Қылмыстық құқықтағы жаза туралы

КІРІСПЕ
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ЖАЗА МАЗМҰНЫ
1.1. Жаза түсінігі және мақсаттары
2.2 Жаза жүйелерінің маңыздылығы
1.3.Қылмыстық жазадан босатудың түснігі
2 ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ
2.1 Әдет.ғұрып заңдарындағы жаза тағайындау
2.2. Қазіргі күнгі жаза тағайындаудың өзекті мәселелері
2.3. Жаза тағайындаудағы ескерілетін мән жағдайлар
2.4. Кәмілетке толмағандарға бас бостандыңынан айыру жазасын тағайындау ерекшелігі.
2.5.Рақымшылық немесе кешiрiм жасау актiсi негiзiнде қылмыстық жазадан босат
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қазақстан өзінің мемлекеттік тәуелсіздігін алғаннан кейін, егемен мемлекеттің және оның барлық азаматтарының өміріне арқау болатын бүкіл құқықтық базаны түбегейлі қайта құру кажеттілігі туындады. Бұл арада аз жұмыс жасалған жоқ: мемлекеттік басқару, экономика, ұлттық қауіпсіздік, сыртқы саясат, қоғамдық саяси өмір, мәдениет және халықты әлеуметтік қорғау, табиғатты қорғау, кұқықтық тәртіпті қорғау салаларында көптеген заңдар мен жарлықтар талқыланып қабылданды.
Таяуда онжылдығы зор жетістіктермен аталып өткен 1995 жылғы Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес, біздің мемлекет демократиялық және құқықтық мемлекет деп жарияланды. Бұл біріншіден демократиялық режимді ұстанады, екіншіден азаматтық қоғамды қалыптастырады дегенді білдіреді. Демократиялық режимнің негізгі көрсеткіші азаматтық және саяси құқықтар мен бостандықтардың қорғану кепілдіктері. Конституцияның негізгі принциптеріне сәйкес кез-келген адамның ата заңда және басқа да заңда да көзделген мүдделерін қорғауды жүзеге асыруда қылмыстық заңдылықтың маңызы ерекше. Қылмыстық заңның ең басты міндеттерінің бірі адам, қоғам, мемлекет мүддесін қорғау болып табылады.
Казақстан Республикасының 1997 жылғы қабылданған Қылмыстық кодексінің 3-4 бөлімдері тұтас жаза институтына арналып, жаза институтының барлық проблемаларына арналған ұғымдар қазіргі заман талабына сай жаңаша түзілді. Алайда, қылмыстық кұқық бойынша жазаларды топтастыру негіздері теориялық тұрғыда әлде де өз шешімін толық таппаған. Жаза жүйелерін жіктеу, оның белгілерін анықтауға жеткілікті мән берілмеген. Теорияда және заң қабылдауда орын алған осындай ағаттықтар, жаза институтын тереңірек зерттеуді, оның көптеген тұстарын жаңаша бағалауды, саралауды қажет етеді.
Осыған орай, жұмыста қылмыстық заңның жаза институтын жетілдірудің өзекті проблемалары, қылмыстық жазаларды жіктеу мен жеке даралаудың жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ауырлататын мән жайларына қолданудың теориялық негіздері жүйесін әрі қарай реформалауға бағытталған ұсыныстар келтіріліп, республикадағы қылмыстық заңды жетілдіру проблемалары қарастырылған.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Біздің елімізде ХХ ғасырдың 90-жылдарының басынан бастап болып жатқан әлеуметтік, саяси, экономикалық өзгеріс - жаңғырулар қоғамның құқықтық саласындағы өзгерістерге де еріксіз алып келді.
1. Левшин А. Описание киргиз-казачьих или киргиз-каисацких орд и степей. Алматы, 1996. 368-бет
2. Сәкен Өзбекұлы Көшпелi қазақ өркениетiндегi құқық- Право кочевой цивилизации казахов, Алматы, «Мектеп», 2002
3. Бұғыбай Дина Бұғыбайқызы. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлiм, Алматы,
4. Скрябин М.А. Общие начала назначение наказания и их применение к несовершеннолетним. Казань, 1988
5. С.И. Зельдов «Освобождение от наказания и от его отбывания» М: Юр. Лит. 2003 г.
6. Г.Ф. Поленов Уголовное право Республики Казахстан. Учебное пособие. Алматы, 1999 г.
7. Уголовное право Казахстана (Общая часть). Учебник для ВУЗ-ов. Под ред. д.ю.н. проф. И.И. Рогова и к.ю.н., доц. С.М. Рахметова – Алматы, ТОО «Баспа», 1998 г.
8. Е. Каиржанов Уголовное право Республики Казахстан (Общая часть). Алматы, 2003 г.
9. И.М. Гальперин Наказание: социальные функции, пркатика применеения. М., 2003 г.
10. С.И. Зельдов Освобождение от наказания и от его отбывания. М., 1982. С.
11. Карпушин М.Н., Курляндский В.И. Уголовная ответственность и состав преступления. М., 2004 г.
12. Келина С.Г. Теоретические проблемы освобождения от уголовной ответственности: Автореф. дисс... д.ю.н. М., 2006.С.11
13. Н.И. Ветров Уголовное право. Общая и особенная части: Учебное пособие. М.: Книжный мир, 1999 г.
14. Зельдов С.И. Көрсетiлген жұмыс. 14 б.
15. Уголовное право. Общая часть/ Под ред. И.Я. Козаченко, З.А. Незнамовой. М., 1998. С. 436.
16. Ткачевский Ю.М. Освобождение от отбывания наказания. М., 1990. С..
17. Мельниченко А.Б., Радачинский С.Н. Уголовное право. Общая часть. Ростов-на-Дону, 2002. С. 260.
18. Уголовное право Российской Федераций. Общая часть: Учебник/Под ред. Б.В. Здравомыслова. М., 2001. 418-бет
19. Игнатов А.Н., Красиков Ю.А. Курс уголовного права. В двух томах Т. 1. Общая часть. М., 2001. 476-бет
20. Уголовное право Российской Федерации. В двух томах. Т.1. Общая часть / Под ред. Л.В. Иногамовой-Хегай. М., 2002. С 325.
21. Российское уголовное право. Общая часть / Под ред. А.И. Рарога. М., 2003. С. 496.
22. Г.Ф. Поленов Уголовное право Республики Казахстан.Учебное пособие. Алматы, 1999
23. Н.Н. Смирнов Уголовное право. Общая и особенная части: Учебник –.
24. Никулин С.И. Деятельное раскаяние и его значение для органов внутренных дел в борьбе с преступностью. М., 2005. С. 37.
25. И.Я. Финицкий. Курс уголовного судопроизводства. В .двух томах. СПб., 1996. Т. 2. 578-бет
26. Шупилов В.П. Условный надзор за осужденными в основных капиталистических странах М., 1971 942-бет
27. А.В. Наумов Қылмыстық құқық. Жалпы бөлiм, Лекциялар курсы Астана, «Фолиант»
28. Курс уголовного права . Общая часть Т. 2. /Под ред. Н.Ф. Кузнецова, И.М. Тяжкова М., 2002 198-бет
29. Уголовное право России/ Под ред Л.Л. Кругликова М: 2002 г, 484,485 сс.
30. Никулин С.И. Деятельное раскаяние и его значение для органов внутренных дел в борьбе с преступностью. М., 1985. С. 37.
31. Российское уголовное право Курс лекций, Т.2. Наказание. М: 2002, 318-3
32. Иванов В.Д. Көрсетiлген жұмыс 270-бет, Смирнов М.М. Уголовное право Общая часть, 2003 80-бет
33. Зельдов С.И. Көрсетiлген жұмыс. 14 б.
34. Уголовное право России . Часть общая /Под ред. Л.Л. Кругликов М., 1999
35. Бұғыбай Д.Б. Қылмыстық жазадан босатудың түсінігі мен негіздері. Заң газетi 2003/12, 52-67 беттер
36. Д.П. Водняков, Л.В. Кузнецова Условно-досрочное освобождение от наказания и замена необытой части наказания более мягким. - М., 1981.
37. И.Л. Морагулова Амнистия и помилование в Российском законодательстве. М., ЗАО Бизнес-школа, 1998 г.
38. Ткачевский Ю.М. Освобождение от отбывания наказания. М., 1970. С. 3-
39. Уголовное право Общая часть/ Под общей ред. В.С. Комиссарова, А.Н. Павлухина СИб: Питер, 2003, 221-бет
40. Н.Д. Дурманов «Освобождение от наказания по советскому праву». М., Госюриздат, 1 г.
41. Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы. Ағыбаев А.Н Алматы 2007 ж.
42. Криминология. С.Х. Жадбаев. Алматы 2002 ж.
43. Криминология. Алауханов Е.О. Алматы 2002 ж.
44. Основные характеристики преступности в РК, Мауленов Ғ.С., Алматы 2004 г.
45. Қайыржанов Е.И. О соотношении обьекта, предмета и средства преступления. Алматы. НИиРИО АВСШ ГСК РК, 1996.
46. Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексі. 1997 ж.
47. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім)
48. Уголовное право Казахской ССР. Алматы, 1988.
49. Наумов А. Қылмыстық құқық. Алматы, 2002.
50. Комментарий к Уголовному кодексу РК. Алматы, 1999г.
51. Жунусов Б.Ж. Уголовное право Республики Казахстан (Общая часть). Караганда, 1998 г.
52. Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть. // Отв. ред. Проф. Рогов И.И., доц. Баймурзин Г.И. – Алматы.: Жеты Жаргы.,1998.
53. Поленов Г.Ф. Уголовное право Республики Казахстан (Общая часть) Алматы : ЮРИСТ, 1999.
54. Н.И. Ветров. Уголовное право (Общая и Особенная части). Учебник – М.: Книжный мир, 1999.
55. Уголовное право Республики Казахстан п/ред. Рогова И.И., Баймурзина Г.И., Алматы, Жеты жарғы, 1998г.
56. Уголовное право Республики Казахстан. (Общая часть). Учебник / Под.ред. И.Ш. Борчашвили и С.М. Рахметова. В 2-х частях. Часть –1. Алматы., 2000г.
57. Уголовное Право РФ общая часть М., 2000г.
58. Прохоров Л.А. Прохорова М.М. Уголовное право Учебник М., 1999.
59. Уголовное право.(Общая часть).// Отв.ред Козаченко И.Я., Незнамова З.А., Новоселов Г.П. – М.,1998.
60. ҚР Бас Прокуратурасының Құқықтық статистика және арнайы есептер жөніндегі комитетінің Құқықтық статистика және ақпараттар орталығы мәліметтері. 1992-2002 ж. Алматы –2003.
61. Филимонов В.Д. Понятие и цели наказания. Новое уголовное право России. Общая часть: Учебное пособие. – М., 1995.
62. Курманов К.Ш. Квалификация преступлений: Теория и практика. Учебное пособие. / Б. Издательский дом «Наука и образование». 2001.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Қазақстан өзінің мемлекеттік ... ... ... ... және оның ... ... өміріне
арқау болатын бүкіл құқықтық базаны түбегейлі қайта құру ... Бұл ... аз ... ... жоқ: ... басқару, экономика,
ұлттық қауіпсіздік, сыртқы ... ... ... ... ... және
халықты әлеуметтік қорғау, табиғатты қорғау, ... ... ... ... заңдар мен жарлықтар талқыланып қабылданды.
Таяуда онжылдығы зор жетістіктермен аталып өткен 1995 ... ... ... ... ... ... ... және
құқықтық мемлекет деп жарияланды.[1] Бұл біріншіден демократиялық режимді
ұстанады, екіншіден азаматтық ... ... ... ... ... негізгі көрсеткіші азаматтық және саяси құқықтар мен
бостандықтардың қорғану кепілдіктері. Конституцияның негізгі принциптеріне
сәйкес кез-келген адамның ата ... және ... да ... да ... ... ... асыруда қылмыстық заңдылықтың маңызы ерекше.
Қылмыстық заңның ең басты міндеттерінің бірі ... ... ... ... ... ... ... 1997 жылғы қабылданған Қылмыстық кодексінің 3-
4 бөлімдері тұтас жаза институтына арналып, жаза ... ... ... ұғымдар қазіргі заман талабына сай жаңаша түзілді.
Алайда, қылмыстық кұқық бойынша жазаларды топтастыру негіздері ... әлде де өз ... ... ... Жаза ... ... оның
белгілерін анықтауға жеткілікті мән ... ... және ... орын ... осындай ағаттықтар, жаза институтын тереңірек
зерттеуді, оның көптеген тұстарын жаңаша бағалауды, саралауды қажет етеді.
Осыған ... ... ... ... жаза ... ... ... қылмыстық жазаларды жіктеу мен жеке даралаудың
жауаптылық пен жазаны жеңілдететін және ... мән ... ... ... ... әрі ... ... бағытталған
ұсыныстар келтіріліп, республикадағы қылмыстық заңды жетілдіру ... ... ... ... елімізде ХХ ғасырдың 90-
жылдарының басынан бастап болып жатқан ... ... ... - ... қоғамның құқықтық саласындағы өзгерістерге де еріксіз
алып ... ... ... бері ... ... ... экономикалық, кұқықтық реформалар жүзеге асты. Елімізде жылдан жылға
алға өрлеушілік, дүниежүзілік деңгейге көтерілуге қадам ... ... ... ... ... ... екі ... 1993
жылы және 1995 жылы ... ... ... ... берік қаланды. Осы аз уақыт ішінде кез келген ... ... ... ... ірге тасы ... ... ... заңдар:
Конституция, Азаматтық кодекс, Қылмыстық кодекс, Қылмыстық ... және т.б. ... ... 1995 жылы ... ... елімізде демократиялық, зайырлы құқықтық және әлеуметтік мемлекет
орнату жүзеге асырылуда. Оның ең қымбат қазынасы - адам және ... ... мен ... деп ... Оған сәйкес біздің
мемлекетімізде ... ... ... ... ... ... ... үш тармаққа бөлінуі жүзеге асты. Тұрақты жұмыс істейтін
қос палаталы ... ... ... ... ... ... Атқарушы билікті
нығайту және жетілдіру жөнінде шаралар қолданылды. Біртұтас сот ... ... ... ... ету ... ... Республикасы жаңа егемендi демократиялық әрi құқықтық
мемлекет ретiнде орнықтыру үшiн маңызды мiндеттерiнiң бiрi ретiнде құқықтық
тәртiптi нығайту мен ... ... ... мақсатын өз алдына қойған.
Құқықтық реформаның мемлекеттiк бағдарламасының жүзеге асырылуының
маңызы: онда ... ... мен ... ... – ол ... ... ... басым мақсаты ретiнде қойылған және қажеттi
шараларының бiрi ... адам ... мен ... ... ету ... халықаралық актiлерге сәйкес келетiн жаңа ... ... ... алуан түрлерi мен әдiстерiнiң қарқынды
дамуы кезеңiнде қылмыстылықпен күресудi қамтамасыз ететiн заңдардың ... ... ... нарықтық қоғамның дамуына сәйкес келетiн
мемлекеттегi сапалы заңдардың ... ... ... ... ... ... ... әсерi өте зор.
Қылмыстылықпен күресуде қылмыстық жаза маңызды орынды иеленедi. ... заң ... ... ... ... да қолдануды көздемейдi,
мемлекеттің мәжбүрлеу шарасы ретiнде жаза тек қылмыс жасаған адамға ... ету ... ... ... сонымен қатар әлеуметтiк
әдiлеттiлiктi қалпына келтiру, сондай-ақ сотталған адамды және сотталған
адамның да, ... ... да жаңа ... ... ... ... күресудiң жазалаумен қатар, бiр жолы ретiнде кейбiр
қылмыс жасаған адамдарға қатысты қылмыстық жазадан босату шараларын ... Заң ... ... ... ... отырып, жазаларын өтеп
жүрген адамдардың түзелуiн қамтамасыз етедi, мәселен сотталғандар ... ... ... немесе өз жағдайларын жеңiлдетуi үшiн ұмтылады.
Мұның барлығы қылмыстық ... ... ... ... жазадан
босату институтын қолданудың көп жылдық тәжiрибесi қауiптi ... ... ... ... ... ... жаза тек ... ғана емес, бұрыннан да заң әдебиеттерiнде
өзектi зерттеу объектiлернiң бiрi ... ... Бұл ... ... ... ... бұл ... қылмыстық құқық теориясындағы алатын
орнын көремiз. Мысалыға, Г.Б. Виттенберг, И.И. Крапец, С.Н. Сабанин, С.И.
Зельдов, Н.Д. Дурманов, Ю.М. Ткачевский, А.С. Михлин, А.Т. ... ... И.И. ... және қазақстандық ғалымдар Е. Қайыржанов, С.М.
Рахметов, Д. Бұғыбайқызы және т.б. ... ... ... тапқан.
Бiрақ та осындай көптеген зерттеулерге қарамастан, қылмыстық жазадан
босатудың кейбiр мәселелерi толықтай ... және одан әрi ... ... ... ... ... институтының құқықтық табиғатын анықтауда
түпкiлiктi пiкiр жоқ және оны ... ... ... ... ... бiрқатар қарама-қайшылықтар да ... ... ... ... талабына сай келмейдi және ескi заң
көзқарасымен ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған, сонымен қатар қылмыстық заңға одан әрi зерттеудi
қажет етедi. Осы мәселелер менiң дипломдық жұмысымды осы тақырыптан ... әсер ... ... осы ... ... ... болып қылмыстық
заңнама мен оны тәжiрибеде ... ... ... ... ... теориялық мәселелерiн одан әрi зерттеу, сондай-ақ осыған
байланысты белгiлi бiр ... ... оны ... мен ... ... ... ... басты мәселе болып табылады.
Осы мақсатттарға жету үшiн алға төмендегi ... ... ... жаза ... тиiмдiлiгiне әсер ететiн факторларды анықтау;
• қылмыстық жаза жекелеген ... ... ... ... заңдарын
қолданудағы кемшiлiктерiне баға беру;
• жаза нормаларын жетiлдiруге бағытталған ұсыныстарды қалыптастыру;
• осы нормаларды тәжiрибеде қолдануды зерттеп, онда орын алып ... жою ... ... жұмысты жазу барысында көптеген қылмыстық ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңнамалары мен ҚазКСР заңнамалары салыстырыла отырып қолданылды, сондай-ақ
Қазақстан ... ... ... ... ... және Ақтау
қалалық сотынан алынған қылмыстық жазаға тартылған және ... ... ... нормаларының қылмыстық заңмен белгiленбегенiмен, бұл жөнiндегi
заңдарды тәжiрибеде ... ... ... мен ... жиi ... ондай келеңсiздiктер де кездеседi. Мәселен, көптеген соттар
қоғамға онша қауiптi емес ... ... бар ... жасаған
адамдарға қылмыстық жаза қолданбай-ақ ... және ... ... жаза ... қолданудың қылмыстылықтың алдын ... ... ... маңызының мүмкiншiлiгiн жете бағаламайды. Сол ... жаза мен ... ... ... ... ... міндетін жете назарда ұстау қажет.
Осы нормаларды тәжiрибеде қолдануда жiберiлетiн қателiктерден бұрын,
осы ... ... ... заң ... назарынан тыс қалған
мәселелерге байланысты ... де атап ... ... Мысалыға,
жоғарыда қарастырылып кеткендей тек жүктi әйелдердiң жазасын өтеуiн кейiнге
қалдыруды көздейтiн норманың заңда белгiленуi асырауында жас ... ... ... ер ... ... ... кейiнге қалдыру мүмкiндiгiн
көздейтiн норманың заңда көрiнiс таппауы, ... ... ... ... ... ... орын алғандығы туралы мәселе туындайды.
Сонымен қатар, қылмыстық ... ... ... ... ... ... бiр ... – жазаның өтелмеген бөлiгiн неғұрлым ... ... ... мен ... ... ... мүмкiндiктерiн қолдануды
көздейтiн нормалардың орын алмауы, қылмыстық саясат кәмелетке толмағандарға
қатысты ... ... ... тиiстiгiн белгiлеген Қазақстан
Республикасының құқықтық саясат тұжырымдамасының талабының ... ... ... ... Бұл ... бұрынғы қылмыстық заңмен
қарастырылған бiрiншi ... ... ... ... ... осы мәселеге қатысты шектеушiлiк орын алғандығын көруге болады.
Жоғарыда аталған заң шығарушының ... тыс ... ... заң ... ...... құжаттарына қатысты кейбiр
терминолгиялық қателiктер де орын ... ... ... ... ... ... өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл жаза түрiмен
ауыстырудан бас тарту туралы сот ұйғарымы деген ... ... ... ... қолдану – қолданбауға байланысты сот шешiмi қаулы түрiнде
шығарылады ... ... ... ... үшін өзі жасаған қылмыстық салдары. Дегенмен ол қылмыстық
алдын алудағы белді шара ... ... ... шараларға әлеуметтік,
мәдени-тәрбиелік жұмыстар жатады, бірақ егер де ... ... ... шараларын бас бермей бара ... оны ... ... тура ... ... ... белгілі бір зардап ... ... ... Мысалы, соттың кінәліні бас бостандығынан ... ... бір ... ... ... белгілі бір
лауазым иесі болуға тыйым салуы, ... ... ... Ерекше
ауыр қылмыс жасаған жағдайда кінәлігі заңда көрсетілген ... жаза - өлім ... ... да ... Сөйтіп, кез
келген қылмыстық жаза ... ... адам ... ... ... шегеді. ґйткені жаза өғзінің мәні
жөнінен кінәліні ... ... ... ... ... мәні ... ... және
мәжбұрлеуді арнайы тәсілмен жүзеге асыру. Осыған ... ... ... деп ... ... қылмыстық іс-әрекетті қандай
формада болмасын, ... ... ... айыптау, бетке басу
әрқашанда болады”. [3]
С. ... өш алу ... ... ... жаза ... - дейді ол, - тежеуші әсерге артық қатыгездік ... ... ... ал ...... үрей ... да
әсері болмайды”.
Жаза қылмыс жасаған адамға ... ... ... ... ... ... ... кейбір түрлерімен ғана
шектелмейді, сонымен қатар ол ... ... ... етуді
де көздейді.
Жаза туралы ілімнің ең көп ... ... ... ... сазай тартқызудың рөлі мен мағынасы туралы ... ... ... ... ... ... мақсат деп
санайды. Заңгерлердің басым көпшілігі бұл ... ... ... ... ... ... жоқ дейді. А. Ременсонның
пікірінше ... ... ... ... мақсаты бола алмайды.
Сазай ... ... ... деп тану - жазалауды мақсат
тұту деп ... ... сөз. Э. ... сазай тартқызуды
жазаның негізгі мазмұны деп ... ... ... бойынша
жазада сорын қайнату мақсаты да бар. Бұл ... алып ... ... ... ... ... ... қоғамдық
сананы қанағаттандыру, адамдардың ... ... ... ... деп қарастырады.
1 ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚТАҒЫ ЖАЗА МАЗМҰНЫ
1.1. Жаза түсінігі және ... ... ... ... ... құқық жүйесiнiң даму ... ... ... ... ... ... ерекше орын алатын
мәселе – қазақ қоғамының құқықтық жүйесiн қалыптастыруы. ... ... ... үшiн ... ... ... сай келетiн заң жүйесi
болуы шарт.
Сол замандағы қазақ қоғамының ... ...... ... ... тек қана сол ... талаптарына сай келетiн құқықтық құжат емес. Оның
мәнi және мазмұны ... ... ... ... ... ... аса ... құқықтық ескерткiшi болып келедi.
Бекiтiлген ереже бойынша «Жетi Жарғының» қылмыстық нормалары құқық
субъектiсiн қылмыстық әрекеттерi үшiн ... ... ... ... Атап ... ... өлтiрген ата-аналар қылмыстық жазадан
босатылады. Тек ... ... әйел ... ... ... өлтiрсе, оған
керiсiнше өлiм жазасы кесiлген[4]. Екiншiден, әйелi еркегiнiң көзiне шөп
салғаны үшiн, егер әйел ... ... ... ... ұстап алса, өлтiруге
құқық бередi, ол үшiн күйеуi ешқандай жауапқа тартылмайды. үшiншiден,
күйеуiн ... ... ... ... жаза қолданылмайды, ол ел
арасында жеккөрiнiштi болып қарғысқа ұшырайды. Төртiншiден, әкесiнiң және
күйеуiнiң ұрлық ... бiлiп ... оны ... үшiн ... ... ... ... Бұл норма жалпы адамгершiлiк, ... ... да ... ... қажеттiгiн анық көрсетедi[5].
Тарихтан осылай бастау алған бұл норма әлi ... ... өз ... дегеніміз соттың ... ... ... ... шарасы. Жаза қылмыс жасауға кінәлі ... ... ... және адамды құқықтары ... ... ... ... айыру ... ... ... ... жаза мемлекеттік күштеу шараларының бірі ... және ол ... ... ... ... жүргізу
құралдарының бірі ретінде ... ... ... ... ... әр ... ұйымдастырушылық, тәрбиелік, экономикалық,
рухани шаралардың барлық ... ... ... сөйтіп
қылмыстан сақтандыру мәселелеріне ерекше көңіл бөледі. Сондықтан да
біздің жас, ... ... ... ... ... ... ... ең негізгі басты күрес деп ... ... ... күресте шешуші мәселелер жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... құқылы сана-сезімін ... ... ... ... да ... шара ... күштеу шарасы
ретінде тек арнаулы, ... ... ... ғана жүзеге
асырылады. ... ... ... мұндай шараны қолдану
мемлекеттік атқаратын функцияларының бірі ... ... ... өте ауыр қылмыс істегендерге ... ... ... ... шараларын қолдану мемлекеттің ... ... ... күштеу шаралары сан алуан. Оларға ... ... ... ғана емес, азаматтық, әкімшілік,
тәртіптік ... да ... ... шара ... ... жеке бірі түрі бола ... ... ... екі ... ... жаза түсінігіне
анықтама ... Ол тек ... ... ... Жаза туралы түбегейлі еңбек жазған кеңес криминалисі
И. ... өзі ең ... оның ... ... ... ... жаза жүйесінің келесі формацияға ... ... ... ... ... орай ... ... жаза
түрлері де Қазақстандағы қоғамдық қатынастардың сипат ... ... ... Сол себепті, жаза қылмыстық ... ... ... да ... өзгеріске ұшырады.
Ондағы мақсаттардың кейбірі ... ... ... болса,
кейбіріне “социалистік емес” тұрғыдан жаңша көзқарас ғқжет ... Бұл ... ... ... үшін ең ... ... анықтаудан бастаған ләзім. Мысалы, ... ... ... ... оған ... қандай да
игіліктен айыру, оны және оның ... ... ... деп санайды.
С. Дементьевтің пікірі басғаша, ол ... ... ... ... ... , алдын ала ойластырылған, ... тән ... мен ... ... ... ... көпшілігі жазаны ... және ... ... алу ... ... ... адамдарға
мемлекет атынан сот ... ... ... ... ... ... С. ... пікірімен келісе ... ... ... ... ... тән ... мен ... алдын ала
көздеу деп ... ... ... қылмыстық кодексінің
бабында көрініс ... ... ... ... келеді.
Керісінше, И. Карпецтің қылмыстылықпен ... ... бірі ... ... ... ... мен ... бірдей
көрініс тапқан деуі қолдарлық.
Н. Стручков ... ... ... ... ... дегеніміз қылмыс жасады деп танылған ... сол ... үшін сот ... мемлекет атынан қолданылатын ескерту
шарасы, ол жазаның әрбір түрі үшін ... ... ... ... ... ... жазалау өш алу емес. Онда ... ... ... мән бар. Жаза, біріншіден, ... ... ... ... үшін сазайын тарту, екіншіден, жазаны өтеп ... ... ... оның қоғамда болып жатқан құбылыстарға
белсенді ... ... ... ... ... бір жаза
тағайындаумен байланысты қоғамға қауіпті іс-әрекетті заң ... – оны ... ... ... тәртібін сақтау керектігі
жөнінде ықпал ... ... ... ... ... ... жаза дегеніміз
жасалған қылмыс үшін сазай тартқызу деп ... ... ... ... ... ... бұл сөз онша сәтті
алынбаған. Себебі, “шара” деген сөз құқықтық ... дау ... ... ... ... талаптардың бірі-тіл дәлдігін
сақтауға көмектеспейді. Соған байланысты ... ... ... ... ... ... бас тартып дұрыс
жасаған.
Жалпы алдын алу әрекеті негізгі үш ... ... ... Біріншіден – ол қорқыныш тудырады, ... ... ... ... ондай әрекетке барудан бас тартады. ... ... ... ... әрекеттерді ... адам ... ... ... ... ... ... – қылмыстық жауапқа тартылу мүмкіндігін “қалыпты ... ... ... итерілмейді.
Алдын алу – тәрбиелеу процестері арқылы азаматтарға ықпал ... ... ... ... ... алу жайында Н. Дурманов былай
деп жазады: “кеңестік қылмыстық-құқықтық ... ... ... ... немесе санкция ... ... ... емес, ол
нормалар көрсетілген заң күшіне енген ... ... ... ... зерттеушілер, тарихшылар, ... ... ... ой ... ... және ... ... басқа
мақсаттарды қалыптастыра алмады. Жалпы превенция, ... ... ... заңында көзделген: “Көбірек естиді де, өз ... ... ... ... қылмыстық шара – мемлекеттік күштеу шарасы ... ... ғана ... ... ... жазаның сот
үшін міндетті ... мен оны ... ... Сот ... ... ... қылмыстық заңда
көрсетілген ... ... оның ... ... ... Тек ... ... ғана сот көрсетілгеннен гөрі
неғрлым жеңілірек жаза ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық жазаны
мемлекет атынан тек ғана сот ... ... ... басқа да мемлекеттік күштеу шаралары ... ... ... ... арқылы жұзеге асырады. ... ... ... ... ... ... ... салық инспекциясының лауазымды ... ... ... ... ... ... немесе
әкімшілік комиссиясы өзіне берілген құзырет ... ... ... жауапқа тартады. Осы ... ... ... ... бірде-біреуі қылмыстың жаза қолдануға құқылы ... ... ... - тек ғана ... құзыреті.
Үшіншіден, заңда көрсетілген тәртіппен ... ... ... ... тағайындаған қылмыстық жазаны жеңілдету
тағы да сот ... ... ... Тек қана рақымшылық және
кешірім беру актілерімен ... ... ... жазаны жеңілдету
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жұзеге асырылады, ал басқа жағдайларда
бұл мәселелерді шешу тек ... ... ... ... Бұл ... ... ... мемлекеттік күштеу шараларынан мәнді
өзгешелігін ... ... жаза ... ... ... ... қылмыс адамның ... ... оған ... ... деп ... қылмыстық жазаның нақты түрі ... ... жеке ... ... ... ... емес ... жария, ашықтан-ашық түрде белгіленеді.
Қылмыстық жаза кінәлі адамға ... ... ... ... ... ... сот ... жазадан ешкімді ... ... ... ... енген сот үкімі мемлекеттік, ... ... ... ... және жай ... ... үшін
Республика аумағында ... ... ... ... күштеу шаралары ретінде қылмыстық жаза
қылмыстық ... ... ... ... жасаған кінәлі адамға
мүмкін. Яғни, бұл жерде жаза ... ... ... ... іс-
әрекетінің қылмыстық-құқылық зардабы болып табылады. Сондықтан ... ... ... өз ... анықталған қоғамға қәуіпті әрекет
немесе әрекетсіздік және ... ... ... ... үшін ғана ... ... ... тиіс”, - делінген.
Сондай-ақ әрбір істелген қылмысқа жаза тағайындау ... ... мәні ... егер ... ... немесе істі сотта
қараған кезде ... ... ... ... ... ... қауіпті мәні жойылса немесе оның өзі ... ... емес деп ... ... ... бар іс-әрекет
жасаған адамды қылмыстық жауаптылықтан босатуға болады.
Қылмыстық ... ... ... ... ... азаматтың,
әкімшілік немесе тәртіптік жауапкершілікке тартумен де ... жаза ... ... ... іс ... ... бетіне басу ... ... ... ... баға
болып табылады. Бетіне басудың және кінәлаудың ... ... ... жеке ... және оның ... іс
әрекетті істеудегі мінез-құлқына тікелей байланысты болады.
Жаза ... ... ... бір ... ... ... ... Мысалы, соттың кінәліні бас бостандығынан ... ... бір ... ... ... ... бір
лауазым иесі болуға ... ... ... ... ... ... ... жасаған жағдайда кінәлігі ... ... ... жаза - өлім ... ... да ... Сөйтіп,
кез келген қылмыстық жаза ... ... ... ... ... ... ... Өйткені жаза
өзінің мәні жөнінен кінәліні ... ... ... ... ... да мемлекеттік күштеу ... оны ... ... ... ... да ... атақ ... Сотталғандыңтың кінәлі үшін белгілі бір құңылың
зардабы бар, ол ... ... ... ... керек,
сотталғандық кейбір жағдайларда қылмысты ... ... ... ... атақ ... ... саралауға, жазаның
мөлшерін, сондай-ақ жазаны өтейтін колонияның ... ... ... ... ие ... ... ... жаза денегіміз сот
арқылы мемлекет ... ... ... ... ... ... ... қолдану болып табылады.
Қылмыстың жазаның әкімшілік ... ... үшін ... ... ... ... ... жаза бұл істелген
қылмыстың зардабы, ал әкімшілік шара ... ол ... ... ... жат ... әрекеттер үшін ғана ... ... жаза сот ... ... атынан
тағайындалады. Әкімшілік шараларды әкімшілік ... ... ... судья тағайындайды. ... ... ... ... ... сол сот ... бойынша тағайындаған
қылмыстық жаза ... ... атақ ... ол ... таратылғандар үшін мындайда ... ... ... Жаза
қылмыскер үшін өзі жасаған қылмыстың ... ... ... ... ... белді шара болып ... ... ... ... ... ... қылмыстылықпен күресудiң
адамгершiлiк бағытта жүзеге асырылуын қамтамасыз етедi, яғни қылмыс жасаған
кейбiр тұлғаларды түзеу және ... ... бiр ... ... үнемделуi болып табылады. Мiне, осы ... ... ... ... – қылмыстардық алдын алудың бiрден-бiр құралы. Енгiзiлген
соңғы өзгертулер мен толықтыруларға ... ... заң ... имандылық және сотталған адамдардың жағдайын жеңiлдетуге
бағытталғандығын көруге ... ... бұл ... ... ... тек ... ... орташа ауырлықтағы қылмыстарды қамтыса, ал қазiр
оған қоса ... ... үшiн де ... ... және ... ... нақты өтелуi тиiс мерзiмдердi және бас бостандығынан айыру
түрiндегi жазаны өтеуден мерзiмiнен бұрын-шартты ... ... ... ... ... бөлiгi кезеңінде жаңа қылмыс жасаған адамға қатысты
қолдану мүмкiндiгiн ... ... ... нормаларды бекiткен, яғни ҚК-
тің 71-бабының 2-бөлiгiне сәйкес жазаның өтелмеген ... ... ... емес және ... ауыр ... ... үшiн ... жаза
мерзiмiнiң кем дегенде үштен бiрiн, ауыр ... үшiн ... ... ... ... жазаны өтеуден мерзiмiнен бұрын-шартты түрде
босатылған және жазаның өтелмей қалған бөлiгi кезеңiнде жаңа қылмыс жасаған
адам жаза ... ... ... ... кейiн жазаның неғұрлым жеңiл
түрiмен ауыстырылуы мүмкiн.
2.2 Жаза жүйелерінің ... ... деп ... жүрген қылмыстық заңда белгіленген
соттар міндетті және ... ... ... ... ... ... ... айтамыз.
Қылмыстық заңның өзінде барлық соттар үшін ... ... ... ... ... ... шегі және ... Мұның өзі республика аумағында қылмысқа қарсы ... ... ... қызметін жүзеге асыруға ... ... ... келтірілген айырудың ... ... ... ... ... бөлінеді.
1. Сотталған адамға моральдық жағынан әсер ... ... ... жататындар: қоғамдық жұмыстарға ... ... ... құрметті атағынан, сыныптық шенінен, дипломатиялық
дәрежесінен, ... ... және ... ... Сотталған адамның құқығына шек ... ... ... ... бір ... ... немесе белгілі бір қызметпен
шұғылдану құқығынан айыру, әскери ... ... ... ... ... ... жағынан айыруға байланысты
жазалар: түзеу жұмыстары, айып ... ... ... ... адамның құқығынан немесе бас бостандығынан айыруға
байланысты жаза ... өлім ... бас ... ... ... ... ... ұстау. Жаза ... ... ... ... ... ... Жаза жүйелеріне
кіретін барлық жаза ... ... үш ... ... Бірінші
топты негізгі жазалақұрайды. Негізгі ... ... ... жеке-дара жаза ретінде, жазаның мақсатын ... ... ... жаза түрлерін айтамыз.
Қылмыс ... деп ... ... ... ... Айыппұл салу;
- Белгілі бір лауазым атқару ... ... бір ... құқынан айыру;
- қоғамдық жұмыстарға ... ... ... ... ... ... шектеу;
- бас бостандығынан шектеу;
- қамау;
- тәртіптік әскери бөлімде ұстау;
- бас ... ... өлім ... ... мүмкін.
Екінші топқа қосымша жазалар жатады:
Қосымша жазалар деп ... ... ... ... ... жүзеге асыруда оған көмекші роль ... ... ... ... ... Соты ... жаза ... кезде соттардың заңдылықты ... 1990 ... 30 ... ... 25,26 – ... және ... жазаларды дұрыс ... ... ... ... ... дәйекті түрде жұзеге ... ... ... ... осыған байланысты ... ... ... әр іс ... ... ... аса ауыр, сыбайлас жемқорлық
қылмыстар жасаған адамдарға қосымша жаза ... ... ... ... ... ... ... қосымша шаралар қолдану
немесе ... ... ... ... онда ... оны
тағайындау туралы мәселені қарап, қабылданған шешімінің ... ... ... ... ... ... жазалар сотталушыны кінәлі деп ... заң ... ... ... Егер ... жаза ... 41 немесе 50- баптарының ... ... ... заң ... ... осы ... белгіленген шектен
аспауы керек. Қылмыстық кодекстің 55-бабында көрсетілген ... ... ғана осы ... сілтеме жасай отырып, ... ... ... ... ... ... отырып, оған
қосымша жазаны қолданбауы ... жаза ... ... ол тек ғана ... қосылып тағайындалады.
Сотталғандарға негізгі жазалардан басқа мынандай қосымша жазалар:
- арнаулы, ... ... ... ... ... ... дәрежесінен, біліктілік сыныбынан және ... ... ... ... ... ... ... негізгі де, қосымша да жаза ретінде
қолданылатын жазалар жатады. ... ... ... ... ... лауазым атқару немесе ... бір ... ... ... Осы ... жаза ... негізгі жаза ретінде
тағайындалуы да немесе ... ... ... ... ... жаза ... қоса ... да мүмкін. Сонымен,
қолданылып жүрген қылмыстың заңда ... мен мәні әр ... ... ... ... ... В.В. Скибицкий «қылмыстық жаза мен
қылмыстық жауаптылық ұғымы бiр-бiрiне өте жақын түсiнiк ... ... ... ұғым ... қанша ұқсастық болғанымен қолданылу негiзiне байланысты
үлкен айырмашылық ... ... ... ... ... ... институттары
– ол қылмыстық құқықта адамгершiлiктің көрiнiс ... және ол ... ... ... жазаны қылмыс жасаған тұлғаға физикалық күш
көрсету немесе оның ар-намысын, ... аяқ ... ... ... ... ... ... түзеу және қайта
тәрбиелеу мақсатын көздеген.
Қазiргi қолданыстағы қылмыстық заңда қылмыстық жазадан ... ... ... және жазадан босату» деген 5-бөлiмiнде
көрсетiлген, бұл жерден қылмыстық жауаптылықтан ... мен ... ... ... ... байланысты екенiн көремiз. Алғашында
бұл екi ... ... заң ... ... ... ... ұғымдар
деген қате пiкiрлер қалыптасқан едi, бiрақ та сол кездiң өзiнде-ақ ... ... ... бұл түсiнiктердiң ... ... оған ... ... сол ... тезис «Кодекстің 43-бабын
қолдана отырып, оның екi ... ... ... ... яғни
бiрiншiсi қылмыстық жауаптылықтан босату, ал екiншiсi қылмыстық жазадан
босату мәселелерiн қамтиды»[10].
Қылмыстық жазадан, ... ... ... ... ... орын алуы оның ... ... және жауапкершiлiктi
дараландыру қағидаларымен тығыз байланыстылығымен түсiндiрiледi.
Қылмыстық жазадан босату институттарының ... ... ... ... ... оның даму ... көз жүгiртiп өткенiмiз жөн,
сонымен қатар жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... жауаптылықтан босату институты Ресей қылмыстық заңнамасында
жазадан босату институттарынан ... ... ... Ол ... рет 1958 ... және ... ... қылмыстық заңында көрiнiс тапты[11].
Тарихта қылмыстық жазадан босату институты XVII ғасырдағы I ... ... ... ... және онда ... ... екi жағдайы
қарастырылған:
• егер тұлға қоректiк-iшетiн немесе құнды емес заттарды ұрласа және ... жас бала ... ... егер ер ... ... кiнәлi әрекетiнiң нәтижесiнде некеден тыс туылған
баласының анасына үйленген жағдайда.
Ал 1845 жылғы қылмыстық және ... ... ... ... ... 3 ... ... едi, мәселен:
• қылмыскердiң қаза болуына байланысты;
• жәбiрленушiмен татуласуына байланысты;
• жасалған қылмыстың ескiру мерзiмiнiң өтуiне байланысты.
1845 ... ... ... ... шын ... тек ... ... ретiнде қарастырылады.
1864 жылы қабылданған бiтiмгершiлiк соттармен қолданылатын жазалар
туралы жарғыға сәйкес қылмыстық жазадан босатудың жаңа негiздемесi пайда
болды және ол тек ... ... ... ... ... 10 ... 14 ... арасындағы балалар қылмыстық жазадан босатылады және олар ата-
аналарының немесе қамқоршыларының бақылауына берiледi.
Қылмыстық жазадан босату институтының одан әрi ... 1903 ... ... ... ... Онда шын өкiну қылмыстық жазадан босату
негiзi ретiнде көрiнiс тапты. Кәмелетке толмағандар (17 жасқа дейiн) және
жас балалар ... ... ... ... ... iстерi кәмелетке толмағандар жөнiндегi ... ... ... Осы ... ... ... босатудың
ерекше түрлерi пайда болды, мысалыға, пара алу iстерi ... ... ... ... және басқа да iстер бойынша.
1922 жылғы РСФСР-дiң ... ... ... ... ... жаза ... ескiру мерзiмiнiң өтуi ... ... ал ... ... босатудық арнайы түрлерi көрiнiс
таппады. Бұрынғы қылмыстық заңда қарастырылған қашқындық, қару сақтау, пара
алу және өзге де ... ... шын ... ... ... жазадан
босату негiздерi бұл Кодексте көрiнiс таппады.
1958 жылғы Қаз КСР Қылмыстық кодексi қылмыстық жазадан ... ... ... ... бұрын-шартты түрде жазадан босату және жазаның ... ... ... жаза түрiмен ауыстыру:
• сотталған адамды мiндеттi еңбекке ... ... бас ... ... шартты түрде босату:
• кәмелетке толмаған адамдарды жазасынан мерзiмiнен бұрын-шартты ... және ... ... ... ... жеңiл жаза түрiмен
ауыстыру;
• әскер жағдайында әкери қызметшiлердiң ... ... ... ... ... қалдыру;
• үкiмнiң орындалуын кейiнге қалдыру;
• Рақымшылық немесе кешiрiм жасау актiлерiнiң негiзiнде жазадан босату.
Ал қазiргi қолданыстағы жаңа ... ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар жүйесiнде
бiрқатар өзгерiстер енгiзген, мәселен, Қаз КСР ҚК-нiң 45-бабының ... ... ... ... ... өзiнiң әдептi мiнез-құлқы мен
еңбекке әдiл және жауапкершiлiкпен қараған жағдайда, ол қоғамға қауiптi деп
танылмай, сот ... ... ... ... босатылу мүмкiндiгiн
көздейтiн норма ҚР ҚК-де көрiнiс ... ... Қаз КСР ... ... 1-бөлiгiмен қарастырылған
үкiмдi орындауды кейiнге қалдыру нормасы ҚР ... ... ... ... рет 3 жылға дейiнгi мерзiмге бас бостандығынан айыруға
сотталған тұлғаларға ғана қолданылған едi. Бұл ... жаңа ... ... ... ретiнде онда шартты түрде соттау институтының орын алуын
көрсетуге болады. Бұл норма үкiмдi орындауды ... ... ... деп ... ... ... ... босатудың жаңа түрi – ауруға шалдығуына байлансты
жазадан босату енгiзiлдi. Қылмыстық жазадан босатудың бұл түрi ... ... ... ... ... ... ... нормаларымен, сондай-ақ
iшiнара ҚК-нiң 11-бабымен реттелген едi және оса нормаларға сәйкес кiнәлi
тұлға сот үкiмi ... ... өз ... есеп беру ... жан ... ... шалдыққан жағдайда, ол жазалануға жатпайды деп
танылған.
Жаңа қылмыстық заң жүктi әйелдердiң және жас балалары бар әйелдердiң
жазаны ... ... ... ... ... ... ... саясат тұжырымдамасы қылмыстық саясат бiрiншi кезекте ауыр емес
және бiрiнiшi рет ... ауыр ... ... ... сол ... әлеуметтiк тұрғыдан әлсiз топтарына – жүктi және жалғызiлiктi
әйелдерге, ... ... ... ... барларға қатысты iзгiлiк
бағытында даму тиiстiлiгiн белгiлеп көрсеткен.
Сонымен ... жаңа ... ... ... мерзiмiнен бұрын-шартты
түрде босату мен жазаның өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл жаза түрiмен
ауыстыруды қолданудың шеңберi ... ... ... ... ... босатудың түснігі
Жазадан босату нормаларының қылмыстық заңмен белгiленбегенiмен, бұл
жөнiндегi ... ... ... ... кемшiлiктер мен
олқылықтар жиi орын алғанымен, ондай келеңсiздiктер де ... ... ... ... онша ... емес ... негiздерi бар iс-
әрекеттерiн жасаған адамдарға қылмыстық жаза қолданбай-ақ түзеу және ... ... ... ... ... ... ... алушылық пен адамды тәрбиелеуде ... ... ... Сол себепті, қылмыстық жаза мен жауаптылықтан босату кезінде
қылмыстық ... ... ... жете назарда ұстау қажет.
Қазiргi қолданыстағы қылмыстық заң қылмыстық жазадан босатумен бiрге
ҚК-нiң 5-бөлiмiнде қарастырады. ... ... ... ... құқықта мемлекет кейбiр қылмыс жасаған тұлғаларға қатысты
адамгершiлiк қатынасты ... ... ... роль ... ... босатудан жазадан босатудың ерекшелiгi – ол сот
айыптау үкiмiн шығарғанда тек тұлғаны жазалаудан ... ... сот ... ма әлде жоқ па ... соның өзiнде де қылмыстық
жауаптылыққа тарту жүзеге асырылды деп ... ... ... – бұл ... ... ... ... және тағайындалған жазаны өтеу кезiнде ... ... ... шектеу мен айырылудан босатылуы. Қылмыстық жазадан
босатылған жағдайда қылмыстық құқықтық қатынастар тоқтатылады, бiрақ та
кәмелетке ... ... ... бұл ... тыс, яғни ҚР ... ... ... бiрiншi рет кiшiгiрiм немесе орташа ауырлықтағы ... үшiн ... ... ... ... егер оны ... ... 82-бабында көзделген тәрбиелiк әсерi бар мәжбүрлеу
шараларын қолдану ... қол ... ... деп ... сот ... ... мүмкiн, яғни:
• ескерту;
• ата-аналарының немесе олардың орнындағы ... не ... ... ... ... ... келтiрiлген зиянды қалпына келтiру мiндетiн жүктеу;
• бос уақытын шектеу және кәмелетке толмаған адамның жүрiс-тұрысына ерекше
талаптар ... ... ... ... ... ... емдеу-тәрбиелеу мекемесiне
орналастыру.
Сот оны қылмыстық жауаптылықтан босатуы мүмкiн және ҚК-тің 73-бабының
1-бөлiгiнде ... ... ... ... оның өз ...... сипаты мен қоғамдық қауiптiлiгiн ұғыну не
оған ие болу мүмкiндiгiнен айыратын психикасының бұзылуы негiзiнде сот ... ... ал ... өтеп ... ... сот жазасын өтеуден
босатады. ... ... сот ... ... ... ... ... тағайындауы мүмкiн және бұл адамдар ҚК-нiң 69 және 75-
баптарында көзделген ... ... ... ... олар ... ... жауаптылыққа тартылып, жазалану мүмкiндiгiн көздейтiн нормаларды
көрсетiп өтуiмiз қажет.
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату институттары ҚК-тің бiр
бөлiмiнде қарастырылғанымен, бұл екi ... ... ... ... ... жақтарынан бөлек, бiрақ та өзара ... ... ... аталған институт екiншiсiне қарағанда мазмұны жағынан
кеңiрек, қылмыстық жазадан босату ол ... ... ... яғни ... жауаптылықтан босатылғанда жазадан босатылу орын
алады және керiсiнше қылмыстық ... ... ... ... ол тек ... ... жауаптылыққа тартылуды бiлдiредi.
Қылмыстық жауаптылық пен жаза арақатынасын ғалымдар ... ... ... ... екi негiзгi бағытты айтуға болады.
Мысалы, И.М. Гальперин, қылмыстық жазадан босатуды қылмыстық жауаптылықтан
бостумен теңестiре ... ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылықтан босатуды бiлдiредi деп айтады[14]. Бiздiңше, С.И. ... ... ... ... Оның тұжырымдауынша, нақты қылмыс жасағаны
үшiн кiнәлi адам үшiн қылмыстық-құқықтық ... ... ... да тоқталғанын бiлдiредi. Алайда, қылмыстық жауаптылықтан
босатуға қарағанда тек ... ... ... ... ... бiр нысаны ғана. Ал басқа авторлар қарастырылып ... ... ... бiр-бiрiне туыс, өзара байланысты құқықтық
институттар болғанымен, ... олар ... ... бiр ғана ... ... ... салдары және процесуалдық қолдану тәртiбi әртүрлi. Бұл
тұста қылмыстық жауаптылықтан босату мен жазадан ... ... ... тек ... ... сонымен бiрге этикалық мәселе деген
пiкiрлер де кездеседi.
Қылмыс жасаудың ... ... ... қылмыстық
жауаптылықтың кеңейтiлген формуласына кiнәлiге сот ... ... да бiр ... ... ... ... бiздiңше, бүтiн мен бөлiктi
теңестiру әдiстемелiк тұрғыдан дұрыс ... ... ... ... жасағанына айыпты деп танылған адамға
соттың үкiмi бойынша жаза қолдану (аталған жазаның орындалуы) қылмыстық
жауаптылықты жүзеге асырудың негiзгi түрi ... ... ... ... да жағдай орын алуы мүмкiн: не айыптау үкiмi шығарылған сәтке
дейiн, яғни орындалуы басталғанша, не ... ... ... бiр ... кейiн сотқа жазаның мақсаттары әлден орындалғаны, ... ... үшiн оған ... ... ... қажет еместiгi
Айқын болады. Мұндай жағдайларда сотталған адам ол ... ... ... ... не ... ... ... босатылады, не (егер жазаның
орындалуы басталса) одан әрi қарай орындаудан босатылады.
Қылмыстық жауаптылықтан босату сияқты, жазадан босату да iзгiлiк пен
әдiлеттiлiк қағидаларын ... ... ... табылады. Ол да өз соңынан
белгiлi бiр ... ... ... ерте ... ... ... фактiсi қорғаушы қылмыстық-құқықтық қатынасты тоқтататын
заң жүзiндегi факт болып табылады. Ендеше мұндай босату әлгiндей құқықтық
қатынас субъектiлерiнiң ... мен ... ... ... ... ... қатынастарды қайта жаңғырту
қылмыстық заңмен арнайы көзделген жағдайларда ғана ... ... ... ... ... бұрын-шартты түрде босату, ауруға шалдығуына
байланысты жазадан босату және ... ... және жас ... ... ... ... кейiнге қалдыру).
Қылмыстық жауаптылықтан босату - қылмыстық заңға және қылмыстық iс
жүргiзу заңына ... ... ... ... ... ... ... қолдануынан бас тарту. Жауаптылықтан босату институтында
сонымен қатар, әдiлеттiлiк, iзгiлiк, жауаптылық, азаматтардың заң ... ... ... ... бiрге жүзеге асырылады. Кейбiр
жағдайларды ... ... ... ... ... ... оған жаза
тағайындап, бiрақ оны нақты өтеуден босату ... ... ... ... ... ... ... өтелмеген бөлiгiн жазаның неғұрлым
жеңiл жаза түрiмен ауыстыру арқылы көзделген мiндеттердi ... ... ... ... Қылмыстық жауаптылықтан босату адамның жасаған
әрекетiнiң қоғамдық қауiптiлiгi аз, онша ауыр ... ... және ... ... ... түзелуi мүмкiн болған жағдайларда
қолданылады. Осыған байланысты ... ... ... және ... ... ... ... жазамен алмастыру институтын орнықтырған.
Қылмыстық жауаптылықтан босату ... ... ... ... ... ... ... болады:
• қылмыстық жауаптылықтан әдетте кiшiгiрiм немесе орташа ауырлықтағы қылмыс
жасаған адам босатылады, ал жазадан босату ауыр және аса ауыр ... ... да орын алуы ... ... ... босатуды соттың айыптау үкiмi шығарылғанға дейiн
сот, тергеушi, прокурор, анықтаушы да ... ... ал ... ... үкiмi ... ... ... және жалпы ереже бойынша тек
сотпен жүзеге асырылады.
Жоғарыда аталған институттардың айырмашылығы тек құқықтық қана емес,
сонымен қатар этикалық ... ... ... ... ... бұл ... ... әрекет жасағандығына кiнәлiлiгiн мойындау ... ... орын алып ... қылмыстық жазадан босатумен қоса қылмыстық жазаны ... ... ... ... болды. Жазаны өтеуден босату немесе оны одан әрi
өтеуден босатудың аталған ... ... ол тек ... белгiленген жазаның мазмұнын құрайтын сотталғанның белгiлi бiр
құқықтарынан айыру ... ... ... ... ... ... отырып, толық немесе iшiнара босату болып
табылады. Алайда ... ... ... құқықтық қатынас тоқтатылмайды,
сондықтан кiнәлi тұлғаны қылмыстық жауаптылыққа тарту аяқталды ... ... ... ... жазадан босатудың анықтамасына
әсер еттi. Қазiргi уақытта қарастырылып отырған институттарды мұншалықты
аралсатыру iс ... ... ... ... ... ... ... босату түсiнiгi жөнiнде әлi күнге дейiн бiржақты түсiнiк
берiлмеген.
Мысалы, С.И. Зельдов бұл институтты ... ... ... ... ... ... үшiн ... деп танылған адамға заңмен қарастырылған
процесуалдық нысанда қолданылған, сонымен қатар ... ... ... жазаны өтеу процесiн нақты кешiп жүрген сотталған адамды
жазаның мазмұны болып табылатын белгiлi бiр ... және ... ... бiрге сотталудың құқықтық салдары – соттылықтан толық
босататын әдiл сот актiсi»[16]. Мұнда С.И. Зельдов жазадан босатуды дұрыс
анықтай келе ... ... ... ... ... ... да ... Козаченко, қылмыстық жазадан босату қылмыстық жауаптылыққа
тартылған адамға жасалған қылмысы үшiн қылмыстық ... ... не ... ... ... ... сәйкес негiзделген және сот актiсiнде
сипатталған бас ... ... ... да И.Я. ... пiкiрiмен
келiсу қиын. Себебi, қылмыстық жазадан қылмыстық жауаптылыққа тартылған
адам емес, тек қылмыс жасағаны үшiн кiнәлi деп ... ... яғни ... байланысты сот үкiмi шыққан адам ғана босатылады. ... ... ... тек ... ... ... жөнiнде болуы
тиiс.
Бұл мәселе жөнiнде Ю.М. Ткачевский: ... ... ... ... ... бұл ... ол тек жазаны нақты өтеуден немесе оны толығымен
өтеуден ғана босатылады» деп негiздi көрсетедi[18]. Сондай-ақ, ... мен С.Н. ... де өз ... ... ... ... ... босатуда қылмыстық заңмен қарастырылған
негiздер бойынша қылмыс жасаған адамды сот:
а) тағайындалған ... ... ... ... тағайындалған жазаны нақты өтеуден босатады;
б) iшiнара жазасын өтеген сотталған адамды жазаны одан әрi ... ... ... ... ғалымдардың берген анықтамаларында назар
аударылатын жағдай, ол бiздiңше, бұл ... ... ... жазадан босатудың барлық түрлерiн қамтымайтындығында. Заң
шығарушы жазадан босатудың түрiне жазаның өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл
жаза ... ... да ... ... 71-бабына сәйкес, ауырлығы
онша емес немесе орташа ауырлықтағы қылмыс үшiн бас ... ... өтеп ... ... сот оның жазасын өтеу кезiндегi ... ... ... ... қалған бөлiгiн оның жеңiл түрiмен ауыстыра
алады. Бұл орайда адам жазаның қосымша түрiн ... ... не ... ... ... ... бойынша: «Жазадан босату деп кiнәлiнiң қылмыс
жасағандығы сотпен белгiленген тұлғаның ... ... ... ... осы ... ... ... Т.Ф. Минязева былай
түйiндейдi: Қылмыстық жазадан босату деп бекiтiлген заң нормалары жүйесiнiң
негiзiнде қылмыс жасағаны үшiн сот ... ... деп ... адамды
қылмыстық жазадан толық немесе iшiнара, шартты немесе шартсыз босатуды
айтуға болады[20].
Сондықтан А.С. ... ... ... ... ... ... Оның пайымдауынша, «жазадан босату деп кiнәлi ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған
мәжбүрлеу шараларын қолданудан немесе одан әрi қолданудан ... ... ... ... Бұл анықтама «тағайындалған жазаның мазмұны»
деген ... ... ... ... ... ... түрiн де қамтып
тұр. Себебi, жазаны неғұрлым жеңiл түрiмен ауыстыру кезiнде бұрын ... ... ... ... ... ... ... баяндалған талдауларды ескере отырып, қарастырылып отырған
институтқа келесiдей анықтама беруге болады: жазадан босату ... ... ... үшiн сот арқылы кiнәлi деп танылған адаға оны жаза
тағайындаудан, жазаны нақты ... ... бiр ... бар ... ... бас ... қарастыратын және арнайы құқық қолдану актiсiнде
көрiнiс тапқан қылмыстық-құқықтық нормалардың жиынтығы. Осы анықтамадан
жазадан босатудың ... ... ... де ... болады. Бiздiң
ойымызша, жазадан босатудың шартты түрлерi деп қылмыс жасағаны үшiн ... ... ... ... және ... ... ... қарастырылған
белгiлi бiр шарттар бойынша жазаны нақты ... ... одан әрi ... ... қажет.
Жазадан босатудың бұл аталған түрлерi жазаны нақты өтеудiң немесе
одан әрi өтеудiң материалдық негiзiн бiрiктiредi. Яғни, ... ... одан әрi ... ... мақсатқа сай келмеуiн бiлдiредi. ... ... ... бұл ... толығымен жүзеге асырылмағандықтан
кiнәлi ... ... бiр ... ... мәнi бар ... Бұл ... ... шартты жазадан босатудың нақты түрлерiн
қарастыратын қылмыстық құқықтың нормаларында ... ... ... мәнi ... ... ... А.И. Рарог мұндай жағдайларға: а) қылмыстық қудалаудың шараларын
үнемдеу; ә) қылмыс жасаған адамды түзеуге ынталандыру және оның тез ... ... ... ... ... ... бейiмделуiне
ықпал ету; б) жазаның ... қол ... ... болмаса жаза
тағайындаудан бас тартуды жатқызады[22].
Қылмыстық жауаптылық пен жазаның шараларын белгiлеу кезiнде «әрекет-
адам» ... ... ... ... табылады. Жаза жасалған әрекет
үшiн тағайындалады, сондықтан ең алдымен қылмыстың ... ... ... жаза ... ... үшiн ... ... өткен iсiндегi
әрекетiн бағалауға негiзделе отырып болашаққа ... яғни ... ... ... ... ... жазаны өтеуден
босатудың сотталған адамды ... оның жаңа ... ... ... алуға
ықпалы сөзсiз.
Қылмыстық жазадан босату жазаны өтеуден босату ... ... ... ... нормаларынан тұратын институт. Ал қылмыстық
iс жүргiзу, қылмыстық ... ... ... ... та ... мәселелердi реттейтiн кейбiр нормаларды қамтуы, осы ... ... ... негiзгi ортақ мақсатының болуымен
түсiндiрiледi. ... ... ... кең ... ... ол
жазаны өтеуден босатуды реттейтiн нормаларды қамтиды және де параметрлерiне
байланысты қылмыстық құқық нормалары ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады.
Айыптау үкiмiнiң ескiру мерзiмi өтуiне байланысты және рақымшылық
немесе кешiрiм жасау ... ... ... ... ... ... ... және оны өтеуден босату тек соттың ғана құзыретiне жатады.
Бiрақ та бұл жерден де өлiм жазасына немесе өмiр бойы бас ... ... ... ... ... ... ... мәселенi сот
шешедi.
Қылмыстық жазадан босатуды жiктеу ... ... ... түрлi пiкiрлердi ұстанады, мысалы, С.М. Рахметов ҚР ҚК-не ... жаңа ... жаңа ... ... ... өтеуден мерзiмiнен бұрын-шартты түрде босату (ҚК-нiң 70-бабы);
2. ауруға шалдығуына ... ... ... ... ... төтенше мән-жайлардың салдарынан жазадан босату (ҚК-нiң 74-бабының 1-
бөлiгi);
4. Рақымшылық ... ... ... актiсi негiзiнде жазадан босату (ҚК-нiң
76-бабы);
5. кәмелетке толмағандарды жазадан босату (ҚК-нiң 81-бабы);
6. кәмелетке толмағандарды жазаны өтеуден шартты ... ... ... ... ... Г.Ф. ... болса, жоғарыда аталғандарға қоса жазаның өтелмеген
бөлiгiн неғұрлым жеңiл жаза ... ... мен ... ... және жас
балалары бар әйелдердiң жазаны өтеуiн кейiнге қалдыруды да қарастырады[23].
Сонымен қатар, жоғарыда қарастырылған ... ... ... ... ... байланысты жiктеуге болады:
• Айқындылық деңгейiне байланысты: мiндеттi, яғни соттың құзыретiнен тыс
және оның формальды шешiмiн қажет етпейтiн жағдайларды ... ... ... өтуi, ... ... Рақымшылық немесе кешiрiм
жасау актiсi негiзiнде) және факультативтi, яғни соттың қарауына жататын
жағдайлар (қалған жазадан ... ... ... түрлерi);
• қолданылу мерзiмiне байланысты: жазаны өтеу кезiнде ... ... ... ... және ... ... (төтенше мән-жайлардың
салдарынан жазадан босату) қолданылатын негiздер;
• жазадан босату мерзiмiнен ... ... ... ... ... ... ... ескiру мерзiмi) болуы мүмкiн.
Жоғарыда көрсетiлген негiздерден ... ... ... ... ... жiктеуге болады деп ойлаймын, мәселен соттың мiндеттi
түрде жазадан босату (мысалы, ҚК-нiң 73-бабының 1-бөлiгiне сәйкес кiнәлiнiң
психикасының ... ... және оның ... ... ... ... ... (мысалы, ҚК-нiң 73-бабының 2-бөлiгiне сәйкес
жазаны өтеуге кедергi ... өзге де ауыр ... ... шегуiне
байланысты жазаны өтеуден босату) және сонымен қатар жазадан босату
қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын негiздер.
Жазадан босатудың заңдық мағынасын, оныњ түрлерiн ескере отырып
анықтаған жөн.
ҚР ҚК-нiң V бөлiмiнде жазадан ... ... ... ... өтеуден мерзiмiнен бұрын-шартты түрде босату (70-бап);
2. Жазаның өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл жаза түрiмен ауыстыру (71-бап);
3. Жүктi әйелдердiң және жас ... бар ... ... ... кейiнге
қалдыру (72-бап);
4. Ауруға шалдығуына байланысты жазадан босату (73-бап);
5. Айыптау үкiмiнiң ескiру мерзiмi өтуiне байланысты жазаны өтеуден ... ... ... ... ... босату (76-бап);
7. Кешiрiм жасау актiсi негiзiнде жазадан босату (76-бап).
Заңдық табиғатына сәйкес шартты түрде соттауды (ҚР ҚК ... ... ... ... ... ... ... норма болғандықтан
жазадан босатудың бiр түрi ретiнде қарастыруға болады. ... ... ... VI бөлiмiнде кәмелетке толмағандарды тәрбиелiк әсерi бар ... ... ... ... ... ... және кәмелетке
толмағандарды жазаны өтеуден шартты ... ... ... ... ... ... да ... қарастырылған жазадан босатудың түрлерi заң әдебиеттерiнде
түрлi негiздер бойынша жiктеледi. Мысалы, Р.Ф. ... ... ... түрлерiн мына екi негiзге байланысты жiктейдi: а) жазадан босату
қолданылатын саты мен сипатын; ә) ... ... ... бiр ... Ол ... ... 1) ... үкiмiн шығару кезiнде жазадан
босату; 2) соттың тағайындаған ... ... ... 3) ... одан ... босату; 4) айыптау үкiмiн шығару кезiнде және жазаны өтеу барысында
жазадан босату. Ал екiншi топқа ... және ... ... ... ... ... шешiмiн шығару сатысын ескере отырып, С.И. Никулин ... а) ... ... жаза ... босату; б) оны ... ... ... ... в) соталған адамды жазаның өтелмей
қалған бөлiгiн өтеуден мерзiмiнен бұрын босату деп үшке бөлiнедi[24].
Жазадан босатуды түрлерге жiктеу сол ... ... ... ... ... және босатудың қылмыстық-құқықтық салдарын негiзге ала
отырып жүргiзiлуi қажет. Сонда ғана жүзеге ... ... ... және ... ... анықтауға болады.
Тап осындай жағдай АҚШ-та аталған уақытта ... ... ... ... ... қатар жүретiн соттың алып қою ... ... мен ... ... ... жою арқылы кейiнге қалдыру
институты жұмыс iстедi. Әр түрлi аталуына ... ... ... шаралар жазаны шын мәнiнде өтеуден босату мүмкiн және сотталғанның
үстiнен сынақ қадағалауды орнатуды қарастыратындарды бiрiктiредi. ... ... ... ... ... кешiрiм беру жүйесiн
бөлiп атаған[25].
1869 жылы АҚШ-та мiндетiне пенитециярлы мекемелердегi кәмелетке
толмаған қылмыскерлердi ... ... ... ... ... Ол
егер жасөспiрiмдер бұдан былай заңға құлақ асатын мiнез-құлық көрсететiн
жағдайда оларды еркiндiкке мерзiмiнен ... ... ... ие ... орай ... жiберу туралы үкiмдi орындайтын лауазымды тұлғалардың
институты пайда ... (Protion ... ... ... ... онша емес терiс қылықтар
жасаған кiнәлi ... ... ... ... ... ... берген ақшалай кепiлпұлына жиi босатып отырған. Мысалы, Джон
Август әр түрлi полицейлiк және муниципалдық ... ... ... рет ... ... сынақ қадағалауы Англиядағы сияқты ақшалай
кепiлпұлмен толықтырылған. Сынақ мерзiмiнiң ... 2 ... бiр ... ... ... ... атап өтуiнше, Американдық заңнамада сынақ қадағалауы
институтының пайда болуына әсер еткен жағдай, ол «ағылшын келiмсектерiмен
бiрге келген ... ... ... ... сондай-ақ Құрама
Штаттарды сипаттаған саяси дамудың шартты босатантындығы жазаны тағайындау
мен ... ... ... мүмкiн жасады»[26].
Алайда, қарастырылып отырған институт бүкiл мемлекеттiк деңгейде
қолданылуы үшiн ... ... жуық ... ... болды (тиiстi заң 1925 жылы
қабылданды). Оны ғалымдар позитивтi бағалап, ... ... ... ... үшiн осынша уақыт қажет болды.
Шартты соттау Ұлыбританияда әлдеқайда терең тамыр ... ... олар орта ... ... ... XIX ғасырда тек заңдық тұрғыдан
бекiтiлдi.
1879 жылы ... ... онша емес ... ... ... ... ... босатуға құқық берiлдi. Сотталушылардан тиiстi
қолхат ... ... ... ... жаңа құқықбұзушылық жасаған
жағдайда ол жаңа жазалауға және ақшалай ... ... ... ... ... ... қылмысты бiрiнiшi рет жасаған,
жазаның ең төменгi мөлшерi кесiлген кiнәлi тұлғаға сот кепiлпұл қою ... ... ... ... ... болды. Кiнәлi тұлға сотқа алғаш
шақырғанда-ақ қалмауға, жәбiрленушiге келтiрiлген залалдың орнын толтыруға
сынақ мерзiмi ... ... ... ... ... Егер ... шартты
бұзған жағдайда, оған жаза қолданып және қосымша айыппұл салынған.
1907 жылы ... ... ... (Protion of offenders act)
туралы Акт қабылданды. Оған ... ... ... ... шартты сотталғандардың мiнез-құлқына бақылау жүргiзу институты
енгiзiлдi. Екiншiден, аталған заңда осындай соттылықты қолдану негiзi ... Сот ... ... қолдану туралы мәселенi шешу ... ... ғана ... ... ... жеке ... қатысты
жақтарды: жасы, денсаулық жағдайы, ақыл-есi, өмiрлiк тәжiрибесi және басқа
да қасиеттерiн есепке алуы ... ... ... бұл ... ... ... деп ... басқа да тәжiрибе орнықты. Францияда, Бельгияда және
басқа да мемлекеттерде сот үкiм ... және жаза ... ... ... түрде босатуға қаулы шығарды. Бұл жерде оғн тек ... ... ... ... ... ... жоқ.
Жазадан босатылатын адамға қандай да бiр мiндеттер жүктелу не
жүктелмеуiне байланысты жазадан босатуды ... және ... деп ... ... түрлерiне: шартты түрде соттау, жазаны өтеуден мерзiмiнен
бұрын-шартты ... ... ... ... және жас балалары бар
әйелдердiң жазаны өтеуiн ... ... ... босатудың қалған түрлерi
шартсыз және түпкiлiктi болып табылады.
Айқындылық деңгейiне байланысты жазадан босату ... ... ... ... ... тобы заңның өзiнде қолданылуы
Айқындалған, соттың құзыретiнен тыс және оның ... ... ... ... ... а) ауруға шалдығуына байланысты; б)
Рақымшылық жасау актiсi ... в) ... ... ... ... ... мерзiмiнiң өтуi. Ал басқа түрлерi факультативтi болып табылады.
Қолданылу ... ... ... босатуды бiздiңше: жазаны өтеу
кезiнде (мерзiмiнен бұрын-шартты түрде босату) және жаза тағайындау ... ... ... деп те ... ... қылмыстық заңына сәйкес қылмыстық жазадан босатудың түрлерi
мен Қазақстан ... ... ... ... бар екенiн мынадан көруге болады.
Қылмыстық жазадан босатудың түрлерi ... ... ... ... ... ... Қылмыстық кодекстің 12-
тарауында былай көрсетiлген:
1. ... ... ... ... ... түрде босату (РФ ҚК 79-бап);
2. Жазаның өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл жаза ... ... (РФ ҚК ... ... ... ... жазадан босату (РФ ҚК 82-бап);
4. Жүктi әйелдердiң және жас балалары бар әйелдердiң жазаны өтеуiн кейiнге
қалдыру (РФ ҚК ... ... ... ... мерзiмi өтуiне байланысты жазаны өтеуден босату
(РФ ҚК 83-бап);
Қылмыстық кодекстің ... ... ... екi ... ... етуге байланысты (РФ ҚК 84-бабы);
2. Кешiрiм жасауға байланысты (РФ ҚК ... ... ... қарастырылған түрлерi:
1. Кәмелетке толмағандарды жазадан босату және тәрбиелiк әсерi ... ... ... (РФ ҚК ... ... ... шартты түрде босату (РФ ҚК 92-бабы);
Қылмыстық жазадан босатудың түрлерi бiр топқа, екнiшi топқа дәстүрлi
түрде жазадан босатудың ... және ... ... жатқызылады.
С.И. Никуллин жазадан босатудың бұл түрлерiн үш топқа бөледi:
1. Кiнәлiнi тағайындалған жазадан босату;
2. Оны ... ... ... түрде босату;
3. Жазаның қалған бөлiгiн мерзiмiнен бұрын босату.
И.Я. ... ... ... ... ... үш ... бөлiп
қарастырады: шартты, шартсыз және жалпы (жан-жақты) ... ... және М.М. ... ... ... ... 12 және 13 ... көрсетiлген түрлерiн жазадан босатудан
негiзсiз шектеп тұрған ... ... ... ... түрлерi заң әдебиеттерiнде
түрлi негiздерге ... Есте ... бiр жайт ... ... ... ... және ... iс жүргiзу
заңнамаларындағы өзгертулерге байланысты ... ... ... алды.
2 ЖАЗА ТАҒАЙЫНДАУ
2.1 Әдет-ғұрып заңдарындағы жаза тағайындау
Ертедегі қазақтардың күнделікті өмірде ... ... ... ... ... ... ... істерді шешу билерге жүктеліп тұратын
болған. Бұрын ... ... дау ... ... ... өз
араларында өмір сүріп, біте қайнасқан, алайда олардың мінез-құлқын ... ... ... ... шешіп, әрі билік шешімінде мүлде қателеспеген.
Билер өздеріне жүктелген міндетті жете түсініп, ең ауыр ... ... ... шабуға, мейлінше назар салған. ґйткені ... ... ... ... ... ... да ... ұрыларды аяусыз
жазалап отырды. Олардың ... ... ... ... ... ... хұқы жоқ еді. Билердің ұрылардың бай не атақты ... ... ... ... Жеті ... негізінде Төбе би мен
Майқы билердің үлгілері, Қасым ханның қасқа жолы Есім ... ескі ... ескі ... ... Бұл ... ... ... сонда ол
қатал кесім, өлімге тыиым салғандығы. Қанға қан ... жан ... ... ... құн ... , айып тағу ... жаңа ... түрлерін
далалық құқыққа енгізуінде.
Жеті жарғы—көшпенді қазақ халқының Ата заңы. Ол Қасым салған қасқа жол,
Есім салған ескі жол ... дала ... ... ... ... өңдеп,
дамытып, толықтырған билік үкім нұсқауларының жиынтығы. Жеті ... ... ... ... ... ... күнәсіне, жеке басына және т.б.
жағдайларға қарап әртүрлі жаза ... ... ... бір түрі ... жаза ... өзі жеті ... және оны ... аясы да кең болған.
Бірінші айып- қаранар беру.
Екінші айып- қара қазан төлеу.
Үшінші айып- қара мылтық ату.
Төртінші айып- қара ... ... ... ... қара ... ... ... жеті бастаған тоғыз жөнелту.
Ал енді құнға келетін болсақ, оның түрлері тіптен көп. Қазақтарда ... ... ... кісі ... ... ... некелі әйелін ұрлау немесе зорлау;
- бірнеше дүркін ұрлық жасау ... ... ... кісі ... ... ... Қазақтардың әдет
–ғұрып заңдарына сүйенсек кісі өлімі тек жағын туыстары үшін ғана ... ... ... ... ... кегіне айналып отырғандықтан,
тек осы істерге жаза ... құн кесу ... ... тәжірбиелікті,
парасаттылықты, ақылдылықты, әділеттілікті талап еткен. Құн ... ... үшін әр ... болған.
Сүйек құны. Оған өлген адам сүйегі үшін төленетін құн жатады. Мәселен
өлген адамның сүйегі туған туысының қолына түспей жоқ ... ... ол ... екі ... сүйегін төлеуі керек.
Өнер құны. Оған жүлде алған атақты адамның құны жатады. Жүлде алған ... ... ... мен ... түсіп бәйге алған балуандар есептеледі.
Олардың құны үшін екі ... құны ... ... Бұл екі ... кейде
үстеме құн деп есептейді.
Қазақтың әдет ғұрпы бойынша күйеуі бар әйелді ойнас үстінде ұстағаны
үшін ерінің сол ... ... де ... және осы ... үшін ... ... бар. Егер ... ойнас жасағанына 4 адам куә болса,
оның қылмысы әшкере болды деп саналған. Ондай жағдайда күйеуінің көзіне ... әйел мен оның ... ... ... ... өлім ... ... берілген. Өзгенің әйелін келісімсіз алып қашқан адам өлім ... ... құн ... кесілген. Егер әйел өз еркімен қашса, оны алып
қашқан адам ... ... ... ... қыз қосып береді.
Қазақ заңы бойынша қызды зорлап, арын төгу кісі өліміне тең, кінәлі кісі
өлім ... ... Егер қыз ... ... зорлаушы қалың мал
төлеп үйленсе, онда ол ... ... ... ... құн ... ... ... да босатылады.
Осы мысалдар қазақтардың әдет ғұрпындағы жазалардың ... Жаза ... ... ... қылмыскердің қылмысты
жасауындағы іс әрекетіндегі ерекшеліктерге, кінәнің деңгейіне, жасына,
дәулетіне, ... ... ... және т.б. назар аударып отыру жазаның
тиімділігіне өте әсер ... ... жаза ... кезінде барлық
мәселелерді қамтып отырған.
Қылмыс жасаған адамның кінәсін ауырлататын ... ... ... қазақтың әдет құқықында мынадай жағдайларда қылмыс
адамның кінәсін ауырлатады деп қаралған:
- егер ... ... ... ... ... ... тудырса;
- егер қылмыс өз қауымының ішінде жасалса,
- киіз үйде жасалса,
- отағасына қарсы жасалса,
- үлкен мөлшерде шығын келтірсе,
- қылмыс қайталанса және ... ... ... ... ... адам бірігіп немесе қару қолданып жасаса,
- қылмыс әлдебір табиғи апат кезінде жасалса.
Қазақтың әдет құқығында ... ... ... жасаған адамның
кінәсін жеңілдетеді:
- егер қылмысты құрметті адамдар қатарындағы адамдарға қарсы жасаса,
- басқа қауымдастыққа ... ... ... ... ... қарсы жасаса,
- қылмыскер кінәсін мойнына алса,
- қылмысты бірінші рет жасаса,
- қылмысты мас күйде жасаса,
- нәтижесінде шамалы ғана шығын келсе және ... ... орын ... жапа ... тарапынан болған қысым реніштің нәтежиесінде ашу үстінде
жасаса,
- қылмыстың жасалғанына көп уақыт өтіп кетсе.[29]
2.2. Қазіргі күнгі жаза тағайындаудың өзекті мәселелері
Қазақстан Республикасында сот ... ... ... тек ... ... ... сотпен жергілікті соттарына жүктелген.
Сондай-ақ қылмыстық жауапкершілікке тартып жаза ... ... ... ... ... ... ... және айыпкердің жеке басының
да, әрекетінің де қоғам үшін аса қауіпті ... ... ... ҚК-тің 37, 38-баптарының талаптарын бұлжытпай орындау ондай
адамдарға заңды, дәлелді және әділ жаза тағайындаудың ... ... ... ... ... ... жаза тағйындалғанда, соттар заңда
көрсетілген жеңілірек жазаны ауырырақ жазаға сіңіру ... ... ... не ... ... қосу принциптерін үкімде дәлелдеуі
керек.
Үш және одан да көп қылмыстардың ... ... жаза ... жеке – жеке ... ... ... ... немесе
ішінара қосып жіберуін, ал басқаларын сіңіртіп жіберуіне (мысалы, ... ... ... ... ... ... ... қосып жіберуге және
түзеу жұмыстарын немесе айыпты сіңіртіп жіберуге) құқысы бар.
Заңның мәні бойынша, сот қылмыстың жиынтығына ... әр ... ... ... және әр ... жаза ... ... жеңілірек жазаны
ауырырақ жазаға сіңіру жолымен жинақтап бірақ тағайындауға хақылы. ... жаза ... ... ... ... ... ... реттпен
көрсетілсе сондай рет бойынша анықталатынын ескеру керек. Егер жиынтыққа
кіретін ... үшін түрі және ... ... бір жаза ... бір жазаның басқа бір жазаға сіңіруі жолымен қорытынды жаза тағайындау
заңның тиісті баптарының ең ... ... ... ... ... ... етіледі.
Жасалған қылмыстың барлық мән-жайын жан-жақты, толық әрі әділ ... заң ... ... кісі ... ... ... қараған
кезде ерекше ескерілуі тиіс. Себебі, одан айыптының әрекеті ... ал ... ... ... ... заң ... өлім
жазасы қолданылатындығы осыған байланысты екеніне соттардың назары
аударылатын ... ... ... адам ... ... ... ... алдын ала келісім болған-болмаған, олардың арасында рольдердің
бөлісілген-бөлісілмегенін, сондай-ақ қатыстылығы ... ... ... ... ... да барлық ... ... ... ... ... ... жеке-жеке жаза
тағайындауға тиіс.
Кісі ... ... ... ... жәбірленушінің өмірін сарап ету
процесіне өздері тікелей ... ... осы ... ... жасағандар
деп табылады. Олардың әрекеті ҚК-тің 88-бабының тиісті бөліктері және ... ... ... ... қатысы бар, бірақ кісі өлтіру
процесіне тікелей қатыспағандардың ... ... ... ... ... деп танылғанда, дәрежелеу ... ... ... және ... ... ... тиіс.
Қылмыс субъектілерін сипаттайтын дәрежелеу белгілері (ерекше қауіпті
рецидивистің немесе бәрін қасақана кісі өлтірген адамның ... ... тек ... ... бар ... қатысушылардың әрекетін
дәрежелерге ғана ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар қылмысқа қатысушылар үшін
оларға ондай жағдайлар алдын ала мәлім болғанда ғана ... бір топ ... ... ... ... ... қылмыс жасаған
бандаға қатысушыларды айыра білген жөн. Қарулы банданы ұйымдастырғаны,
оған және ... ... ... үшін ... ... ... бабына банданың қылмысты әрекеттерінен мүмкін болатын зардаптары үшін
жауапкершілік көрсетілмеген. Осыған орай бандаға қатысушы ... ... ... ... қылмыстардың жиынтығы бойынша бандитизм және ... ... ... дәрежеленуге жатады.
Қасақана кісі өлтіру тікелей де, жанама арам ... де ... ... ... еске ... жөн. ... ... өлтіруге оқталу
қылмысты, тек тікелей ниетпен жасалады. Бұл жағдайда айыптының ... ... ... жәбірленушінің өлерін біліп, ... ... оның ... байланысты емес себептерден адам өлмей қалады. ... ... ... шын ... ... өлтіруге
бағытталған ба, дегеніне жетуге ... ... ... болғанын
анықтау қажет.
Соттар мынаны ескеруге міндетті: ҚК-тің 37-бабының 3-бөлігін қолданған
жағдайда, қылмыс жиынтығы бойынша тағайындалған қорытынды жаза ... ... ... ... ... ... ... өйткені мүндай жағдайда
жазаларды сіңірткен немесе қосқан кезде сот ... ... ... ... неше үкім бойынша жаза тағайындалған соттар бұрынғы үкім
бойынша ... ... ... ... ... мен ... және ... тиіс, жазаның өтелмеген бөлігі ҚК-тің 38-бабының
негізінде жаза үкім бойынша тағайындалған ... ... ... ... ... үкім ... жазаның өтелмеген бөлігі болып мыналар саналады:
- шартты жазаға сотталған кездегі, сондай-ақ ҚК-тің 41-1 бабында үкімді
орындауды кейінге қалдырылған ... ... ... ... ... шарасы ретінде қамауға алыну немесе ... ... ... ... мерзімі;
- міндетті түрде еңбекке қатыстыру ... бас ... ... ... ... және ... ... еңбекке қатыстыру арқылы бас
бостандығынан айырған орының ... ... ... ... ... ... мерзімінің өтелмеген бөлігі соталған кісінің жұмыстан
қашқан уақыты;
- ... шын ... ... ... бұрын сотталған адамның
жазасының бір бөлігі.[30]
Бұрынғы үкім бойынша тағайындаған жазаны өтелмеген бөлігін ... ... ... ... егер ... осы түрі үшін ... жазаны ең жоғарғы шегінде белгіленбесе, сот үкімінде ... ... ... ... ... ішінара қосқанда,
қорытынды жаза қалайда мөлшері жағынан ... үкім ... ... жазалардың кез келген жоғары болуы керек.
ҚК-нің ... ... ... сай бұрынғы үкім бойынша
тағайындалған өтелмеген қосымша жаза түгелдей немесе ішінара ... ... ... болмаса түгелдей ішінара жаза үкім ... дәл ... ... ... ... бұл қосымша жаза
қосымша ... дәл осы түрі үшін ... ... ... Әр түрлі қосымша жазалар өз алдына бөлек орындалады1.
Егер соталған адам үкімді орындауды кейінге қалдырған кезең ... ... ... сот жаза ... жасаған үшін тағайындалған жазасы ҚК-тің 38-
бабына сүйене отырып, бұрынғы үкім бойынша өтелмеген бас ... ... ... ... Ондайда үкім орындаудың кейінге қалтырудың бұзу
туралы ... ... ... жоқ. ... ... ... ... өткен соң жасалған жаза ... ... іс тек ... ... ... туралы немесе оның алғашқы үкімі бойынша ... ... ... ... өтеу үшін ... туралы мәліметтер бар
болғанда мынаны шешімін таба алады. Мұндай мәліметтер жою ... ... сот ... кезінде сұратып алуы мүмкін болмағанда, жаза қылмыс
туралы істі қосымша ... ... ... ... ... орындалуы кейінге қалдырылған үкім бойынша ... ... ... өтеу үшін жібергендігі туралы соттың заңды
күшіне енген ұйғарымы бар болса, сот жаға ... ... ... ... неше үкім ... (ҚК-тің 38-бабы) жаза тағайындаудың ережелерін
қолдануға ... ... ... ... деп танылған адам жөнінде үкім шығарғанда, сот
әлгі адамды ... ... ... лауазымнан айырудың, сонымен ... ... СССР ... ... ... ... және
Автономиялық Республикалардың Жоғарғы Кеңесінің Президиумы немесе ... ... ... ... ... болмаса құрметті, әскери немесе
басқөа атағынан айыру туралы ұсыныс жасаудың орындалуы туралы ... алу ... ... ... ... ... туралы мәселені мерзімді
қызметте жүрген адамдар мен запаста ... ... ... ... де талқылап алу керек. Сотталған адамды әскери немесе арнаулы
лауазымнан айыру ... оны ... мен ... ... жөнінде
ұсыныс енгізу туралы соттың шешімі жөнінде үкімде айтылуы керек.
Істі кассация және қадағалау реттінде қарағанда, соттар үкім ... ... ... ... негіздерін сақтауын, таңдап алған
жазаның қылмыстың ... және ... ... жеке ... қылмысты іс жүргізу заңының үкімдегі жаза туралы шешімді және
істің ескерілген нақты мән ... жазу ... ... ... тексеруге тиіс. Жоғары түрған соттар бір неше сатыдағы сотадың
жаза тағайындаған кезде ... ... мен ... ... ... ... анықтап, олардың болдырмаудың шараларын жасап отыру керек.
Бір неше сатыдағы ... ... ... ... ... сотталған
адамның қылмысы жасауға қатысу түрін, жауаптылықты ауырлататын мән
жайларының бар ... ... ... ... емес деп ... ... және ... үкімге өзгеріс енгізе отырып (мысалы: ... бір ... бір неше ... алып ... ... ... ... емес, қылмысға көмектесуші деп танып оның іс-әрекетінен
қылмыс жасауға оқталу емес, ... ... ... ... ... ... ... сотталған адамның жаза ... ... ... ... және заң мөлшерін өзгерісіз қалдыруға қақылы,
бірақ ... ... ... ... ... адамның нмесе оның қорғаушысының арызы бойынша істі қарап
отырғанына және анықтау, алдына ала тергеу немесе сот ... ... ... бір ... ... үшін ... бұза ... кассация сатысындағы соттың
соталған адамның жағдайын нашарлатып ... ... ... ... ... жоқ.
Сот шешімін қадағалау ретінде қайта қарау тек қана наразылық бойынша
рұқсат етілетіндіктен, ... ... ... ... ... ісі
қысқартылған адамның жағдайын тек ... ... ... ... ... ... шығаруға соттың қақысы бар. Мұндай жағдайда
сотталған адмдар жөнінде ... ... ... ... ... жіберетін шешім қабылдауға қақысы жоқ.
ҚІЖК-тің 362-бабына сәйкес үкім, ұйғарым, соттың қаулысы ... ... ... ... бір жыл ... ... адамның жағдайын ауырлатып
жіберетін қандай негізге сүйенсе де қадағалау ... ... ... адамды аса қауіпті рецидивист деп тану, еңбекпен ... ... ... ... үкімді орындауды, кейінге ... ... ... түрде мерзімнен бұрын босату, бас ... ... ... ... ... шартты түрде босату және т.б.
шешімдерді бұзу). ... ... ... ... ... ... ... заңды күшіне енген күннен бастап қадағалау сатысындағы соттың
шешімі қабылданған күнге дейін ... ... ... ... сот ... ... ... жаза
тағайындаған кезде жазаларды сіңірту принципін қолданса, ... ... ... - ... бұл ... ... жиынттыққа
кіретін бір немесе бір неше қылмыс үшін жазаны жеңілдеткенде де, жазаларды
қосу ережелерін қолдануға қақысы жоқ.
Егер бірінші сатыдағы сот ... үкім ... жаза ... ... ... сіңіруді заңға қайшы немесе жазаның өтелмеген мерзімін
қосуға мүмкіндіктің жоқтығынан ... ... ... қадағалау
сатысындағы сот соңғы үкім бойынша берілген жазаны жеңілдеткен жағдайда
бұрынғы үкім ... ... ... өтелмеген бөлігін ішінара немесе
түгелдей қосып ... ... ... ... жаза оған кейінгі сатыдағы
соттың енгізген өзгертулерден кейі де үкім бойынша тағайындалған жазаның
мөлшерінен аспау ... істі ... ... бір ... ... аса ауыр ... үшін жауаптылққа тартатын баптарын жатқызғанда, егер соталған
адамның жағдайын нашарлатпайтын және оның қорғану құқығын ... ... ... ... ... сот жаза ... ... қарап отырып, ҚК-
тің 37-бабында көрсетілегн ережелдерді қолданады. Мұндайда ... ... ... ... жаза ... сатысындағы сот
белгілеген жазадан қатаңдау болмау керек.
2.3. Жаза тағайындаудағы ... мән ... ... Конституциясының барлық адам заң мен сот
алдында тең, адамды ... ... ... де ... жазаға
тарта да алмайды деген қағидаларын басшылыққа ала отырып, қылмыстың
түрі мен ... ... ... және қоғамдағы ... ... ... ... істі ... қылмыстық және
іс жүргізу ... ... ... ... ... аударуға тиіс. Заңның ... ... де ... ... немесе ауырлататын жағдайларын ескере отырып, жаза
тағайындау кезінде соттар оған жеке ... ... ... ... бұлжытпай орындауға тиіс. Жаза ... ... және ... керек және жасалған қылмыс үшін жауаптылықтың болмай ... ... ... сәйкес соттар жауаптылықты ... ... ... ... ... жаза ... ... үкімде
оларды ескеруге және көрсетуге міндетті. Егер заңда ... ... ... ... ... қылмыстың бір белгісі
ретінде қылмыстың кодекстің айрықша ... ... ... ... онда ол сол ... үшін жаза тағайындаған кезде
жауаптылықты жеңілдететін немесе ауырлататын жағдай ... ... ... ... дәрежесін анықтағанда, нақты қылмыстық
әрекет (кінәнің түрі, тәсілі, жасаған қылмыстық ... мен ... ... ... әрбір сыбайластық қылмысқа қатыстылыңының дәрежесі мен
сипаты т.б) ... ... ... ... ... ауыр ... әсіресе қылмысты топталып жасаған, бұрын
сотталған, бірақ түзелгісі келмейтін адамдарға заңда ... ... ... ... керектігінен аударылады. Сонымен қатар ауыр емес
қылмыс жасаған, ... ... ... ... ... адамдарға
жаза тағайындағанда бас бостандығынан айырмайтын заңда көрсетілген ... ... ... да ... ... жеке басының мәліметтерін жан-жақты, толық және
объективті түрде ... ... ... бұл ... түрі ... белгілеу үшін елеулі мәні бар. Атап айтқанда, ... ... ... ... ... мен оған деген
көзқарасын, білімі, ... ... ... ... ... ... қарай, заңға сәйкес сот мас күйінде істелген қылмысты
ауырлататын жағдай деп танымауға қақылы болғандықтан, бұл ... ... ... ... ... ... адамның бұл
жағдайға тап болған жайын (кәмелетке ... ... ... ... жеткізуі т.б.) анықтап, ескеру керек.
Бұрын жасаған қылмысы сот ... ... және сол ... ... жойылмаған немесе одан арылмаған, болмаса бұрын жасалған
қылмыстың кейінгі ісі бойынша оған ... ... айып етіп ... ... ... ... бұрын қылмыс жасаған ... ... ... ... қылмысқа тән белгі немесе жауаптылықты ауырлататын
жағдай ретінде қаралуы мүмкін екендігін соттарға түсіндіру ... ... ... ... ... немесе
ауырлататын жағдайларды, атап айтқанда: сотталушының жазадан құтқарудың
дәлелі, ... ... ... туралы мәселенің шешімдерін, шартты
жазаны ... ... ... ... жеңіл жаза
тағайындау, сондай-ақ жазаның қай түрімен ... ... ... ... көрсету керек екенін белгілейтін ҚІЖК-ін 300-
бабының ... ... ... ... ... адамды айыпты деп таныған сакциясында жазаның әр түрі ... ... онда сот үкім ... кезде белгілі бір жазаның таңдалып
алынғандыңы жөнінде қабылдаған шешімінің дәлелдерін үкімде ... ... ... ғай ... қолданылуы керек екендігі ... ... ... тиіс.
Егер жасалған қылмыстың сипаты мен қоғамға ... ... ... жеке ... ... ... неғұрлым
жеңілірек жазаны таңдап алуға мүмкіндік беретін болса, ... ... мен ... ... ... ... ... қолдану
қажеттілігі, бас бостандығынан айыру жазасын тағайындауға ... ... ... ескеру тиіс.
Жасаған әрекетінде қылмыстың белгілі бір, бірақ онысы қоғамға елеулі
ғауіп тұғызбайтын адамдарға ... онда ... ... жаза ... ... ... және ... тәрбилеу мүмкіндігі жғндегі мәселені қарап,
ондай адамдарды ҚК-тің 45-бабының 3-бөлігіне сай қылмыстық ... ... бар ... босату керек.
Соттар бас бостандығынан айырмай тұзеу жұмыстары жазасын тағайындаған
кезде, жазаның бұл ... ... ... үшін ... мәні бар ... қабілеттілігін, отбасы жағдайын, қолындағы балаларын, еңбекке
қатыстылығын, айыптының жұмыс істемеу себептері, т.б.) ... ... ... ... тұзеу жұмыстарын өтеуге кедергі болатын мәліметтері
анықтаған жағдайда, сот ... ... ... басқа түрін тағайындау керек.
Жұмыс орында өтейтін тұзеу жұмыстары жазасын тағайындағанда, қызмет
бабын ... ... ... ... ... қылмыс жасаған адамдарға
жазаның бұл түрін қолдану оның ... ... ... ... ... ... деп мәселен, орынсыз ... ... ... ... ішіп ... тануға болатындығын түсіндіру керек.
ҚК-тің 25-бабының 4-бөлігінің мәні бойынша, егер бүндай ... ... ... ... ... ... ескертуіне кейінде
жалғаса берсе немесе қайталанса, яғни ол қасақана істелсе, яки соталған
адамның жазаны ... ... ... ... ... ... айыпты деп тапқан ҚК-тің баптарының санкцияларына ... өтеп ... ... сот ... өтелмеген тұзеу жұмыстары
уақытын сондай мерзімдегі бас бостандыңынан айыру ... мен ... ... ... ... ... ... бұрын сотталмаған
адамдарға қолданылатындығын соттар ... ... ... жаза ауыр ... қатысқандардың кейбіріне, егер олар негізгі қылмыскер ... ... ... жасаған кездегі жайлар мен оның жеке басына ... ... ... ... ... бола ... жағдайда
ғана қолданылады.
Алғаш рет үш жылға дейін бас бостандығынан айырылуға кесілген адамдарға
жаза тағайындағанда, міндетті ... ... ... ... ... түрде
сотауға немесе үкімді ... ... ... ... ... ... болған жағдайда, сот қылмыстың жазаның мұндай түрлерін
тағайындай алады, бірақ көрсетілген ... бір ... ... қақысы
жоқ.
Бұрын бас бостандыңынан айырылған, соның ішінде бас бостандыңынан шартты
түрде айырылған немесе үкімнің ... ... ... және де ... ... бойынша сотталғандығы жойылмаған немесе арылмаған
адамға соттың үкімнің ... ... ... ... ... ... ... мән –жайлары мен жеке басын ... ... ... ... жоқ жаза ... ... бар болса және
қылмыстың заң санкциясында мұндай жазаның түрлері бас ... ... ... ... ... ... түрін, үкімді орындауды кейінге
қалдыруды қолдану түрін заңының ... ... ... ... ... ... бұл адамға қолдану мүмкін емес болғанда ... ... Оның ... ... ... ... ... бас бостандыңынан айырылған және бір мезгілде ... ... адам ... ... ... ... ... негізгі
жаза жағынан кейінге қалдырылуы мүмкін, бірақ үкімнің қорытынды бөлігінде
бұл міндетті түрде көрсетіледі. Егер сот ... ... ... ... онда бұл үкім ... ... ... орындала бастайды.
Шартты түрде жазаны тағайындағанда, еңбекке міндетті түрде қатыстыра
отырып шартты түрде ... ... ... ... ... үкімде еңбекпен түзеу мекемесінің түрі көрсетілмейді.
Шартты жазаны қолданғанда немесе үкімді орындауды кейінге қалдырғанда
төрағалық етуші ... ... оның ... ... ... санау мерзімі кезегінде, яки кейінге қалдырылған ... заң ... ... соңы неге ... ... ... орындауды кейінге қалдыру мерзімі мен санау мерзімі соттың ... ... ... үкім ... ... бастап
есептеледі.
Кейінге қалдырылған мерзім біткеннен кейін соталған адамның еңбекке
немесе оқуға қатысына кейінге қалдырылған ... ... оның ... ... ... ... қарап, сот соталушыны жазадан
босату жөнінде немесе оны үкім белгілеген бас ... ... ... жіберу жөнінде ұйғарым шығарды.
Егер үкімді орындауды кейінге қалдырған адамға жазасын өтеуге ... ... ... ... оның кейінге қалдырылған мерзім ішінде
жаңадан қылмыс жасағаны анықтала қалса, ... ... ... ... ... ол ... істің жаңадан ашылған мән-жайларына
байланысты қайта қаралуы мүмкін.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес, өлім ... ... ... ескеріліп, жазаның мұндай мөлшері оны
тағайындаудың қажеттілігіне ... ... ... жағдайлар негіз
болғанда және аса ауыр ... ... адам ... ... болғанда ғана
қолданады. Өлім жазасын қолдану барлық ... ... ... ... және сотаушыны мейлінше толық ... ... ... ... дәлелденген болу керек.
Соттардың қосымша жаза тағайындау мәселелеріне баса назар аударған жөн,
өйткені ... және ... ... ... ... ... оны ... принципін дәйекті түрде жұзеге асыруға, жазаның мақсатына жетуге
көмектеседі.
Қылмыстық заңның баптарының ... ... ... қолдану немесе
қолданбау мүмкіндігі айтылған болса, онда соттардың оны тағайындау ... ... ... ... дәлелдерін үкімде міндетті түрде
көрсетуге тиіс. Ал қосымша жаза жолданылмаған жағдайда үкімнің ... ... ... қабылдануына сілтеме жасамайды.
Айыптыны соттаған кезде қылмыстық заңының баптарында ... ... ... деп ... сот оны ... ... көрсетілген
шарттар болған жағдайда ғана ... ... ... ... ... дәлелдерін үкімде міндетті түрде ... ... ... мүмкін.
Сотталушыны айыпты деп таныған қылмыстық заң ... ... жер ... ... қуу, ... ... айып салу ... шаралар көрсетілген жағдайда ғана соттардың ... ... ... ... аударылады.
Қылмыстық заңда көрсетілген қосымша жаза ... ... ... жаза ... санкцияларында көрсетілмесе немесе жазаның ... ... ... болса, сол түрде сотталушыңа талдалып алынбаса
да, соттың мұндай ... ... ... бар. Мұндайда қосымша
жазаның тағайындалғандығы туралы үкімнің ... ... ... ... ... ... ... болу керек. Қосымша жазаны сотталушыны айыпты
деп таныңан қылмыстың заң баптарында көрсетілген ... ... ... жаза ... ... ... қолданылса, оның мерзімі
заңының жазаның осы түріне белгіленген ... ... ... тәркілген кезде оның мөлшерінің үкімде нақты көрсетілуін соттар
есінен шығармауға тиіс, ал тәркілеу сотталған адамның жеке басына ... ... үкім ... кезегі жалпы ортақ меншіктегі оның ұлесіне
ғана ... ... үкім ... кезе ... жоқ ... оның ... ... бола алмайды.
Бұл жерде Республика Жоғарғы Кеңесі Төрағасының 1962 жылы 13 маусымдағы
жарлығы бекіткен тізбедегі мүліктердің тәркілеуге жатпайтынын ескере ... ... ... ... атқаруы немесе белгілі бір қызметпен
айналысуына (қолы босамауына) байланысты ... ... ... ҚК-тің 26-
бабына сәйкес сот жасаған қылмыстың сипатын ескеріп, сотталушының ... ... ... ... ... ... ... айналысуы құқығынан
айырылуы жөнінде мәселені қарауға міндетті. Бұл жазаны тағайындағанда
үкімнің қорытынды ... ... яки ... түрі ... ... ... ... қақысы жоқ қызмет аясын ... ... ... ... ... да бір ... жұмыстеу құқығынан айыруға
болмайды. Үкім шыққан кезде сотталушы адам ... ... ... ... жасаған қылмысқа қатысты қызметпен ... да, бұл ... ... ... ... ... бола алмайды1.
Адамның көлік құралдарын жүргізу ... о ... ... да, ... жаза ... ондай құқықтан айырылған болса да, қылмыстың заңнан
санкцияларына ... сот оған ... жаза ... ... ғұралдарын
жүргізу құқығыныан айыруды тағайындауы мүмкін.
ҚК-тің 39-бабында көрсетілген жағдайлардың жоқтыңына қарамай, қосымша
жазаның тағайындалуы міндетті ... ... бір ... қызметте болуы
немесе нақтылы қызметпен айналысуы ... ... ... ... ... мерзімінің көрсетілмеуін, қосымша жазаның тек ғана
қылмыстардың жиынтығы ... ... ... ... қосымша
жазаның (немесе оның бөлігінің) заң бойынша тағайындалған жаза жазаға
қосылмауын қосымша жазаны ... ... деп ... керек, ал бұл үкімді
бұзуға негіз бола алады.
Кассация (қадағалау) сатысы ... ... ... ... алады, егер
бұл соталушының жағдайын ауырлатып жібермесе (мысалы, соттаушының лауазымды
болу немесе қызметтпен айналысу және басқада құқығынан ... ... ... жаза ... ... ... қылмыстың белгілері
бар әрекет жасаған ... ... ... босатуға және
әкімшілік жауапқа тартуға негіз беретін заң талаптарын сағтауға тиіс.
Қылмыстың белгілері бар ... ... ... ... ... ... ... қылмыстың жаза қолданбай-ақ оның түзелетіндігі мен
қайта тәрбилеуге ... ... ... іс ... ... толық
және объективті түрде қарағаннан кейін және заңды бұзушының жеке ... ... ... ... ... бар әрекет жасаған адам әкімшілік жолымен жауапқа
тартыла ... оған ... жаза ... оның тұзелетіндігі мен
қайта тәрбиленетіндігі көз жеткізерлік дәлелдер болғанда ғана, ол қылмыстың
жауаптылықтан ... ... ... ... қабылдауға кедергі болатын
жағдайларға істің мән-жайнын ескере отырып, ... ... ... ... сотталғандыңын немесе маскүнем яки нашақор деп танылуын
тағы басқа жатқызуға болады.
Қылмыс ... ... ... 16-ға толмағандарды әкімшілік жолымен
жауапқа тартуға болмайтындығын ... ... ... ... ... ... сол үшін заң ... бір жылға дейін бас бостандығынан
айыру немесе одан да ... жаза ... ... ... ... бір ... ... байланысты істі және оның жеке басының ... ... ... істі ... және ... көрсетілмегендей (ҚК-
тің 49-6-бабы). Тәрбиелік шара қолдану туралы мәселені қарау ... ... ... заң ... бір ... ... бас ... айыру
немесе одан гөрі жеңілірек жаза белгіленген қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... негіз болған жағдайда, іс
соттың тәртіптеуші мәжілесіне ... Адам ... ... сот ... істі ... туралы дәлелді ұйғарым шықарады,
ал ұйғарым заңды күшіне енгенде, судья кінәлі адамға ... ... жаза ... байланысты қылмыстық істі қысқарту туралы
мәселе сот мәжілісінде шешілген жағдайда, әкімшілік жаза ... ... ... ... шығарумен бір мезгілде қолданылады ... ... ... және ... ... босатылмаған басқа адамдарға үкім
шығарылады.
Соттардың мынаны есте тұтқаны жөн: ... бір ... үшін ... ... төменгі шегіне де ... жаза ... ... ... ... ... жаза ... ерекше іс
жағдайында және кінәлі адамның жеке ... ... ... ... қолданылуы мүмкін.
Бұл жерде ерекше мән жайлар деп жасалған қылмыстың қоғамға қауіптілік
дәрежесін кеміттетін ... ... ... заңда көрсетілген
жауаптылықты жеңілдеттетін жағдайлар да) ... ... ... ... деп ... және ... ... жазаны
айыпкердің жеке басының қандай мәліметтерімен байланыстыруға болатынын ... ... ... ... міндетті. Мұндай жағдайларда
ауыр қылмыс ... ... ... ең ... ... төмен жаза
тағайындауға кедергі бола алмайды.
Заңда көрсетілген жазадан гөрі елде қайда ... ... ... жасаған айыпкерге қолданғанда, сот ондай жазаны солардың біреуіне,
не болмаса әр қайсысына жеке-жеке тағайындай ... ... ... оны ... ... бойынша тұпкілікті түрде белгілейді.
Жалпы қағидаға сәйкес қылмыстық жауаптылық сот ... ... ... адамға жаза тағайындау арқылы жүзеге ... ... ... Соты ... «Қылмыстың жаза тағайындаған кезде
соттардың заңдылықты сақтау» туралы 1999 жылғы 30 сәуіріндегі ... ... бар ... ... ... қоғамға елеулі қауіп
келтірмейтін адамдарға ... ... жаза ... ... мен ... ... жасамайтындығы туралы мәселені ... ... ... ондай адамдарды ҚК-тің 65-68 баптарында көрсетілген
негіздер бойынша қылмыстық жауапкершіліктен ... ... ... ... жаза ... ... ... болатындығы туралы тұжырымы
істің жан-жақты, толық және ... ... ... ... ... жеке басы ... мәліметтерге негізделуі қажет, - деп атап
көрсетілген (10-тармақ). Осыған орай кейбір реттерде ... ... жету ... ... ... ... тарпай-ақ немесе
оған жаза тағайындап, бірақ оны жазаны ... ... ... ... ... жаза өтеуден мерзімінен бұрын ... ... ... бөлігін
жеңілрек жазамен ауыстыру арқылы жұзеге асырылуы да мүмкін1.
Осыған байланысты қылмыстық құқығының ... ... ... немесе жазаны жеңілірек жазамен айырбастау туралы институтты
белгілейді. Мұның әрқайсысы ... ... ... ... ... ... ... жауаптылықтан, жазадан босатуды кеңінен
пайдаланудың да ... жағы бар. Бұл ... ... жиі қолдану
қылмыстық құқықтағы жауаптылықтың сөзсіз болуы принциптерін аяққа басады.
Сондықтан да көрсетілген ... ... ... ... және
тиісті болған жағдайда ғана ... ... ... қылмыстың
жауаптылық немесе жазаны ... ... ... ... ғана
қолданылуы ғажет.
Осы тарауда жасы толғандардың қылмыстық жауаптылықтан және ... ... ... Жасы ... ... және ... ... мәселелері арнаулы ... заң ... ... ... ... ... көрсетілген:
1. Шын өкінуіне байланысты қылмыстық жауаптылықтан босату.
2. Қажетті қорғану шегінен асқан кезде қылмыстық жауаптылықтан босату;
3. Жәбірленушімен ... ... ... ... ... ... байланысты қылмыстық жауаптылықтан босатылу;
5. Ескілеу мерзімінің ... ... ... ... Рахымшылық немесе кешірім жасау актісі негізінде қылмыстың
жауаптылықтан ... ... ... мен ... жауаптылықтан босату тұбегейлі
түрде шартсыз жұзеге асырылады.
Қылмыстық заң бойынша кінәлі деп ... адам жаза ... ... ... ... ... оның жазасының жеңілрек жазамен
ауыстырылуы ... заң ... ... ... мынадай негіздер бойынша жұзеге
асырылады:
Ауыруға шалдығуына байланысты жазадан босату;
Жазаны өтеуден ... ... ... ... ... ... бөлігін неғұрлым жеңіл жаза түрімен ауыстыру;
Жұкті әйелдердің және жас ... бар ... ... ... ... ... салдарынан жазадан босату мен ... ... ... ... ... ... өғтуіне байланысты жазаны өтеуден
босату;
Рахымшылың немесе кешірім жасау актісі негізінде жазадан ... ... ... ... босату немесе жазаны одан
әрі ... ... ... ... ... ... ... болады. Әдетте, қылмыстық жауаптылықтан босату
(қылмыстың жауапқа тартудың мерзімі ... ... ... ... істелген қылмыстың қоғамға қауіптілігі онша көп
болмаған және оны ... ... ... жаза ... ... жағдайларда қолданылады. Жазадан немесе оны одан әрі ... сот ... ... ... бір жазаға тағайындап, соны ... ... ... ... ... ... жазадан босату тек заңда белгіленген тәртіппен сот арқылы ғана
жұзеге ... КСР ... ... ... ... ... ... түрде
мерзімімен бұрын ... ... ... республиканың сот
органдарының негізінен дер кезінде және ... ... ... ... бұл санаттағы істерді қарауда республика соттарының
жұмысында ... ... мен ... бұрмалаушылықтар кездесіп келеді.
Соттар іс материалдарының сапалы және ... ... ... ... ... еңбек-тұзеу мекемелері мен байғау коммиссияларының
ұсыныстарында сотталған адамдардың жеке ... ... ... ... оның ... туралы жасалған қорытындының толың
еместігіне назар аударады.
Жазадан ... ... ... ... ... ... істі қарағанда
заң талаптарына (ҚК-тің 46 және ... ... ... де, соттар
сотталған адамның еңбек ету мен ... шын ... адал ... ... ... ... ... дәлелдейтін мәселелердің
негізін ашып алуға тиісті ... ... ... ... ... ... көрсетілген жаза бғлігін өтеу
фактілеріне, белгіленген тәртіпті және т.б. бұзғаны үшін ... ... ғана ... ... салдарыныан кейде бас
бостандығынан айыру орындарының өзінің тұзетілген дәлелдерімен ... ... ... ... қайтадан қылмыс жасайды.
Кейбір жағдайда соттар істі қарауға алып, ҚК-тің 46-1-бабына ... ... ... ... ... ... адамдарды мерзімінен
бұрын жазадан босатып жібереді.
Мерзімінен бұрын шартты босатуды ... ... ... өзінің
түзетілгенін дәлелдеп, заңда көрсетілген жаза бғлігін өтеп ... ... ... ... ... тастау да кездеседі.
Сот тәжірибесінде заңда көрсетілмеген негіз бойынша сотталғандарды
мерзімінен бұрын ... ... ... бас тартатын жағдайлар да
үшырасады. Ақмола облысы Қорғалжын ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде босатудан бас
тарта отырып, ... ... ... ... ... ... ... ауырлығына, бас бостандығының
айыру орындарында аз ... мас ... топ ... ... ... ... ... және т.т. сілтеме жасаған.
Кей жағадайда соттар ... ... ... ... ... ... алты ай өтпегеніне қарамастан,
мерзімінен бұрын шартты ... ... ... ... ұсынысты
қараған (Пленумның 1984-жылғы 29-маусымдағы қаулысы).
Мерзімінен бұрын шартты түрде ... ... ... ... ... кәсіби шешпейді, іс жүргізу ... ... ... ... барысында сабақтастық сақталмайды.
Іс жүргізудегі қарабайырлық ... ... ... ... ... соттары бір мәжілісте шартты түрде мерзімінен бұрын босату
жөніндегі 30-40-істі қарайды, оның өзі ... ... ... кері ... іс бойынша сот мәжілісінің хаттамалары ұқыпсыз жасалады. Онда сот
ісін ... ... ... және сотқа шақырылған басқа да
адамдарың түсініктері толық көрсетілмейді, іс ... ... ... ... ... мәні бар ... ұғым ... қояды, мұның
өзі ұйғарымның ... ... ... ... да ... ... ... босату дәлелдері мен
негіздері кей кезде ... ... ... босатуға тиісті
жазаның өтелмеген мерзімі, ... да ... ... қалалық, Целиноград облысты ұорғалжын ауданының, Солтұстік
ұазастан ... ... ... ... кейбір істер бойынша ұҚЖК-нің
359-бабына ... ... ... ... да ... 7 күн ... ішінде қайта ... ... ... ... өтелмеген мерзімі ішінде жазадан қылмыс ... оның ... ... ... 9-бөлімінде көрсетілген
зардаптарды шартты ... ... ... ... ... кей кез
түсіндірілмейді (Пленумның 1984-жылғы 29-масымдағы қаулысы).
Сотталғандарды босату жөніндегі ұйғарымдар ... ... ... үкім ... соттарға, шартты түрде мерзімінен бұрын
босатылғандары өз ... ... ... жіберілмейді.
Бұл санаттағы істерді қарау жөніндегі ... ... ... ... ... ... қамқорлық жасау нашарлап кеткен, ... ... КСРО ... Соты ... ... мен ... ... тексерілмейді, кемшіліктері жоюда халық ... ... ... ... ... ... жазадан босатылудың кейбір түрлері
жүртшылық өкілдерінің қатысуы арқылы жұзеге ... ... ... ... мерзімінен бұрын босату жазаны өтеу мекеменің ... ... ... ... болған жағдайда ғана сот ... ... ... ... ... мерзімі ескеруге
байланысты қылмыстықжауаптылықтан босату, айыптау ... ... ... ... жазадан босату (69,75-баптар) жүртшылық
өкілінің пікірін ескермей-ақ қолданыла береді.
2.4. Кәмілетке ... бас ... ... ... ... ... жауаптылығына жаза қылмыстық кодексте ... ... ... ... деп ... жасаған кезде жасы он ... ... он ... ... ... ... ... деп туылған күннен бастап емес, келесі ... ... ... ... бірақ кәмелетке толмаған ... ... ... ... ... бұзылуына байланысты ... ... ... ... ... соның салдарынан ... ... ... ... жасау кезінде өз әрекеттің іс
жүзіндегі сипаты мен ... ... ... ... ... не оған ие бола ... да ... ... ... жаза ... ... мәселені шешу кезінде
соттар ҚК –нің 80-82-баптарының талаптарының назарға ... ... ... ... ... ... ... босатуды және оларға
тәрбиелік ықпал ету ... ... ... ... ... айыру, қылмыстық жазаның ең қатаң түрі ... ... ... ... ... ... тағайындалуы
мүмкін. Бұл ретте бас бостандығынан айыру мерзімі бір қылмыс үшін ... ... ... мен ... ... ... да 10 ... қажет. Кәмелетке жасы толмағандарды көрсетілген мерзімнен артық 12
жылға дейін бас бостандығынан айыру ... тек ... ... кісі ... үшін ... мүмкін. Бұл жағдайда қылмыстар
жиынтығы мен үкімдер жиынтығы бойынша тағайындалған бас бостандығынан ... ... ... ... кісі ... үшін тағайындалатын
мерзімнен аспауы керек.
ҚІЖК-нің 379-бабының 2-бөлігіне сәйкес, соттар жазаны тағайындау кезінде
үкімде қылмыс жасағаны үшін кінәлі болып ... ... ... ... ... ... ... уәждерін көрсетуге тиіс. Бұл
ретте соттар жазаны тағайындаға ... ... ... көрсетумен
шектеліп ғана қоймай, сонымен бірге олардың қылмыстың қоғамдық ... мен ... ... ... және қылмысты жасаған адамның жеке
басы туралы мәліметтерді көрсетуге тиіс.
Қылмыстық сипаты мен ... ... ... ... кезінде
соттар заңмен қорғалатын ... ... (қол ... ... ... жасалған әрекеттің нәтижесінде туындаған
салдарды, қылмыстың ... ... іске ... ... ... ... қылмысты жасаудың тәсілін, уақыты мен орнын
негізге ... ... ... ... ... да жаза мен
жауапкершілікті жеңілдететін және ... ... ... ... сотталушының жеке басы туралы нақтылы ... жаза ... ... ... ... міндетті түрде көрсете және келтіре
отырып, жан-жақты және шынайы бағалауға міндетті. ... ... ... ... ... ... ... жол берілмейді.
6.Соттар қылмыстың қайталануы туралы мәселелермен байланысты ... ... ... ... ... ... жазаның мерзімін,
тұзеу колониясы режимінің тұрін дұрыс анықтауға ықпал ететін ... ... ... ... ... іс ... бұрын сотталуға ғатысты құжаттар зерттелуге тиіс. Бұл
ретте соттар ҚК-нің 77, 6-86-баптарына (ұаз ССР ҚК ... ... ... ... ... соттылықтарды ескерілмейтінін назарға алуға тиісті.
Адамның он сегіз жасқа дейін жасаған қылмыстар үшін ... ... ... 4-бөлігіне сәйкес қылмыстың қайталануын тану кезінде ескерілмейді.
Қылмыстың қайталануын тану үшін ... ... ... мен ... қатысу
түрі маңызды емес.
Соттар бұрыңғы сотталғандықтарының санын анықтай ... үкім ... ... іс ... ... ... үшін ... отырып, тұпкілікті
жазаны қылмыстардың жиынтығымен ҚК –нің 8-58-бабының 6-бөлігі бойынша (ҚК-
ннің 37 – бабының 3 –бөлігі) ... ... ол бір рет ... ... ескергендіктері жөн.
Заңда көрсетілген соттылықты жою шарттарын ескеру ғажет. Соттың ... ... ... өтеуден босатылуына байланысты оны өтемеген
тұлға, қамауға алу ... ... ... ... алынуына
байланысты ғамауда болу мерзіміне қарамастан, ҚК –нің 77-бабының 2-белігіне
сәйкес, оны жазаны өтеуден босатқан сот актісі ... ... ... ... ... жоғ болып танылады.
Егер іс бойынша ешкім шығарып қойғаннан кейін сотталған ... ... үшін ... екені, оның біреуі шығарғанға дейін ал басғалары үкім
шығарғанан кейін жасалғаны анықталса, екінші үкім бойынша жаза ... ... ... ... ... тағайындалады: алдымен-алғашғы үкім
шығарғанға ... ... ... ... ... одан кейін ҚК-тің 37-
бап 3-бғлігінің ережелері бойынша, сосын алғашғы үкім шығарылғаннан ... ... ... бойынша, және үкімдердің жиынтығы бойынша
тағайындалды.[37]
2.5.Рақымшылық немесе кешiрiм жасау актiсi ... ... ... ... жасау мәселелерiн қарамас бұрын, олардың даму
тарихына көз жүгiртейiк. Кешiрiм жасау Рақымшылықтан бұрын ... ... ... ... ... ... жасау құқығы (жазалау -
кешiру) деген тәсiлдермен бекiтiлген. Мысалы, ... ... ... ... ... бiр ... ... қылмыстық iзге
түсудi тоқтата тұру, жою, одан бас тарту туралы бұйрық шығарып ... ... ... ... ... тек ... ... ғана қатысты
емес, сонымен қатар адамдардың тобына қатысты да шығарыла ... ... ... ... ... Ал ... шара ... жөнiнде алғаш рет ежелгi Греция тарихында аталған. Афиндiк-құл
иеленушi демократиясы кезеңiнде қылмыскерлердiң бiр тобы кешiрiм ... заң ... ... ... ... ... ... немесе кешiрiм жасау актiсi негiзiнде қылмыстық жазадан босату
осы негiздер бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатумен бiр ... ... ... ... орын ... тағы да ... құқықтың екi
институты – қылмыстық жауаптылықтан босату және қылмыстық жазадан босатудың
бiр-бiрiмен тығыз ... әрi ... ... ... ... ... ... жасау актiлерi сот шығарған үкiмнiң
заңдылығы мен ... ... ... және оның ... жоймайды.[39]
Рақымшылық немесе кешiрiм жасау актiлерi Қазақстан Республикасында
Кеңес дәуiрiнде де адамгершiлiк ... ... ала ... ... ... ... ... тағайындалған жазасынан
босату және оны жеңiлдетуге қоғамға, азаматтарға және мемлекетке ... ... ... ғана ... ... немесе кешiрiм жасау
актiсi негiзiнде қылмыстық жазадан босатылған немесе жазасы жеңiлдетiлген
не болмаса соттылығы алынып тасталған ... адам осы ... ... ... әрi бағалауы тиiс. Ондай адамдар алдағы өзiнiң дұрыс мiнез-
құлқымен, ... ... ... ... ... пен ... тиiс.
Қылмыстық заң Рақымшылық жасау актiсi негiзiнде сотталған адамды
қылмыстық жазадан ... не ... ... жазаның қысқартылуын
немесе жазаның нғұрлым жеңiл түрiмен ауыстыру не мұндай ... ... ... босату және жазасын өтеген немесе одан әрi ... ... ... алып ... ... қарастырған.
Рақымшылық жасау актiлерi әдетте, елде болған елеулi оқиғаларға немесе
мерейтойларға байланысты анықталмаған ... ... және ол ... басталған қылмыстық қудалауды тоқтатуды, қозғалған қылмыстық
iстi жабуды көздейдi.
Конституцияға сәйкес Рақымшылық ... ... ... ... ...... ... сондықтан да қылмыстық құқық
бойынша Рақымшылық деп Қазақстан Парламентi актiсi негiзiнде қылмыс ... ... ... ... ... жеке бастарына жағымды шараларды
қолдануды түсiнуге болады.
Рақымшылық кешiрiм жасау сияқты жазадан ... ... ... ... болуы мүмкiн. Жазадан толық босату тек негiзгi жазадан босатуды не
болмаса негiзгi жазамен қатар қосымша ... да ... ... ... ... ... тағайындалған қатаң жазаны неғұрлым жеңiл жаза
түрiмен ауыстырумен, мысалыға, өлiм жазасын өмiр бойы бас ... ... ... ... оған ... жаза ... көрiнiс табады.
Жаза мерзiмiнiң қысқартылуы ... ... ... ... ... жаза түрлерiнен босатумен қатар қолданылады.
Рақымшылықтың кешiрiм жасаудан ... – ол жеке ... ... ... ... бiр топтарына қатысты шығарылады және
ол әрқашанда жүйелi сипатқа ие: ... ... ... ... ... ... қамтиды. Бұл нысандар әр ... ... ... ... ... ... мен ... қауiптiлiк дәрежесi мен
субъектiсiнiң белгiлерiне және т.б. байланысты. ... ... ... он ... ... ... ... заңға сәйкес онша ауыр емес және ауырлығы орташа қылмыстары ... ... ... ... ... ... ... асырауында I, II ... ... бар ... ... ... ... ... жасына жеткен әйелдер мен ер адамдар;
• 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысының қатысушылары мен мүгедектер ... ... I және II ... мүгедектер жазадан босатылады.
Ал Қазақстан Республикасының мемлекеттiк егемендiгi туралы Декларациясының
қабылдануының он жылдығына байланысты Рақымшылық жасау туралы заң ... ... ... ұқсас, бiрақ та мұндағы өзгешелiктi осындай
санаттағы қылмыстары үшiн сотталғандар ретiнде кәмелетке ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандар; 55 жастан асқан әйелдер
мен 60 жастан асқан ер адамдар деп нақты көрсетуден көруге ... ... ... ... ... ... онда ... адамдар қандай қылмысы үшiн актiнiң қолданылмайтынын да тiкелей
көрсетедi, мысалыға, 1955 жылғы 17 қарашадағы Рақымшылық ... ... Сот ... ... ... ... ... азаматтарына қаза
келтiргендiгi үшiн сотталғандарға қатысты ... ... ... ал ... ... және ... ... Рақымшылық жасау заңы төмендегiше бекiткен, яғни бұл заң:
• Сот үкiмi ... ... ... ... деп танылған, сондай-ақ
қауiптi не ерекше қауiптi деп танылған қылмысты қайталап жасаған;
• өлiм жазасы ... ... ... бас ... ... ... ... дейiн Рақымшылық немесе кешiрiм жасалып, қайтадан қасақана қылмыс
жасаған;
• жазаны өтеудiң белгiленген ... ... ... деп ... жазасын өтеу кезiнде қасақана жаңа қылмыс жасаған;
• ауыр қылмыс және аса ауыр қылмыс жасағаны үшiн бұрын екi және одан да ... бар ... ... ... ... ... ... түрлерi үшiн сотталғандар,
мысалыға, отанға опасыздық (50-бап); соғысты насихаттау (57-бап); әйелдi
зорлау (120-баптың екiншi, ... және ... ... ... ... жыныс қатынасын жасау (104-баптың екiншi бөлiгi); адамды кепiлге
алу және кепiлдiкте ұстау (115-1-бап); адам ... ... пара ... екiншi, үшiншi бөлiктерi) және т.б.
Рақымшылық актiсi шығарылған кезде және ол ... ... да ... ... ... босатылған сотталған адам тиiсiнше қылмыстық
жауаптылықтан да босатылады. ...... заңы ... ... ... қылмыстық iзге түсудi болдырмайтын жағдайлар, яғни
қылмыстық iс қозғауға ... ал ...... ... бiрi ... ... кеткен. Ал сотта iс қаралуы кезiнде
Рақымшылық актiсiн қолдану мәселесi сотпен шешiледi және сот қылмыстық ... ... ... ... ... сот ... ... жағдай
орын алғанда, iс қысқартылуы тиiс, ал үкiм шығару кезiнде орын ... онда ... осы ... ... ... ... кешiрiм жасау актiсi шығарылған жағдайда, сот айыптау үкiмiн
жазаны тағайындап және одан ... ... ... Бұл ... ... ... орнына Рақымшылық актiсi деп көрсеткен жөн, бұл ... ... ... ... ... себебi кешiрiм жасау актiсiнi
негiзiнде тек өлiм жазасы бас бостандығынан айыру жазасымен ... ... ... ... ғана ... адамдар тобы iс жүзiнде
жазадан босатылуы мүмкiн.[40]
Рақымшылық жасау актiсiнiң күшi осы актi ... ... ... ... және де ... жасағандарға осы актiде арнайы көрсетiлген
мерзiмдерге дейiн орындалады, мәселен, жоғарыда аталып ... ... ... бұл ... ... былай делiнген: «тиiстi органдар
осы заңның орындалуын ол қолданысқа енгiзiлген күннен ... алты ай ... ... ... ... ... заңдарда бұл ережеден тыс аталған
мерзiм өткеннен ... ... ... ... ... туындаған
жағдайларын да реттеп көрсеткен. Мұнда аталып ... ... ... ол ... ... ... ... жүктелген орган немесе
лауазым иесi танылады. Ол жөнiнде заңда тiкелей көрсетiледi. Мысалыға,
Республикамыздың жаңа ... бiр ... ... ... ... ... заңы оны ... жүктеу мәселесiн төмендегiше
белгiлеген:
• Сотталып, бас бостандығынан айыру органдарында отырғандарға қатысты –
жазаны орындау ... ... ... iстерi мен материалдары өздерiнiң iс жүргiзуiнде жатқан
адамдарға қатысты -–анықтау мен алдын ала тергеу органдарында;
• қылмыстары туралы ... мен ... ...... жатқан
және осы Заң күшiне енгенге дейiн қаралмаған, сондай-ақ қылмыстары ... ... ... ... ... күшiне енбеген адамдарға, негiзгi
жаза түрiнде айыппұл тағайындалған, осы Заң ... ... ... ... ... ... және ҚР ... 63-бабына ҚазКСР ҚК-тің 40-
бабына сәйкес шартты түрде ... мен ... ... ҚР ҚК-
тің 72-бабында ҚазКСР ҚК-тің 41-1-бабында ... ... ... адамдарға қатысты үкiм шығарған сотқа, ал ... ... ... ... ... және осы Заң ... күшiне енгенге дейiн
жазаның өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл жазамен ауыстырылған ...... ... қаулы шығарған соттарға;
• бас бостандығынан айыруға сотталған, бiрақ оларға қатысты үкiмдер заңды
күшiне ... ... ... ... сотталғандарға және түзеу
жұмыстары, белiгiлi бiр лауазымды иелену немесе белгiлi бiр ... ... ... ... ... өтеп ... ... қатысты –
iшкi iстер органдарына;
• тәртiптiк әскери бөлiмдерде ұстау сотталған әскери бөлiмдерде ... ... ... ...... ... бөлiмдер
командирлерiне жүктелген.
Жазаны өтеу уәкiлеттi органның лауазымды адамның қаулысына прокурор
санкция берген не ... ... ... ... ... ... қаулысы
заңды күшiне енген күннен бастап тоқтатылады. Егер айыпталушы немесе
сотталушы, ... адам ... ... ... ... онда ... созылмалы немесе жалғаспалы қылмыстар жасағандарға қатысты
қолдануда бiрнеше ерекшелiктер бар. Мәселен, созылмалы қылмыс ... ... ... қолданылады, егер үзiлмей жасалынған қылмыс
актi қабылданғанға дейiн аяқталған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... және кейiн де жасалып, аяқталса
қолданылады. Егер қылмыстың бiр әрекетi жарияланғаннан кейiн жасалса, ... ... ... ... ... деп ... да ондай тұлғаға
актiнiң күшi тартылмайды.
Тәжiрибеде есi дұрыс емес күйде қоғамға ... ... ... Рақымшылықты қолдануға байланысты мәселелер көп туындайды, мұндай
жағдайда есi дұрыс еместерге актi қолданылады және сот ... ... ... iстi ... ... ... ... Медициналық
сипаттағы мәжбүрлеу шараларын сот мұндай жағдайда қолдана алмайды.
Рақымшылық актiсiн қылмыстар жиынтығы орын алған жағдайда ... ... ... онда егер ... ... ... қолданылу
аясына жатпаса, Рақымшылық жасалмайды.
Ал ендi кешiрiм жасау актiсi бойынша жазадан босатуға келетiн ... ол ... ... бiр ... ... шығарылатын актi. Бұрын да бұл
норма осындай сипатқа ие болған едi, бiрақ та ... ... ... осы
жалпы ережеден тыс адамдар тобына қатысты КСРО Орталық ... ... ... 14 ... қабылданған қаулысы бойынша 55 000 сотталған адамды
жазасынан босатылғандығы.
Белгiлi бiр адамға қатысты айыптау үкiмi заңды ... ... ... ... ... актiнi ҚР Конституциясына сәйкес тек мемлекет басшысы
– ҚР Президентi шығарады, яғни Конституцияның 44-бабының 15-бөлiгiне сәйкес
«Қазақстан Республикасының Президентi ... ... ... ... Қылмыс жасағаны үшiн сотталған адам кешiрiм жасау кезiнде ... әрi ... ... ... не оған тағайындалған жаза ... ... ... жаза түрiмен ауыстырылуы мүмкiн. Жазасын өтеген
адамнан кешiрiм жасау актiсiмен соттылығы алынып тасталуы ... ... ... ... ... ретiнде мемлекеттiк органдарға актiде көрсетiлген
шешiмдi орындауды жүктейтiн құжат болып табылады. [41]
ҚР Конституциясына сәйкес әркiмнiң өмiр сүруге ... бар. ... ... адам ... ... қақысы жоқ. Өлiм жазасы ерекше ауыр қылмыс
жасағаны үшiн ең ауыр жаза ... ... ... ... ... адамға кешiрiм жасау туралы арыздану құқығы берiледi. Осы норманың
негiзiнде ... ... беру ... ... ... өзге ... ... жүзеге асырылады. Кешiрiм жасау актiсi сотталған
адамның қылмысының мәнi мен ауырлығына, жазаның өтелген бөлiгiне және ... ... ... Мысалы, өлiм жазасы өмiр бойы бас
бостандығынан айырумен ауыстырылады.
Негiзiнен, ... ... ... ... ... заң мен атқару заңдарымен қатар, ҚР Президентiнiң жарлықтары да
реттейдi, мәселен, ҚР Президентiмен азаматтарға ... ... ... ... ... ... жарғы.
Кешiрiм жасау мәселелерi жөнiндегi арнайы комиссия әрекет етедi және
ол кеңесшi орган болып ... оның ... ... ... ... ... ... материалдарды алдын ала осы қарастырып,
тиiстi шешiм қабылдағаннан кейiн мемлекет басшысы оны қолдану немесе одан
бас ... ... ... ... ... ... ... өтiнiш сот үкiмi заңды күшiне ... ... Өлiм ... ... ... ... жасау туралы
өтiнiштерiн үкiм ... ... ... бiр ... ... бере ... Ал
егер өтiнiш беруден бас тартса немесе ешқандай әрекет ... онда ... ... акт ... ... жасау туралы өтiнiштi немесе ... бас ... ... ... ... өлiм ... ... сот
үкiмiнiң орындалуы тоқтатыла тұрады. Сот үкiмi ол заңды күшiне енген соң
кемiнде бiр жыл ... соң ... ... ... мемлекетiмiзде өлiм
жазасының орындалуына мораторий жарияланған, осыған ... ... ... ... ... ... ... Егер мораторий күшiн
жойған жағдайда сотталғандар оның алдында өтiнiш ... ол ... ... кейiн бiр жылдың iшiнде кешiрiм жасау туралы
өтiнiш жасауға құқылы. Мұндай жағдайда да ... ... ... ... бас ... материалдырын қарағаннан кейiн және бiр жыл өткеннен кейiн
орындалуға жатады.
Кешiрiм жасау немесе одан бас тарту туралы жарлықтар орындалуы ... ... ... ... ... - ҚР ... Соты мен Бас
Прокуратурасына, ал бас бостандығынан айыру және өзге де ... ... ...... жазаны атқарушы органдарға
жiберiледi.
Егер жаңадан ашылған мән-жайларға байланысты ... ... ... ... тұлғаға қатысты сот үкiм күшiн жойған немесе
өзгертiлген жағдайда, онда ... ... ... ... ... оның ... органы, яғни Президент әкiмшiлiгiнiң мемлекеттiк
құқықтық бөлiмi арқылы хабардар етуi тиiс.
Негiзiнен, азаматтарға кешiрiм жасау төмендегiдей ... ... өлiм ... өмiр бойы бас ... ... ... ... бес жылға
бас бостандығынан айыру жазасымен ауыстыру және ... жаза ... ... ... ... ... ... сондай-ақ қосымша жазаны өтеуден толық немесе iшiнара ... ... ... ... неғұрлым жеңiл жаза түрiмен ауыстыру.
Сонымен қатар, кешiрiм актiсiмен ... ... оның ... тасталуы мүмкiн.
Рақымшылық актiсiн қылмыстар жиынтығы орын алған ... ... ... болсақ, онда егер қылмыстардың бiреуi актiнiң қолданылу
аясына жатпаса, Рақымшылық жасалмайды.
Белгiлi бiр адамға қатысты айыптау үкiмi ... ... ... ... ... туралы актiнi ҚР Конституциясына сәйкес тек мемлекет басшысы
– ҚР Президентi шығарады, яғни ... ... ... сәйкес
«Қазақстан Республикасының Президентi азаматтарға кешiрiм жасауды жүзеге
асырады». Қылмыс жасағаны үшiн ... адам ... ... ... ... әрi ... босатылуы мүмкiн не оған тағайындалған жаза қысқартылуы
немесе ... ... жаза ... ... мүмкiн. Жазасын өтеген
адамнан кешiрiм жасау актiсiмен соттылығы ... ... ... ... ... ... ... ретiнде мемлекеттiк органдарға актiде көрсетiлген
шешiмдi орындауды жүктейтiн құжат болып табылады.
ҚР Конституциясына сәйкес әркiмнiң өмiр ... ... бар. ... бетiнше адам өмiрiн қиюға қақысы жоқ. Өлiм ... ... ауыр ... үшiн ең ауыр жаза ... ... ... ... жазаға
кесiлген адамға кешiрiм жасау туралы арыздану құқығы берiледi. Осы норманың
негiзiнде жалпы кешiрiм беру ... ... ... өзге мүдделi
тұлғалардың өтiнiшiмен жүзеге асырылады. Кешiрiм жасау актiсi сотталған
адамның қылмысының мәнi мен ... ... ... ... және ... ... ... Мысалы, өлiм жазасы өмiр бойы бас
бостандығынан айырумен ауыстырылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қылмыстық құқықта жаза маңызы өте зор. ... жаза ... ... ... ... мен негіздерді айқындай отырып.
Қылмыс ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу
шарасын тағайындау. Адамның ... мен ... ... отырып тек қана соттың ... ... мен жаза ... қорыта келе, қылмыстық құқықтың алғашқы қалыптасу кезеңiнен
бастап оның бiр құрамдас бөлiгi ретiнде ... ... ... ... ... бiр санаттағы қылмыс жасаған адамға тиiмдi бола
отырып, мемлекет атынан болатын әлеуметтiк сипаттағы ... ... жаза ... ... істі қараудың қорытындысы және ... ... ... ететін қылмыстық іс-жүргізудің басты
элементтерінің бірі болып ... ... ... 52-бабында
көзделген ережелер сотқа жаза жаза тағайындаудың ... ... іс ... жаза ... ... негізге алынуға тиісті заңмен
белгыленген өлшемдерін бекітеді.
Қазiргi ҚР ... ... ... жазадан босату дегенiмiз соттың
үкiмi бойынша ... ... ... ... ... ... iшiнара
босату. Босатудың мәнi қоғамға аса қауiптi емес қылмыс жасаған адамға
немесе қылмыстық қудалауды ... ... ... өзге де ... ... ... адамға әсер етуден тұрады.
Қазақстан Республикасы құқықтық мемлекет қалыптастыруда адамгершiлiк,
iзгiлiк және ... ... да ... рольi өте зор, сондықтан да
осы аталған қағидалардың бiр ... ... ... ... ... қылмыстық жазадан босату институтының да маңызы орасан.
Қылмыстық жазадан босату ... ... ... ... ... бiрге бiр тарауда қарастырылғанымен, олар ... екi ... ... ... ... және екiншiсi мазмұны
жағынан анағұрлым кеңiрек.
Құқықтық мемлекет қалыптастырудағы ... ... ... ... ... ... жаңа ... заңның қабылдануын
айтуымызға болады. Қазақстан Республикасының жаңа Қылмыстық кодексi алдыңғы
заңдармен салыстырғанда әлдеқайда ... ... ... ... ... бiр ... ... қылмыстық жазадан босату
мүмкiндiктерiнiң шеңберiн кеңейтiп, бұрынғы заңдарда көрiнiс таппаған ... ... ... жаңа заң ... жүктi әйелдердiң және
жас балалары бар әйелдердiң
жазасын өтеуiн кейiнге қалдыру, ... ... ... ... босатуды көздейтiн нормалар қамтылған.
Қылмыстық жазадан босату мүмкiндiктерiн көздейтiн нормалардың заңда
белгiленуiнiң басты мақсаты – сотталған ... ... ... ... оны ... ... ... қатар жаза қолданбай-ақ қылмыстық
ұқықтың мақсаттарына қол жеткiзуге болатын жолдарды ... ... заң ... ... ... пікірімен
келісуге болады, онда “Жаза ... ... ... ... ... ... ... Жаза қылмыс жасауда
кінәлі деп танылған ... ... және ... құқықтары мен
бостандықтарынан айыру немесе шектеу болып ... ... үшін ... жасаған тұлғаны қылмыстылығын
айқындап ... ... ... дәлелденген сәтте ғана кінәліге
мемлекеттің ... ... ... ... ... қатар қылмыстың
құрамдарын аша отырып ... және ... мән ... ... ... тиісті түрін белгілеуіміз ... ... ... ең ... бас ... ... болып табылады.
Қылмыстық жазаның ... да ... ... ... оны ... ... барлық уақытта да сотталғандық
туралы атақ ... ... ... үшін ... бір ... бар, ол ... туралы өмірбаянында көрсетілуі керек,
сотталғандық кейбір жағдайларда қылмысты ... ... ... ... жаза ... сот ... ... атынан
жасаған адамға ... ... ... ... ... болып табылады.
Қылмыстық жазаның әкімшілік құқық бұзушылық үшін ... ... ... ... ... жаза бұл істелген
қылмыстың зардабы, ал әкімшілік шара ... ол ... ... қоғамға жат теріс ... үшін ... ... заң ... ... тыс ... мәселелермен
қатар, заң шығарушылық қызметiнде iс жүргiзу құжаттарына қатысты кейбiр
терминолгиялық ... де орын ... ... мерзiмiнен бұрын-шартты
түрде босатудан, жазаның өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл жаза түрiмен
ауыстырудан бас тарту ... сот ... ... ... ... бұл ... ... – қолданбауға байланысты
сот шешiмi ... ... ... ... ... ... ... бағыттарында қабылданған жаңа қылмыстық заң осы
аталған қағидалардың егде жастағы адамдарға қатысты басшылыққа алынғандығы
жөнiнде ... ... ... ... санаттағы адамдарды жазадан
босатылуын көздейтiн ... ... ... ... ... ... заң шығарушының назарынан тыс қалған ... заң ... ...... ... ... ... қателiктер де орын алған, мәселен мерзiмiнен бұрын-шартты
түрде босатудан, жазаның өтелмеген ... ... ... жаза түрiмен
ауыстырудан бас тарту туралы сот ұйғарымы деген қателiк заңның өзiнде ... ...... ... сот ... ... ... дегенге қарамастан кездеседi.
Қазіргі кезде адамның жеке басына қол ... ... ... Олар;
адам өлтіру ,адамды ұрып-соғу, азаптау,зорлық-зомбылық және тағы басқалар.
Яғни осы қылмыстар екі күннің ... орын алып ... ... ... ... орын алмас үшін ... ... ... адам ... ... құқықтарымен бостандықтары
жоғарғы құндылық деп жарияланады. Соған сәйкес адамның өміріне бостандығына
ар намысына қадір-қасиетіне ... ... ... ... ... жасаған адамдарға жаза қолданылыуымыз қажет . ... ... ... тәртіп орнайды, деген ойдамын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Пайдаланылған нормативтiк құқықтық актiлер тiзiмi:
1. Қазақстан Республикасының ... 30 ... 1995 ... ... ... ... ... 6 шiлде 1997 жыл
3. Қазақстан Республикасы қылмыстық iс жүргiзу кодексi. 13 ... ... ... ... ... кодексi. 13 желтоқсан 1997 жыл
5. Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат ... ... ... 2002 жылғы 20 қыркүйектегi №949 Жарлығымен
мақұлданған.
6. Жаза тағайындағанда ... ... ... ... туралы Қазақстан
Республикасы Жоғары Сот Пленумының 30 сәуiр 1999 жылғы №1 қаулысы.
7. Сот үкiмдерi туралы ... ... ... Сотының Пленарлық
отырысының 15 тамыз 2002 жылғы №19 нормативтiк қаулысы
8. Жазаны өтеуден ... ... ... босату және жазаның
өтелмеген бөлiгiн неғұрлым жеңiл ... ... ... Қазақстан
Республикасы Жоғары Сотының 13 желтоқсан 2001 жылғы №20 нормативтiк
қаулысы.
9. Ауруға ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Жоғары Сотының 11 сәуiр 2002 жылғы №7 ... ... ... ... ... Министрлiгi және Денесаулық сақтау
Министрлiгi ... 2001 ... 11 ... №152-01 бұйрығы.
11. Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан ... ... сот ... сот Қаз КСР ... Соты ... 2 қазан 1987 жылғы №8 қаулысы.
12. Қазақстан Республикасы ... он ... ... ... туралы 19 ақпан 2002 жылғы ... ... ... Республикасы Мемлекеттiк егемендiгi туралы декларацияның
қабылдануының он ... ... ... ... ... ... 2000 жылғы заңы.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Левшин А. Описание киргиз-казачьих или киргиз-каисацких орд ... ... 1996. ... ... ... ... ... өркениетiндегi құқық- Право кочевой
цивилизации казахов, Алматы, «Мектеп», 2002
3. Бұғыбай Дина Бұғыбайқызы. Қылмыстық құқық. Жалпы ... ... ... М.А. ... ... ... наказания и их применение к
несовершеннолетним. Казань, 1988
5. С.И. Зельдов «Освобождение от наказания и от его отбывания» М:
Юр. Лит. 2003 ... Г.Ф. ... ... ... ... Казахстан. Учебное
пособие. Алматы, 1999 г.
7. Уголовное право Казахстана (Общая часть). Учебник для ВУЗ-ов.
Под ред. д.ю.н. ... И.И. ... и ... доц. С.М. ... ... ТОО «Баспа», 1998 г.
8. Е. Каиржанов Уголовное право Республики Казахстан (Общая часть).
Алматы, 2003 г.
9. И.М. ... ... ... ... ... М., 2003 г.
10. С.И. Зельдов Освобождение от ... и от его ... ... ... ... М.Н., ... В.И. ... ответственность и
состав преступления. М., 2004 г.
12. Келина С.Г. ... ... ... от ... ... ... ... М., 2006.С.11
13. Н.И. Ветров Уголовное право. Общая и особенная части: Учебное
пособие. М.: Книжный мир, 1999 ... ... С.И. ... жұмыс. 14 б.
15. Уголовное право. Общая часть/ Под ред. И.Я. Козаченко, ... М., 1998. С. ... ... Ю.М. ... от ... ... М., ... Мельниченко А.Б., Радачинский С.Н. Уголовное право. Общая часть.
Ростов-на-Дону, 2002. С. ... ... ... ... Федераций. Общая часть: Учебник/Под
ред. Б.В. Здравомыслова. М., 2001. 418-бет
19. Игнатов А.Н., Красиков Ю.А. Курс ... ... В двух ... 1. ... ... М., 2001. ... Уголовное право Российской Федерации. В двух томах. Т.1. ... / Под ред. Л.В. ... М., 2002. С ... Российское уголовное право. Общая часть / Под ред. А.И. ... 2003. С. ... Г.Ф. ... ... ... ... ... Алматы, 1999
23. Н.Н. Смирнов Уголовное право. Общая и особенная части: Учебник
–.
24. Никулин С.И. Деятельное раскаяние и его ... для ... дел в ... с ... М., 2005. С. ... И.Я. Финицкий. Курс уголовного судопроизводства. В .двух томах.
СПб., 1996. Т. 2. 578-бет
26. Шупилов В.П. ... ... за ... в ... странах М., 1971 942-бет
27. А.В. Наумов Қылмыстық ... ... ... Лекциялар курсы
Астана, «Фолиант»
28. Курс уголовного права . ... ... Т. 2. /Под ред. ... И.М. ... М., 2002 ... ... право России/ Под ред Л.Л. Кругликова М: 2002 ... ... ... С.И. ... ... и его ... для органов
внутренных дел в борьбе с преступностью. М., 1985. С. ... ... ... право Курс лекций, Т.2. Наказание. М: 2002,
318-3
32. Иванов В.Д. Көрсетiлген жұмыс 270-бет, Смирнов М.М. Уголовное
право Общая часть, 2003 ... ... С.И. ... ... 14 ... ... ... России . Часть общая /Под ред. Л.Л. ... ... ... Д.Б. ... жазадан босатудың түсінігі мен негіздері.
Заң газетi 2003/12, 52-67 ... Д.П. ... Л.В. ... Условно-досрочное освобождение от
наказания и замена необытой части ... ... ... - ... И.Л. ... Амнистия и помилование в Российском
законодательстве. М., ЗАО Бизнес-школа, 1998 ... ... Ю.М. ... от ... ... М., ... ... Уголовное право Общая часть/ Под общей ред. В.С. ... ... СИб: ... 2003, 221-бет
40. Н.Д. Дурманов «Освобождение от наказания по ... ... ... 1 ... ... ... Қылмыстық құқығы. Ағыбаев А.Н Алматы
2007 ж.
42. Криминология. С.Х. Жадбаев. Алматы 2002 ж.
43. Криминология. Алауханов Е.О. ... 2002 ... ... ... ... в РК, ... Ғ.С., ... г.
45. Қайыржанов Е.И. О соотношении обьекта, предмета и средства
преступления. Алматы. ... АВСШ ГСК РК, ... ... Республикасы Қылмыстық кодексі. 1997 ж.
47. Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексі (Жалпы бөлім)
48. Уголовное право ... ССР. ... ... ... А. ... құқық. Алматы, 2002.
50. Комментарий к Уголовному кодексу РК. Алматы, 1999г.
51. Жунусов Б.Ж. Уголовное ... ... ... ... ... 1998 ... Уголовное право Республики Казахстан. Общая часть. // Отв. ред.
Проф. Рогов И.И., доц. Баймурзин Г.И. – Алматы.: Жеты
Жаргы.,1998.
53. ... Г.Ф. ... ... ... ... ... часть)
Алматы : ЮРИСТ, 1999.
54. Н.И. Ветров. Уголовное ... ... и ... части). Учебник
– М.: Книжный мир, 1999.
55. Уголовное право Республики Казахстан п/ред. Рогова И.И.,
Баймурзина Г.И., Алматы, Жеты жарғы, 1998г.
56. ... ... ... ... ... ... Учебник /
Под.ред. И.Ш. Борчашвили и С.М. Рахметова. В 2-х ... –1. ... ... ... ... РФ ... ... М., 2000г.
58. Прохоров Л.А. Прохорова М.М. Уголовное право Учебник М., 1999.
59. Уголовное право.(Общая часть).// Отв.ред Козаченко ... З.А., ... Г.П. – ... ҚР Бас ... ... ... және ... есептер
жөніндегі комитетінің Құқықтық статистика және ақпараттар
орталығы мәліметтері. 1992-2002 ж. Алматы –2003.
61. Филимонов В.Д. Понятие и цели наказания. Новое уголовное ... ... ... ... пособие. – М., 1995.
62. Курманов К.Ш. Квалификация ... ... и ... ... / Б. ... дом ... и образование».
2001.
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995 жыл
[2] Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995 ... ... ... и ... ... М., 2004 ... Левшин А. Описание киргиз-казачьих или киргиз-каисацких орд и степей.
Алматы, 1996. ... ... ... ... қазақ өркениетiндегi құқық- Право кочевой
цивилизации казахов, Алматы, «Мектеп», 2002
[6] Е. Каиржанов Уголовное ... ... ... ... ... 2003 ... Уголовное право Общая часть/ Под общей ред. В.С. Комиссарова, А.Н.
Павлухина СИб: Питер, 2003, 221-бет
[8] Сот ... ... ... ... ... ... Пленарлық
отырысының 15 тамыз 2002 жылғы №19 нормативтiк қаулысы
[9] С.И. Зельдов «Освобождение от наказания и от его ... М: Юр. ... г, 556-557 ... Г.Ф. ... ... ... Республики Казахстан. Учебное пособие.
Алматы, 2003 г.
[11] Уголовное право Казахстана (Общая часть). Учебник для ВУЗ-ов. Под ред.
д.ю.н. проф. И.И. Рогова и ... доц. С.М. ...... ... 2003 ... Е. ... Уголовное право Республики Казахстан (Общая часть).
Алматы, 2003 г.
[13] И.М. ... ... ... функции, пркатика применеения.
М., 2003 г.
[14][15] С.И. Зельдов Освобождение от наказания и от его отбывания. М.,
2007. С. 8-9.
[16] ... С.И. ... ... 2005 ж. 14 б.
[17] Уголовное право. Общая часть/ Под ред. И.Я. Козаченко, З.А.
Незнамовой. М., 2006. С. 436.
[18] ... Ю.М. ... от ... ... М., 2006. С. ... Мельниченко А.Б., Радачинский С.Н. Уголовное право. Общая часть.
Ростов-на-Дону, 2002. С. 260.
[20] Игнатов А.Н., Красиков Ю.А. Курс ... ... В двух ... Т. 1.
Общая часть. М., 2001. 476-бет
[21] Уголовное право Российской ... В двух ... Т.1. ... часть /
Под ред. Л.В. Иногамовой-Хегай. М., 2002. С 325.
[22] Российское уголовное право. Общая часть / Под ред. А.И. ... ... С. ... Г.Ф. ... ... ... Республики Казахстан.Учебное пособие.
Алматы, 1999
[24] Н.Н. Смирнов Уголовное право. Общая и особенная ... ...... ... Шупилов В.П. Условный надзор за осужденными в основных
капиталистических странах М., 2003 ... Курс ... ... . ... ... Т. 2. /Под ред. Н.Ф. Кузнецова,
И.М. Тяжкова М., 2002 198-бет
[27] Г.Ф. Поленов Уголовное право Республики Казахстан.Учебное пособие.
Алматы, 1999
[28] ... С.И. ... ... и его ... для ... дел в борьбе с преступностью. М., 2005. С. 37.
[29] С.И. ... ... от ... и от его ... М: Юр.
Лит. 2003 г.
[30] Г.Ф. Поленов Уголовное право Республики ... ... ... 1999 ... ... ... ... (Общая часть). Учебник для ВУЗ-ов. Под ред.
д.ю.н. проф. И.И. ... и ... доц. С.М. ...... ... 1998 г.
[32] Уголовное право Казахстана (Общая часть). Учебник для ВУЗ-ов. Под ред.
д.ю.н. проф. И.И. Рогова и к.ю.н., доц. С.М. ...... ... 1998 ... Е. ... ... право Республики Казахстан (Общая часть).
Алматы, 2003 г.
[34] И.М. Гальперин Наказание: социальные функции, ... ... 2003 ... Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексi. 2007 жыл
[36] Қазақстан Республикасы қылмыстық кодексi. 6 шiлде 2005 жыл
[37] Жаза тағайындағанда соттардың заңды дұрыс ... ... ... ... Сот Пленумының 30 сәуiр 1999 жылғы №1 ... ... ... ... ... 6 шiлде 2005 жыл
[39] Н.Д. Дурманов «Освобождение от наказания по советскому праву». М.,
Госюриздат, 1998 г. 82-95 сс
[40] Қазақстан ... ... ... ... ... он ... ... Рақымшылық жасау туралы 29 желтоқсан
2000 жылғы заңы.
[41] Қазақстан Республикасы ... ... ... жасау тәртiбi
туралы ереженi бекiту жөнiндегi Қазақстан Республикасы Презтдентiнiң 7
мамыр №2975 Жарғысы
[42] Қазақстан Республикасы Президентi жанындағы кешiрiм жасау ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Презтдентiнiң 13
қыркүйек №3108 Жарғысы.
[43] И.М. Гальперин Наказание: социальные функции, пркатика ... 2003 г.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаза туралы тусінік оның белгілері және мақсаты. Қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау28 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза64 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза жайлы82 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза мақсаттары36 бет
Қылмыстық құқықтағы жаза тағайындау21 бет
Қылмыстық құқықтағы жазаның түрлері мен мақсаты6 бет
Жалпы жаза ұғымы36 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығы27 бет
Көптік қылмыстар72 бет
Соттылық түсінігі мен оның жойылу салдары71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь