшін ... ... жылы ол ... Бұқарамен жасалған шартты бұзып, Сырдария бойындағы
қалаларды алып, Ташкент, Андижан, Акси, Самарқанд ... ... ... ... Бұқар қаласын қоршауға алған кезде Тәуекел хан
жараланып, ... ... Одан соң ... Есім хан ... (1598-1628
жж.) билік eттi. Ол 1598 жылы Бұқарамен бітім шартын жасасты, шарт бойынша
өзбектер бұрын тартып алған Сыр ... ... мен ... қазақ
хандығына бекітіп берді. Сөйтіп, Сыр бойындағы қалалар және ... ... ... үшін бip ... ... ... ... біраз
бәсеңдеді.
Есім хан елді жуасытып бағындыру саясатын жүргізді. ... ... кек алу, құн ... ... алу, ... ... дүре соғу, көп әйел
алу, қалың мал төлеу, әмеңгерлікті сақтау, зекет, ұшыр жинау, айып ... ... ескі ... арқа тipey және т.б. ... ... ... заңдарын "Есім хан ... ескі жол" - деп ... ... ... ... ... құрылған Ci6ip хандығымен
(орталығы ... ... 1563 жылы ... ... мен ... ... ұзақ жылдар бойы жүргізілген күрестен кейін Ci6ip ... ... ... ... ... ... ... халқы түркі тілдес қырық, рудан құрылған және
угар тайпаларының ала-құла жиынтығынан ... еді. ... ... ... ... ... далалық бөлгінде, салалармен қоса Есіл, ... Тура ... орта ... ... ... пен Обь ... ... түркі тілдес "Ci6ip татарлары" деген атпен
белгілі.
Ciбip хандығы Орта ... ... ... және ... ... отырды. Сауда ерте заманнан бepi қалыптасқан керуен жолдары ... Орта ... ... ... ... жібек, мата және жүн мата, ... ... ... керуендер бағалы аң терісіне, "жұмбақ дүниеге"
және тағы баска заттарға айырбастау үшін ... ... ... Көшім хан
билік жүргізген кезде өзінің қарамағындағы өлкеге ислам дінін таратуға
үлес қосты.
1552 жылы ... ... ... ... алғаннан кейін, ол Ci6ip
хандығымен тікелей көрші болып шыкты. 1581 жылы Ермактың Ci6ipгe ... ... хан ... ... Ермак жеңісті баянды ете
алмады, ол 1584 жылы тамызда каза ... ... Ciбip ... ... Сөйтіп, 1598 жылы Ресей мемлекетінің құрамына енді. Орыс
патшасы Батыс ... ... ... ... және ... ... ... етуге ұмтылып, орыс шаруаларының шығысқа қоныс
аударуын, бекіністер салуды құптап отырды.
XVII ғ ... ... ... ... жағдайы нашарлап қалған
еді. Ipi ақсүйектер мен феодалдардың арасындағы қырқысуларды пайдаланып,
жоңғарлар ... бip ... ... ... осы ... ... жүрген
қазақтар мен қырғыздарды бағындырды. Бұқара ... ... ... ... бастаған кезде, қазақ хандарының бipi – Жәңгір Бұқар
әміршісін жонғарларға ... ... үшін ... одақ ... көндірді
Жәңгір шебер саясатшы ғана емес, сонымен 6ipгe өте ... ... ... еді. Оның ... ... аңыз көп. 1643 жылы 600 ... Жоңғар тауының бip қуысына ұтымды бекінген ... ... 50 мың ... жолын бөгеп, қарсыластарын таптап өтпекші
болған жау әскеріне бас көтертпей ... ... Оның 10 мың ... ... ... жаткан кезде Жәңгірдің шақыруымен 20 мың әкерімен
көмекке ... Kіші ... ... батыры eкeyi соғыстар тарихында бұрын
болмаған жеңіске жeттi. Жәңгір хан өз өмірінің ... ... ... ... қарсы жорықта жүріп 1652 жылы қаза тапты. XVII ... ... ... жоңғар феодалдарының қазактардың жеріне шабуылы ... ... ... ... ... ... мен ... арасындағы одақ
және оған қарақалпақтардың қосылуы феодалдарының арам ойын іске ... жылы ... ... ... ... ... баласы Тәуке
ханға(1680-1718 жж.) көшті. Ол феодалдардың, ел силаған билердің колдауына
суйене ... ... ... ... ... ... қатты жазалап,
халық бірлігінің туын жоғары ұстады. Тәуке хан өкіметтің ... ... оған үш ... ... ... ... ... қолданды. Оның
тұсында «Жеті жарғы» деген атаумен әдеттегі құқық өлшемдерінің жинағы
құрастырылды. ... ... ... ... мен мемлекеттік құрылымның
негізгі шарттары белгіленеді. ... хан ... ... ... ... ру - руға, жүзге бөліну саясатын және бет – бетімен әрекет жасауды
шектеу үшін ... ... Осы ... ол ... ... ...
құқық жүйесін белгілеп, халықты бірлікке, ынтымаққа шақырады. ... өз ... Ұлы ... Төле ... Орта ... Қаздауысты Қазбекті,
Кіші жүзден Әйтеке биді кеңесші ретінде қызметке ... ... ... ... ірі ... ... ... Бұл оның халыққа
кең тараған «Жеті жарғысымен» байланысты еді. Ол тек сол ... ... ... ... ... көшпелі қазақ халқының этникалық,
шаруащылықты ұйымдастыру және жағрафиялық ... сай ... ... ... ... ... ... ел билеу заңы болып табылды. Оның
негізгі баптарының мазмұны:
- қанға қан алу, яғни ... ... ... оған ... ... / ер ... – 1000 қой, әйелге – 500/;
- ұрлық, ... ...... өлім ... кесіледі, жазаны
ердің құнын төлеу арқылы жеңілдетуге ... ... ... ... оған сәйкес күн төленеді / бас бармақ – ... ... – 20 қой /;
- егер әйел ерін ... өлім ... ... / егер ... ... кешірім жасаса, құн төлеумен ғана құтылады, мұндай
қылмысты екіқабат әйел жасаса, жазадан босатылады / ;
- төре мен ... құны ... 7 есе ... ... егер ері ... ... әйел құнын төлейді;
- ата – анасы өз баласының өлімі үшін жауапқа тартылмайды, ал ... ... ... өлім ... ... ... - өзі қол ... бөлек жерленеді;
- егер екіқабат әйелді атты кісі қағып кетіп, одан өлі бала ... ... бала үшін бес ат, 5 ... 9 айға ... ... әр ... 1 ... анықтама үшін 100 түйе 300 атқа немесе 1000 ... тең /;
- әйел ... кісі ... бірдей қылмыс болып есептеледі. Мұндай
қылмыс үшін ... ... ... ата – ... күн ... тиіс, егер
жігіт өзі ... ... ... мал ... ... жазадан босатылады;
- егер ері әйелінің көзіне шөп салу үстінде ұстаса, өлтіруге қақылы,
бірақ қылмысты сол ... ... ... ... әйелін көзіне шөп салды деп
күмәнданған еркектің сөзін 4 сенімді адам тіріске шығарса, әйел ... ... ... ... біреудің әйелін күйеуінің келісімінсіз алып қашқан адам өлімге
бұйырылады, ... ... ... ... егер ... келісімімен әкетсе,
күйеуіне қалың төлеп, қосымшасына қалыңсыз қыз беруге тиіс;
- әйелді ренжіткен адам одан ... ... ... ... ... айып салынады;
- қан араластыру / жеті ата ішінде / өлімге, немесе ағайындар белгілеген
жазаға ... ... тіл ... / жеті адам ... ... / ... ... кәпір болған адам мал – мүлкінен айырылады;
- құл өмірі құнсыз, ол қожайынның ... ата – ... тіл ... ұлды ... ... ... күйі қара сиырға
теріс мінгізіп, өзін қамшымен сабап, ... ... ... ал қыз қол
– аяғы байланып анасының билігіне беріледі;
- ұрлық ... адам үш ... ... ... ... ... біле тұра ... әйел мен баласы жазаға
тартылмайды, ... ... ... шағым айту әбестік саналады;
- өсиет ағайындар мен молданың қатысуы арқылы жасалады;
- барымтадан қайтқан мал төлемімен ... ... ... шешу ... мен ақсақалдарға жүктеледі;
- куәлікке екі немесе үш адам жүреді;
- билерге билік айтқаны үшін кесілген малдың ... бірі ... егер ... ... ... оны ру ... рұқсаты арқылы
барымтаменалуға болады;
- ұрлық пен кісі өлтіруді қоса жасаған адам нкі ... ... ... ... жер ... ... меншіктің тұрақты түрлері,
әcipece, Қазақстанньң оңтүстік аудандарында, Сыр ... ... ... ... ... сойырғал, ықта, милық, бақып сияқты
және басқа түрлері кеңіен орын алды. Ханнан тархандық құқық алып, сыйлық
жерді ... онда ... ... қолөнершілерден,
саудагерлерден өз пайдасына салықтар жинады.
Қазақ қоғамын әлеуметтік-таптық топтарға бөлу негізіне ... rөpi, ... шығу тегі ... ... ... топ-
ақсуйектерге Шыңғыс әулеттері: хандар, сұлтандар, оғландар немесе төрелер,
билер, бектер сондай-ақ, қожалар жатты. Шьңғыс әулеттері ... ... ... ешқайсысына жатпайтын, олар қоғамның, басқарушы тобын
құрады. Ал бүкіл өзге ... ... ... ... ... сүйекке жатқызылды. Қарапайым халық қатарына - ... ... мен ... жатақтар мен қала халықтары, ұсак
саудагерлер мен ауыл ... т. б. ... ... кездерінде өзінің
жауынгерлік ерліктерімен даңққа бөленген қатардағы сарбаздар әлеуметтік
баспалдағымен жоғары жылжып, батырлар ... орын ... ... ... ... ... ... рөл атқарды. Олардың едәyip бөлігі
өзінің шыққан тегі және мүлік жағдайымен ауқатты ... ... ... ... қазақтар шаруашылығының жетекші саласы – көшпелі мал
шаруашылғы. Әр рудың 800-1000 шақырымға дейін ... көш ... ... ... қыс түсе қыстақтарға оралуға мүмкіндік беретін. Олардың
қыстақтары ... ... пана ... ... көл ... орналасатын.
Ертеден қалыптасқан тіршіліктің жүйесі алыстағы шалғай жерлерге (Жетісудан
басқа ... ... - ... ... ... ... мен тарихи
дәстүрлерге, ал көшіп барып қонатын жерлерді таңдап алу, көбінесе халықтар
арасындағы қақтығыс, соғыс, ... ... ... ... ... Малдың негізгі түлектері қой, жылқы және түйе ... ... ... ... ... түліктер. Мұндай мал
халықтың тұрмыс-тіршілігін жеңілдетіп ет, сүт, қымыз, шұбат пен киімге
керек ... ... етіп ... Әрине, мал бағу ауыр еңбектi,
төзімділікті және өмірге икемділікті талап еттi. Сонымен 6ipre ол ... ... ... ... ... ... тәуелді болғанын да
айту керек. Жемшөп дайындау жүргізілмеді, қыста мал тебіндеп жайылды. Mінe,
осыған ... қыс ... ... ... жылдары малдыдың жаппай қырылуы
(жұт) жиі кездесетін. Мұнайда көпелімалшылар тақылана кедейленіп ... ... ... ... ... сайын мал шаруашылығын жургізудің
формасы мен оның өнімділігі жақсара түcтi. Қолайлы жылдары мал басы ... өcin ... Мал ... жүргізудің ғасырлар ... ... ... ... жетілдіріп отырған. Көшпелі мал
шаруашылығы қазақ отбасының өмірін көп ... ... eтіп ... ... ... ... ... өнімдерін, киім-кешек пен аяк-киім, үй
жабдықтары мен жасауларын, көшіп-қонуға қажетті ... ... ... ... мен ... ... орнын ешнәрсемен алмастыруға
болмайтын. Кешпелі ... ... ... ... ... ... ... Сығанақ, Сауран, Ясы және басқа қалаларының ... ... ... ... ... мен ... ... болған.
Малшылар бұл енімдеріне айырбасқа қалалардан әр ... ... ... мен жібек маталар, темірден ... ... ... ... ... ... бас киімдер, аяк киімдер, сондай-ак әртүрлі
үйге қажетті заттар т.б. ... ... acтық ... ... ... жеміс-жидекке - сұранысы өте қатты болды.
Көшпелі және жартылай көшпелі мал ... ... ... ... пен ... де ... рөл ... Қазақстанның Оңтүстік
аудандары мен Жетісуда суармалы егіншілік дамыды. Археологиялық зерттеулер
XV-XVII ғасырларда Отырар, Түркестан, Сауран ... ... ... ... су ... ... ... Басқа жерлерде eгiншiлiк
мәдениетінің дәстүрлі ошақтары өзен алқаптары мен көл ... ... ... ... ... ... дамыды. Шабындық қыстаулардың
жерінен ipiктеп алынды. Әдетте, ... ... ... жок ... ... шұғылданды. Heгізгi дақылдар — тары, бидай,
арпа, жүгері. Heгізінен мал шикізатын өңдеуге ... ... ... ... ... қалаларында қолөнері /теріден, жүннен
бұйымдар жасау, киім тiгy, ағаш ... ... ұста ... ... т.б./ едәуір дамыды.
Осы кезде халықтың экономикалық;өмірінде Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... және қала
орталықтарымен қатар Ресей мемлекетімен ... ... зор ... ... арқасында көшіпп-қонушы және ... ... ... ... ... мәдени-әлеуметтік қарым-қатынасы
мүмкіндігінше кеңи түсті XVI-XVII ... ... ... ... Сыр ... ... Түркістан, Сауран, Отырар, ... ... сол ... ... ... қазақ халқың біртұтас ел болуына,
жеке хандық ... ... ... ... ... өте ауыр ... басынан кешірсе де, өзінің ата-
бабаларының ... ... ... ... сақтап қалды.Әрине,
мәдениеттің дамуы Қазақстанның барлык ... ... ... жок. ... ... даму ... жерлерде көшпелі және жартылай
көшпелі аудандармен салыстырғанда күштірек журді. Сығанақ пен ... мен ... ... ... ... пен ... Қазанғаптың, Улытау ауданындағы кесенелері, Маңғыстаудағы,
Сырдария алқаптарындағы және Қаратау қойнауларындағы ... ... ... ... ... әpi айқыншылығымен
ерекшеленеді. XV-XVII ғасырларда халықтың кәсібінде: ұсталык, зергерлік,
кен өндіру, тері илеу, ... үй салу т.б. ... ... ... алғанда бұл кезде қазақ шаруашылығы қарабайыр шаруашылық еді. Үйде
істелетін кәсіп бұйымдардың ... ... ... ... ... ғана ... ... Халық өнеpі, әcipece, киіз
үйдің жасау-жабдықтарын, жиЬаздарын жасауда /кілем, текемет, алаша, ... ... ... т.б./ ... дамыды. Қолданбалы өнер халыктың
еңбек қарекетімен, оның тұрмыс-салтымен тығыз байланысты болды да, халыққа
өнімдер мен ... 6epiп ... ... мал ... ... сәйкес келді.
Қазақтар көктемде 22-шi наурызды, күн мен түннің теңелетін кезеін
"наурыз ... — деп атап ... ... ... айналдырған. Бұл тойда
қазактар ағайын-тума, ауыл-аймағын аралап, жаңа жылмен құттыктап, молшылық
пен егіндіктің түсімді болуына ... ... бата ... ... ... арасында ислам діні кеңінен тарады. Оны таратуға
Сығанак, Түркістан, Хорезм, Бұқара, ... ... ... ... ... Алайда, ислам діні еңбекші халық ... ... ... ... Оған ... дүркін-дүркін жүргізіліп отырған қақтығыстар, соғыстар
және ... ... ... ... ... 6ip ... ислам
дінін көпке дейін қабылдамай, тәңірге табынуға негізделген нанымды ұстады.
Қазақтар өмірінде отты қасиеттеу ... рөл ... ... ... ... ... ... арасында тақырыбы мен жанры жағынан алуан турлі
ауыз әдебиеті кең өpic ... ... ауыз ... асыл ... да, оны ... ұрпақтан-ұрпаққа жеткізген де ... ... ... ... - ақындар, сал, серілер, жыраулар еді.
Ақындар халықтың поэтикалык мұраларын сақтап, айтып ... ... ... ... Сал, ... арасынан көптеген
атақты сазгерлер мен жезтаңдай ... ... ... ... ... ... ... шеберлері, алуан түрлі сауыққойлар, күш ... ... ... ... ... ... даңқын шығарып
жүрді.
Қазақ халқының поэзиясында жыраулардың орны ерекше бағаланды. Жыр
толғауларында канатты сөздер, ғибратты ... кең орын ... Өмір ... ... мен келешек туралы ойды ... ... ... ... ... ... өз ... қоғамға, табиғатқа
өзінің көзқарасын білдірді. Жауынгер жыраудың туындылары ... ... ... пен ... ... толы ... ... батырлар
жырын туғызушы да осы жыраулар.
Сол кездегі қазақ поэзиясының аса ipi ...... /XV ... f./, ... ғ./, т. б. ... Олар ... хан мен
Жәнібек хан заманында өмір cүpiп, сол кездегі шиеленіскен саяси ... ... ... ... ... ... адамдар.
Халыктың ауыз әдебиеті туындыларында көшпелі малшы халыктың
көзқарастары, ... мен ... ... ... бойы жинақтаған еңбек
тәжірибесі жан-жақты бейнеленді. ... ... ... ... ... үлгілері өздерінің идеялык-көркемдік ерекшеліктерімен
құнды.
Қазақтың батырлар жыры ... тән аңыз ... ... ... ... оқиғаларға құрылған. Мәселен, Қобыланды, Алпамыс, Ер Тарңын,
Ер Сайын, ... ... ... ... қабысып жатқан шығармалар.
Қазақтың әлеуметтік-тұрмыстық дастандары да /"Қозы Көрпеш- Баян сұлу", "Қыз
Жібек" т.б./ ... ... ... ... шеберлікпен көрсетеді.
Қазақтар жазуда араб әліп-биін тұтынды. XVI-XVII ғасырларда, негізінен
алғанда, феодалдық жоғарғы топтың ... - ... ... билер,
молдалар және қожалар сауатты болды. Халық арасында ана ... ... діни және ... ... кітап түрінде тарады.
Сонымен, XV-XVII ғасырларда қазак хандығында шаруашылықтың және
мәдениеттің ... ... ... орын ... Оның ... 6ip
ce6e6i, қазақ халкының біртұтас мемлекет ... ... ... ... ... тізімі:
1) Мусин Чапай, Алматы-2000 жыл
2) « Қазақ » Алматы-1994 жыл
3) « Қазақстан тарихы ... » ... жыл

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Хандық дәуір әдебиетінің құрылуы қарсаңындағы қоғамдық - әлеуметтік, саяси жағдай4 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."14 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
VI – VIII Қазақ Хандығы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь