Қылмыстылық

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Қылмыстылық криминологияның негізгі категориясы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.25
Қылмыстылықтың ұғымы және оның белгілері ... ... ... ... ... ...5
Қылмыстылықтың сандық және сапалық көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
Латенттік қылмыстылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

2. Қылмыстылықтың себептері мен жағдайлары ... ... ... ... ... ... .26.63
Қылмыстылықтың себептерінің концепциялары ... ... ... ... ... 26
Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларының түсінігі ... 44
Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларының топтастырылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64


Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65
Қазақстан Республикасының тәуелсіз мемлекет болып жарияланғанына он алты жылдан асты. Осы жылдардың ішінде еліміз әлем саханасы төрінде беделді орынға ие болып, көптеген жетістіктерге қол жеткізгені мәлім. Бұл жетістіктердің бірі адам құқығы мен бостандықтарын бірінші орынға қойып, оларды мемлекет тарапынан қорғауға алуға қатысты. Оған дәлел, 1995 жылы 30 тамызда бүкілхалықтық референдум арқылы қабылданған Ата заңымыздың 1 бабында: “Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары” делінген.
Бірақ “бостандық пен тәуелсіздікті жеңіп алу жеткіліксіз, оны табанды түрде қорғап, нығайтып ұрпақтарға қалдыру қажет”. Тәуелсіздікті қорғау және нығайту ең алдымен мемлекеттің ішкі демінен, оның тыныс алуынан басталады. Ал қазіргі ахуал, оның ішінде қылмыстылықтың өрістеу деңгейі, адам құқығы мен бостандығының көп жағдайда тиісті түрде қорғала бермейтіні қатты алаңдатады. “Барлық жерде қылмыстық дәстүрлер мен дағдылар жаңғырып, қылмыстық әлемнің кәсіпқойлануы мен мамандануы жүріп жатыр. Көптеген азаматтардың негізгі табыс көзі қылмыстық бизнес болып отыр” – деп, Елбасы бекерге айтпаған.
Тәуелсіз Қазақстан Республикасының саяси, экономикалық және әлеуметтік тұрғыда даму, өркендеу процесі берік орын алды. Елімізде жылма-жыл алға өрлеушілік, дүниежүзілік деңгейге көтерілуге қадам басқандық айқын көрініс беруде. Мемлекетіміздің құқықтық негізі берік орын алды. Осы аз уақыт ішінде Қазақстан Республикасында көптеген кодекстер – қылмыстық, қылмыстық-атқару, азаматтық, азаматтық іс жүргізу, әкімшілік және т.б. қабылданды. Осындай заңдылық нормалардың қабылдануы құқық бұзушылықтың алдын алуға және қылмыстық құбылыстармен пәрменді күрес жүргізуге құқықтық негіз жасап берді. Мемлекетімізде орын алып жатқан оңды жетістіктерімізбен бірге қоғамның одан әрі серпінді дамуына кедергі келтіріп жатқан теріс құбылыстар да бар. Сондай қоғамға жат құбылыстардың бірі – қылмыстылық.
Құқықтық мемлекет құру барысында заң режимін құру, қылмыстылықты болдырмау, алдын алу негізгі мәселе болып табылады. Қылмыстылықты зерттеу қылмыстық құқықтық саясатты жүзеге асыру үшін керек. Криминалогиялық зерттеу бойынша жасалып жатқан қылмыстармен, статистикалық санақ жүргізетін органдардағы мәлеметтер арасында үлкен айырмашылықтар бар. Жасырын қылмыстылық біздің өмірде шын орын алып отырған қылмыстар, оның құрылымы динамикасы, жекелеген қылмыс түрлерінің даму тенденциясы,келтірілген шығынның мөлшері туралы қате мәлімет береді.
1. Нормативтік құқықтық актілер:
1.1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 30 тамыз 1995ж. өзгер. мен толық. қоса.
1.2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 ж. өзгер. мен толық. қоса.

2. Арнайы әдебиет:
2.1. Назарбаев Н.Ә. Азаматтардың құқықтары мен еркіндігін қорғау – мемлекеттігімізді нығайтудың маңызды мәселесі // Заң. - 2000.- 26 сәуір.
2.2. Криминология: Учебник/Под ред. Н.Ф.Кузнецовой, Г.М.Миньковского. М., 1998г.
2.3. А.Жұмағали. Криминология. Жалпы бөлім. Алматы, 2004ж.
2.4. Криминология: Учебное пособие / Под ред. В.Е.Эминова. М., 1997г.
2.5. Дж. Шелли. Криминология. Санкт-Петербург, 2004г.
2.6. Криминология / Под ред. И.И.Карпеца, В.Е.Эминова, М., 1994г.
2.7. Криминология: Учебное пособие / Под ред. В.Е.Эминова. М., 1997г.
2.8. Алексеев а.И. Криминология. Курс лекций. М., 1998г.
2.9. Горяинов К.К., Исиченко А.П. Латентная преступность. М., 1994г.
2.10. Латентная преступность: познание, политика, стратегия. М., 1993г.
2.11. Криминология. Под ред. В.Н.Кудрявцева и В.Е.Эминова. М., 1999г. 2.12. Швейцер Л. Культура и этика. М., 1973г.
2.13. Актуальные проблемы криминологии. Марсель. 1992г.
2.14. Курганов С.И. Основы криминологии. М., 1998г.
2.15. Локк Д. Избранные произведения: В 2т. Т.2., М., 1960г.
2.16. Руссо Ж.Ж. Трактаты. М., 1969г.
2.17. Беккария Ч. О преступлениях и наказаниях. М., 1939г.
2.18. Гернет М.Н. Моральная статистика. М., 1922г.
2.19. Герцензон А.А. Введение в советскую криминологию. М., 1965г.
2.20. Осипова Е.В. Социология Эмиля Дюркгейма. М., 1972г.
2.21. Тард г. Преступник и преступления. М., 1906г.
2.22. Тард Г. Сравнительная преступность. М., 1907г.
2.23. Курс советской криминологии. М., 1985г.
2.24. Дубинин Н.П., Карпец И.И., Кудрявцев В.И. Генетика. Поведение. Ответственность. М., 1989г.
2.25. Каиржанов Е.И. Причинность в криминологии. Алматы, 2002.
2.26. Кузнецова Н.Ф. Проблемы криминологической детерминации. М., 1984г.
2.27. Антонян Ю.М. Преступность пожилых людей // Сов. государство и право. 1991г. №11.
2.28. Лунеев В.В. Мотивация преступного поведения. М., 1991г.
2.29. Джекебаев У.С., Рахимов Т.Г., Судакова Р.Н. Мотивация преступления и уголовная ответственность. А-Ата, 1987г.
2.30. Намоконов В.А. Преступное поведение: детерминизм и ответственность. Владивосток, 1989г.
2.31. Кудрявцев В.Н. Причинность в криминологии. М., 1968г.
2.32. Иншаков С.М. Криминология. М., 2000г.
2.33. Алауханов Е:О. Қылмыстану. Алматы, 2006ж.
2.34. Петрашку С. Анализируя причины преступности//Закон и жизнь. Кишинев, 1991г. №7.
2.35. Кудрявцев В.Н., Бородин С.В., Нерсесяец В.С. Социальные отклонения. М., 1989г.
2.36. Гундаров И.А. Духовное неблагополучие как причина демографической катастрофы. М., 1995г.
2.37. Преступность и реформы в России. М., 1998г.
2.38. Егорова и., Гуревич П., Похмелкин В. «Издержки» демократии?//Соц. Законность. 1991г. № 4.
2.39. Лебедев С.Я. Антиобщественные традиции, обычаи и их влияние на преступность. Омск, 1989г.
2.40. Криминология. Под ред. А.И.Долговой. М., 1997г.
        
        МАЗМҰНЫ:
Кіріспе.................................................................
..........................................3
1. Қылмыстылық ... ... ... ... ... және оның ... Қылмыстылықтың сандық және ... ... ... ... мен ... ... себептерінің концепциялары....................26
2. Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларының түсінігі....44
3. ... ... мен ... ... ... ... ... болып жарияланғанына он алты
жылдан асты. Осы жылдардың ішінде еліміз әлем ... ... ... ие ... ... жетістіктерге қол жеткізгені мәлім. Бұл
жетістіктердің бірі адам құқығы мен бостандықтарын ... ... ... ... ... ... алуға қатысты. Оған дәлел, 1995 жылы 30
тамызда бүкілхалықтық референдум арқылы ... Ата ... ... ... Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және
әлуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы – адам және
адамның ... ... мен ... делінген.
Бірақ “бостандық пен тәуелсіздікті жеңіп алу жеткіліксіз, оны табанды
түрде қорғап, нығайтып ұрпақтарға қалдыру қажет”. Тәуелсіздікті ... ... ең ... ... ішкі ... оның ... ... басталады.
Ал қазіргі ахуал, оның ішінде қылмыстылықтың өрістеу деңгейі, адам ... ... көп ... ... түрде қорғала бермейтіні қатты
алаңдатады. “Барлық ... ... ... мен ... ... ... кәсіпқойлануы мен мамандануы жүріп жатыр. Көптеген
азаматтардың негізгі табыс көзі қылмыстық ... ... ... – деп, ... ... Қазақстан Республикасының саяси, экономикалық және әлеуметтік
тұрғыда даму, өркендеу процесі берік орын ... ... ... алға
өрлеушілік, дүниежүзілік деңгейге көтерілуге қадам басқандық айқын ... ... ... негізі берік орын алды. Осы аз ... ... ... ... кодекстер – қылмыстық, қылмыстық-
атқару, азаматтық, азаматтық іс ... ... және т.б. ... ... ... ... құқық бұзушылықтың алдын алуға және
қылмыстық құбылыстармен пәрменді күрес жүргізуге ... ... ... ... орын алып ... оңды ... ... одан әрі серпінді дамуына кедергі келтіріп жатқан теріс құбылыстар
да бар. Сондай қоғамға жат құбылыстардың бірі – қылмыстылық.
Құқықтық ... құру ... заң ... құру, қылмыстылықты
болдырмау, алдын алу негізгі мәселе болып табылады. ... ... ... ... ... ... үшін керек. Криминалогиялық
зерттеу бойынша жасалып жатқан қылмыстармен, статистикалық санақ жүргізетін
органдардағы ... ... ... айырмашылықтар бар. Жасырын
қылмыстылық біздің өмірде шын орын алып отырған ... оның ... ... ... түрлерінің даму тенденциясы,келтірілген
шығынның мөлшері туралы қате ... ... ... ... қылмыстың
алдын алуға байланысты таңдалған стратегиялар мен қойылған тактикаларға
кері әсерін тигізеді және ресустардың ... ... алып ... қылмыстылық жай қылмыстылық сияқты мемлекеттің экономикасының
дамуына сыртқы экономикалық қатынастардың дамуына және ... ... кері ... тигізеді.
Ұйымдасқан қылмыстылық қаржы экономика қатынастарының барлығын басқарып
отырады, ... ... ... ... ... өздері
мемлекет экономикасы мен қаржы саласында билей алмай бара ... ... ... ... ... ... туралы көп ойландыруға
алып келіп соғады.
1. ҚЫЛМЫСТЫЛЫҚ КРИМИНОЛОГИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ... ... ... ... және оның белгілері
Қылмыстылық - бұл салыстырмалы жаппай, тарихи ... ... ... ие, ... бір ... ... бір уақыт
аралығында жасалған қылмыстардың ... ... ... қоғамның
құбылысы. Осындай анықтаманы ... ... ... ... Одан бері де осы ... мұрты қисайған жоқ.
Оның өзіндік себептері де бар. Жоғарыда айтып өткеніміздей қылмыстар
жинақтала келгенде жаңа бір сапаға ие ... ол - ... ... ... бен ... клетка мен организмді мысал қып келтіре
кеттік. Қылмыстылық - әлеуметтік құбылыс, ... бір ... ... ... ... ... демекші, қылмыстылықтың сыртқа көрінетін
көрсеткіштері оның симптомы сияқты екендігін айта кету керек, себебі кейбір
сырқат түрлерінің ... ... ... ... және ... ... ... болатыны аян. Мысалға, тұмау мен сібір жарасының сыртқы симптомдары
бірдей болғандықтан АҚШ-та 2001 жылы ... ... ... ... адам ... ... Сол сияқты ұрлық пен кісі
өлтірудің немесе, тіпті, ұрлық пен алаяқтықтың алдын алу жолдары да әр ... ... ... ... анықтамадан қылмыстылықтың мынандай белгілерін анақтауға
болады:
- оның ... ... ... емес ... ... ... - қоғамның бәрі қылмыстылық атты ... тек ... бір ... ғана ... ... ... ал ... эпидемиясы жаппай құбылыс, өйткені ол кездерде
жұрттың бәрі тұмауратып шығады. Ал салыстырмалы жаппай болмаса ... ... ... бар ... ... немесе жүз-екі жүз
қылмыстардың жиынтығы ғана болып қалады.
- тарихи ... ... ... ... ... ... ... отыратындығында. Бір уақыттарда қылмыс боп есептелген
әрекеттер басқа бір кезде қылмыс емес ... ... ... ... ... ... қылмыс боп, қылмыстылықты
құрап тұрса, қазір ол қылмыс болмақ түгілі экономиканы дамытушы
факторлардың бірі ... Не ... сол ... компьютерлік
қылмыстардың атын да білмеген болса, қазір ол дүниежүзінде кең
тараған қылмыс түрі. Яки құл ... ... ... ... мен осы күнгі адам (кез келген) өлтіруді, ортағасырдағы
еуропа елдеріндегі ‘’алғашқы түн’’ құқығын атауға да болады.
- ... ... ... ... қылмыстық-құқықтық
сипатқа ие құбылыс екендігі. Әлбетте, қылмыстылық өзі сырттай
қарағанда жасалған қылмыстардың жиынтығынан ... ал ... деп тек қана ... ... ... ... тани аламыз.
оның белгілі бір мемлекетте белгілі бір ... ... ... ... ... кез ... ... пен уақыт параметрлеріне бағыныштылығымен
түсіндіруге болады. Мысалға, Қазақстандағы қылмыстылық десек мүлде
түсініксіз, ... Адам ата - Хауа ана ... ... ... ... қанша қылмыс болғанын біле алмаймыз немесе 2002 жылғы
қылмыстылық десек те ... ... ... ... білмейміз.
оның әлеуметтік құбылыс екендігі қылмыс тек қана ... орын ... ... таптық қоғамның құбылысы екендігі бір қарағанда дау
туғызуы да мүмкін, ... бұл ... ... ... де ... ... олармен келісе қою да қиын. ... ... ... бір ғана себебі бар ма?- деген сұраққа
жауап табылуы екіталай. Десек те бір ... ... деп ... болады. Ол - қайшылық, мүдделердің, мұқтаждықтардың,
көзқарастардың қайшылығы. Ал осы ойды ... ... қай ... Тек тап бар жерде, әлеуметтік тап жоқ жерде қайшылық ... ... қоса ... ... ... табы бар қоғамға тән құбылыс ... мың ... ... төл ... ... тұра ол қоғамның өзіне қарсы
бағытталған сырқаты. Осы ... ... кері ... ие құбылыс
екендігін айта кету керек. Кері байланыс ... ... да ... ... ... сол құбылыстың қызмет етуіне, функциясына
ықпал еткенде орын алатын байланыс түрін ... ... оны ... ... ... болады. Сөйлеп тұрған (қызмет) ... ... ұйып ... ... (нәтиже) байқайды. Олардың ұйып
тыңдап отырғандығы (нәтиже) шешеннің одан да ... ... ... ... ... ... ... адам шашына ақ түскендігін байқайды.
Енді оның ''шашым ағарып барады'' деген уайымынан да шашы ... ... ... (Қғ1) ... (Ққ1) ... да ол қоғамның
өзінің әрекет жасауына ... ... ... ... ... ... өзге ... қоғам пайда болады (Қғ2), соңғысы өз ... да ... ... (Ққ2), ... ... кете ... ... сандық және сапалық көрсеткіштері.
Қылмыстылықтың мынандай көрсеткіштері бар: ... ... ... ... ... ... бір мемлекетте белгілі бір
уақыт ... ... ... ... саны. Мысалға, Қазақстан
Республикасында 1960 жылы - 29 426 қылмыс жасалса, 1970 жылы ол ... ... ... 1980 жылы 76 517 ... 1990 жылы 148 053, 2000 жылы ... ... ... |Қылмыс-т|
| |-тылық| |ылық | |лық | ... |
| ... ... | ... | ... |
| |і | | | | | | ... |2531 |1,78% |13285 |9,33% |1190 |0,84% |142100 ... |2374 |1,70% |13358 |9,57% |1066 |0,76% |139431 ... |2325 |1,54% |12772 |8,46% |1299 |0,86% |150790 ... |2160 |1,41% |10895 |8,47% |1516 |1% |152168 ... |1967 |1,45% |11856 |8,76% |1298 |1% |135151 ... ... мен ... ... ... - белгілі бір кезеңдегі ... мен ... ... оның ... ... анықтауға
байланысты үш түрлі есеп түргізуге болады:
1) ағымдағы талдау - 1 жылға жүргізілетін ... ... ... - жыл ... ... сайынға, онжылдық сайынғы
қылмыстылықтың қозғалысын анықтау;
3) қылмыстылықтың мерзімдік өзгерістерін талдау.[3]
Осы үш түрлі есеп мынандай үш ... ... ... асады: базистік,
жалғаспалы, интервалдарды біріктіру әдісі.
Базистік ... ... ... басқа барлық жылдардың
көрсеткіштері бір жылдың ғана ... ... және ... ... жылдың көрсеткіші 100 пайыз деп алынады. Сол ... ... есеп ... ... ... тек ... ... артып
кеткендігі ''+'' таңбасы қойыла отырып жазылады, ал керісінше болса ''-''
таңбасы қойыла отырып жазылады.
Келесі жалғаспалы әдіс ... ... ... ... бұл әдісте бір
ғана жыл базис деп алынбайды, оның ... ... ... жыл алынып отырады.
Мысалға, Қазақстандағы қылмыстылықтың қозғалысын 1990 ... ... ... және ... ... ... әдіс)
салыстырып шығайық.
| |Қылмыс-тыл|1990 ... ... ... |жылмен |жылдар-мен |
| |деңгейі ... | |нда |а ... |148053 |- |- ... |173858 |+17,4% |+17,4% ... |200873 |+35,6% |+15,5% ... |206006 |+39,1% |+2,5% ... |201796 |+36,2% |-2% ... |183913 |+24,2% |-8,8% |
|1996 |183977 |+24,2% |+0,03% ... |165401 |+11,7% |-10% ... |142100 |-4% |-14% ... |139431 |-5,8% |-1,87% |
|2000 |150790 |+1,8% |+8,14% ... |152168 |+2,7% |+0,91% ... |135151 |-8,7% |-11,18% ... |118 485 |-19,9% |-12,3% ... интервалдарды біріктіру әдісінің бар айырмашылығы - бір жылдың
ғана емес бес жылдықтардың, онжылдықтардың ... елу ... ... жоғарыдағы екі әдістің бірін қолдана ... ... Ол ... қоса ... ... ... алуға да, не
болмаса олардың орташа көрсеткішін де алуға болады. ... 1960 ... ... қылмыстылықтың көрсеткіштерінің әрбір он жлдығын алып көрелік.
|Онжылдық-тар|Он жыл |Онжылдықта|60-жылдард|Алдыңғы |Әр бір ... ... |ғы ... |ағы ... 000 ... ... |көрсеткішп|салыстырған|халыққа |
| ... |ен |да ... |р саны | ... ... | | |нда | |т ... ғ. |443444 |44344,4 |- |- |47,2 ... | | | | | ... ғ. |554418 |55441,8 |+25 |+25 |43,6 ... | | | | | ... ғ. |978590 |97859 |+120 |+76 |62,5 ... | | | | | ... ғ. |1745408 ... |+293 |+78 |124,2 ... | | | | | ... ... қылмыстылықтың соңғы 40 жылдағы динамикасы
Қылмыстылықтың сыртқы сипаттамасын зерттеу оның ... ... ... нәтижесінде мыналар анықталады: а) қылмыстылықтың деңгейі;
б) қылмыстылықтың интенсивтілігі немесе қарқындылығы.
Жалпы қылмыстылықтың таралуы жылына тіркелген қылмыстардың жалпы саны
бойынша ... ... ... ... саны ... ... сипаттамасының мотивациясы қылмыстың әр ... ... ... саны ... яғни ... ... ... бойынша
бекітіледі.
Қылмыстылықты талдау нәтижесінде қылмыстылықтың жалпы мыны түрлеру
таралған:
А) қасақаналықпен, яғни: саяси, зорлықтық, ... ... ... ... ... ... ... яғни мемлекет
пен биліктің конституциялық негіздеріне қасақаналық ниетте ... ... ... күш ... мақсаттары көрсетілеген, яғни бұл
жерде тек жай ғана белгілі бір мақсатқа жету ғана емес. ... ... ... ... ... ... қылмыстық,
экономикалық немесе шаруашылық деп бөліп қарастырады. ... ... атты ... ... ... ... қылмыстар тікелей мотивтермен жасалады, яғни ол бөтен біреудің
мүлігін заңсыз иелену ... ... ... және ... зиян ... өз ... пайдаланбастан жасалатын қылмыс
түрі болып табылады. Ал экономикалық және шаруашылық қылмыстар ... ... және ... ресурстар қағидаларын бұза отырып
жасалады, яғни қызметтік жағдайына зиян ... ... ... ... тағыда мынандай анықтама беріледі: «экономикалық
қылмыстар қызметкерлердің өз ... ... ... ... ... яғни мемлекеттің, тұтынушылардың және де ... ... зиян ... ... жасалады»
Қылмыстық істерді зерттеген кезде ниеттердің үлкен дифференциациясы
айқындалады, нақты айтатын болсақ, қылмыс жасаған ... ... ... ... ... мен ... ... болып табылады.
Қылмыстылық мотивін зерттеген кезде шиеленіс мәселелерін талдау маңызды
болып табылады.
Әлеуметтік – топтық ... әр ... ... ... мен ... ... жасалатын қылмыстарды сипаттау арқылы көрінс табады,
яғни қылмыскерлер туралы ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі жолдармен
анықталады. Қылмыстың әр түрлі ... ... а) ... ... ... яғни 1 жылға дейін бас бостандығына айырылған жағдай. в)
орта дәрежедегі қылмыстар. Сондықтан криминологтар ... ... ... ... ... ... ережеге сәйкес құрылады.
Егер ауыр санаттағы қылмыстың саны ... ... ... ... де ... Содан кейін ол тексеріледі. Осының
нәтижесінде әр ... ... ауыр ... қатынасы нормаға сәйкес
есептеледі. Немесе басқа ... бар: ауыр ... ... ... ... ... ал ... тіркелмейді. Бұл жиі болмайды.
Криминологиялық зерттеулер нәтижесінде ... ... ... әдістерін пайдалну нәтижесінде зерттеу параметрі бағаланады.
Қылмыстылықтың ішкі сипаттамасын ... ... ... тұрақтылық, белсенділік, ұйымдастырушылық.
Қылмыстылықтың тұрақтылық көрсеткіші қылмыстың қайталануынан көрініс
табады. Рецидивтің жай қайталанудан ... жаңа ... ... ... басталады. Осының нәтижесінде ... ... Яғни ... ... да бұрын құқықтық шаралар
қолданған және сол ... ... ... белсенділік криминалдық профессионализммен тығыз байланыста
болады. А.И.Гуров мынандай сипаттама береді:
- тұрақтылықтырық тұрі, қылмыскерде белгілі бір арнайы ... ... сай ... осы тұлғаларда нақты қылмыстық мамандықтың болуы, яғни біртекті
қылмыстардың жоғарылығы
- қылмыстық қызмет осы тұлғалар үшің кіріс көзі ... ... ... бір ортамен байланысы
Криминалдық профессионализм қылмыстық бүркемешелікпен жүзеге асырылады,
сондықтан қылмыскерлер арнайы бір іске ие болады, сөйтіп ол көп ... ... ... көбінесе ашылмайды, маман қылмыскерлер рецидивистердің
арасында болмайды.
Кейбір көрсетілген белгілерді статистикалық ақпаратты анықта уекзінде
көрсетуге болады, ...... ... есеп ... ... ... қорғау органдарының қызметкерлерінен сотталғандар
туралы есеп.
Қылмыстылықты ұйымдастырушылық – бұл өте ... ... ... пен
қылмыстылықты ұйымдастырушылық болып табылады.
Бірінші кезекте ... ... ... ... ... анықталады, мысалы бандитизм фактісі бойынша. Бірақ іс
тек топтық қылмыстарды анықтау барысында ғана ... оның ... ... – ала ... ... ... пен
ұйымдасқан қылмысты ажырата білу керек. Қылмыстылық сипаттамасын ... ... ... әр ... ... ... білі керек.
Сонымен қатар ... істі ... ... ... ... да тұлғалардан жауап алу қажет.
1.3. Латенттік қылмыстылық
Латенттік ... ... әр ... себептермен құқық қорғау
органдарының назарынан тыс ... ... ... Ол латынша latens
сөзінен шыққан, ол жасырын ... ... ... ... ... ... ... су бетінде бізге көрініп жүрген бөлігінен су асты
көрінбейтін бөлігі әлдейқайда ... ... ... дәл осындай
Архимед ашқан физикалық заңдылыққа бағынбаса да қылмыстылық мәселесі туралы
осы бір заңдылықты мысал ретінде ... ... ... ... ... де ... ... (латенттік) көлемді болып келеді.
Мысал үшін неміс ғалымы К.Майердің жүргізген зерттеуі бойынша анасының
өз баласын өлтіруі фактісі бойынша оннан бірі ғана ... ... ... ... ал ... ... жасау 1/100; қарапайым ұрлық - 1/20; ірі
мөлшердегі ұрлық - 1/8; ... - 1/5; ... - 1/20 ... ... екі түрі бар: ... ... және жасырылған
(жасанды). Алғашқысы табиғи жолмен әр ... ... ... қорғау
органдарына хабарланбағандар. Мысалға, есік алдындағы ұрланған ... деп ... ... Ал соңғысы құқық қорғау органдарына
хабарланғанмен де осы органдардың қызметкерлерінің өз қолымен ... Оның да ... әр ... ... ... өзінің жақсы жұмыс
істейтіндігін көрсетіп ... ... ... ... ... қылмыстарға бола әуре болмас үшін шағымды тіркемей қою,
қызметкерлердің пара алуынан ... ... ... жоқ қылу т.б. ... ... бетіне қалқып шыққысы-ақ келеді, ... ... ... төмен басады.
Кейбір авторлар үшінші бір латенттік қылмыстылықтың түрін ұсынады - ол
дәлелденбей қалуына байланысты қысқартылған істер.[6] Бірақ ... ... ... ... бұл ... зерттеледі, қылмыстылықтың жалпы картинасын
анықтауға сеп болады. Латенттік қылмыстықтың мәнін аша кету ... ... ... ... ... ... ... емес. Әңгіме
хабарланған күнде де ... тыс ... Оның ... тыс ... ... ... ... Өмірде шын мәнінде 100%
қылмысқа біз есеп жасап, сақтануымыз, алдын ... ... ... қажет
болса, латенттік қылмыстылықтың кесірінен оның бір бөлшегін ғана (мысалға
40%) зерттеп қорытынды жасаймыз. Ал бөлшек бүтіннің заңдылығын ... ... Осы ... ... ... жағымсыз салдарын айта
кетейік, ол:
- қылмыстылықтың шын мәніндегі ... ... ... ... ... ... ... бұрмалайды;
- қылмыстылықты болжаудың дұрыстық деңгейін төмендетеді, қылмыстылықпен
күресудің бағытын анықтауда қиындық туғызады;
- жасалған ... үшін ... ... ... туралы принципті
жүзеге асыруға кедергі келтіреді;
- құқық қорғау органдарының беделін түсіреді;
- қылмыстылықтың, әсіресе, рецидивтік қылмыстылықтың өсуіне сеп ... ... ... ... ... ... ... қылмыстардың бәрі бірдей мөлшерде жасырылуға
қабілетті. Латенттілік деңгейіне қарай ... үшке ... пен ... ... ... ... Минималдық (төменгі) латентті қылмыстар (кісі өлтіру, қарақшылық,
тонау, ауыр дене жарақатын салу т.б.);
2. Орташа латентті қылмыстар ... ... ... ... ... ... ... (парақорлық, броконерлік,
заңсыз аборт жасау, соз ауруларын жұқтыру).
Қылмыстардың жасырынушылық ... ие ... ... жасаушы мен
жәбірленушінің мүдделі болуы мен қылмыстардың ауырлық деңгейіне байланысты.
Жалпы алғанда, қылмыстардың латенттілік ... мен ... ... ... ... яғни ... ... ауыр болған сайын соғұрлым оның
латенттілік деңгейі төмендейді. Қылмыс ... ... ... ... ... оңай және жасыруға да болады (мысалға, жеңіл ... - ... ... ... ... ... Ал ауыр қылмысты жасыру да қиын, қол сілтеуге де
ауыр (мысалға, кісі ... , ... ... табылады немесе ауыр дене
жарақатын төсек тартып жатып, құлап ... деп айта ... ... ... ... ... қарап латенттілік деңгейін өлшеуге болады
дегенді білдірмейлі, себебі, кейде қылмыс қанша ауыр ... да, тым ... ... ... ... әйел зорлау), сондықтан көп хабарланбай да
қалуы әбден ықтимал. Сол ... де ... ... деп ... жалпы
алғанда деп ... ... ... 60 құқық қорғауоргандарының
қызметкерлерінен ... ... олар ... ... ... ... нұсқаған, соның ... ... - ... ... - 67,8%, ... - 72%, ... - 38,6%,
парақорлық - 95,2% деген қортындыға келген.[7]
Қанша жасырын болса да дұрыс ... ... үшін ... жалпы деңгейінен шамамен болса да хабардар болу керек. Сол
себепті латенттік қылмыстылықты да зерттеулің әдістері бар. Солардың ... ... ... анкеталар, құжаттарды талдау, сараптамалық баға,
байқау т.б.
Анонимдік анкета әлеуметтік сұраунаманың бір ... ... ... ... - ешкімнің аты-жөні айтылмайтындығы.
Жасырын қылмыстылық тәжірбие жүзінде зерттелу мәселесін қылмыстық-құқық
саясатының негізгі қағидасын жұзеге асыруы ... Ең ... ... ... ... ... бұлтарпау қағидасын ретімен жүзеге
асырылуы, ... істі ... және ... ... мен шешуін
қамтамас етілуі, баламалылық пен ... ... ... ... пен әділетті жаза шығаруға қажетті жағдай.
Жасырын қылмыстылықты анықтау тәсілі тәжірбиелік түрінде ... ... ... рөлі, жасырын қылмыстық факторын зерттелуі, оны
ескертілуімен алдын алу.
Бір ғана белгісімен «белгісіздік», «анықталмаған қылмыс жасырын ... ... ... ... қоса ... ... ... құқық қорғау органдардың әрекеттерімен және сонымен бірге жеделдік
мақсаттылықтың көмегімен табылған, бірақ осы ... ... да ... ... ... ... ... қатар оны есепке алу да
маңызды рөл ... ... ... ... ... қылмыстарды есепке
алмау салдары дұрыс нәтиже бермейді, тәжірбиелі криминологтарды ... және ... ары ... ... ... ... әлеуметтік құбылыстармен байланысы бар деген тұжырым жасауды
қиындатады.
Заң әдебиетінде ... ол ... ... ... деген көзқарас кездеседі, яғни бұл ... ... ... ... ... ... алмау» белгісі салынған.[8]
Қылмысты есепке алғаннан кейін, оны ашу қажет, сондықтан ... ... ... «белгісіздігі» деген белгі деп есептейді. Шынындада қылмысты-
құқықтық статистикамен есепке алынған қылмыс жасырынды деген тұжырым қате
секілді. ... ... ... түсінігіне заң ... кең ... ... бұл ... ... әрі ... туғызбайды.
Құқық қорғау қызметінің тәжірбиесінде қылмыстарды нақты есепке алу мен
оны ашу, осы әрекетті жасаған ... ... ... ... ... ... ... түрде есепке алу, оны ашу деректері
көптеп ... ... ... жағдайларды жасырынды санатына жатқызу
қажет секілді. Жасырынды қылмыстылық дегеніміз, қылмысты ... ... оның ... ... ... Бұл құбылыстың екі шегі,
бір-бірін толықтырып, жасырынды ... ... ... ашуға
мүмкіндік береді.
Бұл бірлестіксіз жасырынды қылмыстылықтың толық, жан-жақты мінездемесін
беру өте қиын.
«Қылмыстылық» түсінігіне қылмысты ... ... қосу ... ... ... қарағанда, ол «қылмыстылық»
әлеуметтік, ... және ... ... бір ... ... ... ауқымдайды (қоршайды), «жасырынды қылмыстылықты,
қылмысты-әділет жүйесімен анықталмаған ... ... ... ... не қоғам тарапынан мәжбүрлеу шараларын ... ... ... «осындай қылмыстарға қылмысты-әділет жүйесі әрекетсіз,
оның қарауынан тыс».
Жасырынды қылмыстылықтың бірінші тобына полиция ... ... ... ... ... тобына қылмыскері анықталмаған қылмыстар
жатады. Үшінші тобын процессуалды себептермен (негіздермен) ... ... ... ... анықталған қылмыстар құрайды.
Төртінші тоб – бұл заң ... ... ... бар ... ... ... басқа да әрекеттері полиция органдарына белгілі болмаған
және айыптау актілерінде есептелмеген қылмыстар құрайды.
Жасырынды қылмыстылықты талдау ... үш ... ... ... ... және ... ... бұл
қылмыстық-құқықтық статистикада ескерілмеген қылмыстардың жиынтығы;
криминалистік, бұл ... және ... ... ... бұл өзінде қылмысты жасаудың заңды салдар туғызбайтын,
қылмыстардың жиынтығы.[9]
Криминалогиялық ... ... ... кең ... ... ... қамтиды. Бұл ойды түсіндіре
кетейік.
Жасырынды қылмыстылықты анықтау, ... ... ... ... ... ... асыру қажеттілік
тұрғысында, жасырынды қылмыстықтық құрамды құрылым элементі ... ... ... ... ... Сонымен қатар, жасырынды қылмыстылықтың
криминологиялық аспектісі ресми ашылған қылмыстарды қамтиды. Осы ... ... ... орын ... (қылмыстық жауапкершілікке топтық
қылмысқа ортақ басқада кінәлі тұлғалардың тартылмауы) бұл біздің ойымызша
жасанды ... ... ... ... ... ... қылмыстылықты құрайды.
Жасырынды қылмыстылықтың криминологиялық аспектісі процессуалдықтан
кең. Осы авторлардың ... ... ... ... ... ... процессуалдық аспектіде айтуға негіз жоқ.
Осындай жағдайда біз криминологиялық аспектіде ... ... Бұл, ... іс ... ... бас ... деректері
(бұларды, заңды салдарын туғызатын қылмыстарға формалды түрде жатқызуға
болады); қылмыстық істі ... ... ... кейіннен оны қысқарту;
қылмыстық істі ... ... жабу және тағы ... ... ... ... криминологиялық аспектіде кең
түсіну, криминалистік, қылмыстық- процессуалдық аспектілерді қамтиды деген
тұжырымға ... ... ... ... ... ... ... десек, онда қылмыстар өз орнын таппағандықтың
себебіне байланысты ... екі ... ... болады.
Бірінші денгейді өте ауыр қылмыс жиынтығына қатысты ... ... ... құжаттарда тіркелмеген қылмыстарды құрайды. Бұл
денгейді қылмыстарды тіркеудің жеткілікті ... ... - деп ... ... ... мәні ... анықталмаған
лауазымды қылмыстар құрайды. Белгіленген органдарда ... ... ... ақпаратының жоқ болуы, басқа органдарда бұл ақпараттың
жоқ екендігін білдірмейді. ... ... ... ... ... қараусыз қалдырады.
Сондықтан, жасырындылықты қараусыз қалдырылған қылмыстар деп ... ... ... ... ... ... ... жасырынды қылмыстылықтың анықтамасының негізіне, авторлар жасалған
қылмыстардың анықталғанына қарамай, оларға тұрарлық мән бермеу ... яғни ... ... ... ... ... ... анықтамасына кейінгі кезде көптеген
жақтаушылар бар.
Жасырынды ... ... жеке ... ... ... жатқан
сұраққа келесі көзқарасты туғызады. Қылмыстардың ашылуын, оларды жасаған
тұлғаларды тіркеуді еспке алып ... және ... екі ... ... ... ... ... есепке алынбаған, кінәлі
тұлғаларды ісдестіру барысында қылмыстарды ... ... ... ... ... заңмен белгіленген шара қолданбау
қылмыстар жиынтығын жатқызуға болады. Оларды факторлардың ... төрт ... ... ... топ қылмыстың жасалуын және оны жасаған құқықбұзушыны ... ... ... Бұл ... ... ... қылмыстар,
болмаса құқықтық қатынасқа қатысушылардың біліксіздігінің салдарынан бір
норманы (қылмысты-құқықтық) екінші (ізгілік-әкімшілік) ... ... ... қылмыстың ашылуын қаламайтын жәбірленушілердің болған
қылмыс туралы хабарламауы қатынасады. Мұндай ... уәжі ... ... ... зорлау болмаса жәбірленуші жаққа қылмыстық істі
бейбітшілік келісімімен шешуге келістіру.
Үшінші ... ... ... ... ... ... ... хабарламау құрайды. Сондықтан мемлекеттің немесе қоғамның
мұқтажына қол ... ... ... ... ... ... ... болу дерегі аз тұлғаларға анық болуы болмаса
тек кінәлі тұлғаға анық ... ... ... ... ... ... тонау, парақорлық, адамды күш қолдану белгісінсіз өлтіру
болмаса оны ... ... ... ... және ... қылмыстың басқа түрі – жасанды-жасырын әрекетінің жиынтығы ... ... ... ... ... ... ... жүргізбегендігі
емес), сонымен бірге есеп жұйцгізгені, бірақ ... және ... ... ... қылмыстың екі топтан болуы мүмкін.
Біріші топқа кіреді құққық ... ... ... ... соған байланысты қылмыстық істерді қозғамаған, осы ... ... ... ... ... ... органдардыңда
игілігіде болды. Бірақ соңғысы осы ақпараты қолдануға ешқандай ... ... ... қылмыс әрекетінің көбісі еңбек қауіпсіздігін
қорғау саласында кездеседі, осыларды шарты жасырын деп санауға болады, осы
мәліметтер, кәсіпорындарда ... ... ... ... ». ... осы ... сақталу себебі осы қылмысқа қарсы күресуі ... ... ... тағы ... ... ... ... тек еңбек қауіпсіздігін қорғау саласындағы ғана емес, сонымен бірге
басқада қылмыс түрін де көрініс табады.
Егер де ауыр қылмыс көп ... ... ... ... саны одан аз
болса, орташы ауырлықтағы қылмыстардың латенттілігі туралы күдіктенуге
болады. ... ... 2002 жылы ... ауыр және аса ... саны - 69042 ... ... ... 51%-і), кішігірім
және орташа ауырлықтағы қылмыстар саны - 66109 (жалпы қылмыстылықтың 49%-
і). Өмірде де ... ... яғни ... ... және ... ауырлықтағы
қылмыстардан ауыр және аса ауыр қылмыстардың көп жасалуы ... ... 2002 жылы ... жерінде орташа және кішігірім ауырлықтағы
қылмыстар латентті болған.
Не болмаса, азаматтық істер ... ... ... де
салыстырып құжаттарды талдауға болады, айталық ауданда ар-намысты ... мың ... ... ... ... ... ... небәрі екі-ақ
қылмыстық іс қозғалған.
Яки бұқаралық ақпарат құралдарына да контент-талдау жүргізіп, олардағы
қылмыстар туралы хабарлар саны мен ... ... ... ... ... ... де жасырылған қылмыстардың шетін көруге
болды. Өйткені Қылмыстық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... ... құралдарындағы хабарлар қылмыстық істі
қозғаудың бір себебі болып табылады.
Субьективті-латентті қылмыстар туралы қалыптасқан көзқарастар ... ... ... бойынша таратылатыны заңгерлердің көзқарастарымен
сәйкес латенттік қылмыстарды белгісіз ... ... ... себебі
бұл жерде кінәлі адамды іздеуге және де табуға ешқандай мүмкіндік болмайды,
бірақ бұл ... ... ... ... ... болады.
Субьективті-латенттік қылмыстарды айқындау жасалған қылмыстар мен
тіркелген қылмыстардың ара ... ... сай келу ... ... бір қылмыс бірнеше қылмыстық топ арқылы жасалуы мүмкін.
Ашылмаған қылмыстардың санының көптігі ... ... ... әсерін тигізуі мүмкін. Себебі ашылған қылмыстар мен ... саны ... ... ... ... ... ... қорғау органдары қылмысқа қатысушылардың барлығының
жаза алғандығын кездестіруге болады. Соған ... іс ... ... ... ... ... деп ... Бір тұлғаға кінәні таққан
сәттен бастап қылмыс ішінара ашылды деп есептеледі және жасырын ... ... ... ... деп ... егер ... ... барлық
тұлға тиісінше жаза алған болса.
Жоғарыда көрсетілген нәтиженің барыснда мынындай қорытынды жасауға
болады, ... ... ... және ... жоқ ... ... ... тұрғандай, ол жерде субьективтік жақ бар, себебі
қылмысты жасаған латентті қылмыскер бар. ... ... ... ... мүмкін егер тұлға заң жүзінде өзіне тиісті жазасын алған
болса». ... ... ... ... ... ... қылмыс
белгілі бір іс-әрекеттің айқындалмаған және есептелмеген, сонымен қатар іс-
әрекетті жасаған тұлғаны жазасыз қалғандығы болып ... ... ... ... мен ... ... «шектелген жағдай» деген түсінік қалыптасқан, бұл ... ... ... ... жолдан таюы деген мағынада айтылады.[10]
«Шектелген жағдай» кезінде жәбірленуші қылмыс туралы хабарламайды, себебі
ол ... баға бере ... ... ... ... ... ұрлығы,
адамның сау емес жағдайында жасалатын тонауы, алаяқьық, тұтынушыларды ... ... және ... ... ... ... деген түсінік
көрініс табады. Баайқалмайтын латенттік мына ... ... ... ... ... ... өзін жәбірленушімін деп құқық қорғау органдарына
хабарлайтын болса, ... ... ... ... ... кінә тағу
үшін қылмыс құрамының белгілері жоқ. ... ... ... ... орын ... мысалы есірткі заттарын пайдалану.
Көріп тұрғанымыздай «шектелген жағдай» және ... ... ... ... ... ... келмейді. Ал негізгі
айырмашылығы іс-әрекеттің субьективтік қабылдануында болып табылады, себебі
тұлғаның ары қарай ... алып ... ... ... ... ... есеп ... байқалмайтын латенттік
қылмыстардың таратылғандығын көрсетіп отыр.
Қазіргі елдегі көп табиғи-жасырын қылмыстар жасанды-жасырын қылмыстарға
айналуда. Бүл процесс өздігінен дертті. Бұл ... ... ... ... қалғандықтың кесірі және бұл қазіргі кезде ... ... ... ... ... жасырын қылмыстылықты зерттеп,
жасырын қылмыстылықтың түсінігін бергенде кедергі келтіреді.
Біздің көзқарасымыз бойынша, жасырын ... ... ... ... ... бірі ... ... үшін жауаптылық
принципінің орындалмауына әкеп соғады.
Ғалым криминологтардың айтуы бойынша қазір ... ... ... ... ... ... принциптері сатысы бойынша
қолданып отырып жүзеге асыру керектігін айтады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... көпшілігінің басқа көзқараста
екенін көрсетеді.
Сонымен, ... ... ... - ... органдарымен сотпен,
прокуратура органдарымен ашылмаған және қылмыстық жазалары берілмеген
қылмыстар.
Жасырын ... заң ... ... ... ... бірінен жасырылған қылмыстылық, ол органдар сот, прокуратура
органдары ІІ органдары, кәмелетке толмағандардың істері бойынша ... ... ... ... ... ... ... негізгі бағыты қылмыстарды ашып онымен күресу ... ... ... ... ... ... органдарымен ашылған қылмыс автоматты түрде ашылған (ашық)
қылмыс болып табылады деген ұғым қате болып табылады№ ондай негізсіз және
заңсыз іс ... бас ... ... істі ... ... ... мүмкін.
Жасанды-жасырын қылмыстылық жағынан қарасақ орын алуы мүмкін ... саны әлде ... көп. ... бұл ... ... кезде ол
істің арғы тағдыры белгісіз, ол ашылады ма немесе қаншалықты толық ашылады.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... тұлғалардың салғырттығынан немесе немқұрайдылықпен қарайтындығынан
немесе жұмыста ... ... ... ... қылмыстар қылмыстық
статистикаға енгізілмей қалатын жағдайлар болады. Бұндай қате ... ... ... мен ... ... қате ... белгілі бір
аймақтағы қылмыспен күресудегі қиындықтарға әкеп соқтырады.
Жасырын қылмыстылық қоғамдағы әлеуметтік психологиялық климатқа әсер
етеді. Бұл ... ... ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғауға деген, қоғамдық
қауыпсіздікті қорғауға деген, қылмыс пен ... ... ... ... ... үшін ... түрде жауапкершілік туатындығына ... ... ... ... ол үшін ... ... ... үйреніп кетуін, заңдылық деңгеиінің
төмендеуіне және ... ... ... ... ... ... ... Қылмыстың жазаланбауы азаматтардаң бір тобының
шыдамсыздығын тудырады және ... әсер ... ... ... ... пен ... ... тудырады. Осы жағдайда мемлекеттің
жеке қауіпсіздікке кепілдік бермеуі азаматтарда психологиялық ыңзайсыздық
тудырады. Сонымен ... ... ... ... әлеуметтік
еліктеушіліктің нашар жақтарын тудырады. Экономикалық қылмыстар парақорлық
көбіне осы қылмыстыр ... ... ... жазаланбауы өмірде әлі нақты
позициясы, бағалықтары жоқ адамдарға кері әсер ... ... ... әлем ... "жақсы өмірге" еліктей отырып алға қойған мақсатқа
жету ... ... ... жолмен екені туралы ойланбайды. Жасырын
қылмыстылық қылмыстық заңның беделіне де әсер етеді. Қылмыстық ... ... ... заңның нормаларын таңдап қолданудан төмен еш
нәрсе жоқ сияқты . Қазіргі кезде құқық ... ... ... ... баукеспе ұрылар, қылмыстық топтпрдың басшылары,
ұйымдастырушылары, ... ... ... ... жазаланбай
қалады да, қылмыстық заңның бар жазалау күші жеңіл қылмыс жасаған адамдарға
тиеді. Осыны көре отырып азаматтар " егер адам 10 000 ... оны ... ... 10 ... ... ол ... ... айтады. Әлеуметтік- психологиялық көзқарас бойынша
қылмыстық заңның нормаларын таңдап қолданудан келетін зиян ... ... ... тең. ... байланысты құқықты сақтайтын
азаматтарда қылмыстық әділеттің ... ... ... және ... ... ... ... Осыдан параны алуга мумкіндігі бардың ... ... ұғым ... ... ... ... ... қорғау
органдарының беделіне де қаяу ... ... көп орын ... ... ... ... ... органдарының өз қызметтерін
қандай деңгейде орындап жатқандығын, профессионалдық деңгейлерін көрсетеді.
Осының ... ... ... ... органдарының қызметіне деген
немқұрайдылықты тудырады. Бұны әлеуметтік зерттеулер нәтижесі көрсетеді.
Жасырын қылмыстылықты ... ... ... криминалогия ғылымының негізгі
бағыттарының бірі болып табылады, соңғы ... осы ... ... көп аударылуда. Бұдан жасырын қылмыстылық мәселесі толық шешілді деп
түсінуге болмайды.
Жасырын ... ... шешу үшін оның шығу ... нысандарын, аймақтық белгілерін, сандық көрсеткіштерін анықтау
керек. Жасырын қылмыстылыққа байланысты ... және ... ... шешу ... ... жағынан жасырын қылмыстылықты зерттеу
оның нақты жағдайын, мөлшерін, құрылымын, географиясын және нақты ... үшін ... ... ... оның жекелеген түрлерінің даму тентенциясын
білу үшін ... ... ... ... ... жүзеге асыру
нақты қылмыс мөлшерін білу үшін қажет. Қылмыстылықпен күресу үшін құрылатын
федеративтік және ... ... егер олар бір ... ... ... қылмыстылық орын алатындығы туралы ... ... ... көп ... ... болған күнде де латенттік қылмыстылықты жалпы қылмыстылықтың бір
бөлшегі екендігін ұмытпаған ... ... ... ... ... ... ... ол:
- әлеуметтік дамуды және экономикалық өзгерістерді тежейді;
- әлеуметтік құрылымдардың қалыпты ... ... ... ... ... функциясына ықпал етеді;
- әлеуметтік тыныштықты бұзады;
- сенімсіздік, қорқу, ... ... ... ... ... ... өміріне, жұмысына салқынын тигізеді;
- өзінен өзі туындап отыруға қабілетті: өзгелерге ''жұқтырады'', тартады;
- елеулі материалдық және өзге де ... ... ... ... ... ... байланысты күш жұмсауды талап
етеді.
2. ҚЫЛМЫСТЫЛЫҚТЫҢ СЕБЕПТЕРІ МЕН ЖАҒДАЙЛАРЫ
2.1. Қылмыстылықтың себептерінің концепциялары
Қылмыстылықтың ... ... ... ... ... ... ... теріс (жағымсыз)
құбылыстардың, сондай қылмыскерліктің себептері туралы ойлана бастаған.
Қылмыскердің бойына шайтандық күш ... ... ... ... ... емес
түсініктер адамның табиғатын және қоғамның ... ... ... ... және оның себептері ... ... мен ... жатады. Қылмыскерлер мен қылмыстылықтың
талданылуын ... ... ... мен көбіне ... ... – білу ... арасындағы қайшылықтар
криминологияда негізгі екі мектептің ... және ... алғы ... ... ... ... ... біз байқағандай,
қарама – қарсы және жиі келіспейтіндей болды.
Оған қоса 19 ... – ақ ... ... ... - ... ... және ... назар аударуға алып келді.
Қылмыстылыққа тек адамның жеке қасиеттері ғана емес (темперамент немесе
мүдделері бір ортасы), онымен қоса, отбасылық ... ... ... ерекшеліктері, білім деңгейі мамандығы, сондай – ақ ... ... ... т.б. сияқты үлкен әлеуметтік процестер әсер
ететін болып шықты.
Әр түрі ... мен ... ... айту ... ... бір ... және оның ... жүйеге қатысы
жоқтығын байқау қиын емес. Ч.Ломброзо өзінің екінші «Қылмыс» кітабында
этикалық, мәдениеттанушылық, ... ... ... ... ... климаттық меторологиялық және т.б.
факторларды тізіп шықты. Одан ары қарай ... ... ... ... бойынша өсе бастады.
Мұның мәнісі неде? Қоғамдық және табиғи ортаны, оның нақты құрамдас
элементтерімен қоса қылмыстық әлеуметтің қайнар көзі деп ... бола ... ... ... ... ... ... бір
ақаудың бар екендігі айқын.
Шынымен, ақау бар ... ғана ... ... қылмыстылық факторлары
теориясы негізгі мен қосымшаны, маңызды мен маңызды ... ... ... ... сондай – ақ қылмыстардың себептері жағдайларын, ... ... ... ... жіберді. Екіншіден айтылған, теория
жүйедегі факторларды қарастырмайды, келтірілген жағдайлардың қылмыстылыққа
әсер ету механизімін ашпайды.
Осы жетіспеушіліктердің әсерінен әр – ... ... ... ... ... және ... ... мен қосыша
факторларды орнатуға мүмкіндіктер пайда болды. Оның ... ... да ... Бұл жүйеге келтірілмеген факторлардың
сандық мәнін анықтау нәтижесіз әрекет болып шықты. Мұндай талпыныстармен
американың криминолог Р.Макайвер ... ... ... ... бір шекте карбюраторға, іске қосу жүйесіне, бензинге ... ... бір ... ... Ол қоғамға да байланысты.[11]
Бұл маманның дұрыс сөз сараптауы қылмыстылықты тудыратын ... ... Әр ... ... ... Э.Дюркгейм, М.Мертон,
Э.Сатерленд және басқа криминологтар ізденістер жасады. Олардың көзқарасы,
біздің оймызша, өмір сүруге ... ... олар әр ... ... ... алмайды.
Криминологиялық зерттеулер жүргізу тәжірибелерінің кезінде біздің
елде қылмыстылық ... ... ... ... ... шешу ... тудыратын факторлар шынаймен – ақ көп. ... оның ... ... ... ... ... ... көптігіне) тап боламыз. Бірақ ол себептерді бір жүйе,
классификацияға келтіу керек.
Классфикациялаудың бір әдісі ретінде ... ... ... ... болады.Төменгі деңгей - психологиялық (жеке). Оларда
қылмыстың жасалуына себеп болған ... ... ... Оның
себебі – жоғарыда келтірілгендей, жеке ... ... яғни ... өмірдің нормаларын толық меңгермеу,
қоршаған ... ... ... ... Өз ... біз мына
сұраққа тап боламыз. Әлеуметтендірудің жетіспеушілігі неге ... ... ... адамдар пайда болады. Мұнда біз жоғарғы ... ... ... ... Біз ... ... кемшіліктерін
қарастырамыз, яғни қылмысты тудыратын әлеуметтік, экономикалық, саяси және
рухани құбылыстар. Бұл құбылыстар тұлғада қылмыскердің дамуына, оның іс ... әсер ... ... деңгей бар – философиялық. Онда қоғамдық ... ... ... сұрағы туралы жауап аламыз. Кез келген
қоғамдағы қылмыскерліктің ... ... - ... ... социолизм кезіндегі басты қайшылық ... ... мен ...... ... ... мүмкідіктерінің
арқасында қалыптасты. Капиталистік қоғамның ... ... - ... ... мен еңбектің нәтижесін өзіне меншіктеп алу.
Қоғамдық қайшылықтар мәңгілік. ... бар ... ... ... та болады. Біз аурулармен күрескен сияқты, олар объективті
шығуы мен абсолютті жоқ ... жеңе ... ... ... негізделген жоғарғы этикалық идеал, адам және қоғам табиғатын
түсінумен, логикалық пайымдау нәтижесінде қол жеткен ... осы ... ... ... оңай ... ... Бұл ғылымдар ішінде
басты орынды биология мен антропология ... еді. ... ... ... яғни ... өмір сүруі, көз ... ... Г. А. ... ойынша француз қоғамына қауіпті класстағылар. Г. А.
Фрейгер кедейлерде қылмыскерлерден аса айырмашылығы жоқ деген ... ... ... ол ... жұмыскерлерінің 8-бөлігін жатқызды. Г.
А. Фрейгер осы адамдардың ... ... ... бар ... ... ... Г. Мейхьюдың « Лондонның жұмыскерлері мен
кедейлері» атты ... ... ... онда ... істеп өзін-өзі қамтамсыз
ететіндер мен жұмыс істей алмайтын немесе жұмыс істегісі ... ... ... Бұл ... ... маыздылығын түсіне отырып, Г.
Мейхью Г.А. Фрейгер секілді « басты фактор қылмыскердің жұмыс ... ... яни ішкі ... ... ... бас тарту» деп
түсіндірді.[14]
Г.А. Фрейгердің осы ... ... ... Л.Радзинович « бұл
құдайшылықтан, әлеуметтік жағдайдан оқшауланған қауіпті класстар ... деп ... ... ... ... ... еді»
Сонымен «қылмыскер адам» «тәртіпті қоғамның фундаменттік заңдарын
бұзатын», маңдай терімен тапқан ... адал ... ... ... және ... адамдар деген жаңа түсінік алды.
Қылмыскер тұлғасы мен қылмыстылықтың түсініктемесіне өзгеріс тарихтағы
әлеуметтік бетбұрыстарға байланысты, яғни феодалдық ... ... діни ... философиялық ағартушылыққа көшуі.
Адам іс-қимылын діни теологиялық түсінумен ... ... ... ... ... деп түсіндірді.
Бұл сатыда қоғам жайлы, көзқарастар өзгереді. Қоғам ортасында « ... өз ... ... ... ... ... ... Жекеменшік құқығы өзінің жақсы ... мен ... ... ... ... ... пен жамандықтың жаңа түсініктемесі табиғаттың өзімен берілген
этикалық құндылыұтардың ... ... ... ... ... , ... бұзады. Жекеменшікке қол сұғуда ... ... ... ... ... да қайнар көзі, жақсылықтың
қайнар көзі секілді адамның бойында болады. ... ... ... ... ... үшін ... да ... қажет» дейді.[16]
Өз шығармаларында итальяндық жазушы және гуманист Ч. ... ... ... ... ғана қадағалауы
тиіс, ал олардың жандарын тек ... ғана ала ... ... ... ... ... ... шыныменде қауіпті болған кезде ғана сотталуға
жатады. Заң ... үшін де ... үшін де ... ... ... пен қылмыскердің тұлғасы жайлы көзқарас гуманитарлы дамыған
мемлекеттер түсінігіне тән. Бұл ... орта ... ... ... Сонымен қатар, ғылыми талқыға өте әлсіз, абстрактілі,
метафизикалық құбылыс ... ... ... ... ету осы ... ... ... абсолютті, абстрактілі бостандығының екінші жағы
қарастрылды. Бұл қандай да болсын әлеуметтік, ... ... ... ... ... Бұл ... ... айырмашылықтан, жаупкершіліктен бас тартуа әкеп соқтырды.
Қылмыстылықты діни жолмен түсіндіруді жоққа ... ... ... ... ... ... ... алмауының көрінісі деп
түсіндіреді.[18] Осы тәртіпке ... ... үшін ... тарту
қажет дейді. Бұл концепция бойынша қылмыс жасаған ... ... ... ... және сол арқылы қылмыс жасуға баратын обьективті
факторлардан ... ... ... ... ... келіп барлық адамдар
қылмыстық іс-әрекетке қарсы тұра алады және ... ... ... ... ... тартылады. Осыдан қылмыстылықтың алдын-алу үшін
әділеттілік пропорциясы ... ... ... ... ... ... ... қол
жеткізуге бөгет болды, тек қана адамдардың санасына, ... үміт ... ... ... ... азат ету үшін ... ... мен санасын тек қана жаңашыл формадағы мемлекетпен ғана емес
обьективті заңдылықпен де ... ... ... ... ... ... Бір абстракцияның орнына, яғни орта ғасырлық мемлекет пен құдай
билігінің, өлшеусіз тартылды, ... ... ... ... айтуы бойынша зорлық, жоқшылық пен күйініштің іс-әрекеті.
Қоғам ... ал ... тең. ... ... ... ... «Байлық біртіндеп адами құндылықтар мен орта ... ... ... айналады». Ешнәрсесі жоқ кедей «еріншек», ұрлық жасауға
бейім, қоғамдық келісімді ... ... ... «Барлық қылмыскерлер
қоғамдық жағдайдың заңдылықтарына қол сұққаннан кейін, олар бүлікшілер мен
отанын сатып ... де ... ... ... Европада әлеуметтік және экономикалық оқиға орын алды, ол
шаруалардан жаппай жерді алу. Жер жағдайы өте төмендеп, жұмыс қолы ... ... ... ... ... ... ... басталды.
Криминологиядағы әлеуметтік физиканың теориясы. Астроном және математик
А.Ж.Кетле 1813ж. 9 ... ... ... ... білім
академиясының мәжілісінде баяндамамен шықты. Оның ... Біз ... ... аламыз, қаншама адамдар қолдарын өз ... ... ... ... ... болатындығы, қаншасы
уландырылатындығы ... ... біз ... ала ... ... қанша адам
өліп, қаншасы туылатыны да белгілі болады ... ... есеп тур, ... ... төлемдерді ұдайы ... ... ... және ... ... ... ... зор әсер етті. Бірақта 19ғ ... ... ... ... ... ... де 1788ж ... өзінің
тұжырымдамасында, қылмыстылықтың нақты және тұрақты, ... ... ... ... ... Мүндай статистика, заңдарды жетілдіруге көп
көмегі тигізер еді. Осы мәліметтердің арқасында саясаттың әр ... осы ... заң ... ... ... және пайдалы
екенін көруге болар еді. Дәл осы сияқты, адам ... ... ... көрсетеді, ал қылмыстылықтың статистикасы моральдың саулық
деңгейін ... ... ... зерттеу барысында олар
қылмыскердің жасын, ... ... мен ... ... ... жыл ... есепке ала отырып жүргізген. Олардың
келген ортақ шешімі, жыл ... ... ... саны және де ... ... ... жыл ... көрсеткіштерге ұқсас келген.
Осындай да заңдылық нақты әлеуметтік жағдайлардағы қылмыстардың сандары
ұқсас келген.
Жеке ... ... ... ... ... ... Оның жеке ... қарағанда, яғни оны әлеуметтің ... ... және ол тек ... ғана өмір сүреді және оның жағдайы
қоғамға тікелей байланысты болады.
Қылмыстың жеке бір түрінің басқа қылмыстардан ... ... ... бізге дейін қалай жауап берген? Мұның жалпы мәні, әр бір ... ... ол ... ... ... да ... мұдай кездейсоқ
оқиғалардың арқасында шешім шығаруға болмайды, бізге ... ... ол ... ... мүмкін емес оның болуы міндетті», яғни ... ... ол ... бір бөлігі болып табылады өйткені, нақты
қоғамда қылмыстылықтың болуы ол табиғаттың заңдылығы.
Егер ... ... жеке бір ... ... бір ... ... оның өмір
сүруіне бір күш әсер етеді. Қылмысты әлеуметтің бір бөлігі ... ... ... ... тура ... ... қылмыстың өзі жеке болмайды
десе де болады.
Кетленің өзі осы шешімге ... ... ... және ... ... өзі ... немесе оған қажетті жағдайлар тудырып
отырады және қоғамның өзі қылмыскерлерді дайындап отырады, ал ... ... заты ... ... ... ... бірінші көз
қарасқа мәнсіз болып көрінеді, біріақ ол жұбанышты егер ... ... ... ... арқасында біз қоғамымызды теріс ... ... егер ... ... ... ... жеке тұлға білімін
көтерсе болғаны».[20]
Криминалистикада бірінші рет әлеуметтік жағдайдың ... ... жеке ... ерік ... ... ... ... алмайды керісінше қоғамның өзі әсер етеді.
Нақты осы кезде француз криминологы А.Лакассан өзінің атақты формуласын
шығарды: ... ... ... ... де ... лайықты болып келеді»
Бұл сөздерін ол 1885ж Римде болған 1ші ... ... ... ... ... ... концепциясы әлеуметтік жағдайдың парасаттылығын
ескерді. Адам тарихында бірінші рет ... ... ... бір жағдайы
ретінде қарап бастады.
Кетленің ортақ ойы – ... ... ойы ... бір ... ... көрсетті. Оның пікірінше қылмыскерге ... ... ... ... мен жыл мезгілдері әсер ететінін айтты.
Әлеуметтік детерминизм бағыты киминологияда өте қажетті ... Оның ... ойы ... , қылмыстылықты тудыратын, әлеуметтік
жағдайларды өзгерту керек деді сол ... ғана ... әсер ... ... ... ... ... тудыратын болса,
онда қылмысқа итермелейтін эгоисттік ойлар ... еді. ... ... ... ... болып келеді. Шынында да қылмысты жасағысы
келген кез келген тұлға жасайды.Қылмысты ... ... ... ... және ... ... жұмыс жасап немесе оларды қорқытса,
қылмыс саны ... ... ... ... ... ойлары мен ниеттері іс қимылдарына ... ... ... ... обьективті факторларға байланысты болса, онда ешқандай
қатаң жазалар мен қатал заңдар қылмыстылыққа әсерін тигізе алмайды.
Әлеуметтік детерминизм ... ... ... ... ... ол ... ... түсіндіргісі келді.Өйткені
бұл заңдылықтар кез келген заманға және дәуірге бір еді.
Нақты осы ... ... ... ... ... детерменизм шектеледі, осылай гносеологиялық мінезін бөлігін
көрсетеді: статистикалық корреляциясыз ... жоқ, біра ... ... ... ... ... ... сұраққа жауап береді. Статистикалық
корреляцияны түсіндіруде, сапалы ... ... бұл – ... ... ... ... түсінігі қалыптасады, бұл
көзқарастар әлеуметтік ортада үлкен ықпалға ие болады.
Әрине Г. ... ... ... ... «Әр ... мәдениетіне,
моральдық, әлеуметтік, экономикалық түсініктеріне сай қылмыстар мен
қылмыскерлер болады. Оның тағы ... « ... ... ... ... ... ... аңғарымпаз болды. Бұл келесі сыншы түсініктемелерден тұрады
1) қылмыс – қоғамдағы дерт; 2) бұл дерт болса, онда ем де ... 3) ... ... ... да, оны ... ... ... болады.[21] Бірақ
мұндай организм емдеуге жатады ма?
Механикалық детерминизм арқасында бұл сұрақтарға ... бере ... ... ... ... ... құбылыстар сандыққа
ауысты; барлық психикалық құбылыстар - ... ... ... ... іс ... ... табиғаттың
спецификалық өнімі шығады. Редукциондық құрылғы, ең жоғарғыдан төменге,
жоғарғы адамгершіліктен ... ... ... ... және ... ... адамның рухани өнімі деп тұсінуге болады».[22] Өкінішке
орай, қылмыстылық – тарихи дамып келе жатқан рухани мәдениет.
Алғашқы статистер өлі табиғаттың процестерін ... тура ... риза ... оның ... ... біле өмір ... ... етті. Сол уақыттың техникалық процессі үлкен қарқынмен өсті.
Мұндай жағдайларда дұрыс болар еді ... тура ... ... философиялық ғылымға, ал метофизикалық ғылымды адам қоғамының
рационалдық ұйымдастыру ортасына ауыстырып, олардың ... ... ... механизмін жетілдіріп қылмыспен күресуге болады.
Осылай әлеуметтік физиканы орнатып, ... ... тура ... ... оны ... - ... мәселе еді. Бірақ нәтижесі
қантарлықтай болмады. Әлеметтік мәдениеттің ... ... ... ... көрсетті.
Құдыретті әдістер, механикалық детерминизмнің әлсіздігін көрсетті.
20 ғасыр өзімен қылмыстың көбеюін әкелді. Қылмыстылық ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдауы
бойынша қылмыстылық жаңа мінезге ие болды олар; себепсіздік көбейді,
жоятын әрекеттер ... ... ... ... ... түрінің пайда болуы. Ол бұны ашып көрсетпеген мұны ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрі көбейіп кетті, соның
ішінде автокөлік және бағалы заттар. Төртіншіден, анашаның рөлі ... түрі – «ақ ... ... мен ... директорлары
т.б.). Алтыншы – орта класстағы адамдар яғни ... ... ... - ... ... ... толмағандар қылмысы жаппай
көбеюі. Сегізінші – рецидивисттерге қарағанда бірінші рет ... саны арта ... ... ... ... ... ... болады: қаладағы
қылмыстылық концентрациясы, қылмыстың ... ... ... ... ... саны онша дамымаған мемлекетке қарағанда, дамыған
мемлекетте жоғары болады;
Кетленің әлеуметтік ... ... ... ... ... қойып, қалай қылмыстардың көбеюіне жауап бере
алмады.
1. Қоғамда, ... ... ... ... ... ... ... бір бағытта қызмет атқарады, себепті
схемасы – тергеу. ... ... ... пен ... ... ... отырады.Төменгі материалдық жағдай, жоқшылық ... ... ... ... материалдық жағдайдың жоғары
болуы, қылмысты күрделендіре түседі. Осылай талдай келе соңғы 50 ... ... ... психолог және криминологы Г.Тард « халықтың
әл ауқаты жоғарылаған сайын, ашкөздік қылмыстар көбейіп кетті.» деді.
2. ... кез ... ... ... өзіне тән принцптер мен тәртіптер
ден тұрады. Осымен ... өте ... ... ... ... да ... ашық және ... болады, соның арқасында қылмыстар азая ... бұл ... та өзін ... ... ... дәуірі, қылмыстылықпен күресуді өте төмендетіп
жіберді. Түсібеушілік пен білмеушілік ... Тард ... « ... қамсыздандыру мен байлықтың артуы қылмыстылық пен ... ... ... пен ... ... ... ... жақсарғанның
орнына мұнысы не екенін түсінбеді. Білім беру ... ... ... ... ... қайда кетті? Әлеуметтік дертке ... үш ... ... ... ... ... және ... – бұлардың күші
ешқандай көмек ете алмады, азаюдың орнына қылмыс көбейіп кетті.»
Міне осы сұрақтар криминологтар ... ... Тард осы ... ... ... осы ... ... кез келген коммерсант, өзінің
клиентін алдаса онда ол – ұрлықшы, әр кондитер өз өніміне шарап қосса ол ... және ...... жасаушы. Қылмыскерлер өздерінде қатысушылары
да болады көбінесе олар жоғары кластағылар - бай ... өз ... ... ... ... ... ... келісімдер жасауға келіседі. «Егер
қылмыстылық ағашын түбімен ... ... , өның ... ... ... ... Ол өз ... шошып, тез арада қылмыс дегенімізге түсінік
береді- ол қоғамға қарсы белгісіз зат, ал қылмыскер – ... ... Ол ... ... ... ... ... индустриядан
айырмашылығын ұмытпауы керектігін айтады. Қылмыс деп ол – ... ... ... ... деді. Тард Ломброзомен бірге ойларын айтты,
қылмыскер организмінен, ... ... ... ... содан кейін
қылмыстылықты қоғамнан шығару керек деді.[24]
20ғ басында әлеуметтік құбылысқа жаңа түсініктемелер беру ... ... ... ... ... ... ... бірге мәдениетсіз
қоғам болмайтындығын түсінді, рухани мәдениеттің арқасында қоғам бірге өмір
сүреді, осыны заңдылықтарын зерттемей ... ... ... ... ... ... құбылыстыда. Барлық мәнісі, мәдениетті
түсінуде.
Қылмыстылықтың себептерінің антропологиялық концепциялары
"Күңгірт ... ... бір күні ... аяқ астынан, каторгада
ұсталынушы тұтқынның бас сүйегінен атавистикалық дұрыс еместіктердің тұтат
сериясын анықтадым... ол төменгі ... ... ... Бұл ... ... ...... жазықтың бәрі көкжиекке
дейін күннің ашық ... ... ... ... мен ... пайда болу мәселесі мен үшін біржолата шешілді". – ... XVII ғ, 70 – ... ... ... ... Ч. ... Оның ... ол қылмыскер тұлғасынан алғашқы адамдар мен төменгі
сатылы жануарлардың қарапйым мінез белгілерін байқады.
"Қылмыскер - өз ... ... адам мен ... ... ... ... ... жәндік".[25]
Оның айтуынша, қылмыскер болиайды, қылмыскерболып туады. Олар нақты
түрлі ... ... өз ... ... ... келетін индивидуалды
факторлар – қылмыстың іс-әрекеттің негізгі себептері деді. Ломброзо табиғи
қылмыскерге тиесілі ... ... ... ол ... нақ сол ... ... физикалық белгілерді өлшеу арқылы таба отырып, табиғи немесе
басқа қылмыскермен іс ... ... ... ... деп ... ... ... эволюциялық – биологиялық теориясының
қылмыстылықты зерттеу аясына өткенін көру қиын емес. Шынында да, егер ... ... ... ... ... алғашқы жабайлық сатысында өмір сүрсе,
онда қылмыстылық пен қылмыскердің болуы атевизмнің көрінуі деп ... яғни ... ... ... ... ... ... алғашқы аталарына ұқсас адамдардың дүниеге келуі. Сонымен
қатар, Дарвиннің сөздерінен мынаны байқауға болады: "Адамдар ... ... ... аяқ ... ешбір нақты себепсіз жанұя құрамының
бірінде көрінеді, сөйте тұра ол өзімен ... ... ... ... Бұл ... өз ... көпке әйгілі қара тоқты туралы
мақалдан тапқан ... ... ... ... ... қылмыскердің ерекше
физикалық белгілерін анықтау миф деп көрсетті. ... ... ... ... ... ... ... физикалық белгілері мен
организмінің сипаттамасы бір жақтан, қылмыстық әрекет – ... ... ... біріне тәуелді, яғни моральды кескінге физикалық адам құрылысы тәуелді
деген нұсқаулардан шығады.
Күнделікті сана ... ... ... және өзге де ... (аса ... деңгейде емес) шын мәнінде де ломброзолық типті
қылмыскер стереотипі көптен кездесетінін ... жөн ... ... яғни оның ... жақсылық жасаушы тұлғаның жан ... ... ... ... бұл сәйкестіктер өзінің ғылыми негізділігін
нақты тапқан жоқ.
1913 жылы ағылшын криминологы С. Горинг ... ... ... ол ... ... студенттерімен (1000адам), Оксфорд және Абердин
(959 адам), әскери қызметкерлері мен коледж мұғалімдерімен (118 ... Оның ... ... олар мен қылмыскерлер арасында
айырмашылық жоқ ... ... Тура ... зерттеуді және тура сондай
қорытындылар 1915 жылы ... ... ... ... ... ... ... адамның физикалық
белгілерінің объективтік нормаларының болуын растайды. ... ... ... ... белгілерінің болуын көрді. Оның ойынша бұл белгілер
"Европоид қылмыскерді тарихқа дейінгі адамға және монғолға жақындастырады"
деп санады.
Анатомиялық ауытқулар аңызы ... соң, тағы да ... ... ... ... Ол жаңа ... негізіне эндокриндік жүйе, ішкі секреция
бездері ... ... ... ... жатқызды (неміс
психиатры Э.Кречмер теориясы) немесе, туғандағы жүйке жүйенің бейімділігі
(экстраверттер және ... ... ... ... ... дамуы алыс болашақтағы генетикалық кодтың ... ... ... ... ... ... қылмыстылықты, заңға
қайшы әрекетті биолого – анатомиялық тұлғаның белгілерімен тұлғаның тумыс
белгілерімен байланыстыруға әкеледі. ... ... ... – бұл ... ... әлеуметтік категория (басқа
дәлелденбеген). Оның өзгеруі қоғам өзгеруімен байланыстылығы ... ... ... ... ... ... ... да даусыз.
Алайда екі салыстырмалының бірі ұдайы өзгеріп, екіншісі өзгермесе, онда
оған ... ... ... тағу қиын. Индивидуалды мүмкіндіктер мен
қасиеттер, соның ішінде тумыстары адамның генетикалық программасының ... ... және олар адам ... ... жол ... ... ... бірақ себеп бола алмайды.
Тумыс белгілерді қоғамға қарсы криминогендік және адамды жақсы ... ... ... аз ... деп ... ... ... қарсылықтар
шақырады.
Генетикалық программаның тумыс ерекшеліктеріне бағалық жолдарының
осындай бір түрі XYY ... ... ... ... ... болып табылады.
Хромосомалардың бөлінуі кезінде оның ішінде адам жынысын анықтаушы
хромосомаларды қосқанда, жаңа жасуша ... ... ... ... ала ... құралатыны белгілі. X және Y ... ... ... ... ... (XX әйел ; XY-ер ... ... ... бұл нормалық бөліну бүлінуі мүмкін . ... бірі (X пен Y-ке ... өзге ... ... ... ... ... индивидтің тууына әкеледі. (Даун синдромы). Әрі
қарай, хромосомалардың ... ... жаңа ... ... ... Y хромосомасы) (XYY) бұзылуы мүмкін қарапайым жағдайларда бір ... ... ер ... ... ... ... XYY формулалы
тұлғалардан "асаеркектік" мінез ... ... ... ... ... т.б.) ... ... бұл типтегі адамдар – тумыс
қылмыскерлер деген болжам шықты.
1966 жылы "Табиғат" атты ағылшын журналында ... П. ... ... Онда аса ... ... және қылмыстың бейімділігі бар
швед түрмелерінің қамқорындағылар мен ойлау қабілеті дамыған ер ... 3,5 %-і осы ... Y – ... ие ... ... П.Джекобс "зорлауға итермелеушілік кей тұлғаларда ... Y ... ... ... ... пікір жасады.
Бұл пікірге қайшылық ретінде Т. Пауледж (американ генетигі) мынадай
мәліметтер келтірді:
➢ Жасалған ... ... ер адам ... ... XYY хромосомалы тұлғаларда, осы деңгейлі XY хромосомды
тұлғалардан ерекшелігі жоқ, яғни көтермелі сексуалдық ... ... Таза ... ...... бой – XYY типті хромосомалы
тұлғалардың бәріне тән (өзге ауытқулар ... XYY ... ... ... ... коэффициенті) басқа жабық мекемеоерде ұсталатын
тұлғаларға сәйкес келеді ( XYY хромосомалы тұлғалардың ... ... ... XYY ... ... орта ... ... біреуінен
байқалады және бұл пайыз мейлінше тұрақты, жоғары бойлылықпен
немесе зорлық агрессиялық қылмыстың ... ... ... Ең ... Даун ... әкелетін ауытқушылықтарға қарағанда
артық XY хромосомасының болуы нақты психологиялық спецификаның
ерекшеліктеріне және ... ...... ... ...... ... (соның ішінде олардың ... ... мәні ... ... ... ... ... құраушы
нормалы хромосомалы адамдар әрекеттерінен айырмашылығы жоқ.
Қылмыстылықтың себептері туралы негізгі теориялар. ... ... ... ... ... ... ұрпақ жоқ. Көне адамдар сүйеніп
келген көне діни кітаптардың барлығы адамзаттың атасы Адам ата мен ... ... ... ... ... ... балалары Қабыл қызғаныштан өз
бауыры Абылды өлтірген. Осы проблема қандай ұрпақ буынын болса да айнылып
өткен ... ... ... ... ... әр ... ... шоғырландыруға болады. Профессор Е.І.Қайыржановтың
ізімен ... ... ... ... ... және
социологиялық деп топтастыруға болады, сондай-ақ ... ... ... ... ... т.б. теориялар бар.[27]
а) Биологиялық теориялар. Жоғарыда аталғандар теориялардың ішінде
антропологиялық ... ... ... ... ... жаңғырығы да қатты шықты. Тіпті, оның атын М.Әуезовтың ... ... ... Әбіш пен ... ... де ... ... бойынша антропологиялық мектептің негізін қалаушы
- австриялық френолог Галль (1758-1828) болатын (1825 ж.). Ол ... ... үш ... бөлді:
- қылмыскерлер, яғни тумысынан болатын қылмыскерлер, әйтпесе ... рухы ... және ... ... көне ... Олар қылмыс
жасаса біреудің айтауымен емес, өз ... ... және ... ... ... ғана емес, одан жоғары идеалдармен
сәйкестендіре алады.
- табиғатынан жұрдай боп туғандар, яғни ішкі рухы жоқ, тек ... ... ... ... ... ... екеуінің арасындағы дүбара адамдар. Оларға табиғат
жақсы мен жаманды қатар берген, олардың ... ... ... ... ... ... ... бір саласы, адамның бас сүйегінің белгілеріне
қарап оның ... ... ... ... насихаттауды бетке алса
да Галльдің жалқаулығы мен әдебиетке шорқақтығы оның антропологиялық
зерттеулердің ... ... ... да ... тарихында нықты орын
алуына кедергі келтірді. Өйткені, оның ... ... ... қонымды,
дамытуға тұрарлық болса да әрі қарай Галльдің қолымен жалғастырылмады.
Ары қарай ... ... ... мектептің өкілі
ретінде түрме дәрігері, Турин Университетінің профессоры Чезаре Ломброзо
(1835-1909ж.ж.) келді.
Ол алғашқы күндерінен ... ... ... боп ... деп
жар салды. ‘’Желтоқсанның бір түнерген ... мен ... ... ... сатыдағы омыртқалыларында болатын белгілерге ұқсайтын
атавистік ауытқушылықтардың сериясын ... ... ... көз сала отырып маған бір сәуле қара түнекті көкжикке
шейін жарыққа бөлегендей болды - мен ... мәні мен ... ... мен үшін ... ұғындым’’,- деп бастайды ол өзінің
‘’Қылмыстық адам туралы’’ деп аталатын көптомдық еңбегін (1871-1876ж.ж.).
Галльге ... ... өз ... берілген, сондай-ақ өте
еңбекқор адам болып шықты. Отыз жылдан аса жүргізген зерттеуінде ол он бір
мыңнан аса ... ... ... өліп ... да ... ... ... қылмыскерлердің қабірін қазып алып сүйектерін өлшеді. Жаңадан қайтыс
болған қылмыскерлердің сүйектерін өлшеп қана қоймай, ішкі ... ... ... ... де жазып алды. Францияда Париж коммунасы
болғанда коммунарлардың (көтерілісшілердің) қылмыстық әрекетімен байланысты
антрологиялық ... ... үшін ... ... ... Осы үшін
әдейі ұсталған елу коммунарды бөліп алды. Оның өз ұстанымына ... бір әзіл ... де ... ... ... ... ... болып
жатқан емтиханда ол студентке қаңқаның қол сүйегін беріп жатып мынандай
тапсырмалар ... мына адам тірі ... ... қандай болған? Қандай
еңбек түрімен ... ... ... қаситтері болған? Қанша
жасында қайтыс болған? ... -дей ... ... емтихан комиссиясының
төрағасы Бруно бөліп жіберіпті де ‘’Ол кісінің атын сұрауды да ұмытпаңыз’’,-
деген ... ... ... арғы ... ... ... ... емессіңдер’’ деп басу айтты, бірақ ... ... ... ... тұла ... баяғы жануар аталарың үнемі
жаңғырып тұрады, осы кездерде тәртіптен ауытқып, қылмыс жасап бізге зақым
келтірулерің ... ... ... қауіпсіздігімізді қорғау үшін біз
сендерді бостандықтарыңнан айруға мәжбүрміз’’,- деген болатын.
Ол қылмыскерлердің негізгі үш типін қалыптастырды:
1) кісі өлтіргіштер - ... ... ... төмен тартқан қошқар
мұрында болып келеді;
2) ұрылар - көзі мен қолы сұғанақ, қысық көзді, сирек ... ... ... - ... ... ат ... ерні ... нәзік денелі боп
келеді.
Әрине, Ч.Ломброзоның тұжырымдары жұрттың бәріне бірдей ұнаған жоқ.
Әлемнің әр түкпірінен оған қарама ... ... де ... ... ... оның ... ... сөзіне сенсек
қылмыстылықпен күресу тіпті де оңай, ... ... ... салмақтап..
дарға асса болғаны (измерить, взвесить и ... деп ... ... ... ... үш мың қылмыскерлер ... ... ... ... ... де бар) зерттеліп олардың
арасында ешқандай айырмашылық жоқ екендігін анықтады. Не болмаса, ... ... те ... ... ... (400 адам). Не болмаса өзге
ғалымдар әр жерде ... ... ... ақиқат-жалғандығана өздері
көз жеткізіп жатты.
Бірақ бұл да Ломброзоның пікірлестерінің легін толастата алған ... ... оның ... ... ... ... (1856-1934) мен
Рафаэль Гарофалло (1852-1934) (ең ... ... атты ... ... гөрі ... ... адамды қылмыскер ететіндігіне
сенімді болды.
Сөйтіп, отыз жылдан аса зерттеу ... келе ... ... ... өзгертті. Өмірінің соңғы жағына қарай жарыққа шығарған
кітабында ол бұрынғыдай ... боп тек қана ... деп жар ... ... ... ... әсер ... деп илікті. Ол он ... ... ... бірақ соның біреуі ‘’тумысынан болатын
қылмыскер’’ деп ... ... ... бас тартқан жоқ.
Әлбетте, Ломброзоға сүйеніп адамның ішіне емес, түсіне қарап соттауға,
өлтіруге, піштіруге (ол осыны ... ... ... ... ... ... ... де ысырып тастауға болмайды. Сонда сырт көзге
қарағанда осыншалықты бетіне ... ... ... ... ... бар?
Біріншіден, теріс нәтиже - ол да нәтиже. Және оны ... ... ... етіп ... де жеткілікті дәрежеде (11 000
адам) зерттеп дәлелдеді.
Екіншіден, Ч.Ломброзоның идеясы мен ... ... ... мен оның алдын алудағы ең алғашқы және ... ... ... ... Көптеген криминологияның пайда ... үлес ... ... ... сөзі мен еңбекқорлығы түрткі мен қамшы
болғаны анық. Ломброзо олай ... де ... ... ... еді, ... еңбегі жай ғана емес, қомақты еңбегі осы ... ... ... ... айтқанын ‘’теріс нәтиже’’ деп жауып қойғанмен әлі де ... ... ... өзінде пайда болғанын (антрополог
Топинар 1879 жылы енгізді) ... ... ... жоқ, ... ... ... антропологияға) соқпай кетіп жүрген жоқ. Мысалға, американ
ғалымы ... 1939 жылы ... даму ... ... ... деп мәлімдеді өз еңбегінде. Не болмаса, тіпті, неоломброзианство
деген ағымның бар болуының өзі де көп нәрсені аңғартқандай.
ә) ... ... Бұл ... екі ағымы бар: бірі
‘’қылмыстық ген’’ деп аталса, келесісі ‘’артық хромосома’’ деген атқа ие.
Қылмыстық ген ... ... ... болмай тұрып-ақ та, қазақ
арасында кең тараған, яғни қылмыскер гендік ... ... ... одан да ... ... ... түрде ‘’қылмыстық’’ деп атауға болатын
ген ... Осы ... ... ... ... боп кету ... көбірек. Ол
карта ойыны сияқты. Егер ойыншының қолында жақсы карталар отырса, оның ұтып
кету шансы көбірек те, ... ... ... ... ... ... кету ... аз. Қылмыстық генмен туған адам да ... ... ... адам тәріздес қылмыскер боп кету шансы көбірек ... ... ... ... азырақ. Бірақ жақсы картамен отырған адам да
ұтылып қала алады ғой, сондықтан ол ... ... ... ... тек ... ... ... нашар картамен отырған дам да ұтып кетуі ... ... гені жоқ ... да ... бола ... байланысты зерттеушілер ‘’егіздер әдісі’’ деп ... әдіс ... яғни 249 жұп ... 264 ... ... ... зерттеген. Нәтижесінде - егер де осы
жұптардың ... ... ... ... 62,6 % ... екінші сыңарлары
қылмыс жасаған. Олардың ойынша тұқым қуалаушылық факторының ықпал ету үлесі
75-80 % те, сыртқа ортаның ықпал ету ... ... ... ... ... ... хромосама'' туралы. Оның
негізін қалаушы американ биологы Морган Томас Хант ... ... ... ... ... 23 жұп, яғни 46 хромосома болатын болса,
кейбір генетикалық тұрғыдан ... ... ... 47-ші ... ... ... үлесі қылмыс жасамаған адамдарға қарағанда
қылмыс жасағандардың ішінде 80 есе көп.
б) Психологиялық ... ... ... туралы
психологиялық теориялардың да екі ағымы бар: бірі - психопатиялық ... - ... ... ... ... неміс психиатры Курт Шнейдер өз
еңбегінде (1923 ж.) ... он ... ... оның кем ... ... ... ... деп есептейді. Келесі бір неміс психиатры Кречмер
Эрнест (1888-1964) антропологиялық көзқараспен де қабыса кететін ... гөрі ... жағы ... ... ... төрт ... ... ойынша зорлықшыл қылмыскерлердің ... ... 30%-ті ... ... ... ... австриялық психолог Зигмунд
Фрейд (1856-1940). Оның айтуынша адамның екі негізгі қоғаушы инстинкті бар:
бірі - өзін өзі ... ... ... - ... ... (либидо).
Алғашқысы тіршілік иесінің өзін ғана ... үшін ... ... ... ... ... үшін ... З.Фрейдтің өзі сананы екі деңгейге
бөледі және санадан да жоғарғы нәрсені атап ... ... ... бөлігі,
яғни бейсана құбылыс ''ол'' деп, ал сана ''эго'' (мен) деп аталады. ... да ... ... ... ... ... эго'' деп ... Либидо
бейсана деңгейде (ол) пайда болып, эгоға ... Ал ... ... ... ... эго рұқсат бермейді, осы кезде қайшылық туындайды
және қайшылықтың орын ... жері - ... ... ... сана деңгейлері мен қоғамдық тәртіптегі
инстинкттердің жүзеге асуы мен мұқтаждықтарды сублимациялау
Яғни, оны қанағаттандырсаң қоғамдық тәртіпті бұзып қылмыс ... ... ... ... ... алып келеді.
Сондықтын да, автор ''мұқтаждықтарды сублимациялау'' жолын ұсынады,
яғни келіп тұрған ... ... ... тәртіпке қайшы емес, қайта
қоғам өзі қолпайштайтын бағыттарға, арналарға ... ... ... көркем
өнерге, ғылымға т.б. жолдарға. ... ... ... ... онда спортпен айналыс. Аталған мұқтаждықты қылмыстық жолмен
қанағаттандырсаң, түрмеге қамайтын болса, спорт арқылы ... ... ... ... ... ... жүреді: чемпион боласың!
Басқаша әсірелеп айтқанда, ''Ол'' дегеніміз асау ат сияқты, ал ... оны ... ... ал ... эго'' - аттың жүруге тиісті жолы.
Жабайы жылқы өз ... ... ... жол ... ал адам үстінде
тізгінге ие бола алмай дал болады.
Бірақ З.Фрейдтің бұл ... ... ... ... ... ... болды. Себебі, біреуді зорлап тастап, ''мен
емес кінәлі, бәріне ''ол'' кінәлі, сол мені ... деп ... ... ... ... З.Фрейдттің де сыншылары ... ... ... ... деп ... инстинкті әуел бастан
тәрбиелеуге болатындығын, Фрейд либидоның күшін ... ... ... Фрейдке қарсылар ''жабайы жылқыны'' құлыншақ
кезеңінен жүгендеуді ұсынады. ... ... ... ''нәпсі''
ұғымымен де қабысады. Сол сияқты фрейдтің Эдип комплексіне байланысты
пікіріне ... дау да ... ... ... ... ... -
фрейдизмнің негізгі ұғымдарының бірі. Оның мәнісі - ... ... ... ... ... ... жыныстағы ата-анасына жыныстық әуестіктен,
өзінің жынысынджағы ата-анасының ... ... ... ... ... комплексі туындайды-мыс. Бұл термин құдайлардың қалауымен өз
әкесін өлтіріп, шешесі екендігін ... оған ... көне грек ... ... З.Фрейд бойынша қыздарда аңыз бойынша әкесі үшін
өш алып шешесін өлтірген ''Электраның ... ... ... адам өсе
келе өзінің осы жыныстық әуестіктері үшін ары алдында азап шегеді. Осыдан
барып, бейсана деңгейде ... алып ... ... ... ... З.Фрейдтің ғылымға қосқан тағы бір үлесін айналып өтуге әсте
болмайды - ол ең ... рет ... ... ... ... ғылымына
бейсана құбылысты енгізуі. Бейсана құбылыстарды зерттеу криминология ... өз ... ... Социологиялық теориялар негізінен ХҮІІІ - ХІХ ғ.ғ. аралығында
қалыптасты.
Утопиялық ... ... ... ... Мор ... ... мен екіншілердің паразиттік өмірінің қылмыстылықпен
бірлікте екендігін атаса, Томазо Кампанелла (1568-1639) да осы ... ... ... ... пен ... принципіне сүйеніп қайта
құрмаса, ештеңе өзгермейтіндігіне меңгейді. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық құрылыстан көреді.
Социал-утпоистер Сен-Симон (1760-1825), Ш.Фурье (1772-1837), Роберт
Оуен ... - жеке ... ... ... мен әділетсіздікті
қылмыстылықтың негізгі себебі деп біледі.
Неміс ... ... ... тек қана ... ... ... қылмыстылыққа соғыс, алкоголизм, кейбір ... ... ... кейбір тәрбие кемістіктері де үлес қосатынына назар
аударды.
К.Маркс (1818-1883) пен Ф.Энгельс (1820-1895) ... ... ... және ... ... ... туындайтын антогонистік
көзқарасты қылмыстылықтың себептеріне саяды. Осы идеяларды әрі ... ... де ... ... өзіндік ‘’тума дақтар’’
(родимые пятна) теориясы да бар, яғни тума ... адам ... ... ... жаңа ... қатынастарға икемделем десе де адам бұрынғы
феодализм немесе капитализм кезінде қалыптастырған көзқарастары мен ... ... ... ... ... және философы Э.Дюркгеймнің (1858-1917)- ‘’аномия’’
теориясына сәйкес ‘’Әуелгі құдайлар өліп, кейінгі құдайлар тумаған кезде’’
аномия болады да ... ... ... ... ... бұзылады,
біріккен топтар ыдырай бастайды, өйткені адамның ішкі рухы нық ... ... ... біздің қоғамымыз өмір бойы коммунизмге жетеміз деп
ұрандап келіп, бір-ақ сәтте оның ‘’өліп’’ қалғанын ... ... енді ... ... ... болды десе болады.
Осы теорияның американдық нұсқасын жасаушы - Р.Мертон мұндай кезде
адамның не қоғамға қарсы бүлік ... не өзі ... ... ... ... айтады..
Американ ғалымы Эдвин Сатерланд (1883-1950) ... ... ... Оған ... ... - қылмыстық тәртіпке
үйретудің нәтижесі: заңды сақтағаннан гөрі ... ... ... ... орын алады. Мысалға, бәрі қылмыскер болып кетпесе де мектептегі
ауытқып кететін ... ... да ... ... ... ... ... 8-сыныпқа шейін үздік оқып келеді, бірақ ... ... ... да оның ... ... үйренген сыныптастары
қоршаған ортасы бәлендей назар аудара қоймайды. Ал осы ... оның ... ... ... ... ... аңғарылады. Сөйте келе ол сабақты
арасында ғана оқып келуге әуестенеді, не ... екі ... ... ... ... ... ‘’талповой’’ төбелесті бастап кеп
жібереді. Ал келесі күні оның құрдастардың ... ... ... сөз ... және ... ... ... ұнай түседі. Не ... ... ... ... ... далаға рұқсатсыз шығып
кетеді: ‘’крассавчик’’.
Тағы бір ... ... ... ... ... бірі
‘’субмәдениет’’ теориясы. Қоғамдағы өмір сүретін ... ... ... ... байланыстары, құндылық иерархиясы бар. Олар ... ... да ... ... ... ... ... қабылдамай, өз топтарының құндылығын (иерархиясымен қоса)
мойындайды. Нағыз ‘’байкердің’’ немесе ‘’рэпердің’’ образы, шайка ... ... в ... ... т.б. қоғам мүшелерне, әсіресе,
жасөспірімдерге ықпал етпей ... Осы ... ... ... ... боп, өрістеген ‘’референттік топтар’’ теориясымен
жанасады. Адам қоғамды өмір сүру ... ... ... мүше ... ... маңызы ол үшін бірдей емес. Тұлға онымен тығыз байланыста екенін
сезініп, өз мінез-құлқын ... ... қай ... ... ... келістіретін болса, сол референттік топ болып табылады.
Оның ақпараттық, нормативтік және ... ... ... ... тек ... үлгі ... топтарға ғана емес, сонымен
қоса, ... ... ... ... ... да ... ... снасады,
оны үлгі тұтады. Референттік топтар тек қана нақты өмір ... ... идея да бола ... ... себептері мен жағдайларының түсінігі
Себепті қылмыстылық ұғымы
Қылмыстылықтың себептері ... ... ... ... ең
күрделі мәселелерінің бірі. Ол мәселе тек ... ғана ... ... ... мен мемлекет қайраткерлерін де ... ... ... ... және ... ... сұрақтарға жауап іздеген.
Алайда, қылмыстылықтың себептерін анықтамастан бұрын, ... ... ... ... Бұл ... ... ... философиялық жағына
жатады.
Детерминация – латынның denermіnare (анықтау, айқындау) деген сөзінен
шыққан. Яғни ... – ол ... ... процесі.[33] Дүниедегі
барлық құбылыстар, бір-біріне тәуелді: бір құбылыстың пайда болуы, дамуы,
жойылуы өзгелеріне тікелей ... ... ... алғашқы
құбылыстар айқындайды. Детерминизмнің негізгі мазмұнын себептілік құрайды.
Себептілік - бұл заттар мен құбылыстардың арасындағы көптеген ... бірі (30-ға жуық түрі ... Бұл ... ... ... ... ... табылады, яғни нақты бір құбылыстың, процестің
пайда болуын ... ... ... жөнінде айтқанда ”себеп және
салдар” деген түсініктер қолданылады. Сондықтан, себептіліктің мәні ... ... ... деп ... өзге ... ... түрлерінен өзгеше. Себеп
байланыстардың ерекшеліктері келесі мәселелерге байланысты:
Біріншіден, ... ... ... ... ... ... қабілетті болмағанмен, себеп болу үшін ... бір ... ... тек ... бола бастағанда ғана қылмысты жасау мүмкіндігін
ақиқатқа айналдырады. Қылмыстың ... ... ... - қылмыстың
себебі емес, қылмыстың нәтижесіне табысты ... жету ... ... ... ету аясы - бұл ниет пен ... ... және оған
жету құрамдарын анықтау жөнінде сөз болғанда, ең алдымен ол ниеттену және
шешім шығару ... ... ... ... пен салдар белгілі бір уақытта кезектесіп отырады.
Уақыт аралығы өте қысқа болса да, уақыты бойынша ... ... ... жүреді.
Үшіншіден, салдар себептің себебі болуы мүмкін емес.
Төртіншіден, себеп пен салдардың арасында біркелкі қатынас бар: бірдей
жағдайдағы ... ... ... ... ... Егер ... ... деп танылған ахуал бір ... ... ... ал өзге ... ... ол ... ... байланыста
болмайды.
Бесіншіден, себепті салдарға қосуға болмайды. Салдар ... Ол - ... ... ... алғанда, өз әрекеттерімен қылмыстылықты туғызатын белсенді
күштерді қылмыстылықтың ... деп ... ... Ал ... ... қызығушылық пен ниетті туғызатын белсенді күшті –нақты бір
қылмыстың себептері деп есептеуге болады.
Сонымен, ... ... ... болмайтындығы ақиқатты нәрсе. Жалғыз
себеп салдарды туындатпайды, ол үшін себептердің қажетті кешені ... саны мен ... ... ... ... сайын салдар туындау
ықтималдығы да арта береді. Ықтималдықтың ең шарықтау шегі ... ... ... ... ... ... - криминология
ғылымының орталық және жоғарыда айтып кеткеніміздей, күрделі мәселелерінің
бірі. Қылмыстылық және қылмыскердің қылмыстық іс-әрекеті ... ... ... жиынтығын сынай отырып зерттеу, криминологияның ... бірі ... ... Бұл ... ... мәнін ұғынуға
деген құлшынысты білдіреді және ... ... әсер ету ... ... ... ... пайда болған.
Қылмыстылық пен өзге де ... ... ... зерттеудің туынды әдістемелік алғы шарты - ... даму ... ... ... болып табылады.[35]
Қылмыстылықтың себептері де әлеуметтік құбылыс ретінде, қоғамдық дамудың
қарама-қайшылығында жатқандығы ... ... ... ... ... ... мен ... әлеуметтік қарама-қайшылықтарды
таңдай отырып, қылмыстылық жөніндегі статистикалық деректерге ... ... ... ... өтпелі кезеңнен нарықтық
қатынастардың құрылу күрделілігін, экономикалық, әлеуметтік және ... ... мен ... ... отырып ашқан абзал.
Сонымен қатар, нақты жағдайда болатын қылмыстылықтың негізгі басты
себебінің болмайтындығын есепке алуымыз қажет.
Криминология ... ... ... көрсеткендей “қылмыстылықтың
барлық заманға, барлық халықтарға тән бірыңғай ... ... ... сан ... бір ... ... ... қажеті жоқ.
Қылмыстылықтың себептеріне қатысты әртүрлі көзқарастарды қысқаша талдай
отырып, неғұрлым ... ... ... ... ... керек.
Кез-келген құбылыс әрқилы. Ол - мыңдаған байланыстар мен мыңдаған өзара
байланыстардың түйіні. ... да ол ... емес нақ сол ... ... олар - ең ... ... мойындау оларды жан-жақты түсіндірудің мүмкіндігі мен ... ... ... ... ... ... ... барлық
ұсыныстар өміршең болуға құқылы.
Қылмыстылықтың себептері жөніндегі мәселені жан-жақты зерттеуге болады.
Біздің міндетіміз, әртүрлі мән-жайлардың ... ... ... ... ... ... ... пирамидасын – салмағы, түрі және әрекет ету
күшіне сәйкес құрастыру.
Себептің “жеке бір” құбылысқа ... ғана ... ... бар ... ... ... себептің барынша айқын анықтамасы ... ... ... шығарылуы керек.
Криминологиялық әдебиеттерде, қылмыстылықты туғызатын неғұрлым кең
тараған немесе үйреншікті жағдайлары ... ... ... мойындау керек, өздерінің әртүрлі жиынтығында және көрінісінде
аталған жағдайлар әртүрлы ... ... ... оның ... және
сандық көрсеткіштерін әртүрлі анықтауы мүмкін.
Сондықтан, қылмыстылықпен күрсеуді ұйымдастыру үшін тек қана қайсыбір
жағдайлардың қылмысты ... ... ... ғана ... ... ... ... да маңызды.
Нақты қандай тұрғыда, қандай мән-жайлармен біріге отырып ... ... ... ... ... осының өзі нақты жағдайларды, орны
мен уақытын есепке ала отырып, нақты алдын алу ... ... ... жол
береді.
Осылайша, себепті байланыс дегеніміз - бұл заңда ... ... ... мұнда құбылыстың пайда болуы айқындалады. Алайда, бұл
процестің іздестіруші факторларына ... де, ... да ... айтылғандай, қылмыс, қылмыстылықтың ... ... ... ... Бұл ... ... бойы ... мен
жазушыларды, философтар мен заңгерлерді, мамандар мен ... Бұл ... ... істі ... (түсіндіре) алатын бір
– бірімен тығыз байланысты ... ... ... ... ... ... – қылмыстардың жасалу себебі. ... ... ол ... ... ... ... ме? Егер ... болса, онда неге қылмысты
әр түрлі жастағы, түлі ... ... ... және өмір ... бар ... ... ... жалғастыра отырып тереңдете беруге де болады, мысалы:
Қылмысқа бейімділік атадан ... ... ме? Егер ... ... заңға
қарсы әрекет жасаған адам кінәлі ме: Бейімділік ... ... ... ... ... Ал жалпы,қылмыскерлік мәңгілік пе?
Қылмысты алдын алу хабардар ... бола ма? ... ... ... сұрақтар тізбегі криминологтардың ойында жүреді. Әл сұраққа
қатысты позицияны анықтау, ... ... ... ... ... ... тоқталу үшін себептілік туралы бірнеше ескерту
жасау қажет. Сәбептілік – себеп салдарлы туғызатын екі ... ... ... ... ... байланысы. Себепті
байланыс – біздің ойымыздың (санамыздың) жемісі емес, табиғат пен ... ... ... себепті байланысың анықталған спецификасы (ерекшелігі)
бар. Біріншіден, ... ... ... ... арқылы ашатын
статистикалық заңдылықтар әрекет етеді. Екіншіден, қоғам – бұл ... жүйе және ... ... ... бір ... ... ... бұрыс болады. Одан әрі себепті ... ... ... мен ... емем, ақпарат беріледі. Себепті байланыстар адамның
санасы арқылы өтетіндіктен ол күрделеніп, ақпарат өзгеріп ... ... мен ... ... өз ... әсері едәуір күшті.
Қылмыстылықтың себептері ретінде қылмысты тудыратын, оның өмір ... өсуі мен ... ... ... қабылдаймыз.
Дүниедегі барлық құбылыстар, процестер бірі біріне тәуелді: бір
құбылысты пайда ... ... ... ... ... байланысты,
соңғысының тағдырын алғашқы құбылыстар айқындайды. Детерминизмнің негізгі
мазмұнын себептілік ... ... ... бір ... ... ... тізбектің қалай түзілуіне адамның қомақты үлесі бар. Ломоносов
айтпақшы, ештеңе де ... ... ... ... ... ... өмірде бар
молекулалардың қосылысы, ажырауы нәтижесінде өмірге келеді. Бүгінгі ... бола ... жоқ. ... күні кішкене ұрықтан ағаш боп ... өсіп ... кеше - ... жыл ... ... боп ... бүгін -
парта боп келіп тұр, ертең - ол ... арғы күні - ... ... ... күл боп ... ... нәрсе. Күл басқа нәрсеге сіңіп, ауа миллион
саққа бөлініп дүние жалғасып, ... кете ... Тек біз ... ... ... ... ... себебіміз - оның ... ... Ал ... бір ... ... тез ... ... нәрсе өмір сүрмейтін материя, өйткені қозғалыс материяның өмір
сүру нысаны (формасы). ‘’Объективтік шындықтың әрбір ... кез ... ... заты - бар ... ... жалпылама тізбегінің бір
сәттік звеносы ғана’’.
Мысалға, Демокрит айтқандай ‘’Бір түскен ... ... рет ... ... ол да ... суға сүңгіп шығып, бір минуттан соң
қайта сүңгісең ол су емес басқа су - алғашқысы одан ... ... ағып ... ... өзге молекулаларына сүңгідің, уақыт та басқа. Ал осы таудағы
ағынды суды ... ... ... екінші рет түсірсең де ... ... ... де ... рет ... ... біздің партаны бес-
он жыл бірқалыпта көретіндігіміз оның бір ‘’фотосуретке’’ түскен ... ... ... ... ... ... ... тізбегі
асықпай жүретіндігінде, бірақ ол да асықпай болса да қозғалып бара ... ... ... ... үшін ... бес-он жыл тұрғаны фотосуретке
түсіруден де тез. Ал оның осы күндегі тізбеке келу ... мен ... ... білу үшін ... алдындағы өткен негізгі тізбектерін білу керек.
Оны білу детерминизмді білуге, яғни ... мен ... ... ... білуге нұсқайды.Детерминация процесі тек ... ... ... ... қоса байланыстың өзге нысандарын
да білдіреді: функционалдық, статистикалық ... ... ... ... екі ... ... білдіреді. Мысалға, жұмыссыздық факторынан ұрлықтың ... ... алу ... ... ... ... Ал ... мен сатып алу сұранысының әлсіреуі арасындағы ... ... ... ... ... өйткені екеуі бірінен бірі
туындамайды, екеуі де ... ... ... бір фактордың сипатының өзгеруінен келесі фактор ... ... ... аумақта халық көбейген сайын қылмыс та
көбейеді, бірақ әрбір он мың халыққа шаққандағы пропорциясы бірдей.
Жағдайлардың ... бір ... бір ... жағдайы осы
құбылыстың басқа бір ... ... ... ... ... Мысалға,
кәмелетке толмағандар қылмыстылығының жалпы қылмыстылықтағы үлес ... ... ол ... ... ... бес-он жылдан соң жалпы
қылмыстылықтағы рецидивтік қылмыстылықтың үлес салмағы басым болатындығын
одан ... ... ... жас ... ... рет сотталғандардың
қылмыстылығының үлесі көп болатындығы ... ... ... мазмұнын құрайды. Дүниеде себепсіз
салдар болмайтыны да ақиқат. Әрбір салдар ... ... ... себебі болып табылады. Сонда себептің салдарға ... ... ... салдарды туындатпайды, ол үшін себептердің қажетті кешені
керек. Себептердің саны мен маңызы қажетті кешенге жақындаған сайын салдар
туындау ... да арта ... ... ең ... ... ... табылады.
Осы жерде мынандай бір шкаланы сызу артық болмайды және автор ... үшін ғана ... ... ... ... ... терминддердің
ғылымда жоқ екендігін ескертеді (6-суретті қараңыз).
Бұл шкаланың атын ... ... деп ... ... ... С1, ... Сn - себептер. Неғұрлым себептің саны мен маңызы артқан сайын соғұрлым
салдар туындауының ықтималдығы артағы, яғни ... ... ... жақындайды, ал керісінше болса, ... ... ... ... ... жоғары көтеріліп қажеттілік туындаған
күннің өзінде де ол салдар міндетті түрде туындайды дегенді бідірмейді, ол
үшін тағы бір адым ... Бұл ... ... ... деп ... ... секіріс қажеттіліктен қайтымсыздыққа (неотвратимость) өту Міне,
осыдан соң ғана міндетті түрде салдар туындайды.
Себеп-салдар қатынасындағы ... ... ... ... ... да ... жоқ. Біреулері
кездейсоқтық өмірде бар десе, келесілері ондай құбылыс жоқ, ... ... ... ... деп есептейді. Соңғы пікір көңілге
қонымдырақ, себебі, себепсіз салдар ... ... ... ... да орын жоқ. Егер адам бір ... ... тап болса, ол
сол адам үшін ғана кездейсоқтық, ол оның ғана ... ... ... құбылысқа объектитвтік тұрғыдан келгенде ол ... боп ... ... ... не сан, не герб жағы ... ... қай ... алсақ та кездейсоқ деп есептейміз, өйткені біз ... ... ... ... ұшу ... ауаның тығыздығы мен
оның құрамын, әлі қандай биіктіктен тиынды ... ... ... егер де осы ... ... ... ... құрал
табылса, тиынды лақтырған бетте-ақ не түсетінін болжай алар ... Не ... ... ... көрмеген танысты кездестіру де сіз
үшін кездейсоқ, ... ол сіз үшін ... ... ... жаңадан бой көрсеткен ағым - синергетика
(негізін қалаушы Илья Пригожин) ... ... қана ... ... ... деп есептейді. Мұндай түсінік детерминизмнің мүлде кейпін
өзгертеді (олар детерминизмді жоққа шығармайды, тек туындауы мүмкін бірнеше
салдарды ... деп ... Мұны олар ... ... ... көп кездесетіндігімен түсіндіреді. Ал егер шынымен де өмірде олар
айтқандай кездейсоқтық көптеп кездессе, ... ... ... ... ол ... әлі де ... ... біраз нәрсесін
білмейтіндігімізді көрсетеді. Яғни Платон айтпақшы ‘’Менің ... ... ... ... ... ... ... білетінім - ештеңе
білмейтінім, ... ... ... да ... ... ... да ... Өмірді біз үшін тылсым дүниелердің пайда бола
беруі адамзаттың да оны көре ... ... ... ... ... ... Әл-Фараби айтпақшы ‘’Біз ғылымға неғұрлым
жақындай түскен сайын, ол да ... ... қаша ... ... қоса ... жасауға әсер беретін ... да бар. Оған ... ... ... ... және ... жатады. Бұл арттар қылмысты тудырмаса да, оның жасалуына ... ... ... шарт орын ... да мүмкін. Қылмыстың себебі мен
шарттары қылмыскерліктің детерминациясы ... ) ... ... ... шарттылықтың табиғат пен қоғамның құбылыстарына обьективті тәуелді.
Қылмыстылықтың ... мен ... ... ... ... шартарын
зерттеп білу біздің елде ғылыи мекемелермен қоса практикалық мекемелерде
жүргізіледі.
Әлеуметтік қатынастар және қылмыстылық.
Қылмыстылықтың себебін әлеуметтік орта мен ... ... ... ... ... ... қиыншылықтар мен қайшылықтарғда болып
табылады.
Әлеуметтік қатынастар, экономикалық қатынастар ... ... ... деңгейде. Әлеуметтік қатынастарды ортақ формада былай ... ... өзін ... тең емес сезінуі. Практикада өзінің
қоғамдағы орнына толық ... ... ... ... болады.
Сонымен өзін-өзі бағалауынан болады. Бірақта әлеуметтік ... ... ... қарама-қайшылықтарға әсер етеді және адам
қоғамда оның бір ... ... өмір ... ... ... орнына толық
қанағаттанбаса да сондағы мемлекет пен қоғамның заңдарына бағынады.
Адамның әлеуметтік қатынастары макро және ... ... ... ... деңгей-ол мемлекетпен қоғамда адамның қатынастарын, адамның құқығы
және оның тұлға ретіндегі орны.
Әлеуметтік қатынастар мәселесі-ұлттық қатынастар және теңдік ... ... Ұзақ ... бойы ... ... ... ... ал себебін қарастырғанда ұлттық мәселесі көрсетілген де жоқ.
Сонда да Батыс әдебиеттерінде бұл тақырып ... ... Біз бұл ... ... ... мысалы, қылмыстылықты ақ және
қара мен әртүрлілердің қылмысы деп бөледі. Бірақта ... ... ... ... ... ... десе де, оның әлеуметтік
жағдайының түрі ескеріледі. Бұл қылмысты анықталмайды, себебін ... ... ... ... ... мен ... себебі
көрсетілгенде, қай ұлта жататындығы емес, әлеуметтік жағдайының жоспары
көрсетіледі. Қылмыстылықтың түрі адам ... ... ... ... ... ... ... табылады, яғни мемлекетке
қарсы, тұлғаға қарсы және т.б.Әлеуметтік қатынастардың қылмыстылыққа әсері
экологиялық жағдайдың және де халықтың адам ... ... ... ... ... ... ... адамдардың әлеуметтік
жағдайдың өзі қылмыстылыққа ... ... ... ... ... ... ... да әсер етеді.
Адамның бірінші және негізгі ұясы-отбасы. Мемлекеттң күшімен ... ұяға ... ... ... климаты материалдық жағдаймен ғана
емес, оның әлеуметтік тәрбиесінің ... ... ... ... көп ... ... адамдардың психологиялық сәйкес
келмеуіне байланысты болады.[38]
Әлеуметтік қатынастар көп түрлі, сондықтан да оның ... де ... ... алдын-алу үшін ортақ әлеуметтік характерін білу керек.
Қоғам мен қылмыстылықтың құқықтық-адамгершілік ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу-халықты тәрбиелеу жұмысының құрамдас бөлігі, оған
қоса білім алуды, мамандық, мәдениет, адамгершілік қасиеттері жне т.б.
Тәрбие- адам ... ... ... ... оны адам ... ... ... сферада адамдар тексіздігі отбасыда моральдық
жетіспеушіліктер, балаларға деген қатыгездік, бұл ... ... ... жолы.
Қылмыстылық сондай-ақ сексуалды революциямен де байланысты.
Бұл өзіне ... тиым ... ... жеке ... ... көрсеттетін қбылыс болып табылады.
Қоғамдағы адамгершілік қасиеттерді бұзу ол ... ... ... ... құқықтық адамгершілік жағдайы, оның принциптері- ол
оның ... ... оның ... ... ... ... қылмыстылықтың жағдайын көрсетеді.[39]
Экономикалық қатынастар және қылмыстылық
Әлеуметтік деңгейде туындайтын қылмыстың себептерін ең ... ... ... керек,себебі ол саладағы тұрақсыздық пен
әлсіз экономикалық ... ... ... және
құрылымдық жүйедегі кемшіл тұстар барлығы осы ... әсер ... ... ... ... ... қатынастар да түрлі
деңгейлерден тұрады.Алайда біз қарастырып отырған тұста ... ... ... ... ең биік ... саналады,өйткені қашанда
экономикалық қатынастардың «жоғарғы бөлігі» өз «жаңғырығын» ең ... ... ... отырады,нәтижесінде қоғамда, адамдар арасындағы
қатынастарды белгілі бір тоқырау пайда болады.
Отандық криминологияда (жалпы қоғамдық ғылымдардағы сияқты) көпке ... ... ... ... ... ... дейінгі
формациялармен салыстырғанда және жалпы алғанда ... ... ... ... ... базисі қылмысты тудырмайды.Алайда
идеологияның қатаң тәртібі (ал бұл ... және ... ... ... ... ... жалпы қабылданған ұстанымды, яғни
идеяны талап етті,ал ...... нақ сол ... бірінші кезекте тудыратын және олардың бірнеше түрлерін
дамытатын басты фактор ... ... ... ... Социализмнің
экономикалық қатынастарына талдау жасай келе,оның саяси ... нақ осы іске ... ... ... белгілерді байқауға
болады.Тіпті егер де біз маркизм –ленинизм бағытын негізгі бағдар ... ал сол ... өзі ... ... ... яғни ... да
әлеуметтік немесе саяси қатынастарлан әрқашан биік ... ... ... ... ... (жағымды және жағымсыз)
процестерге ең бірінші әсер ... ... ... ... ойлаудың
деңгейі өзінің шарықтай шегіне жетіп отыр. Алайда, бір шындық яғни «сананы
қашан да ... ... ... бұл ақиқат К.Маркстың теориясына дейін
дүниеге келген. Тұрмыс әрине,экономикалық ... ... ... ... оларды тудыратын әсерлердің маңызы туралы ойлағанда,
біз ол ойлардан арыла алмаймыз, себебі бұл шындықты жоққа шығара алмаймыз.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... әрі ... болып келеді. Мәселен, нарықтық қатынастарлың өз
заңдылықтары бар-жоспарлы экономикалық және тағы ... ... ... орында экономикалық регулятор немесе соларды ... ... ... яғни ... ... тек ... барлық
мәселені шеше біледі.
Кез – келген экономикалық қатынастар және ... ... ... ... ... о ... ... негізделген. Бұл
жағдай нарық заманындағы бәсекелестіктің өршумен байланысты. Өз пайдаң үшін
басты қарсыласыңды аяқтан шалу, ... яғни күш ... ... ... ... ие болу,соның негізінде жұмыссыздардың санын көбейту
және тағы басқа іс – әрекеттер ... ... ... әкеліп
соғады,нәтижесінде қылмыс өршіп кетеді. Экономикалық (ең бірінші тауар
өндіру мен қызмет көрсету ... ... ... өз ... ... ... мұның өзіне бірнеше жүз жылдар қажет болды. ... ... ... жағымсыз жақтары, атап айтсақ, қылмыс тіпті ... ... ... ... алып ... Ал ... кеш ақша соңында жүру
адамның рухани әлеміне,жеке адами қасиетіне нұқсан келтіріп отырды.[40]
Біздің қоғамда ... ... ... ... ... ... шығарып, түбінде қылмыс тудырып отырды және онда
жүйе бар жерде қылмыс одан ары көбейе түспек. Аталған ... өне ... ... қаланған. Ол мынадай ... ... ... ... басқару.Аталған тұстар бір бірімен
жанаспай, қорытындысы - іс пен ... бір- ... ... ... ... жоспардың 100%-ның тек, ең көп ... 70-80% ғана ... ... ... ... заң ... қызметіне
пайдалану,пара алу,жоспар мен есеп қағазшасына жалған мәліметтерді жазып
жіберу және тағы ... ... ... ... ... алып ... нарықтық қатынастарда ашық айтылатын «Байыңыз» ұраны ол кезде,
яғни админисративті басқару тұсында жасырын түрде, бірақ іске ... ... орын ... қылмыстың мына түрлері:спекуляция,жеке
кәсіпкерлік ... ... ... және ... өзге ... ... заңды,тіпті табысты көп әкелетін іске айналып кетті.
Криминология ғылымы біз атап өткен әкімшілік – басқару ... ... ... осы жүйе ... ... ... пен ... болу себептерін анықтап берді. Қалыптасу сатысында тұрған нарықтық
қатынастар қылмыс ... ... жаңа ... ... ... ... ... анық байқалып тұрады,себебі батыстағы нарықтың
қалыптасқанына көп болған және ... ... бұл ... ... ... қойған.
Тек бір нәрсе анық: қандай да болмасын экономикалық жүйені мінсіз ету
мүмкін емес. Егер криминолог – ғалымдар адамдар мен ... ... ... ... ... келсе,қылмысты бақылайтын аз да болса
қолайлы әдіс ... ... ... қатынастардың айдауында
кетпеуі керек,себебі олардың қай-қайсысы болмасын жағымсыз ... ... ... түсе ... ... ... ... мынаны атап өткен жөн:
экономикалық қатынастар қоғамдағы әрбір адамға әсер етеді. Мәселен,нарықтық
қатынастар тек қана тауар мен ... ... ... күші ... ... күші нарығы – ол сонымен қатар жұмыссыздық. Егер де административті
–бақылау ... ... ... ... жүрсе, соның салдарынан
адамдар жұмыс орнында толық қамтамасыз етілмей,жалақылары өмір ... ... және ... ... жоқ ... санының өсуі және
т.б. болған болса, ал нарықтық қатынастарда жұмыссыздық-ашық әрі ... Ал ... - ... ... ... Бұл ... ... даму
тарихымен дәлелденеді.
Отандық өнім мен тауар өндірісінің жетіспеушілігі ... ... ... ... ... жеке ... да әсер ... олар көріп жүрген қылмыс кей ... ... ... ... ... Алайда бір қоғам мүшелернің арасында
өзгелердің шамадан тыс байлыққа кенелуі, яғни біреудің есебінен баюы ... ... ... ... жол ... ... ... заң бұзушылықтар, қоғамдағы адамдар арсындағы ... ... ... сезімі мен өшпенділікті тудырады, ал мұндай жағдай
саяси қақтығыстарды, ... пен ... ... ... қоғамдағы келеңсіздікті бай мен кедей арасындағы өте үлкен
айырмашылық (1:15 немесе тіпті 1:20) тудырады. ... ... ... ... кедейлік деңгейде өмір сүретіні белгілі. Егер осы ... ... екі ... ... ... мынадай көрініс көз
алдымызға ... тап ... ... ... пен аштықтан
істесе,ал жоғарғы тап өкілдері ашкөздіктен, яғни бар байлығын ... ... ... ... қалу пиғылымен қылмысқа барады.
Көп жағдайда экономикалық қылмыстар асқындап кетіп, ... ... ... күш көрсету сынды қылмыс түрлеріне ұласып кетеді. Бұдан
келіп мемлекеттік қызметкерлердің арасындағы заң бұзушылық ... ... ... кім-кімге болмасын әсер етіп ... ... ... заң ... ... ... ... келе-
келе ауқымды мәнге ие болады,содан мемлекеттік қызметтегілердің барынша
майлы әрі ... ... ... итермелейді ( «әркім барынша көп әрі
пайдалы нәрсені ұстауға ұмтылады!»).
Деректер бойынша ,ірі қылмысты ... ... мен ... ... ... ірі қаржысы бар топ өкілдері жасайды. Олар ... - ... ... ... ... ... ... француз жазушысы О.Бальзакты есімізге түсірейікші, оның ... ... ... артында міндетті түрде қылмыс ... Ал ... ... ... ... ... мен ... әл-
ауқатының төмендігі сәйкес келе ... яғни ... ... ... мен аш ... ... аузымыз бармайды. Экономикалық қатынастар
қылмысты тудырады, алайда жеке адамдардың іс әрекетіне ... ... әр адам өзін ... ... ... Осы ... батыс
криминологтарының «ақ жағалылардың» қылмысын, яғни басшылар мен лауазым
иелерінің қылмысын ерекше бақылауға алуы ... ... дәл сол ... ... ... ... және ... иелік етеді,
екіншіден, сол үлкен қаржыны жұмсайды, басқарады және екі ... ... ... ... ... осы іске еті ... ... екенін айырмай қалады. Бұл адамдар үлкен мансапқа ие ... ... ... (ал ... ... ... келегенін бәрі біледі) жетістікке
жетеді немесе бар байлығы мен абыройынан айрылып, қылмыскер атанады.
Бұл барлық ... және ... де ... құбылыс. Атап өткен
экономикалық қатынастарды барынша әділ әрі қарапайым ... ... ету ... ... криминологиялық талдауына аса зор мән беру ... ғана ... ... пен ... ... проблема өз шешімін
табады.
Саяси мүдде және қылмыстылық
Адамдар арасындағы түрлі қайшылықтар мен келіспеушіліктерді туғызатын
бірден-бір себеп ол - ... ... және ... ... туындайтын
қақтығыстар. Саяси келіспеушілік ең ... ... өзін ... ... ... ... ... мүдде билікке таласу және
оған қалайда қол ... ... ... ... ... ұпай жинау
мақсатында талай саясаткер адам қанын төгіп, қарапайым ... ... ... ... мәлім. әке мен бала және керісінше, әйелі мен күйеуі
бір-біріне у беріп, ... ... ... ие ... өз қарсыласын, ал бір
партияның мүшелері өз ішінде қақтығысып, аяқтан шалып отырған. Мұның бәрі ... қол ... мен өз ... жүзеге асыру үшін керек. Бұл
«қақтығыста» билікке ... ... ... ... «жақындап» кеткен
жазықсыз жандар, балалар құрбан болған. Еркін ойлай ... ... ең ... ... ... ал ондайлардың саны жүз мыңдап саналады. Бір
қызығы дәл осы қылмыс түрлері жабық күйінде қалып, кінәлілер жазаланбайды.
Ал олардың ... тек ... бере ... ... ... алайда оның
өзі қанішер саясаткерді ұлы адам және ... деп өмір бойы ... ... бұл ... ... ... Ол қылмыстылық пен қылмыс
жайлы болса да, жалпы тергеушілік ... ... ... ... ... ... қылмысқа әсер етпейді деуге болдмайды. Себебі
олардың іс-әрекеті жалпы қоғамның жай-күйі мен ... әсер ... ... ... ... ... да дүмпу тудырып артынан үлкен
қақтығыстарға әкеліп соққан. Бұл заңды да, ... олар ... біз неге ... ... ... қисынды сұрақ туындайды.
Мына бір парадоксқа қараңыз, биліктің ... басы ... ... өзі біле тұра заң ... ... ... тек сол ... жапа
шекккен халықтың қысымы арқылы ғана өз ісін немесе қылмыстық ... ... ... ... бола ... түк ... сыңай танытады.
Осы саланы зерттеуші криминологтар (және өзге ... ... дәл ... ... бара бермейді, сондықтан бұл бағытта жазылған ешқандай зерттеу
жұмысы жоқ десе де болады. Ал, шындығына келсек, саяси ... ... - өте көп және ол ... Ал ... ... тек мемлекеттің заңына
бағынбай тәртіп бұзушылық сипатында ғана емес, ... ... ... ... күш ... және адам ... сынды қылмыстарға
итермелейтін топтар арасындағы ұлт аралық қақтығыс сипатында кең ... Бір ... ... ... ... адам (ол еріксіз соған
итермелеуі мүмкін) дәл сол істің заңсыз, яғни ... ... ... ... ... ... бола тұра ол біреуге ... ... Ал ... бір ... ... ... адам ... топ өкілдері болуы мүмкін,
ең өкініштісі еріксіз қылмыскер ондай адамның кім екенін емес, оның тіпті
бар-жоғын ... құру ... ... ... алдында бүкіл қылмыстың
беті ашылды, олардың бастауы саяси ... ... ... ... саяси жағдайдың тұрақсыздығы көптеген келеусіқдіктерге жол ашты,
қылмыстық топтардың еріксіз қарапайым халықтың жапа шегуі көбейе түсті.
Бұл – қылмыстың ... ... Жай ... де ... ... алып ... бұзушылықтар енді жалпы елдегі, ... ... ... пайдаланып, нәтижесінде қылмыс көбейп, қоғамдағы тәртіп
қараусыз, ең бастысы, қылмыскерлер ешкімге бағынбай кетеді. ... ... ... қылмыстың, соның ішінде аса ауыр түрде жасалатын қылмыстың
саны көбейіп, олар топ-топқа ... ... ... болмаған қатыгездік
танытады.
Саяси және ұлтаралық жанжалдардың ең қауіптісі қорқыныштысы ... мен ... ... ... тұрақсыздығын павйдалана отырып, өз
пайдасы үшін барлық іс-әрекетке баратын аса қауіпті ... ... ... ... ... түрлі органдарға ене кетіп, соңынан еш
кінәсіз заңды тұлғаға айналып ... ... бұл ... жай ... алдау
ісіне келгенде саясаткерлерлерден асып кетпесе, кемтүспейді. Олар ... ... ... ... ... ... өз ... шығармай айтқанын
істетеді, нәтижесінде қоғамда тағы бір қылмыс орын алады.[41]
Бір қылмыс тізбегінің үшінші саясатына саяси ... мен ... ... ... орналастырдық, себебі олар елдегі экономикалық және
әлеуметтік жағдайларға әсер етіп отырады.
Қоғамның адамгершілік құндылықтары мен қылмыстылық
Қылмыс себептерін ... ішкі жай ... ... ... ... ... ... іздеу керек. Адамгершілікке
тәрбиелеу – білім беру, мамандыққа баулу, бойына міндетті сіңіру және ... ... үшін өте ... ... ... ... – адами
құндылықтарды бойға сіңіріп, соны үлгі етідің жолы. Экономика да, ... ... мен өзге де ... ... ... ... өмір
сүре алмайды.
Экономиканың басты міндеті адамдарды материалдық тұрғыдан қамтамасыз
ету, ал жеке топ үшін ... ... яғни ... бір ... ... ... ... қоғамға пайдасыз адамдарды қаржыландырады.
Егер әлеуметтік салада теңсіздік белең алып, сөз бен ... ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдары
тек зорлық-зомбылықты, ар-ұяттан аттап, әдепсіз қылықтарды насихаттайды.
Есесіне рухани ... және ... ... ... мүшелері көбейе
түседі.[42]
2.3. Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларының топтастырылуы
Әдебиеттерде ... мен ... ... ... мына ... жүргізеді:
а) әрекет механизмі бойынша;
б) қызмет ету деңгей бойынша
Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларын ... ... ... ... ... ... мәдени-
тәрбиелік, ұйымдық-басқару және т.б.) және ... ... ... ... бөледі.
Авторлардың бір тобы, қылмыстылықтың себептерін оларды үш санатқа ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің себептері;
в) нақты қылмыстардың себептері ретінде.[43]
Қылмыс - бір факторлы құбылыс емес ... ... Бұл ... ... ... ... ... Олар нақты қоғамдық-
экономикалық ... ... ... саяси, идеологиялық
және психологиялық сипаттағы құбылыстар. Алайда, кез-келген қылмыстың
себептерінің ... ... ... ... ... қарсы
көзқарастардың, әдеттердің нақты өмір жағдайларымен жанасуынан немесе ... және жеке ... ... келеңсіз жағдайларынан тұрады.
Қылмыстылықтың себептерін талдау объективтік және субъективтік сипаттағы
құбылыстарды есепке алуды қажет етеді. ... ... ... ... адамнан тыс өмір сүретін себептер, ал субъективтік себептер ... ... ... ... ... не болмаса белгілі бір субъектілер қызметінің
жағымсыз жақтарына қатысты себептер.
Бұл ... ... ала ... ... А.А.Герцензон себептер мен
жағдайларды тек екі топқа ... ... ... ... ... мен ... ішкі ... сипаттағы себептер мен жағдайлар. Сонымен қатар,
А.А.Герцензонның пікірі бойынша, олардың ... ... ... қалыптасқан, құралған, дамыған белгілі бір бағыттардан (тәжірибесі,
тұрмыс жағдайы, ... ... және т.б., және де ... ... әсер ... барлық сыртқы жағдайлар) тұратын сыртқы ... ... ... жағдайлардың әсерінен қалыптасқан жағдайларды
сипаттайды.
Себептер мен жағдайлардың ... және кері әсер ... ... “+” ... “-” деп белгілейді) және де олар ... ... ... ... байланыста болады.
Біз зерттеп отырған саланың себептік кешені, барынша ... ... ... ... ... факторларына
(детерминанттарына) мыналарды жатқызуға ... ... ... және өзге де ... ... себептері мәселесін талдай отырып, оларды қандай
нәрселер құнарландырып және алға тартып отыратындығын ... ... ... ішкі ... ... жеке тұлғаның, қылмыстық топтардың ... ... ... ... ... ... қоғамда қалыптасып келе жатқан ... ... ... мінез-құлықтың мотивациясы заңға қайшы қылықты
жасаудың саналы түрткісі ретінде қалыптасу процесі ... ... ... ... әр ... сыртқы орта жауап беріп отырады, ал тұлға
болса, өз кезегінде осы ... ... ... ... Бұдан
көретініміз қылмыстың ең бастауы, түбірі ниет ... ... ... құқық та қылмыс ... ... және оны ... ... ... ... ... белгілейді. Шынында да ниет
бір әрекеттің бастауы ... ... ... ... қалыптасуына да
бірнеше факторлар ықпал етеді. Әлеуметтік субъект ретінде адамда ... ... ... ... ... ... ... жоспарлар мен
проблемалық жағдайлар болуы мүмкін. Осыдан келіп ... ... ... ... байланысты. Мүдде санатының әлеуметтік, философиялық
және құқықтық мағыналары бар. Өз ... ... ... ... алады.
Мүдде сонымен бірге, мұқтаждық, құндылық тағы да басқа ... ... ... ... ... ... ... секірістері үшін
әлеуметтік қайшылық және оны шешуге ұмтылыс қажет. Осы қайшылықтарды шешуге
ұмтылған әлеуметтік субъектілердің прогрессивтік ... ... ... ... және тағы басқа итермелеуші күштер.
Адам белсенділігін оятушы күшке ... ... ... ... ... ... ал ... қанағаттандыру
мүмкіндігі әлеуметтік қатынастармен, қоғамдық ... ... ... анықталады.
Мүліктік қатынастардың негізгі себебі ретінде ... ... ... мен ... ... әлеуметтік құпталған
мүмкіндіктерінің арасындағы қарама-қайшылықты тануға болады. Сондықтан,
кейбір ... ... ... ... ... материалдық мұқтаждықты қанағаттандырудың деңгейінің өзі ... ... және ... топтардың қанағаттандыру деңгейі де, ... ... ... деп ... атап ... ... мүлкін ұрлауға тікелей септігін тигізетін жағдайлар
алуан түрлі. Олардың көпшілігі ... және ... ... ... ... ... ... сипаттағы құбылыстар.
Талан-тараж жалпы және тікелей себептерінің құрылуына және ... ... ... ... ... ... ... бірталай
еңбектер арналған. Оларда, ... ... ... ... жан-жақты
көлемде, жетіспеушіліктерімен қоса ашылған және ... ... ... ... ... криминогендік жағдайларды әртүрлі
топтастыратынын атап өтуіміз қажет. Олардың ең танымал түріне ... төрт ... бөлу ... ... ...
жағымдық; ұйымдық-шаруашылық; заңдық сипаттағы жағдайлар.
А.Д.Щербо барлық жағдайларды ... ... ... 1) ұйымдық-шаруашылық;
2) өндірістік келеңсіздіктер; 3) бақылау ... ... 4) ... ... ... және ... құқық
нормаларын бұзу; 5) ... ... ... ... 6) ... ... шаруашылық және өзге де құқық
бұзушылықтар; 7) ... ... ... ... ... 8) қоғам жұмыстарының жетіспеушіліктері.
Құбылыстардың бұлай аталу себептері (құбылыстардың өзара байланысу
жүйесі, не ... олар ... ... тууына, шығуына жол ашады.
Өмірдегі әлеуметтік жүйелер мен ... ... ... ... оның жасалуына ықпал ететін шарттар болып есептеледі.
Бұл шартты себептер қоғамдағы қауіпті зардаптардың белгілі дәрежеде дамуына
әсер етеді.
Қылмыстың тууына себепкер ... ... ... ... ... ... көпшілігі мойындаған. Солай екендігін
Н.Ф.Кузнецовада атап көрсетеді.[44]
Қылмыстың нақты ... мен ... ... ... ... ... ... істелінген қылмыс түрімен анықталады. ... оның ... ... орны мен ... жағдайда болғандығына
байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Сондықтан да ... ... мен ... оның ... ... ... ... оған біржақты түсінік беру әлі дағдыға айналмаған.
Қылмыстарға итермелейтін басты себептердің арасынан ... ... ... ... ... болсақ:
а) нарықтық қатынасқа көшуге байланысты экономикалық дағдарыс.
Экономикадағы дағдарыс 90-жылдың басында, ... ... ... ... ... және ... ... арасындағы интеграциялық
қатынастардың үзілуінен пайда болды. Бұл ... ... ... ... бен ... ... әкеліп соқты. Осыған байланысты
жұмыс орындары қысқарды, өнімдердің көлемі ... ... ... ... әсіресе, ауылдық жерлерде.
Мемлекеттік және колхоз-кооперативтік меншікті мемлекеттің иелігінен ... ... көп ... ... мүлкін, соның ішінде, малды да талан-
таражға салуға жол ашылды. Соның ... көп ... ... ... ... ... жерде тұрушылар. Мал ұрлау айғағы, көбіне еш
жерде жұмыс ... не ... ауыл ... ... ... Мал ... күрт кемуі, мал өнімдерінің қымбаттауы.
Өтпелі кезеңнің қиындығы, мал басының кемуі, бағаның еркіне ... ... ... арттырды. Қазақстанда мал шаруашылығы ежелден-ақ
маңызды роль атқарған. Бұрынғы Кеңес ... ... ... Республикасы
мал өнімдерін өндіруде алдыңғы орындардың бірінде болатын. ... жаңа ... ... мал ... ... ... ... 1991-1999
жылдар арасында республикада мал басы шамамен ... үшке ... ... жағдай мал өнімдерінің бағасына әсер ... тұра ... ... бір ... ... ... 500 ... бір қой – 13 мың ... – 68 мың ... ... ... Адамдар санының өсуі, халықтың әл-ауқаты деңгейінің төмендеуі,
кедейліктің шегінен асып кету.
Республикада нарықтық ... ... енуі ... ... ... ... шегінен асып кеткен адамдардың саны айырықша
өсіп кетті, әсіресе, ... ... ... ... ... ... санағының қорытындысы бойынша халықтың 64,6 ... ... ... ... ... да көптеген ауыртпалықтарды жеңу және
елдің даму ... ... атап ... ... ... Президенттің
Қазақстан халқына 2030 атты жолдауы жарық көрді. ... ... ... ... ... ... ... халқына берген
Жолдауында былай деп атап көрсетті:
“Біздің стратегиялық ... ... ... Бұл – ... халықтың әл-ауқатын жақсарту, денсаулық сақтау мен ... ... ... ету. Басты міндет- адамдардың ертеңгі күнге деген
сенімін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қазіргі заман талабына сай басқару саласын
жақсарту және түбірімен өзгерту”.
Профессор Е.І. ... әділ ... ... істердің
төмендеуінің басты объективтік шарттарының бірі – жоғарыда ... ... ... жағдайлардан ұйымдастыру-басқару сипаттарды
бөліп қарау керек:
- ... ... ... ... уақытылы қабылданбауы
және қабылданған заңдардың және басқа нормативтік актілердің олқылығы;
- құқық қорғау органдары ... ... мен ... ... ... базасының нашарлығы;
Нарықтық қатынас құрылысы құқықтық негізде реттелінуі тиіс. Кейде
қажетті ... ... ... ... жаңа экономикалық қатынастар
толыққанды реттелмейді. Мұндай жағдайлар өзгенің мүлкін иеленгісі ... ... ... ... қиындатады. Заң болмаса, ол нақты
түрде орындалмаса нарықтық қатынастар мен демократиялық ... ... ... өсуі ... ... ... ролі мен ... туралы айтпай кетуге болмайды.
Бөліп айтсақ:
- рухани-адмгершілік дағдарыс;
- халықтың ... ... ... әділеттіліктің орындалуына
деген үмітсіздігі.
Соңғы жылдары, әсіресе, нарықтық қатынас жүйесінің алғашқы кезеңінде
көптеген адамдар ... ... ... ... ... «идеологиялық
бос кеңістікң пайда болды. ... ... мен ... ... және ... ... жаңа ... адам құқығы мен бостандығы басты байлық дегенді ... ... ... ... мал ұрлығын ... ... ... ... ... ... Адамгершілік саласындағы
өзгерісті тек рухани–адамгершілік әлеуеттегі жеңісті пайдалана отырып ... ... ... ... нәтижесінде қол жеткізуі
мүмкін. Қазіргі кезең халықтың көпшілік бөлігінің құқықтық сауатсыздығымен
сипатталады. Бүгінде қылмыстың жеке түрі ... ... ... ... бөліп алу қиын.
Сонымен, жоғарыда айтылған мәселелерлерді қорытындылай келе, әр түрлі
критерий бойынша қылмыстылық себептерін келесідей топтастыруымызға болады.
а) себептердің жинақталып ... ... ... ... ... ... себептері (философиядағы
‘’жалпы’’ категориясына сәйкес келеді);
2) қылмыстылықтың жекелеген түрінің себептері (мысалға, меншікке қарсы
қылмыстардың немесе кәмелетке толмағандар қылмыстылығының себептері,
бұл философиядағы ... ... сай ... жекелеген қылмыстардың себептері (мысалға, ұрлықтың себептері, бұл
методологияның ‘’бөлек’’ категориясына сай).
Бірақ мұның өзі де жеткіліксіз, ... ... ... категориясы
өмір сүрмейді, ол тек ‘’жалғыз’’ категориясы арқылы өмірде орын ... ол ... ... ... ... Бұл категориялардың
арақатанасын мынандай мысалмен ... ... ... ... біреу
‘’адам’’ десе, сіз тек қана ‘’Мұратты’’ елестетсеңіз, бұл ... ... ал егер де ... ... ... екі ... екі аяғы, екі қолы
және ... бар және ... ... ... иесін елестетсеңіз ол ұғым деп
аталады. Бірақ та сол адамыңыз ... ... ... өмір ... ... ұғым ... ... бөлса, елестету (тек қана ‘’Мұрат’’) ол жалғыз деген категория. Сол
сияқты ұрлықтың себебі ... әлі де ... ... білдіреді,
ал оның әлі де Иванның Сидордың сиырын ұрлау себебі, Жанаттың ... ... ... ... т.б. сияқты өмірдегі нақты көріністері
бар. Тағы бір айта ... жәйт - ол ... ... себептеріне
байланысты. Олар әр қилы және әр тектес екендігі аян, ... ... ... ... ... бір ... кіріктіріп келгенде барлық
қылмыстардың жалғыз ғана себебі шығар ме ... ... ... сұрақ тұрары
анық. Ондай ‘’мынау’’ деп айтарлықтай, әлбетте, ... жоқ. Дей ... ... ... арқылы бір нәтижеге қол жеткізе аламыз - ол ... Біз ... ... ... ... ... ... қылмыстылық атты құбылыс тек қана тапқа бөлінетін, қайшылығы бар
(антогонистік-антогонистік еместігіне қарамастан) қоғамға ғана тән ... ... ... ... да ... ғана ‘’себебі’’ ол
қоғамдағы қайшылық, ... ... ... ... ... ... ... қылмыс жасау механизміне ықпал етуіне қарай:
1) себептер;
2) жағдайлар.
Олардың ең басты ... әсер ету ... ... - ... ал жағдай - туындатпайды, бар болғаны оның туындауына
жәрдемдеседі, ... ... ... құр ... ... ... ... айырылады.
б) адам санасы мен еркіне бағыныштылығына қарай:
1) объективтік себептер (адам санасы мен еркіне бағынбайтын);
2) субъективтік себептер (адам санасы мен ... ... ... ... ... ... ... де,
субъективтік факторлардың да үлесі бар себептер).
в) мазмұнына қарай әлеуметтік-экономикалық, әлеуметтік-психологиялық,
идеологиялық, ... т.б. деп ... ... ең ... ... бірі ... даму ... көзі қылмыстылық болып отыр, себебі қылмыстың тұрақты түрде өсуі,
ауыр және аса ауыр қылмыстардың көбеюі, ... ... пен ... ... ... отыр. Мұндай жағдай құқық қорғау органдары ... ... ... ... ... ... әкеліп
соқтырып отыр.
Сонымен, жоғарыда баяндалғандарды қорытындылай келе:
1. Қылмыстылық - бұл салыстырмалы жаппай, ... ... ... ... ие, ... ... белгілі бір уақыт аралығында жасалған ... ... ... ... ... Қылмыстылық келесі көрсеткіштермен: деңгей, қарқындылық,
құрылым, динамикмен сипатталынады.
3. Латенттік қылмыстылық дегеніміз әр ... ... ... ... назарынан тыс қалған қылмыстардың жиынтығы.
4. Қылмыстардың себептері туралы ... әр ... ... ... ... ... психологиялық және социологиялық деп топтастыруға
болады, сондай-ақ бұдан басқа да теологиялық, астологиялық,
астрономиялық т.б. ... ... пен өзге де ... ... ... ... ... әдістемелік алғы шарты - кез-
келген процестің даму көзіне қарама-қайшылық жататындығы болып
табылады.
6. Қылмыстылықтың себептері мен жағдайларын а) ... ... б) ... ету ... бойынша жіктейміз
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының ... 30 ... 1995ж. ... ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. 16 шілде 1997 ... мен ... ... ... ... Назарбаев Н.Ә. Азаматтардың ... мен ... ... ... ... ... ... // Заң. - 2000.- 26 сәуір.
2.2. Криминология: ... ред. ... ... М.,
1998г.
2.3. А.Жұмағали. Криминология. Жалпы бөлім. Алматы, 2004ж.
2.4. Криминология: Учебное пособие / Под ред. В.Е.Эминова. М., ... Дж. ... ... ... 2004г.
2.6. Криминология / Под ред. И.И.Карпеца, В.Е.Эминова, М., 1994г.
2.7. Криминология: Учебное пособие / Под ред. В.Е.Эминова. М., ... ... а.И. ... Курс ... М., ... ... К.К., ... А.П. Латентная преступность. М., 1994г.
2.10. Латентная преступность: познание, политика, стратегия. М., 1993г.
2.11. Криминология. Под ред. В.Н.Кудрявцева и ... М., 1999г. ... Л. ... и ... М., 1973г.
2.13. Актуальные проблемы криминологии. Марсель. 1992г.
2.14. Курганов С.И. Основы криминологии. М., 1998г.
2.15. Локк Д. Избранные произведения: В 2т. Т.2., М., ... ... Ж.Ж. ... М., 1969г.
2.17. Беккария Ч. О преступлениях и наказаниях. М., ... ... М.Н. ... ... М., 1922г.
2.19. Герцензон А.А. Введение в советскую криминологию. М., 1965г.
2.20. Осипова Е.В. Социология Эмиля Дюркгейма. М., 1972г.
2.21. Тард г. Преступник и ... М., ... Тард Г. ... ... М., ... Курс ... криминологии. М., 1985г.
2.24. Дубинин Н.П., Карпец И.И., ... В.И. ... ... М., 1989г.
2.25. Каиржанов Е.И. Причинность в криминологии. Алматы, ... ... Н.Ф. ... ... ... М., ... ... Ю.М. Преступность пожилых людей // Сов. государство и право.
1991г. №11.
2.28. ... В.В. ... ... ... М., ... ... У.С., Рахимов Т.Г., Судакова Р.Н. Мотивация преступления и
уголовная ответственность. А-Ата, 1987г.
2.30. Намоконов В.А. Преступное поведение: ... и ... ... ... В.Н. ... в ... М., ... Иншаков С.М. Криминология. М., 2000г.
2.33. Алауханов Е:О. Қылмыстану. Алматы, 2006ж.
2.34. Петрашку С. Анализируя причины преступности//Закон и ... ... ... Кудрявцев В.Н., Бородин С.В., Нерсесяец В.С. Социальные отклонения.
М., 1989г.
2.36. Гундаров И.А. ... ... как ... ... М., ... Преступность и реформы в России. М., 1998г.
2.38. Егорова и., Гуревич П., Похмелкин В. ... ... 1991г. № ... ... С.Я. ... ... обычаи и их влияние на
преступность. Омск, ... ... Под ред. ... М., 1997г.
-----------------------
[1] Назарбаев Н.Ә. Азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... маңызды мәселесі // Заң. - 2000.- 26 ... ... ... ... Учебник/Под ред. Н.Ф.Кузнецовой, Г.М.Миньковского. М.,
1998г. С. 24
[3] А.Жұмағали. Криминология. Жалпы бөлім. Алматы, 2004ж.. 24б.
[4] Криминология: Учебное пособие / Под ред. ... М., 1997г. С. ... Дж. ... ... ... 2004г. С. ... ... / Под ред. И.И.Карпеца, В.Е.Эминова, М., 1994г. С. 34
[7] Криминология: ... ... / Под ред. ... М., 1997г. С. ... ... а.И. Криминология. Курс лекций. М., 1998г. С. 29
[9] Горяинов К.К., Исиченко А.П. Латентная преступность. М., 1994г. С. 19
[10] Латентная преступность: ... ... ... М., 1993г. ... ... Под ред. ... и В.Е.Эминова. М., 1999г. С. 180
[12] Швейцер Л. Культура и этика. М., 1973г. С. 64
[13] Актуальные проблемы криминологии. Марсель. 1992г.
[14] ... С.И. ... ... М., 1998г. С. ... Локк Д. ... ... В 2т. Т.2., М., 1960г. С. 50
[16] Руссо Ж.Ж. Трактаты. М., 1969г. С. 67
[17] Беккария Ч. О преступлениях и наказаниях. М., ... ... Ч. О ... и наказаниях. М., 1939г.
[19] Руссо Ж.Ж. Трактаты. М., 1969г. С. ... ... М.Н. ... ... М., 1922г. С.16
[21] Герцензон А.А. Введение в советскую криминологию. М., 1965г. ... ... Е.В. ... Эмиля Дюркгейма. М., 1972г. С.54
[23] Тард г. Преступник и преступления. М., 1906г. ... Тард Г. ... ... М., 1907г С. ... Курс ... криминологии. М., 1985г. С. 99
[26] Дубинин Н.П., Карпец И.И., Кудрявцев В.И. Генетика. Поведение.
Ответственность. М., 1989г. С. 102
[27] Каиржанов Е.И. Причинность в ... ... 2002. С. ... ... Н.Ф. ... криминологической детерминации. М., 1984г. С.
63
[29] Дж. Шелли. Криминология. Санкт-петербург, 2004г. С. 278
[30] Антонян Ю.М. Преступность ... ... // Сов. ... и право.
1991г. №11. С. 67-73
[31] Лунеев В.В. Мотивация преступного поведения. М., 1991г. С. ... ... У.С., ... Т.Г., ... Р.Н. Мотивация преступления и
уголовная ответственность. А-Ата, 1987г. С. ... ... В.А. ... ... детерминизм и ответственность.
Владивосток, 1989г. С. 23
[34] кудрявцев В.Н. ... в ... М., 1968г. С. ... ... С.М. ... М., 2000г. С. ... ... Е:О. Қылмыстану. Алматы, 2006ж. 25б.
[37] Петрашку С. Анализируя ... ... и ... ... №7. ... ... В.Н., Бородин С.В., Нерсесяец В.С. Социальные отклонения.
М., 1989г. С. 31
[39] ... И.А. ... ... как ... ... М., 1995г. С. 47
[40] Преступность и реформы в ... М., 1998г. С. ... ... и., ... П., ... В. «Издержки» демократии?//Соц.
Законность. 1991г. № 4. С. 56
[42] Лебедев С.Я. Антиобщественные традиции, обычаи и их влияние на
преступность. ... 1989г. С. ... ... Под ред. А.И.Долговой. м., 1997г. С. 71
[44] кузнецова Н.Ф. Проблемы криминологической ... М., 1984г. ... ... ºûëìûñû
Ïàéäàºîðëûº-çîðëûºøûë ºûëìûñòàð
´çãå ºûëìûñòàð
Åñiðòêiìåí áàéëàíûñòû ºûëìûñòàð
°éåëді çîðëàó
Êiñi ¼ëòiðó
Ïàéäàºîðëûº-çîðëûºøûë ºûëìûñòàð
90-жылдар
80-жылдар
70-жылдар
60-жылдар
Çåðòòåëóãå ½øûðàéòûí ºûëìûñòûëûº
Æàñûðûë¹àí (æàñàíäû) ëàòåíòòiê ºûëìûñòûëûº
Æàñûðûí (òàáè¹è) ëàòåíòòiê ºûëìûñòûëûº
Ñ2
+100
²àéòûìñûçäûº
²àæåòòiëiê
Ñàëäàð – ... ... ... êåçäåéñîº í¸òèæå
-100
Êåçäåéñîºòûº
Æî¹àðû ÝÃÎ - ²î¹àìäûº ò¸ðòiï
ÝÃÎ - Ìåí
´çií ¼çi ºîð¹àó èíñòèíêòi
ÎË - ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Рецидивті қылмыстылық76 бет
Қарақшылықпен күрестің криминологиялық, қылмыстық – құқықтық мәселелерін теориялық тұрғыдан зерттеу және қылмыстылықтың алдын алу жолдарын анықтау123 бет
Қылмыстылықтың себептері39 бет
Қылмыстылықтың түсінігі және белгілері12 бет
Ұйымдасқан қылмыстылық және оның өзекті мәселелері70 бет
Ұйымдасқан қылмыстылықпен халықаралық - құқықтық күрес90 бет
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Банк қызметi саласындағы қылмыстарға қылмыстық құқықтық сипаттама65 бет
Бас бостандығынан айырудың қылмыстық құқықтық мәселелері57 бет
Девианттық мінез-құлық12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь