Меншік құқығының түсінігі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

І. Меншік құқығының түсінігі
1.1. Жалпы меншік түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1.2. Меншік пен меншік құқығының арақатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.3. ҚР заңнамалары бойынша меншік құқығының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ..7

ІІ. Мемлекеттік және жеке меншік құқығы.
2.1. Мемлекеттік меншік құқығының пайда болуы, объектілері және
оның мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.2. Жерге меншік құқығының ұғымы және пайда болу тәсілдері ... ... ... ..17
2.3. Жеке меншіктің түрлері мен формалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.4. Шетел азаматтарының меншік құқығы және оны
қорғау проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
2.5. Ортақ меншік құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
2.6. Меншік құқығы және озегеде заттық құқықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

ІІІ. Меншік құқығын қорғау
3.1 Меншік құқығын қорғаудың азаматтық құқықтық
әдістерінің ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40
3.2 Меншікті иелену мен меншік құқығын қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... 42
3.3 Жерге меншік құқығының жалпы сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53
Азаматтық кодекстiң 188-бабында меншiк құқығына мынадай анықтама берiлген: «Меншiк құқығы дегенiмiз – субъектiнiң заң құжаттары арқылы танылатын және қорғалатын өзiне тиесiлi мүлiктi өз қалауынша иелену, пайдалану және оған билiк ету құқығы»
Бұл дипломдық жұмыста меншік құқығын, меншік қатынастарын реттейтін заңдарда керекті заң оқулықтарды, газет, журналдаға меншік құқығы, мемлекет мүлкін мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру туралы басылған мақалаларды оқып үйреніп, меншік құқығының түсінігін оның мазмұнын, меншіктің түрлерін , формаларын, меншік құқығын қорғау түсініктерін кеңінен ашуға тырыстық.
Меншік құқығы кез-келген қоғамның материалдық негізі – меншіктің экономикалық қатынастары болып табылады..
Меншік бұл белгілі тұлғалардың материалдық игіліктерге қатынасы.
Меншіктің экономикалық түсінігі бұл материалдық игіліктерді ең алдымен өндіріс құралдарын сіңіріп алудың тарихи белгіленген қоғамдық формасы.
Меншіктің экономикалық қатынастарының мазмұны материалдық игіліктерді өз еркінші пайдалану болып табылады. Меншік қатынасын құқықтық реттеу біріншіден материалдық игіліктердің белгілі тұлғаларға тиесілігін белгілейтін нормалары туралы.
Сонымен, меншік құқығының нормалары меншік қатынастарының барлығын емес, ол тек мүліктің белгілі тұлғаларға тиістілігімен байланысты қатынастарды реттейді.
Дипломдық бітіру жұмысы ІІІ тараудан, әр тарау бірнеше тармақтардан тұрады. Кіріспе бөлімде меншік белгілері, функциялары көрсетіледі. I. Азаматтық құқық бойынша меншiк құқығының нысандары мен түрлерi деген бірінші тарауда Мемлекеттік меншік құқығының ұғымы және оның пайда болуының негізгі жолдары және Мемлекеттік меншiк құқығының объектiлерi және оның мазмұны қарастырылады. II. Азаматтардың жеке меншік құқығы деген негізгі тарауда Жеке меншіктің түрлері мен формалары және оның жүзеге асырылуы және Ортақ меншік құқығының ұғымымен түрлерi анықталса, III. Меншік құқығын қорғау және оны иелену атты тарауда Меншік құқығын қорғаудың азаматтық құқықтық әдістерінің ұғымы мен Меншік құқығын қорғаудың заттай құқықтық әдістері ашылады.
1.Сулейменов М.К. Коментарий к Закону Республики Казахстан «О собственности.»Бизнес и право в Казахстане, 1993, № 1
2.Витрянский В.В., Суханов Е.А. Защита права собственности. В книге «Защита права собственности». – М., 1992,
3.Е.А. Суханов «Лекция о праве собственности» деген оқулығында баяндалған, 7-12 беттер
4.ҚР Азаматтық кодексi .Алматы.,ЮРИСТ .,- 2012
5.ҚР Азаматтық кодексі. Алматы.,ЮРИСТ .,- 2012
6.Суханов Е.А. Гражданское право. Москва., 1993ж. 208 б
7.ҚР «Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы » ҚР салық кодексi. 12 маусым 2002. Алматы.,ЮРИСТ .,- 2012
8.А.Х. Хаджиев .Земельное право Республики Казахстан. (общая часть) Учебное пособие / Алматы Данекер 2001
9.Земельное законодательство РК.- Сборник законодательных и нормативных актов по земельным отношениям и землеустроиству. Алматы 1995.
10.Суханов Е.А. Гражданское право. Москва., 1993ж. 251 б . Молдабеков Ж. Тәуелсіздік тірегі неде. Журнал «Ақиқат». 1993ж. 76 б.
11.Сулейменов М.К. Коментарий к Закону Республики Казахстан «О собственности.»Бизнес и право в Казахстане, 1993, № 1, 42-бет
12.Жанайдаров И.У. Проблемы реализации права государственной собственности.-Алматы: Қақақстан,1994,100 бет.
13.Стамкулов Ә.С. Бектурғанов.Ә. «Жерге меншiк құқығының кейбiр мәселелерi» //Ақиқат журналы №6 1995.
14.Иоффе О.С., Мусин В.А. Основы римского гражданского права. – Л., 1974, 168-бет.
15.Қараңыз: Иоффе О.С., Мусин В.А. Көрс. Шығ., 169-бет. Ә. Ерали, жер меншiгiнiң құқықтық негiздерi. – Алматы, 1996, 18-бет.
16.Гражданский кодекс РК – толкование и комментирование. Общая часть / Под ред.А.Г. Диденко.-Алматы,1996. 131-бет
17.ҚР Азаматтық кодексi. Алматы.,ЮРИСТ .,- 2012
18.Қараңыз: Витрянский В.В., Суханов Е.А. Защита права собственности. В книге «Защита права собственности». – М., 1992, 15-бет.
19.Гражданское право. Учебник. – Ч. 1/ Под ред. А.П. Сергеева, Ю.К. Толстого, 485-бет.
20.Гражданское право РК / Под ред. Тулеугалиева Г.И., Мауленова К.С. – Т.2. Алматы, 1998, 438-439-бет.
21.1964 жылы Қазақ КСР АК-iнде залалдар жөнiндегi бап «Мiндеттемелiк құқық» бөлiмiне енгiзiлдi. Сонымен бiрге залалдар жөнiндегi мәселелер азаматтық құқық институттарының бәрiнде, оның iшiнде меншiк құқығы туралы нормаларды қолдану кезiнде, туындайды. Бұл норма (9-бап) АК-тiң «Ак-тiң жалпы ережелерi» бөлiмiне енгiзiлген.
22.Советское гражданское право. – Т.1. – М., 1968, 484-бет.
23.Иоффе О.С. Обязательственное право. – М., 1975, 100-бет.
24.Иоффе О.С. Обязательственное право. – М., 1975, 103-бет.
25.Толстой Ю.Н. Социалистическая собственность и оперативное управление.
26.Суханов Е.А. Гражданское право. Москва., 1993ж. 279 б .
27.Жанайдаров И.У. Проблемы реализации право государственной собственности. Алматы. Қазақстан, 1994.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………………………………………..................................2
І. Меншік құқығының түсінігі
1.1. ... ... ... пен ... ... ҚР ... бойынша меншік құқығының ... ... және жеке ... ... Мемлекеттік меншік құқығының пайда болуы, объектілері және
оның
мазмұны…....................................................................
........................12
2. Жерге меншік құқығының ұғымы және пайда болу тәсілдері……….....17
3. Жеке меншіктің түрлері мен ... ... ... меншік құқығы және оны
қорғау
проблемалар.................................................................
....................29
5. ... ... ... ... және озегеде ... ... ... ... ... ... қорғаудың азаматтық құқықтық
әдістерінің
ұғымы..................................................……....……….………40
2. Меншікті иелену мен меншік құқығын қорғау……………………….....42
3.3 ... ... ... ... әдебиеттер тізімі… ………………………………...........76
Қосымша схемала
К І Р І С П Е
Азаматтық кодекстiң 188-бабында меншiк құқығына ... ... ... ... дегенiмiз – субъектiнiң заң құжаттары ... және ... ... ... мүлiктi өз қалауынша иелену,
пайдалану және оған билiк ету құқығы»
Бұл дипломдық жұмыста меншік құқығын, ... ... ... керекті заң оқулықтарды, газет, журналдаға меншік құқығы, ... ... ... алу және ... туралы басылған
мақалаларды оқып үйреніп, меншік құқығының түсінігін оның ... ... , ... ... ... ... ... кеңінен
ашуға тырыстық.
Меншік құқығы кез-келген қоғамның материалдық негізі – ... ... ... табылады..
Меншік бұл белгілі тұлғалардың материалдық игіліктерге қатынасы.
Меншіктің экономикалық түсінігі бұл материалдық игіліктерді ең алдымен
өндіріс құралдарын сіңіріп алудың ... ... ... формасы.
Меншіктің экономикалық қатынастарының мазмұны материалдық игіліктерді
өз еркінші пайдалану болып табылады. ... ... ... ... материалдық игіліктердің белгілі ... ... ... ... ... құқығының нормалары меншік қатынастарының барлығын
емес, ол тек мүліктің ... ... ... ... ... ... жұмысы ІІІ тараудан, әр тарау бірнеше тармақтардан
тұрады. ... ... ... белгілері, функциялары көрсетіледі. I.
Азаматтық құқық бойынша меншiк құқығының нысандары мен ... ... ... ... ... ... ұғымы және оның пайда
болуының негізгі жолдары және ... ... ... ... ... мазмұны қарастырылады. II. Азаматтардың жеке ... ... ... ... Жеке ... түрлері мен формалары және оның ... және ... ... ... ... ... анықталса, III.
Меншік құқығын қорғау және оны ... атты ... ... ... қорғаудың
азаматтық құқықтық әдістерінің ұғымы мен Меншік құқығын қорғаудың заттай
құқықтық әдістері ашылады.
1 Меншік құқығының ... ... ... түсінігі
Меншік құқығы материалдық игіліктердің нақтылы ... ... ... ... ... нормаларды қамтиды. Бәрін біріктіре
алғанда олар ... ... ... ... ол ... тұтас құқық
институтын құрайды.
Меншік құқығы институты қоғамда негізгі үш функцияны орындайды:
Біріншіден, меншік құқығының нормалары мүліктің белгісі бір ... ... ... құқығының нормалары меншік иесінің өзіне тиісті
мүлікке ие болу, пайдалану, билік ету ... ... олар ... ... ... және құқықтарын қорғайтын
құқықтық құралдарды қарастырады.
Меншік ... ... ... - ... ... ... табылады. Субъективтік меншік құқығы меншік иесіне өз
еркінше мүлкін кәсіпкерлік немесе заңмен тыйым салынбаған ... іс - ... ... және билік ету құқығын басқа тұлғаға өкілеттеуге, сатуға,
кепілдікке беруге құқығы бар [1,15].
Меншік құқығы ... ... ... деген ие болу пайдалану және билік
ету құқығын реттеп отырады.
Иелену құқығы дегеніміз - мүлікті іс ... ... заң ... ету, өз ... ... ... ... – мүліктен оның пайдалы табиғи қасиеттерін
алудың, сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі. Пайда,
кіріс, өсім, жеміс, төл алу тағы ... өзге де ... ... ... ... тек ... ие болған жағдайда ғана жүзеге асады.
Билік ету құқығы дегеніміз – ... заң ... ... заң мен ... етілуі. Бұл құқық айтылған құқықтардың
ішінде негізгісі болып оның бар ... ... ... ... ... ... ... иесінің үш құқығы, заңның тарихи
дамуынан туындап отырған заңды құрылымы ... ... ... ... ... ... тек меншік иесінің
құқықтарында ғана ... ... ... ... ... отыр. Мұнда
жалдап алушының мүлікке деген құқығы меншік иесінің құқығынан шектеулі
болып отырғандықтан емес, ... ... ... ... алушыға мүлікке
қожалық етуге мүмкіндік беруінде. [2,40]
Басқа заңдық мүлік иесінің құқықтар меншік иесі өкілеттілігін ... ... ғана ... әдетте меншік иесінің еркімен пайда болды.
Меншік құқығының осы үш құқығының (триада) дерексіз ... ұзақ ... ... субъектілерді меншік иесі деп немқұрайды санап келгенде, ал шынында
өздеріне тиістілі мүлікті өз шаруашылығында өз еркінше пайдалану ... жаңа заң ... ... өз ... ... тиістілі мұлікке ие
болу, пайдалану, билік етуін белгілеп берді. Бұрынғы заңдарда ... ... ... ... ... қазіргі уақытта меншік
иесі өз мүлкін заңмен тиым салынбаған кез келген іс- ... ... ... бәрі ... жатқан құқықтық негізгі заңдылық ... ... ... ... , ... ... көрсетеді.
Осындай заңдылықты еске алып, субьективті меншік құқығы бұл меншік
иесінің өз мүлкіне өз ... ие болу , ... және ... ... тиым ... басқа да іс -әрекеттер ... ... өз ... ... ... ету деп ... болады. Кез
келген өндіріс сипаты, көлемінен тәуелсіз бола отырып, меншіксіз әрекет ете
алмайды. Меншік – ол ... ... ... ... меншіктену құқығы,
яғни мүліктік құқық. Меншік бұрынғы, қазіргі және болашақтағы кез ... ... ... етуінің негізі болып табылады. Меншік,
маңайындағы барлық ... ... ... қалыптастырып және
дамытып отыратын қоғамдық ұмтылыс болып табылады. ... ... ... өмірдің құбылыстарынан ғана емес, сонымен қатар
қоғамдық тетік, мемлекеттік ... ... ... әлеуметтік және
мәдени деңгейі тәуелді болып келеді. Меншік қатынасының сыртқы көрінісіне
дәстүр мен әдет – ... ... ... ету, ... жатады. Дәл осы
құқықтар ( заңдық ) меншік құқығын ... ... ... ... ... ( пайда болу, шеттеу, тоқтатылу және ... ... ... ... ) ... ... ... қатынастарының мазмұны өндіріс, оны бөлу
( қайта бөлу ) ... ... және ... бойынша адамдар арасындағы
экономикалық қатынастарды құрау. Бұл экономикалық теория ... ... ... оған ... ... жасаған негізгі түсінігі.
Экономикалық теория мншіктік қатынастарда барлық ... өсу ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Сонымен, меншіктік қатынастар - бұл ... ... ... күшімен
өндірілетін тұтыну заттары ретіндегі иелену, бөлу, басқару, пайдалану және
осылардан ... ... ... ... ... ... ... түрде қайталанатын, ұдайы өндірістік қатынастар.
1.2 Меншік пен меншік ... ... қай ... да сан ... ... ... ... келдi.
Сондықтан да меншiк құқығын құқық институты ... ... ... ... ... экономикалық категория деп түсiнуi керек.
Меншiк дегенiмiздiң өзi – ... ... ... екен, оның өзi
заттың пайдалы қасиеттерiне орай ... ... ... оны ... ... барысында пайдаланып, оған билiк етiледi. [3,7-12] ... ... ... ... ... ... ... реттеуші,
қорғаушы құқықтық нормаларды қамтиды. Бәрін біріктіре алғанда олар меншік
құқығын ... ... ол ... ... ... ... ... заңдық мүлік иесінің құқықтар меншік иесі өкілеттілігін ... ... ғана ... ... ... ... ... пайда болды.
Меншік құқығының осы үш құқығының (триада) дерексіз ұғымы ұзақ уақыт осы
сияқты субъектілерді меншік иесі деп ... ... ... ал ... ... ... өз шаруа шылығында өз ... ... ... жаңа заң ... иесіне өз еркінше өзіне
тиістілі мұлікке ие болу, пайдалану, билік етуін белгілеп берді. ... ... ... ... шектері белгіленген болса қазіргі
уақытта меншік иесі өз мүлкін ... тиым ... кез ... ... ... ... ... бәрі қаралып жатқан құқықтық негізгі
заңдылық ерекшелігін қалаушы меншік құқығының тәуелсіздігін , ... ... ... еске ... ... ... құқығы бұл меншік
иесінің өз мүлкіне өз еркінше ие болу , ... және ... ... тиым ... ... да іс -әрекеттер ... ... өз ... ... қожалық ету деп түсінуге болады.
Меншiк дегенiмiз – бiр материалдық иелiктерге ... және ... бiр ... ... ... бiр ... мен ... тұлға
арасында пайда болатын қатынас. Меншiк құқығын беру, басқа бiреуге ... оның ... ... ... мақсатын ескере отырып жүзеге асыруға
тиiс. Жергiлiктi атқарушы орган жер учаскесiн сатып ... бас ... ... ... оның ... ... Республикасының
азаматына сатылуы мүмкiн. Жер учаскесiне меншiк құқығы басқа адамға мәмiле
жасалған кездегi барлық ауыртпалықтарымен қоса ... Жер ... иесi оның ... ... ... жер ... уақытша
пайдалану туралы шарттың негiзiнде оны уақытша пайдалануға ... ... ... ... ... туралы шарт жолдау шарты немесе ... ... шарт ... ... ... ... Меншiкке
байланысты экологиялық қатынастар меншiк иесiнiң өзiмен немесе заттық
құқықтар ... ... иесi ... ... ... жүзеге асырылады.
Жердi пайдалану құқығы жеке немесе заңды тұлғаның жердi пайдаланушылардың
жердiң пайдалану ... ... ... ... қамтамасыз етiлген
мүмкiншiлiктер Қазақстан Республикасы жер заңымен ... ... ... оны беру ... ... ... мүмкiн сондықтан үш
түрге бөлiнедi: 1) белгiлi тұлғаларға ... ... ... ... 2) ... ... оны басқа пайдаланушының беруi; 3)
универсалдық тәртiп ... ... ... құқығын қабылдау.
Мемлекеттiк билiк органдарына, мемлекеттiк ұйымдар мен ... ... ... пайдаланылатын ерекше қорғалатын табиғи
аумақтар алып жатқан, ... және ... ... елдi
мекендер жерiндегi жалпы пайдаланылатын, босанқы, оның iшiнде арнайы жер
қорының жер ... ... мен ... елдi ... ... шабылдықтық алқаптар, берiлмеген шалғайдағы жайындар мен басқа да
жерлер мемлекеттiк меншiкте болады. Екi ... одан көп жер ... ... ... жер ... бiрлесiп пайдаланылатын суару
қондырғылары орналасқан жер учаскелерi берiлмейдi. Мемлекеттiк ... ... ... ... да ... ... ... кез
келген мүлiк болуы мүмкiн. Негiзiнен ортақ ... – бұл екi ... ... ... ... және билiк ету құқықтарда болатын меншiк
ортақ меншiк деп ... ... ... екi ... ... ... Ортақ үлестiк меншiк;2) Ортақ бiрлескен меншiк. Ортақ үлестiк меншiк
дегенiмiз – мүлiкке қатысты ... ... ... ... ... ... түрi . Ортақ үлестiк меншiктiң өзi бiрнеше түрге
бөлiнедi.
1) нақты үлестiк ... тең ... ... заттық ортақ үлестiк
меншiк.
Ал ортақ бiрлескен меншiк екiге бөлiнедi.
1) ерлi-зайыптылардың ортақ бiрлескен меншiгi.
2) Шаруа қожалықтарының ортақ бiрлескен меншiгi
Меншіктің ... ... – бұл ... ... яғни мен ... ... ... меншіктің бірінші және басты себебі. Бірақ өзінен
өзі иелену меншіктің ... ... ... ... ... ... ... де иеленуге болады. Заңды түрде оны қолданбауы
әбден мүмкін, яғни өндірістік қатынастар пайда ... ... иесі ... ... ... мүмкін босату, сыйға тарту, мұрагерлікке беру және
т.б., бірақ ... осы ... ... ... ... ретінде өндірістік қатынастар меншік иесі өз мүлкін ... ғана ... ... яғни ол жұмыс күшін жалдайды, оны өндірістік
мақсатында өз ... ... ... сонан соң ... ... Бұл ... ... ... жүзеге асыру
болып табылады. Сонымен, меншіктік қатынастардың экономикалық мазмұны бұл:
- Өндіріс құралдарын ... ... ... яғни ... ... Өндірістің қоғамдық қаражаттары мен жұмыс күшінің пайда болуы;
- Қоғамдық маңызды материалдық игіліктерді ... ... жеке ... меншік құқығында бір немесе бірнеше адамда болады.
1.3 ҚР заңнамалары бойынша ... ... ... ... Конституциясының 6-бабында: «Қазақстан
Республикасында мемлекеттiк меншiк пен жеке ... ... және ... - деп ... ... ... екi нысанда – жеке және мемлекеттiк
екендiгiн ... ... ... ... мемлекет,
әкiмшiлiк-аумақтық бөлiнiстер, заңды тұлғалар мен ... бола ... ... ... ... ... республикалық және
коммуналдық меншік түрінде көрінеді.
Республикалық меншік республикалық ... және заң ... ... ... ... ... бекітіліп берілген
мүліктен тұрады.
Азаматтардың меншік ... - өз ... ... институт болып
материалдық игіліктің бір адамға тән екендігін бекітеді.[6,27]
Нарықтық ... ... жеке ... және ... өсуі ... азаматтардың тұтыну объектілеріне меншіктің
құқығы азаматтар құқығының негізгі құқықтық ... ... ... ... негізгі тобына материалдық игіліктің тиістілігін белгілейді.
Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес ... ... – жер ... ... ... пәтерлерғ саяжай, бақша үйлері,
гараждар, үй шаруашылық заттары, акциялар, облигациялар, басқа да ... ... ... ... ... ... ... да кәсіпқойлық саласындағы мүліктік комплекстер ғимараттар,
құрылыстар, көлік құралдары, басқада ... ... ... әлеуметтік мәдени мүліктері жатады. Кейбір мүліктер
заңда тура көрсетілген жағдайда мемлекеттің қоғамның ... ... ... болмауы мүмкін.
Билік ету құқығы мүлікпен ... әр ... ... ... ... ... ... тұтынушылар мен жасалынған келісімдер
негізінде еркін сату. Сондай-ақ, кірістік салықтарды төлеп болған ... ... ... ... ... де, оны не үшін ... ... кәсіпорын өзі шешеді. Сөйтіп, кәсіпорын ... ... ... құру ... екенін және қандай мақсаттар үшін жасау керек екенін
өзі шешеді. Негізгі және ... ... ... сату керек екенін,
беруін, алмастыруын, сыйға тартуын өзі белгілейді.
Кез-келген азамат өзіне ... ... ... ... ... заңмен шектетелмеген іс-әрекет жасауға пайдалана алады. Сондықтан өз
мүлкін қолданып «өз еңбегінен тыс ... ... ... ... мен ... Өз ... ... кез-келген заңмен шектелмеген ... ... ... ... Қазіргі уақытта қолданылып жүрген заңдар
азаматтардың ... ... ... ... ... тиым салынбаған
малдар арқылы мүліктің саны мен бағасын көбейтем десе де тиым салынбайды.
Мысалы: азаматтардың меншігінде болған үйлердің, саяжайдың, ... ... ... малдың тағы басқа саны шектелінбейді. Азаматтардың
меншік құқығының пайда болуы негіздерінің ерекше түрлерінің бірі. ... ... ... ... ... ... және ... да
құрылыстарға пайын толық төлеп өз ... ... Бұл ... ... ... ... ... объекті азаматтардың меншік
құқығына айналдырады. Осының бәрі ... ... ... ... көбейтеді. Оның бір куәсі – ... ... ... ... ... болуы (акциялар, облигациялар, жинақ
сертификаттар, т.б.). ... ... тек қана ... ... ... көп ... ... қатынастарда мүмкіндіктерін кеңейтті.
Азаматтардың меншіктерінің пайда болуы ... ... ... және ... салу ... көрген пайдалары.
Бұл жолды жан-жақты заңды түрде қолдау керек. Жеке ... ... ... және ... ... шаруашылық жүргізу
үшін оларға заңмен бекітіліп берілген материалдық игіліктер және ... ... ... ... экономикалық қатынастарына қарағанда меншіктің құқықтық
қатынастары адамның еркі бойынша қалыптасады, оған қатысушылардың санасынан
және ырқынан ... ... ... бұл ... ... ... иесі ... кіреді, ол құқықпен реттеледі және ... ... ... меншікің экономикалық қатынастарнның мәнін
сипаттағанмен, олар қондырманың кез келген ... ... ... дербес
болады.Меншік құқығы - негізгі заттық құқық. Заттық құқық құқықтың басқа да
типтерімен тұрақты байланысты ... ... ... иесі, әдетте,
міндеттемелік қатынастарға, оның ... ... ... объектілерімен
қатынасқа кіреді. Бұл ... ... екі түрі ... ... ... ... ... байланыстармен анықталады. Мысалы, меншік
иесі өзінің ... ... ... онда оны жалдаушымен міндеттемелік
қатынас байланыстырады. Ал, барлық қалған үшінші жаққа қатысты ол — ... ... бар ... ... ... Сондықтан да әртүрлі құқықтарды
немесе олардың бірлестігін аралас сипаттағы жаңа ... ... ... сөз болмауға тиіс. Біздің жағдайымызда әңгіме заттық
және міндеттемелік құқықтардың араласып ... ... түр. ... ... ... және ... ... бұл жерде заттық құқықтан,
міндеттемелік құқықтан сапа ... ... жаңа ... ... да ... ... ... міндеттемелік нышаңдарының бірі -
 оны заңмен белгілеу ... Бұл ... ... ... ... ... келтірілген «заң құжаттары арқылы танылатын және қорғалатын»
элементтер бойынша ... ...... толық құқық. Бұл
меншік иесінен жоғары тек заң арқы мен оның ... ... ... ... ... иесі ... пайдалану және билік ету
өкілеттігін тек өз қалауы бойынша жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, меншік иесі шарт бойынша өзінің
меншіктік өкілеттігін өзі ... ... ... ... ... ... ... ерекеже жуықтау анықтама береді.Азаматтардың меншік құқығы
жеке меншік ... ... бірі ... ... ... азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын мүлкін жеке
меншігінде ұстай алады. Азаматтардың ... ... ... меншігінің
экономикалық санатын көрсетеді. Біз меншікті иемденуді алып қоғамдық
қатынастар ретінде ... ... ... меншіктері жеке
дара иемдену тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... экономикалық санат ретінде жеке ... ... ... қамтиды. Азаматтық заңнама мүлікті азаматтар
меншігіне айналдыру, олардың бұл мүлікті иемдену, ... оған ... ... сол ... ... ... қатынастарды реттейді.
Қатынастардың бұл түрін реттейтін ... ... ... ... ... ... ... бұл- объективтік мағынадағы меншік
құқығы. Субъективтік мағынадағы меншік ... ... ол- ... ... ... өз ... ... иемдену, пайдалану және ... ... ... және ... ... Тиісінше, қатаңырақ
формада алғанда, азаматтардың меншік құқығы дегеніміз- ... жеке дара ... ... ... ... нормаларымен
реттелген қоғамдық қатынастар.Кеңестік кезеңде азаматтар меншігіндегі тек
ғана тұтынушылық сипат болды, ол ... ... ... бір ... бөлу нәтижесінде құрылды. Ал, ... ... ... ... ... тиесілігімен анықталған 90-шы жылдардың ... ... ... ... ... жекешелендірілді. Соның
нәтижесінде иелік сипаты елеулі өзгерістерге ұшырады, ол өз ... ... ... оның ... ... ... негізі Конституциясының 26-бабының 4-тармағында келтірілген,
оған сәйкес ... ... ... ... өз ... кез ... ... қызмет үшін еркін пайдалануға құқығы бар». Яғни ... ... ... оның ... ... ... ... істеуін жандандыруға ауысты.Азаматтардың меншік құқығының негізінде
әр сипаттағы қатынастар болуы мүмкін. Олар ... ... ... ... ... туындайтын экономикалық қатынастардың ерекшелігіне
байланысты. Азамат материалдық игілікті өндіру процесінде де, ... ... бөлу және ... бөлу ... де иемденеді. Өндіру
процесінде иемдену өндіру құралдарын иелену ... де, және ... ... ... ... Сонымен қатар меншік жеке даралай  немесе ... ... де ... ... ... жалданбалы жұмысшы
ретіндегі еңбегі және олардың өздерінің жеке экономикалық қызметі ... ... ... ... табылады. Экономикалық қызметтен ... ... ... ол ... ... ... қарамастан,
азаматтар мен заңды тұлғалардың тауарларға ... ... ... ... таза ... табуға бағытталған, кәсіпкердің атынан,
оның тәуекел етуімен және мүліктік жауапкершілігімен жүзеге ... ... ... ... ... қызмет жалданбалы еңбекті
қолданып та, қолданбай да ... ... ... Бұл ... меншік иемденуінің әрқилы сипатын және түрлерін анықтайды.Егер
азамат өндіруді өзінің ... ... да бір ... ... ... ... жүзеге асырса, онда иемдену нәтижесінде, жалпы ереже
бойынша, дара ... ... ... ... ... немесе шағын жеке
меншік (кәсіпкерлік қызмет нәтижесінде) туындайды. Егер өндіру құралдарының
меншік иесі өндіруге өзі ... ... ... ... ... ірі жеке ... ... болуы мүмкін. Азамат өзінің жалданбалы еңбегін
өзі пайдаланса меншіктің дербес түрі құрылады. Өндіру ... ... тек ... адамдар ғана емес, жалпы қоғам да (мысалы, мемлекет)
болуы мүмкін. Бұл жағдайда құрылатын ... ... ... ... ... ... ... көрсету, зейнетақы және т.б.
арқылы біртіндеп азаматтың меншігіне ауысады. Азаматтардың ... ... деп ... онда тұтынушылық сипат басым. Егер меншік өндіру
нәтижесінде емес, материалдық игіліктерді бөлу ... ... бөлу ... ... ... ... ол ... де дара меншік қатынасы
туындайды. ... бұл дара ... ... ... ... ... еңбегі
алынбайды
2 МЕМЛЕКЕТТІК ЖӘНЕ ЖЕКЕ МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫ
2.1 Мемлекеттік меншiк құқығының пайда болуы, объектiлерi және ... ... ... және ... меншік түрінде көрінеді.
Республикалық меншік республикалық қазынадан және заң құжаттарына сәйкес
мемелекеттік республикалық заңды тұлғаларға ... ... ... ... ... алтын, валюта қоры мен алмас қоры, тек
қана мемлекеттік меншік объектілері және мемлекеттік ... ... ... өзге де ... мүлік Қазақстан Республикасының
мемлекеттік қазынасын құрайды.
Коммуналдық меншік жергілікті қазынадан және заң құжаттарына сәйкес
коммуналдық ... ... ... ... ... ... бюджет қаражаты және мемлекеттік заңды тұлғаларға бекітіліп
берілмеген өзге де коммуналдық ... ... ... құрайды.
Мемлекеттік меншіктегі мемлекеттік заңды тұлғаларға шаруашылық жүргізу
немесе оралымды басқару құқығымен бекітіліп берілуі мүмкін.
Ал, жер, оның ... су, ... мен ... ... ... ... ... тек қана мемлекеттік республикалық меншікте болады.
Мемлекеттік меншік – экономикалық категория ретінде мүліктің ... ... Осы ... ... ... құқығы объективті
мазмұны, ол, материалдық игіліктердің халыққа тиістілігін бекітуші және
қорғаушы құқық нормаларының жинағы.
Сонымен бірге ... ... ие ... пайдалану және жойылу
жолдары.
Мемлекеттік меншік құқығының ... ...... иесінің
заңда көрсетілген құқықтарынан тұрады да, осы тұрғыда басқа меншік ... ... ... мемлекеттік меншік қатынастары меншіктің
басқа түрлері меншік қатынастарынан ерекшеленеді.
Оның көріністері:
Біріншіден, мемлекеттік ... ... ... ... мүмкін,
сонымен қатар айналымнан алынған немес айналымға шектелінген мүлік.
Екіншіден, мүлікті өз ... алу ... тек қана соны ... ... ... және ... жинау).
Үшіншіден, саяси егеменді мемлекет ретінде құқықтық актілерді шығару
жолдары арқылы меншік иесінің ... және оны іске ... ... ... ... ... ... болуы және заңда
көрсетілген жолдары мен алуға және белгіленген шектерде ... ... ... ... сипаты, мемлекеттің – саяси егемендігінің
белгісі. Сондықтан, ... ... ... бір ... ... туралы заң мазмұны бойынша өкілетті органдар ... ... ... ... ... ... ... да, олар тек қана
мемлекеттік мүлікті басқарады және билік ... Бұл ... ... мүлікті шаруашылықта пайдалну үшін және азаматтық айналымда
мемлекет атынан іс ... ... ... ... ... қазына институттары қайтадан құрылып мемлекет шаруашылығын
жүргізіп азаматтық құқық қатынастарында ... ... ... ... отыр.
Қазына немесе мемлекеттік мүлік ведомстволары ... ... бола ... ... ... иелерімен бір деңгейде тұрады.
Сондықтан, мемлекеттің товар айналымына қатысуы басқа ... ... ... ... да ... ... бұзылмайды. Бұл органдарға мемлекеттік
игілікті басқару жөніндегі ... ... Ал, ... ... ... ... заңды тұлғалар үлестерін иемденіп солардың
құрылтайшылары және ... ... ... ... басқару жөніндегі комитет жекешелендіруге жататын
объектілерді белгілейді, ал мемлекеттік мүлік ... ... ... ... ал ... ... акцияларды иемденіп акционерлер
жиналысында акционерінің міндетін атқарады. Сонымен ... ... ... нәтижесінен шыққан шығындарды өтейді.
Кейбір жағдайларға мемлкеттің ... ... иесі ... ... ... қаржы бөлімдері, басқармалары, немесе мемлекеттің
басқару органдарын арнайы міндеттелген органдары құрайды.
Мемлекеттік меншік құқығының ... ...... ... кез ... ... болуы мүмкін. Бұл жағдай
мемлекеттік меншіктің, меншік ... ... ... ... ... ... ... салдары, сондықтан, мемлекеттік
құқығының объектілері әр түрлі. Солардың ішінде ... ... ... ... ... органдарының және мемлекеттік басқару органдарының
мүліктері, ... ... ... халық шаруашылық комплекстері
және басқа да әлеуметтік мәдени саласының ... ... ... ... ... тарихи байлықтар және басқа да
мемлекеттік міндеттерін атқаруға ... ... ... ... бір ... өз ... алуының заңдылық негізі
әртүрлі.
Шартты түрде оларды екі топқа бөлуге болады.
Біріншіден: «Жалпы азаматтық тәсіл» – ... иесі тек ... қана ... ... ... құқықтың субъектілері болуы мүмкін,
яғни меншік ... әр ... ... және ... ... Тек қана мемлекет белгілі бір меншіктің иесі бола алады. Мысалы:
мемлекетке азаматтардың өсиеттеген мүліктері – яғни, жәй жалпы
азаматтық меншік ... ие болу жолы ... ... ... ... өтуі.
Үшіншіден: Меншік құқығына ие болу негіздерінің маңыздылығының бірі алым-
салықтар және міндетті төлемдер болып табылады.
Кейбір меншік иелерінен мүлкін ... ... ... ... алу
және салық өндіру барлық мемлекеттерде ұлттық меншікті ... ... ... ... салықтар мемлекеттің нарықтық экономика реттеу
тәсілі болып ... ... ... құқығы бізде
«национализациялау» негізінде пайда болған, яғни арнайы заңдар негізінде
жеке ... ... ... ... Жеке ... ... ... экспропарция негізінде (тартып алу) немесе бұрынғы
меншік иелеріне белгілі бір төлем арқылы айналдырған.
Елімізде ... ... ... ... ... жеке ... иелігінен
мемлекеттің меншігіне қайтарылусыз алу формасы қолданылған. Себебі, бұл
форма ... ... ... экономикалық талабы болды. Қазіргі
уақытта меншік құқығын мемлекеттің шешімімен жоғалтып алу тек қана ... ... ... ... тартқан зиянын толық қайтару арқылы
жүргізіледі.
Жеке меншікті мемлекет меншігіне ... ... және ... ... ... және ... бұл да ... меншігіне кейбір меншік
иелерінің мүлкін алу жолдарының бірі.
Реквизациялау – дүлей апаттар, авариялар жұқпалы аурулар, індеттер және
төтенше сипаттағы өзге де ... ... ... ... ... ... үшін
мемлекеттік өкімет және басқару органдарының шешімі бойынша заң
құжаттарында белгіленген тәртіп пен жағдайларда меншік иесінен оған
мүліктің құны төлене отырып алып ... ... ... Меншік иесіне
реквизицияланған мүліктің құны өтелген бағаны оның сот тәртібімен даулауына
болады. Мүлкі реквизицияланған адам реквизиция жүргізуге байланысты
жағдайлар тоқтатылған кезде сақталған мүлікті ... ... сот ... ... ... Конфискациялау – заң құжаттарында көзделген реттерде
мүлік меншік иесінен жасаған қылмысы немесе өзге де құқық бұзушылығы үшін
санкция түрінде сот тәртібімен тегін ... ... ... иесіз қалған мүлік, зат өтеді.
Иесіз зат меншік иесі жоқ немесе меншік иесі белгісіз зат не меншік
иесі оның меншік құқынан бас ... зат ... ... ... ... ... олар ... аумақтағы жергілікті
атқарушы органның мәлімдеуі бойынша қозғалмайтын мүлікті мемлекеттік
тіркеуде жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... иесіз қозғалмайтын заттарды есепке алған күннен
бастап бір жыл өткеннен кейін бұл ... ... ... ... деп ... ... ... сотқа жүгіне алады. Коммуналдық меншікке түскені сот
шешімі бойынша танылмаған иесіз қозғалмайтын зат оны тастап ... ... ... ... және ... етуіне қайта қабылдануы, не
иелену көнелігіне сәйкес меншікке алынуы мүмкін.
Белгілі бір мүліктің меншік құқығында тиесілі бола ... ( ... ) ... ... бұл ... ... ... болып бөлінеді. Екі немесе бірнеше адамның меншігіндегі
мүлік оларға ортақ меншік құқығымен тиесілі ... ... АК – ның 209 ... ... ... ... мағынада ортақ меншік екі немесе одан
да көп тұлғаларға ... ... ... ... ... Бұл тұлғалар
АК-да меншікке қатысушылар, ал құқық ғылымында және оқулық әдебиеттерде
ортақтас меншік иелері деп аталады. Көпсубъектілік ортақ меншіктің
субъективтік құқығының ерекшелігін көрсетеді. Бұл ... АК – да ... ... ... ... ... алуға әкеледі ( АК-ның 11 – тарауы ).
АК-ның ортақ нормалар ретінде көрініс табатын бір субъектілік құқық
нормалары ортақ меншік ... ... ол ... ... ... ... ... алшақ кетпейтін
шамада реттейді. Ортақ меншікті АК екі түрге : үлесті меншікке және
бірлескен меншікке бөледі ( 209-баптың 2-тармағы). ... ... ... ... әрқайсысының меншік құқығындағы белгілі бір үлесімен ортақ
меншікте болады, ал бірлескен меншікте ондай ... ... заң ... ... ... ... мүлікке ортақ
меншік үлесті болып табылады. Үлесті және бірлескен меншіктің қатысушылары
бірінен бірі едәуір бөлек болып келеді. Үлесті меншіктің қатысушылары
азаматтық ... ... ... кез ... субъектілерді және олар
кез келген жиынтықта болуы мүмкін. Бірлескен меншіктің қатысушылары тек
жеке тұлғалар ғана ... олар ... ... бірі туыстық өатынаста
болады. Бірлескен меншік заң құжаттарында тікелей көзделген жағдайда ғана
белгіленеді.
Ортақ бірлескен меншіктің қатысушыларнының келісімімен, ал ... олар ... өол ... алмаған жағдайда, сот шешімімен бірлескен
меншіктегі ортақ мүлікке ортақ үлесті ... ... ... ... оған ... ... бойынша немесе сот шешімі бойынша
бірлескен меншікке айналдыру заңда көзделмеген. Иесіз заттарды ... ... ... ... қараусыз жануарлар табылуы
есептелінеді.
Жоғалған затты тауып алушы туралы оны жоғалтқан адамға немесе заттың
меншік ... ... оны ... құқығы бар өзіне белгілі басқа адамдардың
біреуіне дереу хабарлауға және табылған затты оған қайтаруға ... ... ... ... ... бар ... өзі немесе оның тұрған жері
белгісіз болса затты тауып алушы олжа туралы ... ... ... ... ... ... Егер олжа туралы милицияға немесе
жергілікті атқару органына мәлімденген кезден бастап алты ай ... ... ... ... ... бар адам ... және ... өзінің
құқығы туралы оны тапқан адамға немесе милицияға не жергілікті атқару
органына мәлімдемесе затты тауып алушы оған меншік құқығын алады. Егер
затты ... ... ... ... ... ... бас тартса, ол коммуналдық
меншікке өтеді. Қараусыз немесе қаңғып жүрген малды және басқа да үй
жануарларын немесе ... ... ... ... алған адам оларды
меншік иесіне қайтаруға, ұстап алған адам егер оның өзі немесе туған ... ... ... ... ұстаған кезден бастап үш күннен
кешіктірмей табылған жануарлар (органына мәлім) туралы милицияға немесе
жергілікті атқару органына ... ... олар ... ... шараларын қолданады. Жануарлардың меншік иесін іздестіру кезінде
жануарларды ұстаушы адам ... ... ... және ... не – ол бағу мен пайдалану үшін қажетті жағдайы бар басқа адамға
тапсыруы мүмкін. Жануарды ұстап алған адамның өтініші бойынша оларды ... ... үшін ... ... бар адамды іздеп табуды және оларға
жануарларды беруді жергілікті атқару органы жүзеге асырады.
Егер жұмыс малы мен ірі ... ... ... туралы мәлімдеген кезден
бастап алты ай ішінде және басқа үй жануарлары жөнінде – екі ай ... ... ... жануарларды баққан және пайдаланған адамға көшеді.
Бұл адам бағуында болған жануарларды меншігіне алудан бас ... ... ... ... ... және ... жергілікті атқару органы
белгілейтін тәртіп бойынша пайдаланады.
Көмбе, яғни жерге көмілген немесе басқа әдіспен жасырылған, меншік
иесін ... ... ... ... ... ... ... құқығынан
(немесе заңдарға) айырылған ақша немесе өзге де бағалы заттар.
Тарих және ... ... ... ... тұратын көмбе
табылған ретте олар Қазақстан Республикасының меншігіне берілуге тиіс. ... ... ... табылған жер учаскесін пайдаланушы немесе қозғалмайтын
мүлікті меншіктеуші және ... ... адам осы ... ... елу
процентін немесе сый-ақы алуға құқылы. Мемлекет меншігіне ... және ... ... мүлік өтеді. Мемлекеттік меншіктің пайда
болу жолдарының бірі бағалы қағаздарды (облигация), вексел, чек, ... ... ... ... ... ұтыс ... ойнату, аукциондарды өткізу болып табылады.
Мемлекеттiк меншiк құқығын объективтiк мағынада Қазақстан Республикасы
атынан мемлекетке жататын материалдық игiлiктердi бекiтетiн және ... ... ... деп ... керек және де ол мемлекеттiк
мүлiктi иеленуге, ... және ... ... ... ... жүйесiн
бекiтедi.
Мемлекеттiк меншiк объектiлерiне мыналар жатады: 1) ... ... ... 2) ... шетелдiк валюта; 3) бағалы қағаздар; 4)
мiндеттемелiк және басқалай заттық құқықтар мен ... ... ...... жалпылай қоғамдық ұйымдар, басқа да меншік иелері
өздеріне тиісті мүліктер ... ... ... үшін жеке ... ... құрады. Шаруашылық жүргізу құқығы мүлікті мемлекеттен
меншік иесі ретінде алған және бұл ... ... ... және ... ету құқықтарын заң құжаттарынан белгіленген шекте жүзеге асыратын
мемлекет заттық құқығы болып табылады.
2.2 Жерге меншiк құқығының ... және ... болу ... ... қандай да бiр мемлекетте болмасын, сол елдiң ең негiзгi
ұлттық материалдық байлығы болып табылады. Қазiргi ... ... ... ... даму ... жер ... пайдалану мен
құқықтық қорғауды дұрыс ұйымдастыру шешiмiн күткен түйiндi ... ... ... Бұл ... өркениеттi елдердiң жер пайдалану құқықтарында
нақты ескерiлген. Соның нәтижесiнде әлемнiң бүкiл ... ... ... жеке және ... ... да ... негiзделген жер
қатынастарын әрқашан мемлекет өз құзыреттiлiгi шегiнде реттеп отырады.
Қазақстан Республикасы Жер ... ... ... тұрақты жер
пайдалану құқығы тек қана мемлекеттiк пайдалунышылар үшiн сақталып қалды.
Оның заңды түрде тактикалық және ... ... ... бар. Ол ... принциптерiн жеделдетiп, тиiмдi жүзеге асыруға тiкелей байланысты.
Бiрiншiден, «жердi табиғи ресурс, Қазақстан Республикасы халқының өмiрi
мен қызметiнiң негiзi ... ... - ... ... функциясы
болып саналады. Ол әрине, мемлекет қызметiнiң «бүкiл ... ... ... ... ... ... ... мұндай
функцияны жүргiзудегi өкiлеттiлiк мемлекет мүддесiн көздейтiн мемлекеттiк
заңды тұлғаларға ұсынылып отыр.
Екiншiден, жердi ... және ... ... ... – жер
ресурстарын қоршаған ортаның бiр бөлiгi деп, жер ... ... ... ... мейлiнше тиiмдi пайдалануды көздейдi. Жердi нысаналы
пайдалану мемлекет ... ... ... беру ... белгiленген
мақсатта, заңды түрде жер пайдалануды жүзеге асыру.
Ұтымды, әрi мақсатты жер пайдалану ... жер ... ... ... мен ... бегiленiп, олардың құқық
қатынастарына қатысу мүмкiндiгiне ... жол ... ... жердi нысаналы түрде пайдаланбауы олардың бүгiнгi ... өмiр ... ... ... ... ... қарайтынын көрсетсе
керек. Оны ұтымды, әрi нысаналы ... ... ... ... және ... ... келтiру қоғам талабына сай туындап отырған
көкейтестi мәселелердiң бiрi. ... ... ... ... ... жердi
ұтымды нысаналы және заңды шектерде пайдалану бағытынан айыра ... да ... ... одан әрi жетiлдiруде жердi ... тек ... қана ... ... ... ... жердi
пайдалану мен қорғаудың барлық субъект үшiн маңыздылығын түсiнiп-бiлудегi
халықтың сана сезiмi әлi толық ояна қойған жоқ.
Үшiншiден, ... ... ... ... ... ету
және жерге келтiрiлген залалды болғызбау немесе оның зардаптарын ... өз ... ... ... жер пайдалануға басымдылық
құқық бередi. Экологиялық қауiпсiздiктi ... ету – ... ... мен оның ... жою және ... алу әрекеттерiнiң
жүйесi болып танылады. Соңғы кездерi қоғам табиғаттан, көбiрек пайдаланып,
сонымен ... ... өз ... қалдықтарын барынша көбiрек
қайтаруда. Осылайша бiр-бiрiмен өзара байланысты ... ... ... өз ... ... ... ... ортаны ластанудан қорғау проблемалары пайда болды.
Бұл проблемаларды ... ... де ... жер пайдаланудың
тиiмдiлiгi арта түседi. Оны ... ... ... ... ... ... ... жолға қою – мемлекетiмiздiң тұрақты даму
жолындағы ... ... бiрi ... отыр.
Бiрақ, соған қарамастан жер пайдаланушылардың Қазақстан Республикасының
1997 жылдың 15 шiлдесiнде ... ... ... ... ... ... ... бұзу әрекеттерi де жиi кездесiп жатыр. Бiле бiлгенге
экономика мен ... ... ... үшiн де, жер ... үшiн де ... ... қос ... Сондықтан да мерзiмсiз жер
пайдаланудағы экологиялық қауiпсiздiк ... ... ... шаруашылықтың нәтижесiне тiкелей байланысты.
Төртiншiден, ауыл шаруашылығына арналған жердiң басымдылығы
мемлекеттiң жерге деген ұлттық саясатының көрiнiс табуы ... сөз. ... ... ... ... мемлекет тарапынан бақылау жасау
мен ол жерлердi жеке меншiкке беруге шектеу қою нормалары – аталған
мақсаттағы жерлердiң ... ... ... ... ... тұрақты
пайдалануды қарастырудағы маңызды құқықтық шаралар жүйесiн танытады.
Ұлан-ғайыр жердi алып жатқан Қазақстан мемлекетiнiң экономикалық ... ... ... – ауыл ... ... ... аталмыш жердiң
басымдылығын таныта отырып, тұрақты жер пайдалану құқығын сақтап қалу.
Өйткенi, ... ауыл ... ... ... ... ... да жауапты мемлекет.
Бесiншiден, жердi ақы төлеп пайдалану жер ... ... жер ... ... ... ... ... жүзеге асыруы. Жер
заңдарының бұл принципi де жер пайдалану құқығының ... ... ... орын ... Жер үшiн ... ... ... фискалдық негiзi болып
табылады. Соған орай жер үшiн ақы ... ... ... ... ... мен
қорғау және жер нарығын құрумен байланысты болуда. Алайда мерзiмсiз ... ... ... ... тұлғаларға ақысыз берiледi. Бұған
тұрақты жер ... жер ... ... ... түрi
қосылмайды.[7,18]
Осы жоғарыда сараланып көрсетiлген дәлелдемелердiң мазмұны ... ... Ең ... жер ... ... тұрақты жер дамытудағы
мемлекеттiң мүдделiлiк саясатының мән-мағынасын көрсетерi анық.
Сонымен, жердi тұрақты пайдалану ... – жер ... ... ... қажеттiлiктер үшiн жердi ұтымды, әрi нысаналы
иемденудегi жер пайдаланудың мемлекеттiк мерзiмсiз түрi. Ал, ... ... ...... ... жердi пайдаланудың негiзгi институты
ретiнде, мемлекеттiк заңды ... ... ала ... ... мерзiмде жер учаскесiн пайдалануды жүзеге ... ... ... ... да тұрақты жер пайдаланудың негiзгi қағидаларын ғылыми негiзге
сүйенген жердi тиiмдi пайдалану мен жер ресурстарын қорғау деп ... ... ... ... ... ... өмiр ... жаңа құқықтарын,
соттың қорғауын, сөз бостандығын, ар бостандығын, ... ... ... үйге қол ... хат ... және ... да ... қажеттiлiгi қалыптасады.
Жерге меншiк құқығы негiзгi басқа да ... ... мен ... өзегi болып табылады. Барлық уақыттарда кездейсоқ қасиеттi деп
аталмаған осы құқықтың арқасында адам ... нық тұра ... ... ... ... кәсiпқой бола алады, әлеуметтiк белсендiлiк таныта алады.
Қазақстанда болып жатқан адамның ... ... ... ... үшiн ... кезектегi қажеттiлiкке ие.
Құқықты заңды тұрғыдан бекiту мемлекетке ... ... ... ... және ... намысшыл, өзiнiң отбасы мен елiнiң алдында
жауапкершiлiгiн сезiнетiн мыңдаған ... ... ... әсер ... құндылықтардың қазiргi ... ... ... ... тиiмдi бiлдiретiн болады. Жерге жеке меншiктiң заңдастырылған
құқығымен айқындалатын адамның әлеуметтiк және ... ... ... мен ... мiне, ... ... меншiк құқығы, жер пайдалану құқығы және жерге өзге де ... ... ... жерге мемлекеттiк және жеке меншiк
танылады және тең дәрежеде ... ... ... болу ... екi
түрге бөлемiз[8,24].
Бастапқы дегенiмiз – бұрын ешқандай меншiк ... ... ... ... ... ... ... дегенiмiз – белгiлi бiр субъектiлердiң меншiк құқығында болған
шарт немесе басқа да, тәсiлдер арқылы жаңа меншiк иелерiне ... ... ... өзiне тиесiлi жер учаскесiн иеленуге, пайдалануға және ... ... ... бар. ... ... иесi ... мемлекеттiң құқықтарын
«Жер туралы» кодексте және өзге де заң ... ... ... сәйкес мемлекеттiк басқару органдары жүзеге асырады. Жер
учаскесiнiң меншiк иесi осы кодексте және өзге де заң ... ... ... мен ... меншiк иесi құқығын жүзеге асыра
алады.[9,13]
2.3 Жеке меншіктің түрлері мен формалары
Жеке ... ... және ... емес ... ... ... ... ретінде көрінеді.
Қоғамдық меншік, соның ішінде діни бірлестіктер меншігі жеке меншіктің
ерекше түрі болып көрінеді.
Заң құжаттарына сәйкес азаматтарға ... ... ... ... ... ... мүлік түрлерінен басқа кез-келген ... ... ... мүмкін.
Жеке меншікте болатын мүліктің саны мен құны шектелмейді.
Бұл қатынастардың ерекшелік және олардың коммерциялық, ... ... және ... ... ... үшін пайда
көру болып есептеледі. Заңда көрсетілген ... ... ... ... ... Бұл ... ... меншігін және оның құқықтық
тәртібінің жеке меншік қатнастарынан ерекшеленеді. Сонымен бірге, бұл ... ... түрі ... да, ... ... өндірісте қатысуын
қажет етді. Меншік құқығының субъектілері ретінде азаматтар, олардың жан
ұясының мүшелері, басқа да еңбек шаруашылығын ... ... ... бола
алады. Мысалы, шаруашылық серіктестіктерде оның қатысущылары құқықтық ... бар ұйым ... ... ... өз ... ... ... меншік құқығының объектісі болып тұтыну қажеттілігін
қанағаттандыратын өндіріс құралдары, ... ... ... ... кәсіпорын) шаруашылық құрылыстар, машиналар, ... ... ... ... ... ... тауарлары, алынған
кірістер, тұрғын үйлер тағы басқа мүліктері табылады.
Кәсіпқойлық - өз ... өз ... және ... жеке ... жауап
беретін, азаматтардың пайда көруге бағытталған іс - әрекеті.
Кәсіпкерлердің бұл ... ... оның ... ... ... ... ... немесе басқа ұйымдардағы жолдау еңбегі.
Оның ... ... оның әс- ... ... ... ... мейірімділік, әлеуметтік, мәдени іс - әрекетпен шектейді.
Азаматтардың жеке және ұжымдық кәсіпкерлігі құқықтық тұлғаны құрмай-ақ
болуы мүмкін. Сондай-ақ ... ... ... да, ... да ... ... ... қолданған кезде бұл іс-әрекетті құқықтық тұлға жасау
арқылы істеуге тура келеді.
Кәсіпкерлікпен ... ... бар кез ... ... шет елге
азаматтығы жоқ тұлға айналысуға құқығы бар.
Кәсіпкерліктің ерекше формасы түрінде кәсіпорн басқарушысының меншік
иесімен, немесе меншік ... ... ... ... ... келісім
бойынша жүргілілетін әс-әрекетін жатқызуға болады.
Құқықтық тұлға құрмай кәсіпкерлікпен айналысатын азаматтар, жеке
кәсіпкерлер ... ... ... ... Заң бойынша қазіргі
уақытта кәсіпкерлік іс-әрекет мемлекеттің қолдануына ие болып ... ... ... ... іс-әрекетіне заңсыз араласуын
сотта дауласуға болады.
Азамат кәсіпкер ретінде өз меншігіне мемлекет және басқа органдардың
мүлкін алуға, өз ... ... ... ... ... ... ... ашуға, заңда белгіленген ... ... ... ... ... ... операциялар жасауға,
түскен пайға еркін билік етуге, өлшемі шектелмеген кіріс алуға ... ... ... ... заң ... бір қатар міндеттер
қаралған.
Жеке кәсіпкер өз міндеттемелеріне өз мүлкіне жауап береді.
Кәсіпкерді шамасы жоқ деп ... ... ... ... заң
талабын бірнеше рет бұзған жағдайда кәсіпкердің іс-әрекеті сот ... ... ... немесе басқа топтық өндірістің ... ...... ... ... ... да қосалқы
жолдау еңбегін пайдалануға болады.
Шаруа қожалығы, азаматтардың еңбек қожалғының ерекше түрі ... ... ... ... – іс-әрекеттің еңбектік түрі, сонымен
заңдарда белгіленген ... ... ... ... ... ... оны ... жанұялық формасы болып табылады.
Шаруашылық қожалықтың ең бір ... бірі – ... ... ... ... Республикасының азаматтық кодексі бойынша шаруа қожалығының
мүлкі, олардың арасындағы шартты өзгеше белгіленбегендіктен, ... ... оның ... тиесілі болады.
Шаруа қожалығы мүшелігінің бірлескен меншігінде оның мүшелерінің ортақ
қаражатына шаруашылық үшін сатып ... жер ... ... және ... қора қопсы құрылыстары, мероприятиялық және басқа да
құрылыстар өнім беретін малмен күщ көлігі, құс, ауыл шаруашылық және ... ... ... ... ... және ... ... болады.
Шаруа қожалығының қызметі нәтижесінде алынған жемістер, өнім ... ... ... ... ... мүлкі болып табылады және олардың
арасындағы келісім бойынша пайдаланады.
Жарлық қоры ... ... ... көммерциялық ұйым
шаруашылық серіктестік деп танылады. Өз ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шаруашылық серіктестік өз
қызметі нәтжесінде өндірген және алған меншік ... ... ... ... ... ... ... серіктестігі,
жауапкершілігі шектеулі серіктестік, қосымша ... ... ... ... ... құрылуы мүмкін.
Толық серіктестіктің мүлкі жеткіліксіз болған жағдайда қатысушылары
серіктестіктердің міндеттемелері ... ... ... ... ... ... болатын серіктестік толық серіктестік деп танылады. Азамат
бір ғана толық серіктестіктің қатысушысы бола алады. Құрылтай ... ... ал ... бір адам құрған шаруашылық серіктестік құрылтай
құжаты болып табылады.
Шаруашылық ... ... ... ... түрі ... ... ... бағалы қағаздар, заттар, мүліктік құқық, соның ... ... және өзге де ... ... ... ... ... салым бола алады. Шаруашылық серіктестікке қатысушының
салымын ақшалай бағалауды шаруашылық серіктестікке қатысушылар арасындағы
келісім ... ... ... Барлық қатысушының шаруашылық
серіктестік мүлкіндегі үлестері, егер ... ... ... ... ... қорға салған салымдарына тең болады.
Толық серіктестіктің жарғылық қорының мөлшерін оның құрылтайшылары
белгілейді, бірақ ол заң ... ... ең ... кем ... ... ... ... оның барлық несие берушілеріне
хабарланғаннан ... жол ... Бұл ... ... ... ... ... тоқтатуды немесе орындауды және залалдың
орнын толтыруды талап етуге құқылы. ... ... ... ... оның ... ... ... үшінші жақтарға қалған барлық
қатысушылардың келісімімен ғана беруге ... Үлес ... ... ... ... ... ... шыққан қатысушыға тиесілі құқықтарымен
міндеттердің бүкіл жиынтығы соған ауысады, ал қатысушы қайтыс ... ... ... ... ... құқықты мираскер серіктестікке кіре
алады. Құқықты мираскер қатысуының ... ... ... ... ... ... ... кезінде пайда болған борыштары бойынша
жауапты болады.
Құқықты мираскер толық серіктестікке кіруден бас ... ... ... ... ... бас ... ... оған
қатысушы қайтыс болған күні белгіленген ... ... ... ... ... ... ... күні төленеді. Бұл реттерде
тиісінше құрылтай құжаттарында көзделген ... ... ... аталған
серіктестік мүлкінің мөлшерінде азайтылады, ... ол үш ... ... толық серіктестік таратылған жағдайда оның барлық борыштарын өтеу
үшін нақтылы мүлкі жетпейтін болса, ... үшін ... ... оған ... ... жауапкершілікті өздерінің заң құжаттарына
сәйкес ақы өндіріп алынатын барлық ... өз ... ... ... ... ... борышы бойынша егер заң
құжаттарында өзгеше көзделмесе, оған өзі кіргеннен кейін немесе ... ... ... ... ... береді.
Ал серіктестік мүлкіндегі өз үлесінен астам бөлігіндегі толық
серіктестіктің ... ... ... ... алдында серіктестік
мүлкіндегі өз үлесінің мөлшеріне тең ... ... ... ... де қатысушыларға тиісті бөлігінде кері талап қоюға құқылы.
Сонымен қатар толық серіктестіктен өз ... ... ... ... ... бойынша шығарылған қатысушы, сондай-ақ қайтыс
болған қатысушының серіктестікке кіруден бас тартқан ... ... ... ... ... ... дейін пайда болған
серіктестіктен міндеттемелері бойынша серіктестіктің өздері серіктестіктен
шыққан жыл ішіндегі ... ... есеп ... ... бастап екі
жыл бойы жауап береді. Бір қатысуға немесе үшінші жаққа өз ... ... ... ... өз ... ... беруші (немесе берушілер)
ақы өндіріп алу арқылы шыққан қатысушы, ... ... ... серіктестікке қабылдаудан қалған қатысушылар бас тартқан
құқықты мирасқоры ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылғаннан кейін қайтушылар серіктестік
тоқтатылған күннен бастап екі жыл бойы ол ... ... ... пайда
болған серіктестік міндеттемелері бойынша жауапты болады.
Толық серіктестіктің осы ... ... ... ... ... ... ... қатысушылардың келісімі жарамсыз
болып табылады.
Ал, серіктіктің міндеттемелері бойынша өзінің бүкіл мүлкімен ... ... ... ... бір ... одан да көп ... ... жауапкершілігі толық серіктестіктің (салымшылардың) мүлкіне өздері
салған салымдардың жиынтығымен шектелетін бір немесе одан көп қатысушыларды
да енгізетін және ... ... ... жүзеге асыруға
қатыспайтын серіктестік сенім серіктестігі деп танылады.
Сондай-ақ азамат тек бір ғана сенім серіктестігінің ... ... ... ... ... ... ... серіктестіктің қатысушысы
бола алмайды.
Сенім серіктестігінің салымшысы алғашқы ... және ... ... ... ... ... мөлшерде, әдіс
пен тәртіп бойынша салуға міндетті.
Сенім серіктестігі салымшысының:
Серіктестік пайдасының жарғылық қордағы өзіне тиесілі ... ... ... тәртіп бойынша алуға құқығы бар.
Серіктестіктің жылдық есебімен және баланстарымен ... ... ... жасалуын тексеру мүмкіндігін қамтамасыз етуді талап етуге;
3.Жарғылық қордағы өз үлесін ... оның бір ... заң ... ... ... құжаттарында көзделген тәртіп бойынша басқа
салымшыға немесе үшінші жаққа беруге ... ... өз ... ... біреуге түгелдей беруі оның серіктестікке
қатысуын тоқтатады.
4.Қаржы жылы ... соң ... ... кетуге және өз салымын
құрылтай құжаттарында көзделген тәртіп бойынша алуға бар.
Егер салымшы сенім серіктестігінің мүдделерін көздеп тиіс өкілетінсіз
мәміле жасаса, оның ... ... ... ... ... ол ... ... алдында толық көлемінде жауап береді. Егер ол
мақұлданбас салымшы үшінші жақтың алдында заңдар бойынша өзінің ақы өндіріп
алынатын бүкіл ... жеке ... ... ... ... қоры оның ... салатын салымнан
құрылады. Шаруашылық үрдісінде жарғылық қор өзгертілуі ... ... ... ... қор ... ... серіктестігі мүмкіндігі үлесін белгілейді.
Жарғылық қордың мөлшерін сенім серіктестігінің толық серіктестіктері
белгілейді және ол заң құжаттарында белгіленген ең ... ... ... ... ... үлесінің жиынтық мөлшері сенім серіктестігінің
жарғылық қорының елу процентінен ... ... ... ... ... жарғылық қорын азайтуға оның
барлық иесіне берушілеріне хабарланғаннан кейін жол ... ... бұл ... ... ... мерзімінен бүрын тоқталуын
немесе орындалуын және ... ... ... орны ... ... ... серіктестік дегеніміз – бір немесе бірнеше адам құрған:
жарғылық қоры құрылтай ... ... ... үлеске бөлінген
серіктестік жауапкершілігін айтамыз. Жауапкершілігі шектеулі серіктестікке
қатысушылар оның міндеттемелері бойынша ... ... және ... ... ... ... ... салымдарының құны шегінде
ортақ жауапты болады.
Олардың саны отыздан аспауы ... яғни ... ... қатысушылар. Басқаша жағдайда - ол бір жыл ішінде акционерлік
қоғам етіп ... ... ал бұл ... ... ... егер оған
қатысушылардың саны отызға дейін немесе, сот тәртібімен таратылуға тиіс.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің жалғыз қатысушысы ... ... ... ... ... ... бола ... кез-келген қатысушыларына талабы бойынша жауапкершілігі
шектеулі серіктестік қызметіне аудиторлық тексеру жүргізуге тиіс.
Заңдарда және ... ... ... ... реттеуде
жауапкершілігі шектеулі серіктестіктен көпшілік ... есеп беру ... ... ... (ЖШС) оған ... бір
ауыздан қабылданған шешімі бойынша өз еркімен қайта – қайта құрылуы немесе
таралуы мүмкін. ... ... ... қайта құру мен
жаратудың өзге негіздері ... ... ... және заң ... тек қана акционерлік қоғам болып қайта құрылуға құқылы.
Кез-келген ... ... ... ... оның ... ... қарамастан серіктестіктен шығуға құқылы. Бұл
орайда оған заң құжаттары мен құрылтай құжаттарында ... ... және ... ... құны серіктестіктің жарғылық қорындағы оның
үлесіне қарай төленуге тиіс.
Жарғылық қорлың мөлшерін жшс құрылтайшылары белгілейді және ол ... ең ... ... кем ... ... жшс-тің жарғылық қорын азайтуға оның ... ... ... ... жол ... Бұл ... ... берушілер
мідеттемелерді мерзімінен бұрын тоқтатылуын ... ... және ... ... талап етуге құқылы.
Осы белгіленген тәртіпті бұза отырып жарғылық қорды азайту мүдделі
адамдардың арызы бойынша сот ... ... ... ... болады.
Қатысушылар серіктестік міндеттемелері бойынша өздерінің жарғылық
қорға ... ... ... ал бұл ... жеткіліксіз болған
жағдайда өздерінің тиесілі мүлікпен оған өздері еселенген ... ... ... жауап беретін серіктестік ... ... ... деп ... жауапкершілігінің шекті мөлшері құрылтай құжаттарында
көзделеді.
Қатысушылардың бірі банкрот ... ... оның ... ... ... ... ... тәртібі көзделмесе,
қалған қатысушылар арасында олардың салымдарына қарай бөлінеді.
Жарғылық қоры ... ... ... тең ... бір ... ... ... қоғам деп танылады; акционерлік ... ... – оның ... бойынша жауап бермейді
және өздеріне тиісті акциялар құны шегінде қоғамның қызметіне байланысты
болатын ... ... ... ... қоғамның (АҚ) өз қатысушыларының мүлкіне ақтауланған мүлкі
болады, өз мүлкі шегінде жауап ты ... және өз ... ... ... ... акционерлік қоғамның міндеттемелері бойынша ... ... ... ... толық төлемеген жағдайда олар салымның
төленбеген бөлігі ... ... ... барлық акциялары бір акционер сатып алған ... ... бір ... құрылуы немесе бір адамнан тұруы мүмкін.
Қатысушылары өздеріне тиесілі акцияларды ... ... ... бере ... ... қоғам болып табылады. Ашық
акционерлік қоғам (ААҚ)өзі шығарған акцияларға ашық ... ... ... ... ... ... жағдайларда еркін сатуға құқылы.
ААҚ жалпыға бірдей мәлімет беру үшін жыл сайын ... ... ... ... мен ... ... ... отыруға міндетті.
Акцияларды тек өз құрылтайшылары немесе алдын ала белгіленген ... ... ... қоғам жабық акционерлік қоғам (ЖАҚ) болып
табылады. ЖАҚ-ның өзі шығаратын акцияларға ашық түрде жазылу ... ... ... ... өзгеше түрде адамдардың шектеусіз тобына ұсынуға құқығы
жоқ.
Өз акцияларын сатқысы ... ... ... оларды қоғамның басқа
қатысушыларына немесе қоғамның өзіне сатып алуды ... ... ... ... ... ... өзі ... алудан бас тартса, акйионер
қоғамның келісімімен акйияларды үшінші жақтарға сатуға құқылы.
Құрылтай құжаттарында өз ... ... ... ... ... ... сот шешімі бойынша ЖАҚ-нан шығару көзделуі
мүмкін. Шығарылып жіберілген ... ... ... ықтиярсыз сатып
алады.
Заң құжаттарында көзделген реттерде ЖАҚ жалпыға бірдей мәлімет беру
үшін жылдық есеп, ... ... ... мен ... ... ... міндетті болуы мүмкін.
АҚ жарғылық қорды толық төлеп болғаннан кейін және әрі кеткенде өздері
жұмыс істей бастаған ... жылы осы ... ... ... ... ... жағдайда, жарғылық қордың мөлшерінен аспайтын мөлшерде
облигация шығаруға құқылы.
АҚ - ның;
1) барлық жарғылық қорды толық төлеп ... ... егер ... ... ... ... ... мөлшері азайып
қалса, дивидендтерді жария және төлеуге құқығы жоқ.
Егер басқа (негізгі) шаруашылық серіктестік оның жарғылық қордағы
басымырақ ... ... не ... ... ... ... ... не
мұндай серіктестік қабылдайтын шешімдерді өзгеше түрде белгілеу мүмкіндігі
бар шаруашылық серіктестік еншілес серіктестік деп танылады.
Еншілес шаруашылық ... ... ... шаруашылық
серіктестігінің борыштары бойынша жауап бермейді.
Негізгі шаруашылық серіктестігі ... ... ... шарт ... ... ол үшін ... болып табылатын нұсқау
беруге құқылы, ол мұндай нұсқауларды ... үшін ... ... мен ... ... ... ... онымен бірге субсидиялық
жауапты болады.
Негізгі шаруашылық серіктестігінің қатысушылары (акционерлер) ... ... оның ... ... ... ... залалдарды өтеуі, егер заң құжаттарында өзгеше ... ... ... акционерлік қоғамның дауыс беруші акцияларының 20 ... ... ... ... ... ол ... ... деп танылады.
Басымырақ заңды тұлға тәуелді акционерлік қоғам акцияларының тиісті
белігін сатып алғаны ... ... заң ... ... ... ... ... мінбетті.
Акционерлік қоғамдардың бір-бірінің жарғылық қорларына өз ... егер заң ... ... ... ... жарғылық қордың 25
процентінен асыруға болмайды.
Тәуекелді және бір-бірінің жарғылық қорына өзара қатысушы ... ... ... ... туралы және
монополистік қызметі ... заң ... ... ... ... қызмет негізінде, олардың өз
еңбегінен қатысуына және ... ... ... ... ... ... ... бірлестігі өндірістік кооператив
деп танылады.
Кооператив мүшелері екеулен кем болмауы тиіс.
Өндірістік ... ... ... ... ... ... ... заңды көзделген мөлшер мен ... ... ... болады. Кооперативтердің меншік құқығы – кооперативтік
мүлікке ие болу, ... ... ету ... ... нормалардың
жиынтығы болып табылады.
Кооператив меншік құқығының ...... ... ... ... ... құрылым болып құралады да, мемлекеттік,
қоғамдық кәсіпорын, ... ... ... ... ... ... ... кооператив өз мүлкіне меншік құқығын сақтайды.
2.4 Шетел азаматтарының меншік құқығы және оны қорғау проблемалары
Қазақстан Республикасының Ата Заңында, яғни ... ... оның ... ... ... және ... ... азаматтарымен бірдей құқықтарға ие, сондай-ақ ... ... ... ... басқаша көрсетілмесе,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Бұл ... Республикасы Азаматтық кодексінің 3-бабында (Жалпы
бөлім) атап көрсетілген.
Қазақстан Республикасы Конституциясының ... ... ... азаматтары заңда белгіленген тәртіп пен өзіне тиісті кез
келген жеке меншік мүліктеріне иелік ете алады, ... ... ... шетелдік азаматтар да дәл осындай құқыққа ие.
Алайда, жылжымайтын мүлікке ие болуда шет ел азаматтары үшін ... ... ... ... Республикасы Президентінің 1995 жылғы ... ... заң күші бар ... ... шет ... ... жағдайы туралы" Жарлығында атап көрсетілген.
Республика аумағында кез келген шетелдік азамат жылжымайтын мүлікке ие
бола ... ... ... ... ... елімізді тұрақты мекен ететін
шетелдік ... ғана ... Олар ... ... және жеке
мүліктік емес құқықтарын Қазақстан ... ... ... ... ... ... тұрақты мекен ететін шетелдік азаматтар ... ... ... ... көші-қон басқармасы берген, ... ... ... ... бар шетелдік азаматтарды айтамыз.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2000 жылғы 12 шілдеде ... ... 1 ... күшіне енген "Қазақстан Республикасында халықты
құжаттандыру мен тіркеудің ... деп ... №1063 ... Ережеге сәйкес Қазақстанда тұрақты мекен ... ... ... жеке ... ... құжаттар алуға тиісті, олардың
қатарына шетелдік азаматтың Қазақстанда ... ... ... қағазы
жатады.
Республикада басқа да заңды негіздермен тұрып жатқан шетелдік азаматтар
уақытша келуші және өздері азаматы болып табылатын мемлекет берген ... ... ... ... ... ... ... басқармасында міндетті түрде тіркеуден өтуі керек әрі
тиісті ... ... ... ... аумағынан кетуге міндетті.
Осыған орай, Қазақстан Республикасында тұрақты тұруға ... ... ... өз меншіктеріне кез келген мүлікті, соның ішінде ... де ... ... ... ... ... үй ... заңының 9-бабына сәйкес берілген құқықтарды пайдалана алады.
Алайда, ... ... ... ... ... берілмейтін объектілер бар. мұндай шектеу ... "Жер ... ... ... Осы ... ... ... шаруашылық жүргізу үшін берілетін жкр участоктері, бау-бақша
және саяжай құрылыстары шетелдік азаматтардың жеке ... бола ... ... ... ... ... шетелдік азаматтар құрылыс
салу үшін немесе өндірістік және өндірістік емес, соның ... ... ... ... үйлер мен тұрақ-жайлар үшін де жер бөлінеді.
Бұл жерлерге 18-баптың 3-тармағына сәйкес ғимараттар мен ... ... ол ... ... ... ... бойынша меншіктен
алуға рұқсат жоқ.
Сонымен қатар, 40-баптың екінші тармағына ... ... ... ... ... шет мемлекеттерге, халықаралық бірлестіктер мен
ұйымдарға тұрақты жер ... ... ... Олар ... ... ... пайдаланады (5 жылға дейін) және ұзақ мерзімге (5 жылдан ... ... ... ... ... жасасқанда шетелдік азаматтарға
қойылатын талап Қазақстан ... ... ... бірдей болады
Шет елде сол елдің құзырлы органдарының лауазым иелерінің қатысуымен
жасалынған құжаттар немесе сол елдің құзырымен ... ... ... ... ... ... заңының 102-бабы бойынша оны
Қазақстан Республикасының Сыртқы істер ... ... ... ғана ... жерде растау дегенді сол елде шыққан құжаттардың сол елдің заңына
сәйкес болуын тексеру деп түсіну ... ... ... иелері қойған
қолдардың, мөрлердің, сол елдің тиісті ... ... ... ... мөр басуға құзырының бар-жоғын анықтау болып табылады.
Шетелдік құжатардың ішінде растауды қажет етпейтін де ... ... ... ... ... ... ... Республикасының заңында растауды өзгерткен кейбір құжаттар үшін
растаудың қажеті жоқ.
Азаматтық, ... және ... ... ... ... ... ... Минск Конвенциясына байланысты Қазақстан Республикасы мен
Монғолия, сондай-ақ, Қазақстан Республикасы мен Қытай Халық ... ... және ... ... жөнінде бір-біріне құқықтық жәрдем
беруде келісім бар. сондықтан, бұл ... ... ... ... ... ... қабылданады. Мұндай келісімдер Қытай
Халық Республикасы, Монғолия, ... ... ... Ресей Федерациясы,
Тәжікстан, Түркіменстан, Өзбекстан Республикасы, Украина сияқты елдермен де
бар.
2.5 Ортақ меншік құқығы
Ортақ меншіктің ... ... ... ол ... ... ... адамның меншігіндегі мүлік оларға ортақ меншік
құқығымен тиесілі болады.
Мүлік меншік ... ... ... құқындағы үлестері
белгілене отырып немесе ондай үлестер белгіленбейді ортақ ... ... ... екі ... ... ... меншігіне мүлік түскен
кезде пайда болады, оның өзінің мақсаты ... ... ... ол ... сәйкес бөлуге жатпайды.
Бөлінетін мүлікке ортақ меншік заң құжаттарында ... ... ... ... ... меншікке қатысушылардың келісімі бойынша, ал ... ... ... сот шешімі бойынша ортақ меншікке осы адамдардың
үлесті ... ... ... ... ... ... өз еркімен
тең мүлікті иемденді, пайдаланады, билік етеді. ... осы ... ... ету ... ... іске ... Ортақ меншік құқығының
объективтік мазмұны бұл екі немесе бірнеше тұлғаға бір ... ... ... ... ... ... ... нормалардың жиынтығы болып
табылады.
Мүлкіне ортақ меншік үлесетін ... ... ... ... ... ... құру ... көзделген ретте р қосылмайды. Бұлай мүлікке үйлер,
саяжай, мәдени-тұрмыстық, шаруашылық қымбат заттар жатады.
Үлестік меншік құқығының ... болу ... ... ... мәмілелер нәтижесінде бірлесіп алған ... ... екі ... бірнеше адамға мұра қалдыру, бірнеше тұлғаның өз
күштерімен, ... ... ... ... ... Егер үлесті меншікке
қасшылар үлесінің мөлшерін заң құжаттары ... ... және ... ... ... ... ... болмаса, үлестер тең
деп саналады.
Үлесті меншікке барлық ... ... ... ортақ мүлікті құру мен көбейтуді қосқан салымдарына қарай
қатысушылардың үлестерін анықтау мен ... ... ... ... ... белгіленген тәртібін сақтай отырып, оны бөлмей
жақсартуға өз есебінен жүзеге асырған ... ... ... ... ... ... өз үлесін тиісінше ұлғайтуға құқығы бар.
Ортақ мүлікті бөліп алып жақсарту, егер ... ... ... ... ... оны ... ... түседі.
Үлесті меншіктегі мүлікке билік ету оның барлық қатысушыларының
келісуімен ... ... ... меншікке әрбір қатысушы өзінің үлесін өз ... ... ... тартуға, өсиет етуге, кепілге беруге, осымен қатар
заңда көзделген шарттарды сақтай отырып, оған ... ... ... етуге
құқылы.
Үлесті меншіктегі мүлікті иелену және пайдалану оның ... ... ал ... ... ...... ... жүзеге асырылады.
Ал, үлесті меншікті әрбір қатысушы ортақ мүліктің өз ... ... ... ... ... және ... ... құқылы, ал бұл
мүлік болмаған жағдайда-өз үлесіне тиесілі ... және ... ... ... тиісті ақша сомасын немесе
өзге де өтем төлеуді талап етуге құқылы.[10,76]
Сондай-ақ, азаматтардың ортақ мүлігінің ... ... ... ... алатын жемістер, өнімдер мен табыстар келіп түседі.
Жемістің, өнім мен табыстың одан ... ... ... ... ... егер олардың арасындағы келісімде өзгеше көзделмесе,
олардың үлестеріне сәйкес жүргізіледі.
Ортақ мүлік бойынша өз үлесіне сәйкес салықтар, ... және ... ... ... оны ... ұстау мен сақтауға байланысты
шығымдарға үлесті меншіктің әрбір қатысушысы қатысуға міндетті.
Үлесті меншік құқығындағы үлесті ... ... сату ... ... ... ... оның ... бағасы бойынша және жария саудаға
салып сату реттерінен ... тән ... ... ... ... ... ... басым құқығы болады.
Үлесті меншікке барлық ... ... ... ... ... ... ... сату үшін жария саудаға салу көзделген
реттерде және заң құжаттарында көзделген өзге реттерде жүргізілуі ... үлес ... ... басым құқығы бұзыла ... ... ... меншіктің кез-келген басқа қатысушысы үш айдың ... ... ... ... ... мен ... ... талап етуге
құқылы.
Үлесті сатып алудың басым құқығын басқа ... ... ... ... бұл ... ... шарты бойынша үлесті
иеліктен айыру кезінде де қолданылады.
Мемлекеттік тіркеуге немесе нотариат куәландыруға тиісті, шарт бойынша
үлесті ... ... ... ... ... егер ... ... туралы шарт мемлекттік тіркеуге немесе нотариалдық куәландыруға
жататын ... ... ... ... ... немесе нотариат
куәландырылған кезден бастап, ал шарты нотариаттың ... ... ... ... ... ... ол тіркелген кезден бастап пайда
болады.
Үлесті меншікке қатысушы ... ... өз ... ... ... талап
етуге құқылы.
Негізінде ортақ мүлікті болу немесе біреуінің үлесін шығарудың
әдістерімен ... ... ... келе ... жағдайда үлесті меншік
қатысушысы ортақ мүліктен өз үлесін заттай бөліп ... ... ... ... үлесті заттай бөліп беруге заң құжаттарында жол берілмесе немесе
ол ортақ меншіктегі мүлікке шамадан тыс залал ... ... ... ... ... иесі ... меншіктің басқа қатысушыларынан өз
ілесінің құнын ... ... ... ... оның құқығында үлесін заттай бөліп
берілетін мүліктің меншік ... оның ... ... ... ... ... өзге өтем төлеу арқылы жөнге келтіреді.
Ортақ бірлескен меншік
1) Ерлі-зайыптылардың ортақ меншігі;
2) Шаруа (фермер) қожалығының ортақ меншігі;
3) Жекешелендірілген ... үйге ... ... ... ... заң ... ... бірлескен меншіктің басқа ... ... ... ... ... егер оған ... арасындағы шартта өзгеше
көзделмесе, тағайындалады және қолдануда болады.
Ерлі –зайыптылардың некеге отырған кезде жинаған мүлкі, егер ... ... ... меншігі болатыны немесе олардың әрқайсысына
тиесілі бөліктерде ерлі-зайыптылардың арасында тиесілі ... ... ... ... олардың бірлескен меншігі болып табылады.
Қымбат бағалы және басқа әсемдік заттарын ... жеке ... ... ... ... ... ортақ қаражатына сатып алынғанмен ,
оларды пайдаланған жұбайдың меншігі болып табылады.
Ерлі-зайыптылардың ... ... ... ... ... тоқтатылады да, бірлескен меншік құқығына әкеп соқтырады.
Сол сияқты шаруа қожалығы мүшелерінің ортақ қаражатына шаруашылық
үшін сатып алыған жер участкесіндегі ... ... және өзге де ... қопсы құрылыстары және басқа да құрылыстар өнім беретін мал күш көлігі
құс, ауылшаруашылық және өзге ... мен ... ... ... ... және басқа мүлік болады.
Шаруа қожалығының мүлкін ... ... және ... ... ... ... ... тұлғалардың келісімімен жүргізіледі.
Келісімге келе алмаған жағдайда дау сот ... ... ... ... ... ... ... мүшелері
серіктестігін немесе өндірістік коператив құруы мүмкін.
Шаруа қожалығының ортақ бірлескен меншік құқығы қожалық іс ... мен ... ... ... ... ... жалдаушы сатып алған
немесе тегін алған мемлекеттік тұрғын үй қорының үйіндегі тұрғын жай, ... ... ... ... ... жалдаушының және онымен бірге
тұрақты тұратын отбасы мүшелерінің , оның ... ... ... ... тұрмайтын мүшелерінің бірлескен меншігіне көшеді.
Жекешеленген тұрғын үйге бірлескен меншік құқығының ерекшеліктері Қазақстан
Республикасының тұрғын үй ... ... ... құқығындағы меншік иелері арасында белгілі бір заттың
жеке басы, мұндай заттардың жиынтығы немесе тұтас мүлітік ... ... ... ... ... түріндегі бөлінбеген объект болыды.
Сонымен ортақ меншіктің ... ... ... бөлек, ортақ меншіктегі мүлікке түгелдей де, оның ... ... мен ... де ... иесі бола ... ... ... заттың өз меншік иесі бар әрбір бөлшегіне меншік құқығынан
ажырата алу керек.
Ортақ меншік ұғымы кең ауқымды ... ... ... негізгі түрі.
Соңғы ұғым тек ортақ меншікті ғана емес, сонымен қатар ортақ заттық және
міндеттемелік ... ... ... ... ... меншік
құқықығын, ортақ мүлікке құқықтың түрі ретінде, басқа ортақ заттық және
міндеттемелік құқықтардан ... ... ... құқықтың неғұрлым заң жүзінде реттелген түрі ортақ жер
пайдалану құқықғы. Бұл құқық, егер заңды ... ... ... ... өзінің сипаты жағынан меншік құқығына жақын. Ортақ жер ... ... ... ... ... үлестік және бірлескен болуы мүмкін.
Басқа ортақ заттық құқықтар, мысалы, ... ... ... ... ... ... басқару құқығы, заң тұрғысынан онша реттелмеген,
бірақ ондай құқықтардың болуын заң жоққа ... ... ... және өзге де ... ... ... дегенiмiз субъектiнiң заң құжаттары арқылы танылатын
және қорғалатын өзiне тиесiлi мүлiктi өз қалауынша ... ... ... ... ету ... ... ... өз мүлкiн иелену, пайдалану және оған
билiк ету құқығы ... ... ... мүлiктi iс жүзiнде
иеленудi жүзеге асыруды заң жүзiнде қамтамасыз ету. 
      Пайдалану ... ... ... оның ... ... ... сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзiнде ... ... ... өсiм, жемiс, төл алу және өзге нысандарында болуы ... ... ету ... дегенiмiз мүлiктiң заң жүзiндегi ... ... ... ... иесi ... ... ... қатысты өз қалауы бойынша кез келген
әрекеттер жасауға, соның iшiнде бұл мүлiктi басқа адамдардың ... ... ... өзi ... иесi ... қала ... оларға
мүлiктi иелену, пайдалану және оған ... ету ... өз ... ... ... беруге және оған басқа да әдiстермен ... ... ... ... ... ... құқылы.
Меншiк иесiнiң өз өкiлеттiгiн жүзеге асыруы басқа ... ... ... және ... ... мүдделерiн бұзбауға тиiс.
Құқықтар мен заңды мүдделердi ... ... ... ... иесiнiң өзiнiң монополиялық және өзге де ... ... ... ... ... мүмкiн.
Меншiк иесi өз құқықтарын жүзеге асырған кезде азаматтардың ... ... ... ... ... ... жол ... шараларын
қолдануға мiндеттi.
Меншiк құқығының мерзiмi шексiз. Мүлiкке меншiк құқығы осы Кодексте
көзделген ... ... ғана ... ... ... ... және өзге де ... құқықтардың туындауының жекелеген
негіздері
Заңнамада көзделген белгілі бір заңдық фактылар ... ... ... бола ... ... ... ... деп саналатын
заттық құқықтардың туындау негіздері иелену тәсілдері деп аталады. Меншік
құқығының туындау негіздері меншік ... деп те ... ... ... ... ... қозғалмайтын мүлікке меншік құқығының пайда
болуы. Жаңадан жасалып жатқан қозғалмайтын мүлікке құқық АК-ның ... ... ... ... ... ... егер заң ... шартта біткен құрылыс объектілірін қабылдап алу көзделген болса,
онда тиісті мүлікті жасау сондай қабылдау болған кезден ... ... ... ... ... ... ... құқық тіркеуші органдарда
тіркелген кезден бастап пайда болады. ... ... ... ... құқықты тіркеу құрылыс объектісіне құқық белгілейтін құжаттарды
құқық иеленуші (уәкілетті өкіл) ұсынғаннан кейін жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... ... қол қойған,
құрылысы біткен объектіні пайдалануға қабылдау актісі ұсынылады.
Ғимараттар мен ... ... ... жер ... ... ... ... ғимараттарға, құрылыстарға құқықты
тіркеудің міндетті шарты болып табыла ма деген мәселе туындайды. ... ... ... ... ... ... ... тіркеу
туралы жарлықтың 2-бабының және 3-бабының 2-тармағының нормаларына сәйкес
келген болар еді. ... бұл ... ... жылжымайтын мүлікке құқықты
міндетті мемлекеттік тіркеу жүйесі ... ... ... ... ... ... жер учаскілеріне қолдануға болмайды, Жер
туралы ... 122- ... «Жер ... ... ... және күшіндегі
Жер кодексінің 170-бабына ... ... ... жер ... ... заң актілері күшіне енгеннен кейін соларда көзделген құқықтарға
өзгереді. Өзгерген құқықтырды қазіргі ... ... ... ... ... «Жер
туралы» Жарлықтың 122-бабының 1-тармағына сәйкес, өздеріне жеке қосалқы
шаруашылық, бау-бақша, тұрғын үй ... ... ... үшін өмір ... ... иелік құқығында бұрындары жер учаскесі берілген ... ... ... енген кезден бастап жеке меншік иелеріне айналады.
ҚР Жер кодексінің 170-бабының 3-тармағына сәйкес, ҚР ... ... емес ... ... ... ... ... жүргізу үшін
бұрын иемденген тұрақты немесе ұзақ ... ... жер ... жеке ... ... өзгереді. Осы аталған барлық жағдайларда
көптеген ... ... ... осы ... ... жеке ... ... емес, өмір бойы мұралап иелену немесе жер пайдалану құқығына берген
актілер жүр. ... бұл ... жер ... жеке ... ... білдірмейді.
Баяндалғандарға қарасақ, Жылжымайтын мүлікті мемлекеттік тіркеу туралы
Жарлықтың ... ... ... ... өзекті болып табылады. Бапта
тіркелмеген жер ... ... ... ... ... ... ... делінген. Сонымен қатар, ... бір ... ... ... ... үшін жер учаскесіне құқықты растайтын
құжаттар ұсыну керек. Оған атқару органдарының жер учаскесіне беру ... ... ... алу туралы шарт немесе басқа заттық құқық, мұраға
алу туралы куәлік, т.б. жатады. ... ... ... ... ... жер ... орналасқан жаңа жасалынып жатқан жылжымайтын
объектіге құқықты тіркеудің салдары басқаша. Бұл ... ... ... (құрылысқа) құқықтан кейін тіркелмеуі тиіс.
Меншік құқығын және өзге ... ... ... ... алу. ... ... ... республика заңнамасында өңделген затқа
құқықтың туындауын реттейтін нормалар болмады. Практикада мұндай қатынастар
басқа ұқсас ... ... ... ... АК ... рет ... ... шешетін нормалар енгізді. АК-ның 237- ... ... ... егер ... ... ... болса, адам өзіне тиесілі
емес материалдарды өңдеу арқылы дайындаған жаңа ... ... ... ... ... иесі ... Өңделген затқа меншік құқығы мына
жағдайларда өңдеген адамға өтуі ... адам адал ... ... ... өзі үшін ... асырса;
-өңдеу құны материал құнынан едәуір асып кетсе.
Сонымен, заңнамада өңделген затқа меншік ... ... ... де, ... ... да ... ... екендігі көзделген.
Тараптар арасында шарт болмаса, құқықты тану жөніндегі дау тек ... ... ... ... шешу ... адалдық және өңдеу құнының
едәуір асып түсуі сияқты мән-жайларды өздері белгілей алмайды.
Егер жасаушы (өңдеуші) материалдың өзінікі екендігін білмесе ... ... ... онда оның істеген жұмысын, біздің ойымызша, адал деп тану
керек. Өңдеуші жұмысты ... ... ... өзі үшін ... ... ол ... адал болады,- дейді, Е.А.Суханов. Біздің ойымызша, бұл
көрсетілген жағдайда құқық ... ... ... ... ... өңдеу құнынан асырудың қажеті жоқ.
Өңдеу құнының мүлік құнынан ... асып ... сот ... ... ... ескере отырып анықтайды, себебі шешім шығарылатын кезге
дейін баға өзгеріп, нақты ... ... ... ... Бұл ... тармағында меншік құқығының кімге берілетіндігіне қарай тараптардың
біріне бірі материал құнын ... ... ... өтеу ... ... ... ... бір жағдай- АК-ның 237-бабы өңдеуші адал жұмыс істеген
жағдайларда ғана қолданылады. ... ... ... адамның ықылассыз
әрекеттерінің нәтижесінде материалдарынан айырылған меншік иесі жаңа затты
өз меншігіне ... және ... ... ... орнын толтыруды
талап етуге құқылы (АК-ның 237-бабының 3-тармағы). Бұл қарсатырылып отырған
жағдайда материалдың меншік иесі жаңа ... ... ... мүмкін. Мұндай
жағдайда оның заттың орнына барлық шығындардың, оның ішінде материалдың
құнының төленуіне талап ету құқы ... ... ... байланысты меншік құқығын иелену. Иелену көнелігіне
байланысты меншік құқығын (басқа заттық құқық) алу үшін мыналар болуы шарт:
ескіру мерзімінің өтуі ... ... үшін бес жыл, ... ... үшін
он бес жыл), адалдық, ашықтық және басқаның атынан емес, өзі үшін иеленудің
үзіліссіздігі.
Меншік ... ... ... ... бір ... ... ... арасында затқа байланысты туындайды.
Меншік қатынастарның өзгеруі – қоғамның ... ... күші ... ... ... себебі. Ал, меншік қатынастарының өзгеруі
қоғамды прогресске де, регреске де әкелуі ... ... ... қиын ... ол үшін ... ... мемлекет пен азаматтың
экономикалық және ... ... ... ... салыстырса
жеткілікті. «Меншік» термині әртүрлі мағынада пайдаланады.
Күнделікті ... ... ... ... ... құқықпен
теңдестіріледі. Бірінші жағдайда «мынау менің (оның) меншігім (меншігі)»
деуге болады. Екінші ... ... ... ... ... Құқық
тұрғысынан алғанда мұның екеуі де дәл емес.
Меншікті меншік құқығынан айыру қажет. Меншік – ... ... ... ... ... Біз ... бұл ... меншіктің заңдық
мәнінен азаматтар меншіктің экономикалық санаты арқылысы дұрыс білдірмейді.
Сонымен қатар меншік ... ... ... ... тиіс емес. «Мына зат маған меншік құқығы ... ... «Ол ... ... ... ... ... меншік құқығын иемденді».
Экономикалық және ... ... ... ... ... бірге
меншік құқығы меншіктің экономикалық қатынастарының сипаты әрі ... білу ... ... да ... ... ... меншіктің
экономикалық санатымен танысудан басталды.
Меншіктің экономикалық қатынастарына қарағанда меншіктің құқықтық
қатынастары ... еркі ... ... оған ... санасынан
және ырқынан пайда болады. ... бұл ... ... ... иесі ... ... ол құқықпен реттеледі және қорғалады.
Меншіктің ... ... ... экономикалық
3 МЕНШІК ҚҰҚЫҒЫН ҚОРҒАУ
3.1 Меншік құқығын қорғаудың азаматтық құқықтық
әдістерінің ... ... ... ... ... экономикалық негізі
ретінде қорғау барлық құқықтық жүйенің керекті мақсаты болып есептелінеді.
Бұл ... ... ... көп ... салаларында қаралған:
мемлекеттік құқық, мүлік қатынастарының қорғау және тиістілігін ... ... ... ... және ... ... біреудің
мүлкіне қол сұққаны үшін жауапкершілікке тартады. Еңбек ... ... ... ... үшін – ... ... ... және жер құқығы материалдық игіліктің ... ... ... ал ... ... меншік құқығын қорғау құралдары
мен әдістерін бекітеді.[11,42]
Бірақ азаматтық құқықтың әртүрлі нормаларымен институттары ... ... ... әртүрлі роль ойнайды. Мысалы меншік құқығын
кейбір объектілерін мемлекеттік тіркеу, ... ... ... жасау
ережелері, ал кейбіреулері меншік ... ... ... ... ... қарсы жасалған құқық бұзушылыққа азаматтық
құқықтың қорғау әдістерінің бір түрі болып ... ... ... ... және ... ... азаматтық құқықта меншік иесінің атын қорғайтын әр ... ... ... ... ... ... әр ... қиянаттықтардан қорғайтын
абсолюттік қорғау қолданылады, немесе заттай ... ... ... ...... ... қорғау әдістерінің таралған
түрі болып, меншік иесінің өзгенің заңсыз иеленген өз мүлкін ... ... ... ... ... субъекті болып отырған мүлкіне деген
құқығын дәлелдеп, неболғанын негіздеуі керек.
Виндикациялық субъекті болып белгілі жеке зат ... иесі ... ... ... ете ... арам ... бүкіл иеленген кезінде өзі алған немесе ... тиіс ... ... ... немесе өтеуді: адал иеленушіден иеленушінің
заңсыздығы туралы ... ... ... тиіс ... немесе меншік иесінің
мүлікті қайтару туралы ... қою ... ... алған кезден бастап
өзі немесе алуға тиіс ... ... ... талап етуге де құқылы.
Заңсыз иеленуші өзі жасаған ... егер олар ... ... болуға келсе, өзінде қалдыруға құқылы.
Ал, егер мүлік оны неліктен айыруға құқығы болмаған адамнан тегін
алынып, алушы мұны ... және ... тиіс ... ... меншік иесі
немесе меншік иесі мүлікті иеленуге берген адам ... ... ... де ... ... иеленуінен бұлардың еркінен тыс өзге жолмен
шығып ... ... ғана ... иесі бұл ... ... ... ... құқылы.[12,100]
Бұндай талапты қоюдың субъекті затты өз ... ... ... иесі ... ... Ал ... субъекті – меншік құқығын
өзінің іс әркеті мен бұзушы болып табылады.
Азаматтық құқықтарды қорғау әдістерінің бір түрі ... ... ... ... ... ... басқару органын, жергілікті өкілді немесе атқарушы
органның не лауазымды адамның жеке заңдарға сәйкес келмейтін қалыпты немесе
жеке құжат ... ... мен ... және ... ... өзіне тиесілі
мүлікті иелену, пайдалану және оған билік ету жөніндегі құқықтары бұзылса,
мұндай құжат меншік иесінің ... ... ... адамның талап қоюы
бойынша сот тәртібі мен жарамсыз деп ... іс ... сот ... шығарған жағдайда мемлекеттік басқару
органдарының жергілікті өкілді немесе атқарушы ... заң ... ... құжаттары қолданылмайды. Аталған құжаттарды шығару салдарынан
меншік иесіне келтірілген ... ... ... ... басқару органының
тиісті бюджет қаражатынан толық көлемінде өтелуге тиіс.
Меншік иесі емес, бірақ келісім ... ... заң ... ... тұлға – меншік құқығын азаматтық құқықтық әдістерін қолданылуына
мүмкіндігі бар.[13,68]
Мүлікті ... ... ... және ... ... заң тек қана меншік иесіне ғана емес, басқа ... ... ... ... ... ... бір ... деген өз құқығын қорғау үшін азаматтық
құқықтық талаптарды заң, немесе келісім негізінде мүлікке ие ... ... ... қоя алады. Әр түрлі азаматтың құқықтық талаптар арқылы заң
негізінде мүлікке ие болу ... ... – ие болу ... деп ... ... ... мен меншiк құқығын қорғау
1. Заттық құқыққа ... ... өз ... ... ... иеленудi қорғау жөнiндегi талап қою екендiгiн
көрсетедi. Бұған теориялық дәлелдеме ретiнде Римнiң жеке құқығы ... ... ... иеленуден шыққан», - деген ұғым бар.[14,168]
Ал ондай иелену қайдан шығады деген орынды сұрақ туындайды. Қоныстану
да, ... та ... ... ... бола ... иелену мен иеленудi қорғау меншiктiң заттық құқық қасиетiн
тудыруда айтарлықтай рөл атқарады.
Азхаматтық-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... өзiне қайтару немесе өзiнiң затын ... жою ... ... ... қайтару туралы азаматтық талапты
виндикациялық талап, ал ... ... ... жою ... ... деп ... ... АК-тiң 260-бабында төмендегi түрде айтылған:
«меншiк иесi өзгеден заңсыз иеленген өз мүлкiн талап етуге ... ... иесi ... ... ... ... ... талап ете алады.
Затты иемдену оның заңды иесiмен жасалған келiсiмге негiзделмесе,
заңсыз ... деп ... Ал ... иесiнiң затын заңды ... ... ... ала ... ... да бар, ... заттың
заңды иесi оны игiлiгiне жаратып отырғандықтан ... ... ... ... бiр ... ... бiреуге бiр жылға өзiнiң теледидарын
жалдады делiк, ал үш айдан кейiн виндикация ... оны ... ... Мұндай ретте теледидарды жалдап алушы мүлiк жалдау мәлiмесi бойынша
иемденiп отырғандығын айтып, жалға алу ... ... ... ... ... ... бiздiң Азаматтық кодекс «заңды иеленушi» «заңсыз
иеленушi», «адал ниеттi алушы», ... ... ... ... ... адал ... иемденген адам деп өзiне зат сатқан адамның ол
затты сатуға құқығы жоқтығын, яғни оның өзi сатып ... ... иесi ... ... меншiк иесiнiң өкiлi емес екендiгiн бiлмеген және бiлуге
тиес емес адамды айтамыз. Зат иесi ... ... ... ... адал алушының адалдығы өзiн қорғап қалады. Айталық, меншiк ... ... өз ... ... ... ... делiк, ал алған адам ол затты
үшiншi бiр адамға сатып жiбердi, ол үшiншi адам затты сатқан ... ... деп ... адал қателестi. Мұндай жағдайда меншiк иесi затты оны сатып
алған адамнан қайтарып берудi талап етуге құқысы жоқ, ол ... ... ... ... ... ... ... құнын) талап ете
алады.[16,131]
Егер мүлiк оны иелiктен айыруға құқығы ... ... ... ... мұны ... және бiлуге тиiс болмаса (адал алушы), мүлiктi меншiк
иесi немесе мүлiктi иеленушi берген адам жоғалтқан не ... ... ... не ... ... бұлардың еркiнен тыс өзге жолмен шығып
қалған ретте ғана ... иесi бұл ... ... ... ... ... мүлiк оны иелiктен айыруға құқығы жоқ адамнан ... ... иесi ... ... мүлiктi талап етiп, алдыруға құқылы (АК-тiң 261-
бабының ... ... сот ... ... үшiн ... ... бойынша
сатылған болса,Ак-тiң 261-бабының 1-тармағында көрсетiлген негiздер бойынша
мүлiктi талап етiп ... жол ... иесi ... ... жүргiзу, оралымды басқару, тұрақты
жер пайдалану құқығымен не заң құжаттарында немесе шартта көзделген өзге де
негiзбен ... ... де ... 259-264 ... көзделген
құқықтары болады. Бұл адамның өз иелiгiн меншiк иесiнен де қорғауға құқығы
бар.
Ақшаны немсе бағалы ... ... ... ұтыс ... ... лоторея билеттерiн адал ниетпен ... ... кең ... ... ... адал ... ... адамнан
меншiк иесi ұрлатқан немесе ол жоғалтып алған ... да ... ... ... ... Оның себебi мынада, ұсынушы арқылы ақша мен бағалы
қағаздар қолдан қолға тез ауысып кете ... ал ... өзi ... ... бiр
адамның меншiгiне берген адамның оған құқылы екендiгiн және ... ... ... ... ... өзара есептесуiмен қатар жүредi. Меншiк
иесi виндикация негiзiнде өз мүлкiн талап ете отырып, арам ... ... ... кезiнде өзi алған немесе алуға тиiс болған
табыстардың бәрiн қайтаруды ... ... ... ... ... ол ... оның заңсыз иеленудi бiлген немесе бiлуге тиiс болған, ... ... ... туралы талап қою хабарламасын алған кезiнен ... ... ... тиiс ... ... ... ... етуге де құқылы.
адал ... өз ... ... ... ... табыс есептелетiн
уақыттан бастап ол ... ... ... ... меншiк иесiнiң
өтеуiн талап етуге құқылы. арам ниеттi иеленушi мұндай ... ... сот ... деп тапқан реттерде толық немесе iшiнара алуға құқылы.
Заңсыз иеленушi өзi ... ... егер олар ... ... ... ... өзiндк қалдыруға құқылы. егер жақсартуларды бұлайша
бөлу мүмкiн болмаса, адал ... ... ... ... ... ... ... бiрақ бұл зат құқығының ұлғайтылған мөлшерiнен ... Ал арам ... ... ... құқығы жоқ.
Виндикацияның объектiсi барлық жағдайда бәз қалпында сақталған тек
дербес күйiндегi белгiлi бiр зат қана бола алады. ... ... ... ... ... болатын белгiлерi бар ... ... ... ... бiр мөлшерде талап ету туралы) немесе бәз ... ... ... ... жай ғана жөндеп қоймай, сонымен қатар
түбiрiмен қайта салуға қатысты) ... ... ... оның ... оны ... мүлiкпен ауыстыру немесе сондай тектегi әрi
сападағы зхатпен ауыстыру жөнiнде ... ... ... ... ... ... талаптан туындайды.[17]
Егер меншiк иесi өзiнiң затын иелену құқығын бұзушының тiкелей иелiгiнде
екендiгiнкөрсе, ол жоғарыда аталған талаптарды қоюға құқылы. бiрақ мұндай
жағдайда меншiк ... ... ... ... ... ... ... тек бұзушының ғана емес, заттыңсыз иеленген бұзушының, басқа тұлғаның
қарауында ...... ... Бұл ... ... иесi немесе
иеленушiнiң мүдделерiне сәйкес екi жағдай есепке алынады: ... ... қою ... ... иелену сипаты; екiншiден, меншiк иесiнiң
иеленуiнен мүлiктi шығару әдiсi.
Мұндай жағдайлар меншiк иесiнiң талап қоюын қанағаттандыруға негiзгi
шарты болады. Виндикациялық талап қою ... ... ... ... ... айтарлықтай дәрежеде заңсыз иеленушiнi адал ниеттi немесе адал
ниеттi емес деп тануға ... ... ... адал ... мүлiк екi жағдайда ... ... ол ... ... ... иеленсе (затты керi алу оған
мүлiктiк залал келтiрмейдi); ... ... ... ... жағдайында
меншiк иесiнен немесе басқа да заңды иеленушiден шығару тәсiлi қолданылса.
Егер бастапқы мүлiк меншiк иесiнен оның ... ... ... ... ... заңсыз үшiншi тұлғаға жалдап алушы арқылы сатылу), ол
адал иеленушiден оны талап ете ... ... ... нағыз меншiк
иесiне қарағанда контрагенттi ... ... ... ... толтыруды талап ете алады. Егер мүлiк оның меншiк иесiнiң иелiгiнен
еркiнен тыс шығып кетсе ... ... ... және т.б.), ол адал ... талап етiледi. Бұл жағдайда меншiк иесiнiң де әрекетi әлгi
айтқан иеленушiнiң әрекетi сияқты сипат ... ... ... ... ... бола тұрса да заңсыз иеленушi болып есептеледi. Әрине, мұндай
жағдайда, адал иеленушi үшiн ... ... ... оған ... ... ... ... талап (actio negatoria – терiске шығару талабы). Бұл
талап мүлiктi ... ... ... емес, мүлiктi (затты)
пайдаланудағы кедергiлердi жою туралы талап. АК-тiң 264-бабында ... өз ... ... ... ... байланысты болғанымен,
оларды бұзудың қандайын болса да жоюды талап ... ... ... ... ... сот ... иесi ... пайдаланғанда кедергi
жасайтын тәртiп бұзушының әрекетiн тоқтатуға және ондай әрекеттердi бұдан
былай ... ... ... шығарады. Айталық, үй иесiнiң көршiсi
гараждың есiгi ашылмайтындай етiп оның алдына ... ... ... меншiк
иесi өзiнiң автомашинасын не кiргiзе, не ... ... ... иесi
топырақты алып тастау туралы талап қоюға құқылы.
Қазақстан құқықтану ... ... ... қою әлi толықтай
зерттеле қойған жоқ. Мұндай талап қою түрiн егжей-тегжейлi ... ... ... ... ... ... ... меншiк иесiнiң өз мүлкiн
ойдағыдай ... ... ... ... жасайтын заңсыз әрекеттерi жиi
кездеседi, ал соттар мұндай талап қоюларды ... ... жиi ... ... етулер меншiк иесiнiң мүдделерiн қорғау жүйесiнде
қолданылады: мүдде негаторлық талап қоюдың алғышарты, сондай-ақ азаматтық-
құқықтық ... ... ... ... ... ... мүдделер заңды түрде маңызды мүдделер ... ... ... ... мүдде» нысанында немесе субъективтiк құқық ... ... ... ... меншiк иесiнiң мүддесi мүлiктi
пайдалануға жағдай туғызу және оның ... мен ... ... жою ... ... ... ... проблемаларын қарай келiп ғалым-цивилистер
«құқықты қиянат жасап пайдалану» деген ... ... ... ... ... ету ... қиянатпен пайдалануға қарсы маңызды құрал деп
есептейдi.
Негаторлық ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады, талап-арыз берушi соған сүйенедi (iс жүзiндегi ... ... ... ... ... ... ... деп есептейдi.
АК-тiң 264-бабы нақты жағдайларда жарияланатын негаторлық талап қоюды
айқындамайды, ол тек меншiк ... ... кез ... құқықтарын қалпына
келтiрудi талап етудi» бекiтедi. Негаторлық талап ... ... ... ... ... ... ... ие емес, бұл жерде талап қою
жарияланған сәтте бұзушылықтың бiр фактiсi болса жетiп ... ... ... қою ... ... заң ... тоқтатылса, талап қою
жүзеге аспайды, өйткенi, заңсыз әрекет жойылады, ал меншiк иесi келтiрген
залалдың өтелуiн мiндеттемелiк-құқықтық ... қою ... ... ете ... талап қоюды беру сәтiнде меншiк иесiнiң құқық өкiлеттiгiн
бұзу жалғаса берсе әрi оған зиян ... онда ... иесi ... ... қатиар заң бұзушылықты жоюға, келген залалды өтеудi талап ... ... ... ... ... қоюдың алғашқы әрi нақты
негiзi болып табылады.
Мұндай талап қоюдың екiншi негiзi меншiк иесiнiң өз құқық ... ... және оған ... етуiне мүмкiндiк бермей немесе ... ... ... ... ... кедергiлер әртүрлi болуы мүмкiн.
Бiрақ кез келген жаңдайда ... иесi өз ... ... бере бiлуi ... талап қоюды жариялау үшiн екi талап ету де ... ... ... ... ...... болса, екiншiсi – салдар болады.
Негаторлық талап қою негiзiнен оның пәнiнiң айырмашылығына келсек, ол
жауапкер тарапынан заң бұзуы ... ... ... ... болып
табылмайды, қайта бұл бұзылған құқықты түзеу немесе қалпына келтiру жөнiнде
жауапкерге қойылатын талап. Бұл ... ... пәнi ақыр ... ... ... сипатына байланысты иелiк ету мен оны пайдалану мүмкiндiгiнен
айырылса, онда оның талабы әлгi ... ... ... ... ... Бұл ... сот жауапкердi өзiнiң күшiмен, құралымен өзi жасаған
кедергiнi жоюды мiндеттейдi, яғни құқық бұзылғанға ... ... ... ал ... ... зиян өндiрiлiп алынады. Жауапкер сот
жүктеген мiндеттi орындамайтын болса, талап арыз берушi өз ... ... ... оған ... ... сот арқылы жауапкерден өндiртуге
құқылы.
Кейде меншiк иесiнiң талабы құқық ... ... ... ... ... тыйым салғызу болып келедi. Ондайда сот жауапкердi бұдан
былай заңсыз ... ... ... ... сол ... ... ... жол бермейдi. Құқық бұзушылықпен болған салдарды түзеу
жөнiндегi талап заңсыз әрекеттi алдағы ... ... ... қоса ... ... ... ойымызша, негаторлық талап қоюдың мазмұнын өзгерту қажет, яғни
бұзушылықтың салдарын түзеу талаптарын шектеп, негаторлық қорғау ... ... ... ... ол үшiн ... ... тек ... иесiнiң
құқығын бұзғанда емес, оны бұзу қаупi туындағанда да ... ... ... қою шын ... ... ... тек ... пайдалануға
ғана бағытталмауы керек, сонымен бiрге ол ... ету ... да ... орыс ... ... заттық-құқықтық талаптар санатына
меншiк құқығын тану жөнiндегi талап қоюды да жатқызады.[19,485] ... КСР ... заңы да ... сондай-ақ қазiргi қолданып жүрген заң
да (АК) ... ... тану ... ... ... қоюдың ешбiрiн де
қарастырмаған.[20,438-439]
Меншiк құқығын тану жөнiндегi мүмкiн болатын ... ... ... ... қою ... әдеттегi заттық-құқықтық талап қою құрамында
қаралады.
3. Меншiк иесi болып табылмайтын иеленушiнiң құқығын ... ... заңы тек ... иеленудi ғана таныды.
АК-тiң 265-бабында әрi АК-тiң 259-264-баптарында қаралған құқық меншiк
иесi болып табылмайтын тұлғаға да ... ... ... ... басқару, жердi тұрақты пайдалану не басқа негiзде заң актiлерiне
де ... ... ... ... ... ... ... иелену құқығына ие
болады.
АК-тiң 265-бабының мазмұнынан тұлғаның меншiк иесi болғанымен ... ... ету ... ... ... қою ... берiлгенiн көремiз,
әдетте ондай тұлға бөтеннiң мүлкiн заң немесе шарт негiзiнде ... ... ... ... болып аталады. Бұл көбiне көп ... ... және т.б. ... ... Қазақстан Республикасының
азаматтық заңдары бойынша титулы жоқ иеленуге АК-тiң нормасы жүрмейдi, яғни
ол қорғауды пайдалана ... иесi ... ... ... құқығын қорғау иеленушiнiң
мүддесi үшiн ғана емес, ең алдымен меншiк иесiнiң өзiнiң мүддесiне керек.
Басқа бiреуге өз ... ... ... ... иесi ... ... ... қорғалатынына сенiмдi болатынына, сондай-ақ өзiнiң иелiгiндегi заттың
да қорғалатынына шүбә келтiрмейдi. Меншiк иесiнде ... ... ... ... түсуiне мүмкiндiк бермей, ... ... ... сонымен қатар мүлiктi өз мүлкiн басқа бiреуге бергенде
оның қайту-қайтпауына тәуекел етер едi, өйткенi, оның ... ... ... ... оны ... ... ... жағдайда талап ете
алмайды.
Иеленушi де мұндай жағдайда қиындыққа душар болар едi, өйткенi, ол
жойылған ... ... ... ... өзге бiреуден қайтарып алып, меншiк
иесiне өтеудi жүзеге ... ... ... ... шарт ... ... заңмен алынға иеленуге
иеленушiнiң титулдық құқығы меншiк құқығынан туындайды. Бұл ... ... ... үшiн ... ... әдiстермен заң
шығарушыға титулды иеленушi құқығын қорғау үшiн қолдануға мүмкiндiк бередi.
Виндикациялық және негаторлық талап қою ... ... ... құқықтық қатынастарда заттың иесi болып табылмайтын үшiншi
тұлға болады. Сонымен бiрге ... ... ... ... немесе
негаторлық талап қою құқығы да берiледi. Ак-тiң 265-бабында ... ... ... ... ... бар деп атап көрсетiлген. Титулды
иеленушiге заңсыз иеленушiден мүлiктi талап ету ... ... ... ... ... ... асады. Мысалы, адал иеленушiнiң алған
мүлкi ... ... ... ... ... ... ... шықса,
қайтаруға жатады.
Залалды өтеу сот қорғауының әмбебап нысаны болып табылады. Азаматтық
құқықта қолданылатын «залалдар» ... ... ... ... тап сондай ұғымнан айтарлықтай ерекшеленедi. В.И.
Кофман пiкiрiнше, залалдар экономикалық категория ретiнде құқық ... ... ... ... ... «зиян» және «нұқсан» категориясынан айта бiлу керек.
Заң әдебиетiнде залалды келген нұқсанның ... ... ... да кездеседi, әңгiме бұл арада заңсыз әрекетпен бiр ... ... ... ... ... болып отыр.[23,100]
Зиян ұғымы әркез ақшалай нысанда бола ... ... ... да бұл
ұғым залалға қарағанда әлдеқайда кең ұғым. Бұл орайда О.С. ... ... яғни оның ... зиян ... ... залал дербес ұғым, зиян
заттық және әлеуметтiк мағынада қолданады дейдi.[24,103]
Азаматтық кодекс «залал» және «нұқсан» ... ара жiгiн ... ... нұқсан залалдың құрамдас бiр бөлiгi болып табылады (АК-тiң 9-
бабының 4-тармағы). Егер ... ... ... болсақ, ол ақшалай
мiндеттемеге қатысты.
Азаматтық заң залалды толық өтеу ... ... ... 9-
бабының 4-тармағына сәйкес құқығы бұзылған тұлға, егер заң ... ... ... ... ... залалды толық өтеудi талап ете
алады.
Залал дегенiмiз құқығы бұзылған тұлғаның жасаған немесе жасауға ... оның ... ... ... зақымдануы (нақты нұқсан), сондай-
ақ сол адамның құқығы бұзылмаған болса, дағдылы ... ... ... ... бiрақ алынбай қалған табыстары (айырылып қалған пайда)
болып табылады.
Залалды толық өтеу принципiн қолдану жәбiрленушi жақтың, ... ... иесi мен ... ... ... ... ... өлшенедi.
Кеңес Одағы кезiнде бұл қағида сөз жүзiнде айтылса да, толық көлемде
қолданған жоқ, ... бұл ... ... ... пайдамен
байланысты болды. [25]
Жаңа заң бойынша залалды өтеудiң мәнi ... ... ... ... ... келтiрумен бағаланады, мұның өзi қамтамасыз
етедi. Залалды қалпына келтiру кезiнде меншiк ... ... ... ... алуына жол берiлмейдi. Мұндай проблема залалдар мөлшерiн айқындаудың
нақты реттеу мен ... ... ... шешiледi. Өкiнiшке орай қазiргi
қолданылып жүрген азаматтық заңдарда залалды бүге-шүгесiне дейiн есептеу
әдiстемесi ... ... ... сот ... ... түзетiлуi
қажет.
АК-тiң меншiк құқығы мен өзге де заттық құқықтарды ... ... ... ... ... енбеген) меншiк иесiнiң құқығын
қорғауға ... екi ... ... ... 1) ... ... негiздер
бойынша оның құқығын тоқтату кезiнде (АК-тiң 266-бабы); 2) ... ... ... ... ... бұзатын билiк органының, басқарудың және
лауазымды ... ... ... жеке ... шығару кезiнде (АК-
тiң 267-бабы).
Бiрақ та аталған нормалар мен қаралған құқықтық құралдар заттық-
құқықтық ... ... ... қатысты бола алмайды. Сонымен қатар, егер
Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ... тоқтатылса, меншiк иесiнiң мүддесiн ... ... ... яғни ... ... қою ... жүзеге асырылады.
Сондай-ақ мiндеттемелiк-құқықтық талап қою арқылы билiк органының,
басқарудың және ... ... ... ... ... залалдар өтелетiн болады (АК-тiң 267-бабының 2-тармағы).
Жалпы алғанда қазақстандық азаматтық құқықтық залал ... ... ... айырылып қалған пайда), тәртiбi мен оны өтеу мөлшерi жағынан
роман-герман жүйесiне тән келедi. ... ... ... құқыққа» қатысты
елеулi ерекшелiктерi бар. Мәселен, залалдың маңызды ерекшелiгi оның өтеу
сипатын еншiлеуi дер ... ... ... ... алуға
жатпайды (мысалы, АҚШ-тың Бiрыңғай сауда кодексiнiң 1-106 бабы былай дейдi:
«құқықтық қорғаудың құралын еркiн ... ... ... мүлкін жалпы мемлекеттің қажетін өтеуге алу
және салық өндіру барлық мемлекеттерде ұлттық ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика реттеу
тәсілі болып табылады.Тарихта ... ... ... ... ... пайда болған, яғни арнайы заңдар негізінде
жеке меншікті ... ... ... Жеке ... мемлекеттің
меншігіне төлемсіз экспропарция негізінде (тартып алу) немесе бұрынғы
меншік иелеріне ... бір ... ... ... ... ... ... кезінде негізінен жеке меншік
иелігінен мемлекеттің меншігіне қайтарылусыз алу ... ... бұл ... ... ... ... ... талабы
болды. Қазіргі уақытта меншік құқығын мемлекеттің шешімімен ... ... қана ... көрсетілген жағдайларда меншік иесіне тартқан зиянын толық
қайтару арқылы жүргізіледі.
Меншiк құқығының бұзылғаны үшiн ақшалай өтем ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы
– меншiк құқығын қорғаудың негiзгi әдiсi қорғаудың ерекшеленетiн (заттық),
әдiсi болып табылады. Мұндай ... ... түсу үшiн ... заңының 97-бабын келтiруге болады, залалды өтеу туралы талап
ету затты бәз қалпында қайтару мүмкiн болмаған жағдайда ғана орын ... ... ... иесі ... ... ... арасындағы қатынастар
мен меншік иелерінің өз мүлкіне билік жүргізу құқықтары құрылтай шартымен
немесе сол сияқты келісіммен ... ... ... берілген мүлікті және оған смета бойынша
белгіленген қаражат есебінен сатып алынған ... өз ... ... ... ... ... оған ... етуге құқығы жоқ. Егер құрылтай
құжаттарына сәйкес мекемеге берілген, ондай қызметтен алынған табыстар ... ... ... сатып алынған мүлік мекеменің ... ... және жеке ... ескеріледі.
Қазыналық кәсіпорын өзіне бекітіліп берілген мүлікті сол мүліктің
меншік иесінің келісуімен ғана ... ... ... оған өзгеше әдіспен
билік етуге құқылы.
Қазыналық кәсіпорын, егер заңдарда өзгеше ... өзі ... ... ... ... ... ... бөлу тәртібін оның
мүлік меншіктеуші белгілейді.
Толық шаруашылық жүргізу құқығы – бұл ... ... ... мүлікке ие болу, пайдалану және билік ету ... ... ... ... бар кәсіпорын өзіне билік етуге берілген
мүлікте үш бағытта басқарады.
Біріншіден: жаңа кәсіпорындарды құру, оның ... ... ... ... құру ... ... Кәсіпорынға тиесілі мүліктің өз мақсатында
пайдалануы мен сақталуына бақылау жасау.
Толық шаруашылық жүргізу құқығының ... тек қана ... ... ... Бұл ... ... кез-келген формасына
негізделген кәсіпорын немесе еншілес кәсіпорын ... ... ... ... ... ... болып, алдымен өндіріс кәсіпорын,
сосын оның мүліктік комплексі болып ... ... ... ... ... ... тұрады, басқа да оның балансында тұратын
бағалы заттардан тұрады. Олардың жинағы оның жарғылық қоры ... ... ... ... жүргізу құқығының субъектісі ретінде
мүлікке ие болады, пайдаланады және билік етеді. Ие болу ... ... ең ... өз ... ... материалдық бағалы заттарды,
негізгі құралдарды, товарды материалдық бағалы заттарды, ... ... ... да ... ... Ол үшін үнемі бухгалтерлік инвентаризация
жүргізіліп отырады.
Пайдалану құқығы белгілі шаруашылық және әлеуметтік мақсаттар үшін ... өтеу үшін ... Ол үшін ... іс-әрекетін
кәсіпорынның өніміне деген сұранысқа сай ... ету ... ... жасалған әр түрлі мәмілелер формасында
қолданады. Мысалы: шығарған тауарды, тұтынушылар мен ... ... ... ... ... ... ... төлеп болған соң
қалған бөлігі кәсіпорынның билігіне ... де, оны не үшін ... ... ... өзі ... ... кәсіпорын қандай қорларды қандай
мөлшерде құру керек екенін және қандай мақсаттар үшін ... ... ... шешеді. Негізгі және айналмалы құралдарды кімге сату керек ... ... ... тартуын өзі белгілейді.
Мүлікке билік ету құқықтарының негізгілерінің бірі – мүлік жарамсыз
болған жағдайда ... ... ... ... не ... ретте, оны
(мүлікті) өз балансынан шығарып тастауға құқығы бар.
Кәсіпорын өз алдына материалдық ... ... егер олар ... ... ... ... балансынан шығарып тастай алады.
Толық шаруашылық жүргізу құқықтарымен бірге оның субъектілерінің толық
мүліктік жауапкершілігі бар.
Біріншіден: Құрылтайшы – ... ... өзі ... ... ... үшін ... бермейді.
Екіншіден: Несие берушілер кәсіпорынның мүлкі есебінен шығындарын
өтеуге құқығы ... ... ... да ... ... ... (табыстары) болуы мүмкін. Бірақ, бұл ... ... ... Өз ... тек қана ... ... кәсіпорындарынан кетер
кезде алады.
Мүлікке өз алдына билік ету құқығы. Ол ... ... ... немесе басқа мүліктің белгілі бір түрлеріне еркін ие болады,
пайдаланады, билік етеді.
Сөйтіп мемлекет мүлкі есебінен алынған ... осы ... ... ... да, ... өз алдында құқықтық реттеу ... ... ол ... ... ... ... кең пайдалануға мүмкіншілік
беруі керек.
Бұл құқықтық ... - ... ... болады.Мысалы, мекемелер,
іс-әрекеті ұқсас қоғамдық ұйымдар мекемелер, ... ... оқу ... қызмет көрсететін мәдени ағарту ұйымдары.
Ендеше, айтылып жатқан құқықтың ... ... ... белгілі бір түрлері ғана, өзінше ... ... ... ... ... ету ... өзіне ішіне «үштік» құқығын алып, бөтен
мүлікпен шаруашылық ету қатынастарын реттейді.
Оралымды басқару құқығы ... және ... ... ... есебінен
қаржыландыратын мекеменің меншік иесінен мүлік алған және өз ... ... ... ... және ... мақсатына сәйкес
заң құжаттарымен белгіленген шекте сол мүлікті иелену, пайдалану және оған
билік ету құқығын жүзегеасыратын қазыналық ... ... ... табылады.[26,279]
Оралымды басқару құқығы негізгі және айналымды ... ... ... қатар бұл құқықтың объектілеріне мекемелерге бюджеттен
бөлінген ақшалай заттар жатады. ... зат, ... ... ... ... иесі ... берген сметамен қатаң түрде жұмсалады.
Сметада көрсетілген ... ... ... және ... ... ... ол ... құралдар, бюджеттен ерекше ... ... ... ... осы ... үшін бөлінеді. Мекеме өзіне
бекітіліп берілген мүлікті басқа біреуге сатуға (отчуждать) құқығы жоқ.
Осы деңгейден оралымды басқару ... шегі ... тұр. ... ... ... ... ... «үштік» (триада) өкілеттігін
өз еркінше қолдана алмай, тек қана ... ... ... ... Бұл ...... тұлғаның жарғысында көрсетілген іс-әрекеттің
мақсаттарымен;
Екіншіден – меншік иесінің тапсырмаларымен ... ... ... ... ... бекіту);
Үшіншіден, мекеменің белгілі бір қатаң түрде құрылатын және жұмсалатын
мүлігін немесе мүліктің қорларын құрумен ... ... ... құқықтың ерекше объектісі болып табылады.
Мекеме өзінде бар мүлікке әр түрлі екі заттай құқығы ... ... ... құқығы.
Екіншіден, өз алдына иелік ету құқығы.
Заңда көрсетілген кейбір ... ... ... ... пайдалану
шектелуі мүмкін. Мысалы: сервитуттық құқықтар. Заттай құқықтың шектелуінің
себебі, ... ... ие ... ... ... ету объектілігі толық
пайдаланбайды да, тек қана олардың кейбіреуіне ғана өкілеттілігінен ... ... өзі ... құқықтың шектелуі заңда көрсетіледі, немесе меншік иесінің еркімен
белгіленеді.
Залалдарды өтеудiң осы ... ... ... ... мен ... ... ... қорғауда маңызды аспект бой көрсетедi. Меншiк құқығы
мен басқа заттық құқықтарды қорғаудың проблемаларына салыстырмалы ... ... ... ... ... ... яғни ... құқығын
бұзуды жоюдың мүмкiндiгi, құқық бұзылғанға дейiнгi жағдайды қалпына
келтiру, ... ... ... ... ... ... құралдарына
тiкелей байланысты болады. Демек, Қазақстанның цивилистiк ғылымының аса
маңызды мiндеттерiнiң бiрi заттық құқықтарды ... ... ... ... ... Бұл ... өркениеттi елдердiң тәжiрибесiне сүйенген
жөн, сонда ... ... ... ... ... ... ... Жерге меншік құқығының жалпы сипаттамасы
Қазақстан Республикасының нарықтық ... өту ... ... ... яғни ... меншік пен жеке меншік құқығын кешенді
зерттеу, оның ғылыми жетістігін жаңадан қабылданып жатқан заңдарда қолдану-
құқық жүйесіндегі аса маңызды ... ... ... жер ... жер ... тиімді пайдалану мен қорғауда осы айтылған ғылыми
жетістіктерге сүйенеді және оны алдыңғы ... ... деп ... тірі жан ... мекені, өмір азығының негізі. Ал
эволюциялық дамудың барысында азық-түлік өнімдерін өндіру ісіне шексіз
дерлік ... ... ... жан ... ішінен адамның ғана қолы жетті.
Жер-негізгі табиғи байлық және экономикалық құндылық, қоғам
тіршілігінің ... ... ... негізгі қызметі- оның сол территорияда
тұратын халықтар өмірінің және іс-әрекеттерінің, қызметінің негізі болып
табылатындығында. Сонымен қатар, жердің ерекше табиғат ресурсы ретінде
қорғалуын және ... ... ... ... ... құқықтық
нормаларды құру үшін маңызы бар бірқатар негізгі қасиеттері бар.
Жер сияқты сол территорияда тұратын халықтың өмірі мен іс-әрекет,
қызметінің негізі болатын ... ... ... ... және ... ... Жер қойнауларының энергетикалық қорлары қайта қалпына
келмейді, бірақ күн, жел, атом энергиясы сияқты альтернативалары бар. ... ... бар, олар іс ... ... керек жағдайда ащы
суларды тұщыландыруға болады. Бірақ жердің, ең алдымен адамның тіршілік ету
орны ретінде орны толмайды. Сондықтан да ... ... үшін ... орны ... ... мемлекеттік шекараларымен шектелген тіршілік ету орны
ретіндегі жерлері бар. Жердің адам өмірінің негізі ретіндегі ерекше қасиеті
оның табиғи құндылығын, флора, яғни өсімдік ... ... және ... ... өңдеу ісін жүзеге асыра отырып, адам өзінің қажеттілігін
қанағаттандыру үшін табиғи өсу процесін жандандырып, өз қажетіне
бағыттайды. Бір ... ... жер ... ... келетін өндіріс
ресурсы.
Жер бүкіл экологиялық жүйені байланыстырушы түйін болғандықтан, оны
пайдалану, оған қандай да болмасын әсер ету- ... ... ... да ... ... ортаға да әсерін тигізеді.
Жердің басты қасиеті- адам қоғамының тіршілігі мен оның ... ... болу ... ... ... Сонымен қатар, жер өзіне
деген субъективтік заттық құқықтардың іске асырылу ерекшеліктерін қатаң
сақтауды ... ... ... ... пен оның ... ... ... пайдалану және қорғауға байланысты іс-әрекетінің шектерін де
анықтайды.
Жерді ұтымды пайдалану ... - ... ... ... ... кезде жердің басқа да табиғат факторларымен пайдалы өзара әрекетін
есептей отырып, максималды жетістікке жету және жердің қандай да ... ... ... ретінде, ауыл шаруашылық өндірісіндегі басты
өндіру құралы ретінде ... ... ... ... ... ... талаптары көп қырлы және ақырында жердің экономиканың әр түрлі
сферасындағы ... ... ... ... ... мен ... ... бола тұра және шектеулі сипатты болса да, жер ... мен ... ... ... ... үшін ашық ... ... меншік қатынастарын құқықтық реттеу проблемасы әр уақытта да
маңызды болды және маңызды бола бермек. Қазақстан ... ... ... ... ... деп ... «Жеке меншік институттары жерге деген құқықтың, сондай-ақ
меншік құқықтарын және келісім-шарттардың орындалуын қорғайтын заң жүйесін
құрудың есебінен нығайтылады» деп атап ... ... тек ... ... ... және ... ресурсы
ретіндегі құқықтық режиміне ғана қатысты емес, жеке адамның құқықтық
статусының, сонымен қатар шаруашылық іс-әрекетке қатысушы тұлғалардың ... мен ... ... мен ... негізі болып табылады.
Жерге меншіктік қатынастарды құқықтық реттеу экономикалық, саяси,
құқықтық сипаттағы өзгерістер жағдайында іске асырылуда.
Қоғамның экономикалық жүйесіндегі өзгерістер бәрінен бұрын көп ... ... ... жекешелендіру процестерімен және қазіргі бар
жерге меншік нысандарының негізінде жер нарығын түзеу процестерімен тығыз
байланысты.
«Ғылыми зерттеулер- деп ... ... ... жер
қатынастарын реттейтін нормалардың өрісін жетілдірумен шектелмей, ол
нормалардың әлеуметтік-экономикалық тиімділігін де анықтап беруге тиіс».
Жердің тұлғаның ... ... оның ... және ... ... етіп, аса маңызды рөл атқаратынын қоғамдық даму үрдісінің
өзі дәлелдеп отыр. Сондықтан да болар, барлық кезеңде және ... ... ... ... ету ... үшін күрес бір сәт те толастаған емес. Бұл
күрес ... ... ... ... ... негізі болды. Адам
баласының жерге деген, оған билік етуге деген ұмтылысының белгілі дәрежеде
объективті негізі бар.
Қоғамдық ... ... ... ... ... қатынас адамзат
қоғамының даму сатыларының ерте бастауының өзінде аса маңызды орын алған.
Ақиқатына келер болсақ, құл иеленуші қоғамда да, ... ... да ... ... ... ... ... құқықтық жүйенің негізгі
мәселесі болып табылады.
Сондықтан да жер құрылымы мәселесі, жерге меншік формасының мәселелері,
жерге қауымдың иелік формасы, ең аяғы жеке ... жер ... ... ... көне ... мен феодализмді зерттеуде аса маңызды орын алды.
Ең алдымен құл иеленуші қоғамдағы жер қатынастарының екі типін- көне
Шығыстағы жер ... мен ... ... жер ... ... ... Құл ... қоғамындағы жер қатынастарының мысалы ретінде көне
Вавилондағы жер ... мен ... ... жер ... ... Көне ... мемлекет пен құқық жер қатынастарын
зерттеуде өте қажетті мәлімет ... ... ... ... ... айтсақ, көне Вавилон көне шығыс құл иеленуші қоғамының типтік мысалы
бола алады. Бұл құл иеленушілік қоғам, сол қоғамға сай, антикалық құл
иеленуші ... оның ... ... ... ... тән ерекшелігі
бар (Грекия, Рим). Көне Вавилондық патшалықта жердің төмендегідей бөлініс
категориялары болды: сарай иелігіндегі жерлер, храм иелігіндегі ... ... ... жеке ... ... ... ... Рембоның пікірі бойынша, дәл осы жағдайда мәселе ... ету ... ... ... ал ... пікірімізше жерді пайдалану құқығы
ғана көрініс тапқан. Олай дейтініміз жерге билік, ... ... ... ... тек қана ... ... қасиетін пайдалану және одан
кіріс кіргізу мәселесі ғана көрініс тапқан. Жерге меншік ... ... ... ... жерге қатысты барлық реттеу жүйесі,
иелік ету құқығы соның қолында болды. Жер ... ... ... ... ... ... етіп, оны жұмсау мүмкіншілігін де Вавилон патшасы
шешетін.
Жерге жеке меншік нысаны рим құқығында қандай болды және ... неде ... ... ... ... ... ... осы мемлекеттің
тарихына шолу жасайық. Көне Римдегі жер құрылымының ерекшелігін,
«классикалық- антикалық» форма ретінде көрсету үшін, алдымен рим
қауымдастығы мен оның ... ... ... білу ... ... қала
құру жағдайындағы, рим қауымдастығының өзіндік ерекшелігін, атап айтар
болсақ, ол- рим қауымдастығы ерекше саяси ұйым ретінде ... ... ... рим жері ... екі ... ... ... тапты:
мемлекеттік жер ретінде, сондай-ақ жеке меншік жер ретінде. Өйткені, рим
азаматы- ақсүйек, мемлекет- қала ... ... ... рим
азаматы ретінде жеке меншік иесі болып танылды.
Кеңес дәуіріндегі Қазақстанның тарих ғылымында көшпелі қазақтардың
феодализм негізін малға жеке меншік құрады, ал жер ... ... ... ... ... орын ... Бұл салада өткір қадамды отандық ғалым, ҚР
ҰҒА- ның академигі А.Е.Еренов ... ... ... бойынша, көшпелі
малшылардың өндірістік қатынастар жүйесінде анықтаушы орынды ... ... ... ... ... жеке ... айналған жердің бірнеше объектісі, кең
мағынада алсақ сол жерде өскен төрт ... мал ... Малы көп, ... ... ... ... жеке меншік иелік етудің бастауы болып соның
негізін қалады. Ғалымдардың көбі малға жеке меншік иелік ... ... ... ... ... ... ... сүйеніп, малға соғылатын
түрлі таңбаның пайда болуымен байланыстырды.
Төрт түлік малдың жеке меншік объектісіне ... сол ... ... ... ... ... түрімен қайшылыққа ұшырады.
Өйткені, жерге меншіктің мұндай түрі ... ... ... дамуына белгілі мөлшерде кедергі жасады. Бұл күресте жеңіс
қашан да ірі мал иелері жағында болды, өйткені олар өздерінің малдарын
жайылыммен ... ... ... еді. Мал ... қарқындап өсуі және
мал шаруашылығының дамуы, жайылымды кеңейтіп, оны өзінің қарамағына алуға
ірі ... ... ... ... ... ... кезең- кезеңімен, әлсін-
әлсін қайталанып отырған жұт, табиғи апаттар малдың жаппай қырылуына әкеп
соғып, малшыларды ауыр жағдайға қалдырған кездер де болды. ... да ... ... ... ... ... мал ... аман сақтап қалудың ең оңтайлы
жолы малға жайлы, құнарлы жайылым мен (жайлау, қыстақ, күзеу) жыл он екі ай
қамтамасыз ету ... ... ... соны өз ... ... ұмтылды.
Қауымдық жер қатынастарының ыдырауына объектінің жеке меншікке ... ... Бұл ... «ең ... ... жайылымға ие болу» дейді
көшпенді түркілердің көне тарихын зерттеуші- ғалым.
Қыстақ, қысқы жайылым ... ... ... жер, ... ... жеке меншікке айналдыру ірі байлардың, белгілі адамдардың
құзырында болды.
Белгілі ру, тайпадан ... ірі мал ... ... ... ... қарату арқылы, қарапайым қауым мүшелерінің ығысып, басқа
жерлерді басып алуына апарып соқтырды. Аздаған қауымдық иелігіндегі жерлер
біртіндеп сол байлардың қолына көшуі ... еді. ... өзі ... көшпелі мал шаруашылығын жеке дара жүргізуге материалдық
негіз ретінде қалыптастыру ... сай ... ... ... ғалымдарының пікірі бойынша, Қазақстанда көшпелі
аудан жағдайында ХХ ғасырға дейін жерге феодалдық меншіктің ... емес деп ... Бұл ... ... ... ... Оның пікірінше, бұл көзқарас тарихи шындыққа қайшы келеді.
Жер ... ... ... ... ... ... алға
шығып, тез пісіп жетіледі. Қолдан суармалы жерлерде жерге иелік етуді
жекешелендіре жүргізу аса маңызды мәнге ие болды. Қолдан ... ... ... алу суландыру жүйесіне де иелік етуге апарып соқтырды.
Сонымен, бұл процесс ... ... ... ... ... ... жер қатынастарының қалыптасуы туралы айтқан кезде, монғол
шапқыншылығын айтпай кетуге болмайды. Сол шапқыншылық салдарынан Қазақстан
территориясының барлығы дерлік және ... ... ... ... қол ... қалды.
Б.Я.Владимирцев моңғолдардың феодалдық қарым-қатынасының негізін
көптеген құқық нормасы мен жазу түрінде қалған қолжазбалар ... ... ... ... ... жерінде негізінен феодалдық жер
қатынастары толығымен орнықты. Егер де көшпелі қазақтар өмірінде малға
меншіктік қатынас алғашқы қауымдық құрылымның ыдырауына ықпал ... ... ... ... ... ... құрылымның қалыптасуына
ықпал етті.
Кеңестік дәуірдегі жер қатынастары.
Қазақ жерлерінің патшалық Ресейге қосылуымен байланысты үкімет бұл
жерлерді Ресей мемлекетінің ... ... ... ... ... ... жер меншігі жойылды. Қазақ ауылдарындағы жер
қатынастарын реттеудің әдет құқығы нормаларына негізделген ... ... ... жер ... ... 1917 ... ... төңкерісінен кейін
орнықты. Большевиктердің помещиктер жерін конфискациялау және барлық жерді
мемлекет мүлкіне айналдыру туралы ... ... 1917 ... ... (8 ... ... Жер туралы Декретінде нақтылы жүзеге
асты.
Декреттің негізгі ережелері жерге жеке меншікті жоюға бағытталды және
жерді ортақ халық байлығына айналдырамыз деген ұранмен жүргізілді.
1918 ... 27 ... ... ... және ... депутаттарының
Бүкілресейлік Орталық Атқару Комитеті «Жерді социализациялау туралы»
Декретті қабылдап, онда ... ... ... ... ... ... шеңберіндегі жерге, жер қойнауындағы байлыққа, суға,
орманға және ... ... ... ... байлыққа деген қандай да
болмасын меншік мүлде жойылсын, жер ешқандай төлемсіз (ашық ... ... ... ... пайдалануына өтеді, жерді пайдалану құқығы кім сол
жерді өз еңбегімен өңдейді, соның пайдалануына беріледі, тек қана сол ... ... ... ... ғана, құнарлы жерден алған өнімнің
артығы және рынокқа өткізуге ыңғайлы ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қажетке пайдалану үшін өткізіледі,
астықпен сауда жасау, іште және сыртқа шығаруда мемлекет монополиясында
болмақ.
Тағы бір көрнекті ғалым, экономист- аграрник ... ... ... ... негізгі қағидаларын айқындап берді. Жерді мемлекет
мүлкіне айналдыру барысында жер меншік ретінде жалғыз меншік иесі-
мемлекетке ... ... ... ... ... мақсатында мемлекет
барлық мемлекет жерін басқарып, билік ету құқығына ие. Мемлекет өз құқығына
сүйене отырып, барлық жерлерді еңбек адамдарына, жалға беру түрінде ... ... ... ... ... ... шаруашылықтың ішкі
мәселесіне араласпайды. Жерге жоғарғы иелік ету ... ... ал ... ... бөлу ... ... жер ұйымдары
айналысады. Олар өзін-өзі басқару принципімен құрылған .
Кеңестердің IX Бүкілресейлік съезі 1921 жылғы ... ... ... ... қайта қарап, әрбір жер өңдеушіге түсінікті жер туралы
заңдар жинағын қабылдауды тапсырды.
БОАК 1922 жылғы 22- мамырда еңбек мақсатында жер ... ... ... 1922 жылы БОАК РСФСР- дің Жер кодексін қабылдады.
Сонымен, ... ... ... ... жер ... ... ... кең негіздегі құқығы мен оған кепілдік формальды түрде ғана
жарияланды. Ал шындығына келсек, күштеп енгізген колхоз-совхоз құрылымының
нәтижесінде, жерді ... ... ... ... ... ... Сондай- ақ, өз еңбегінің өнімінен, негізгі жылжымалы
мүліктерінен де ... Отан ... ... ... ауыл ... әскер мен
халықты тамақпен қамтамасыз ету жауапкершілігі жүктелді. Елімізге ет, сүт,
жүн көп ... ... ... Бірақ та республикада мал шаруашылығын тез
көтеруге шынайы мүмкіндіктер болмады: техника, жұмыс күші ... ... ... күш аз ... ... ... ... да оңай болған
жоқ.
Қазақстан Коммунистік Партиясының Орталық Комитеті қалыптасқан қиын
жағдайды ескере отырып, мал шаруашылығын сырт жайылым ... ... ... ... ... 20 ... гектар жер мал шаруашылығына арналған сырт
жайылым, жайлау, қысқа шөп ... жер ... ... ... кейінгі қалпына келтіру кезеңінде жерге орналастыру жұмыстарының
мазмұны мына бағытта жүргізілді: экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ақ сырт ... ... ... үшін
жерді ұзақ мерзімге пайдалануға беріліп, мал шаруашылығының дамуына ... ... да 1945 ... 1953 ... ... ... ... 6758- ден 3092- ге дейін қысқарып, азайды, яғни біріктіріліп,
ірілендірілді.
Жер құрылымын реттеудегі одан ... ... ... ... ... мемлекеттік шаруашылық- совхоздарға айналдыру процесі
арқылы жүзеге асырылды. Бұл ... ... ... ... қарқынмен
жүрді, оған дәйекті дәлел ретінде 1990 жылдың 1 қаңтарындағы жағдайға
сүйенсек, мемлекеттік ауыл шаруашылығы ұйымдарына бекітіліп берілген жер
көлемі 205 миллион гектар ... Бұл ... ... ... ... 92,2 %- ы еді. Социалистік дәуірдегі жер қатынастарын реттеудегі
мемлекеттік- әкімшілік әдіс КСРО мен одақ ... жер ... ... ... ... ... бекітілген. Оның өзі одақтас
республикалардың әрқайсысында жер туралы кодексті дайындау үшін базалық
(негізгі) қызмет атқарды. Осы Жер туралы Заңда ірі мемлекеттік ... ... ... басым мүмкіншілік беріп, соны негізгі
бағыт деп таныды. Жер ... ... ... араласуы мүмкін
болмады. Барлық жер мемлекеттің қолына өткендіктен, жеке адамдарға берілген
учаскенің көлемі ... ... аз ... ... ұзақ өмір сүрмеді, бірақ айтып кеткен жөн болар, кеңес
республикасы жер туралы заңдарға өз ықпалын тигізді. Сөйтіп, ... ... ... жер ... жаңа ... ... кезеңде КСРО- дағы жер қатынастарын қиын жағдайдан құтқару үшін
жасалған талпыныс 1990 жылы болды. Яғни ... жаңа ... ... КСРО Жоғарғы Кеңесі сол жылы жер туралы заңдардың жаңа
негіздерін қабылдап, онда жердің әлеуметтік қағидасы қалпына келтірілді.
Егеменді Қазақстанның жер ... ... жаңа ... ... ... 1991 ... 16 желтоқсанында
Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Мемлекеттік
Тәуелсіздігі туралы» Конституциялық заңын қабылдаумен басталды. Бірақ, ... ... ... ... КСР ... ... 1990 жылы ... Жер
туралы кодексінің жаңа редакциясында жатыр. Осы кодекстің 3- ... ... жері тек қана ... меншігі болып танылады
делінген. Бұл өте өткір, прогрессивтік шешім болып табылады. Өйткені, бұл
шешім одақтық ... ... ... ол ... жер «сол ... ... ... халықтың байлығы» деп көрсетілген. Бұндай «еркіндікке» бұрын
жол берілмейтін. Жер туралы кодекс Қазақстан Республикасында жер
қатынастарын 1995 ... 22 ... ... яғни Жер ... ... ... дейін реттеді. Жер туралы кодекс республикада жер құрылымына
реформа жасап, өзгерістер жүргізуде айтарлықтай маңызы ... және ... ... ... ... ... ... азаматтарына жер
учаскелерін алу құқығы берілді және жеке қожалық шаруашылығына алған жерін,
жеке үй маңындағы жерін, бау-бақша мен мал шаруашылығын, ... және ... т.б. ... еңбектен тапқан дүниесін мәңгілік мұра арқылы ұрпағына
беруге мүмкіншілік ... ... ... жер көлеміне қойылатын қатаң
шектеулер алынып тасталды; жер иелерінің қызметіне мемлекет, ... ... да ... ... ... ... ... салынды; жер иелері
мен жер пайдаланушылардың құқығы заңдастырылды; жерде өзінің еркін
шаруашылық жүргізуіне, ... ... ауыл ... ... ... етуі және оны сату арқылы пайда табуына, жерді жалға ... ... ... ... және өкілетті ұйымдардың жер қатынастарын
реттеудегі уәкілдігі кеңейтілген; жерге төлем төлеу белгіленген; жер дауын
шешу үшін сот ... рөлі ... ... ел ... ... ... алу не үшін керек болды дегенде, жерге реформа жасағанға
дейін барлық ел ... ... ... мен ауылдардың жерінің
құрамына кірді, ал заң бойынша олардың барлығы селолық атқару ұйымдарының
басқаруына ... ... да ... орналастыру ұйымдары жергілікті
ауыл әкімдерімен біріге отырып, жеке азаматтың қолында бар ... ... ... шөп ... жер, үй маңындағы бау-бақшаға қанша жер
қажет соны анықтайды.
1991 жылға дейін барлық жерді пайдаланушыларға КСРО бланкасымен
толтырылған жерге иелік ету туралы мемлекеттік акті ... ... ... туралы құжатты қайта тіркеу қажеттілігі содан туындап отыр, ал
егемендік алғаннан кейін, бұл ... жаңа ... ... ... ... жаңа ... ... көптеген жұмыс істеуді
талап етті, алайда нәтижесі де жаман болмады. Осы жұмыс ... ... ... ... мен ... ... сол жерді негізгі
бағытталған мақсатқа сай пайдаланып отыр ма, жоқ па, сол ... ... ... ... 1995 жылғы жаңа Конституциясы алғашқы рет
жерге жеке меншік құқығын орнықтырып, жерге мемлекеттік және жеке меншікті
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 22- желтоқсандағы
«Жер туралы» жаңа Жарлығы қабылданды. Бұл ... ... ... ... мен
жер пайдалану құқығына қатысты туындайтын жер қатынастарын жаңаша реттеп,
алғашқы рет сервитут институты мен басқа да жер- құқықтық нормаларды
қарастырды. ... ... ... жол ... Сол ... де, жер ... ... жетілдіру қажеттілігі туды. 2001 жылғы 24- қаңтарда «Жер
туралы» Заң қабылданды. Бұл акт төмендегідей бірқатар жаңа нормаларды
көздеді: жер ... ... беру ... ... жер ... ... туралы заңнаманың жаңа қағидасы т.б. Егер осыған дейін азаматтар мен
заңды тұлғаларға берілетін жер учаскелерінің көлемі заңға ... ... енді осы ... 35- бабына сәйкес тек заңмен реттелетін болды.
Сонымен қатар, бұл заң халықтың әлеуметтік қажеттіліктері мен ортақ
пайдалануына арналған елді мекен жерлеріне қатысты жаңа ... ... ... жер ... одан әрі жетілдіру 2003 жылғы 20-
маусымда Қазақстан Республикасының жаңа Жер кодексін қабылдауға дейін
жалғасты. Бұл кодекс 5 ... 21 ... 170 ... ... 2003 ... мамырында Қазақстан Республикасының Парламентімен қабылданған Жер
кодексі 2003 жылдың 20 маусымында Қазақстан Республикасының Конституциялық
Кеңесімен қаралып, ... деп ... ... ... ... ... ... сол қоғамдағы
экономикалық қатынастардың негізін құрайды, өйткені дүние жүзінің тарихи
дамудағы қай кезеңді алып қарайтын болсақ та, ... ... ... ... ... басқарылатын жоспарлы экономикадан
нарықтық экономикаға өту дегеніміз, ең бірінші меншікке деген көзқарастың
өзгеруі болып табылады. Қазақстан қазір ... ... ... ... жеке ... ... мен ... кәсіпкерліктің дамуы үшін тиімді
жағдайдың жасалуы т.с.с. Бұл процестің жақсы дамуы, меншік қатынастарын
құқықтық реттеу жүйесін барлық бағытта келісіммен және ... ... ... ... ... ... ... ондаған жылдар адамзат баласының
ең үздік өкілдері оған өз назарын аударып зерттеген. Алайда, жұмыс
теориялық дискуссия арқылы ғана бітпейді. Әлемді дір ... ... ... ... ... ең ... ... сол кезеңде
қалыптасқан меншікке деген қатынастан туындап, соны өзгертуге деген
ұмтылысқа жалғасып жатады.
Негізінен меншік термині ... ... ... қолданылып жатады.
Бір жағдайда бұл терминді «мүлік» немесе «зат» ... ... ... ... ... ... немесе «меншікке ие болу» деген
жағдайларында. Екінші бір жағдайда, бұл ұғым тек ... ... ал ... бұл ... ... ұғым, яғни заң категориясы-
меншік құқығымен теңестіріліп, сол ... ... ... ... ... ... мен ... меншікті
және меншік құқықтарын зерттегенде, К.Маркстің «Саяси экономиканы сынауға
кіріспе» және «Капиталистік өндірістің алдындағы формалары» деген
еңбектерінде берілген меншік туралы ережелерге сүйенеді. Негізінен ... ... ... ... ... ... ... біреу
ғана. Ол меншік ұғымының қоғамда қалыптасқан өндіріске және оның
нәтижесінде пайда болатын ... ара ... ... Осы ... ... ала ... ... меншік құқығы дегеніміз
не, меншік құқығымен реттелетін қоғамдық қатынастардың құрамы қалай, меншік
құқығының өзіне тән қандай белгілері бар және ... ... ... қалай ажыратуға болады деген сұрақтарды шешуге тырысты.
Меншіктің экономикалық қатынастары қоғамдағы мемлекеттік ... ... Бұл ... ... ... құқықтық
нормалар жүйесінде және меншік құқығын құрайтын институттарында көрініс
тапқан. Сонымен қатар, бұл мүліктің иесі екенін білдіріп, белгілі бір
тұлғаның ... ... ... бар екенін анықтап, осы белгілі шаралардың
негізінде қорғалуын да қамтамасыз етеді. Бірінші жағдайда, әрине,
объективті түрде меншіктік құқық ... сөз ... ... мағынада немесе субъективтік меншік құқығы туралы әңгіме болып
отыр.
Жерге меншік құқығы жер қатынастарының негізі мен мәнін ... ... ... ... мен ... ... құқықтың мазмұны (субъективті мағынада) меншік иесіне мүлікке
иелік етуге, пайдалануға және оған билік ... ... ... көрсетеді.
Көрсетілген құқықтық мүмкіндік, жалпы алғанда, меншіктің субъективтік
құқығы ретінде меншік иесінің заңды түрде іс-қимыл жасау мүмкіндігін
айқындайды және ол заң бойынша ... иесі ... ... ... қала ... Меншік құқығының мазмұнын ашу үшін, меншік иесіне
тиесілі құқықтық мүмкіншіліктің әрқайсысына жеке-жеке тоқталуымыз ... ... ... ... ... ... билігін қамтамасыз ету
мүмкіндігі. Мәселе, бұл жерде мүлікке шаруашылық билік жүргізу дегенде,
меншік иесі оның жанында ... ... ... ұғым ... ... мүліктен оның пайдалы табиғи қасиеттерін алудың,
сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі. Пайдалану, яғни
меншік иесінің өз ... ... ... тұтынушылық және басқа да
қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіншілігі. Жалпы пайдалану құқығы иелену
құқығымен өте тығыз байланысты, бірақ кейбір ... ... ... ... пайдалануға болады.
Билік ету құқығы- мүліктің заң жүзінде тағдырын белгілеудің заңмен
қамтамасыз етілуі. ... мына бір ... атап айту ... ... көбі көрсетілген құқықтық мүмкіндіктер меншік құқығының
бүкіл ерекшелігін толық ашып бере ... деп ... Бұл ... «Ең алдымен, меншік құқығы жоғарыда аталған меншіктің үш
құқығымен бітпейді... Меншік иесі аталған үш бірдей құқықтық иеліктен
айырылуы мүмкін және сөйте тұра ... ... ... ... мүмкін.
Шындығында да, сол арқылы мүлікті тәркілеп оны иелігінен алып, меншік
иесіне оны пайдалануға тыйым салып және ... ... ... ... ... бола тұрғанмен меншік иесінің «аз да болса» сол мүлікке
меншік құқығының күші қалады. Егер де, талап ... ... ... ... ... толық көлемде меншік иесіне қалпына келеді.
Былайша айтқанда, ... ... ... ... ... ... ... құқығы концепциясымен келісуге
болмайды. Меншік иесі белгілі бір жағдайларға байланысты өзіне берілген
құқықтық иеліктен айырылғанымен, меншік иесі ... ... деу ... Бұл
жағдайда меншік иесі құқықтық иеліктен айырылмайды, тек қана уақытша оны
іске ... ... ... ... ... ... сәйкес әрекет
мүмкіншілігінен көрініс табады, ал түрлі жағдайлар немесе басқа құқықтық
нормаларға байланысты бұл мүмкіндік ... ... ... бұл
субъективтік құқық жойылады деген мағына бермейді. Бұл ... ... ... ... ... шексіз емес, ол объективті құқық белгіленген
белгілі бір ... ғана ... ... Ал сол шектің заңда көрсетілген өзі
түрлі себептерге байланысты өзгеруі мүмкін»,- дейді.
Д.М.Генкин өз позициясының дұрыстығын дәлелдейді және оны ... ... ... ... ... ... иелік құқығын қалпына
келтіру және оны іске асыру мүмкіншілігі меншік ... ... ... ... және ... ... және билеу құқығын одан жоғары қоя
алмаймыз. Біріншіден, ол құқықты іске асыру мүмкіншілігін сол құқықтың
мазмұнына жатқызуға ... ... ... ... екі ... пайда болады: субъективтік құқықтың өзі және
субъективтік құқықты іске асыратын субъективтік құқық. Үшіншіден, егер де
бұндай құқықтық мүмкіншілік субъективтік құқықтың дербес ... ... ... ... ... емес, онда бұндай жағдайды кез
келген субъективтік құқықты көрсетеді.
Алайда мына мәселені атап айту ... Д.М. ... ... ... ... ... ... жоғарыда аталған үш құқықтық мүмкіншілік
арқылы іске асады деген пікір негізді емес, ондай жағдайда меншіктің
субъективтік құқығының анықтамасы толық ... ... ... ... ... зат тек қана ... иесіне тиесілі болмай, басқа да тұлғаның,
тіпті, шаруашылық жүргізу құқығына ... ... да ... ... ... Ю.К. ... аталған құқықтық
мүмкіншіліктердің өзіне тән ерекше белгісі ретінде меншік иесінің құқықтық
мүмкіншілігін атап көрсетеді. Оның мәнісі мынада, ... иесі ... ... өз қалауынша шешеді.
Аталған мәселелерден қорытынды шығара отырып, жоғарыда ... ... ... ... дегенмен солай бола тұрса да оған біраз
өзгертулер енгізуге талпыныс жасамадық. «Оның шаруашылық үстемдігі ... ... ... тұлғалардың араласу мүмкіншілігін жою» деп автордың
көрсеткен ережесі белгілі иелік құқығымен қатар меншіктің ... ... ... ... ... жоқ. ... пікірімізше, бұл
құқықтық мүмкіншілік заңды түрде қорғалып отырғандықтан, ... ... ... ... ... ... тұлғалардың араласу
мүмкіншілігін» жеке қарастырудың және қорғау жөнінде мемлекетке көз салудың
қажеті жоқ. ... ... ... ... билеу құқығын аталған
ережесіз іске асыру мүмкін емес. Яғни ... ... ... ... ... ... егер оны қажет кезінде қорғай
алмаса. Сондықтан да меншік иесінің құқықтық мүмкіншіліктері ғана ... ... және олар ... ... ... ... .
Жерге меншік құқығы. Қазақстан Республикасы тәуелсіздігі мен
егемендігін алғаннан кейін нарықтық экономикалы қоғам құратынын жариялады.
Міне осы ... ... ... ... өте ... ... көп қырлы нарықтық экономика мен шаруашылықтың түрліше
формаларының дамуын қамтамасыз ететін көптеген заңдар қабылданды. ... ... ... ... мызғымас сол күйі қалғандықтан, нарықтық
механизм толық күйінде жұмыс істемеді. Ескі, істен шыққан формацияның
орнына ... жаңа ... ... белгілері өте ауыр және өмір сүруге
бейімсіз болып ... ... ... құру ... ... ... жер
құрылымын түпкілікті түрде өзгертуді талап етті, яғни ... жеке ... ... да 1995 ... ... ... ... біздің мемлекетіміздің тарихында тұңғыш рет жерге мемлекеттік және
жеке меншік тең ... ... және ... деп ... ... біздің еліміздегі жерге меншік мәселесін қарастыра отырып,
оның екі түрде - мемлекеттік және жеке түрде болатынын ... ... ... ... ... ... ... ел бола тұра және өзінің
саяси билігін елдің барлық мемлекеттік шекарасы шегіндегі территориясына
жүзеге асыра ... ... ... ... ... ... бұл мемлекеттің өз мемлекеттік территориясының шегінде толық және
нақты билігін жүзеге асыру құқығын білдіреді. Конституцияда белгіленгендей:
«Республика егемендігі оның ... ... ... Мемлекет өз
территориясының біртұтастығын, қолсұқпаушылығын және бөлінбеуін қамтамасыз
етеді».
Меншік құқығының түсінігі Қазақстан Республикасының азаматтық
заңнамасымен субъектінің өзіне ... ... өз ... иеленуге,
пайдалануға және билік етуге деген заңнамалық актілермен мойындалатын және
сақталатын құқығы ретінде ... және жер ... ... ... ... ... жерге деген
өзге де заттық құқықтың барлық жүйесі туындайтын негізгі заттық құқық
ретінде пайымдалады. Меншік құқығы заттық құқықтың барлық ... ... олар ... ... ... көлемде көрінеді, бұнда
иеленуші тұлға ең көп құқықты ... ... ... ретінде жерге меншік құқығының негізгі
белгілері иеленушінің үштік құқығы арқылы көрінеді: иелену, пайдалану және
билік ету ... ... ... жер ... қатысты қарастырсақ:
1. Жерді иелену құқығы- заңға ... жер ... ... иелену
мүмкіндігі. Яғни бұл жер учаскесін иелену құқығы заңнамамен белгіленген
тәртіпке ... ... ... ... және ... жерде шекаралық
сызықтармен, белгілермен белгіленуі тиіс екендігін білдіреді.
2. Жерді пайдалану құқығы- заңмен рұқсат етілген жер ... ... ... алу, ... ... ... ... және жерді
пайдаланудан пайда алу мүмкіндігі. Яғни ол жер учаскесін пайдалану құқығы
оның мақсатты қолданылуын анықтау және жерді тиімді әрі нысаналы ... ... ... ... заңмен шектелетінін білдіреді.
3. Жерге билік ету құқығы- заңмен рұқсат етілген аталған объектінің
заңдық тағдырын анықтау мүмкіндігі, яғни ол билік ету ... ... ... оның ... ... және ... ... белгіленген шектерде ғана жүзеге асырылатындығын білдіреді.
Жалпы меншік құқығына қатысты негізгі белгілердің барлығы жерге ... да ... ... қоса ... ... де байқалады: жерге
меншік құқығында мемлекет және жер қатынастарының өзге де субъектілерінің
мүдделерінен туындайтын шектеулер кездеседі. Сонымен ... ... ... ... мүліктік қатынастардың басқа салаларымен салыстырғанда
анағұрлым жоғарырақ болып келеді. Сондықтан жерге меншік құқығы- бұл әр
уақытта ... бар ... ... ... жер ... жеке дара
иеленуге, пайдалануға және билік етуге деген құқығын жариялай отырып
мемлекет белгілі шектеулер мен талаптар ... ... ... ... мен ... ... ... өз
құқықтарын іске асыруы, сонымен қоса қоғамдық пайдаға әкелетіндей етіп
белгілейді. Меншік иелерінің жерді иеленуі, пайдалануы және билік етуі
еркін ... ... ... ... иесінің өзіне тиесілі құқықтарын жүзеге асыруы табиғи
объект ... ... ... ... ... сонымен қатар басқа
тұлғалардың құқықтары мен құқықтық мүдделеріне зиян келтірмеуі тиіс.
Меншік иесінің жерді иелену, пайдалану және ... етуі ... ... ... жеке дара ... ... тек ... аталған
талаптарды сақтауға ғана негізделуі шарт.
Жерге меншік құқығын шектеу оның табиғи тегімен, функционалдық
ерекшеліктерімен, кеңістікте шектелуімен, басқа материалдық объектілермен
алмастыруға ... ... қоса ... жер ... мақсаттары мен міндеттерімен түсіндіріледі. Шектеулер
меншік құқығының кез келген элементіне- иелену, пайдалану және билік етуге
қатысты болуы мүмкін.
Жерге меншік құқығын ... ... ... ... бір ... ... ... немесе қажетті әрекеттерді жүзеге асыруға міндеттемелер
енгізу арқылы көрініс табады.
Ең негізгі шектеулерге келесідей міндеттер жатады: жерді қатаң ... ... ... ... өзінің шаруашылық әрекеті нәтижесінде
қоршаған табиғи ортаға зиян келтіруге және экологиялық жағдайдың
нашарлауына жол ... ... ... ... орта ... әкеп соғатын әдістер мен құралдарды қолдануға жол бермеу; қара
топырақтың нәрлі қабатын алуға жол бермеу, тек нәрлі қабатының қайтарымсыз
жоғалуын ... үшін ... ... ... ғана оған жол берілуі
мүмкін; қорғауға алынатын табиғи аумақтарды санитарлық қорғау, суды қорғау
және қорғауға алынатын зоналардың басқа да ... ... ... ... ... ... қатар жерге меншік құқығы
уақытша ғана шектелуі мүмкін, мысалы, деградацияланған жерлерді шаруашылық
айналымнан алып тастау түрінде.
Жерге жеке меншік құқығын меншік иесінің ... ... ... ... «жерге меншік құқығы» терминін келесідей түсіндіру
қалыптасқан:
1. Қазақстан ... жер ... ... оның ... ... ... Қазақстан Республикасының Жер
кодексінде және басқа да заңдар мен нормативтік құқықтық актілерінде
көрсетілген.
2. Жердің құқықтық қатынастары, оған ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін алып жүруші болып
табылатын тұлғалар да түседі. Мысалы, жерге меншік құқығының пайда болуы
бойынша ... ... тек қана ... иелері ғана емес, сонымен
қатар мемлекеттік басқару органдары да түседі.
3. ... ... ол ... ... де, сол сияқты өзге тұлғалар үшін
де белгілі құқықтық қатынастар туындатады. Мысалы, жер учаскесін жеке
меншікке беру ... ... ... нәтижесінде жергілікті жердегі жер
учаскесін нақтылы түрде бөліп беру; жер учаскесіне деген меншік құқығы
туралы ... ... ... жер ... ... ... ... бойынша құқықтық қатынастар пайда болады.
1995 жылдың 30 тамызында қабылданған Қазақстан Республикасының
Конституциясы жерге жеке меншік құқығын бекітті. Жер және оның ... су, ... және ... әлемі, басқа да табиғи байлықтар
мемлекеттік меншік иелігінде. Жер сондай-ақ белгілі бір негіздер мен
жағдайға байланысты жеке меншік иелігінде болу мүмкіндігі ... ... ... қазіргі мемлекеттік реттеу шет елдерде ұзақ
даму жолынан өтті. Қазақстан ... ... жеке ... пен ... қоғам
мүддесін тиімді баланста ұстау қажеттілігі жағынан белгілі мөлшерде тарихи
артықшылық жағдайда отыр деуге олады. Өйткені, ... жеке ... ... ... ... ... ... сондықтан оған қалыптасқан
меншік дәстүрінің жолынан түгел өту қажеттілігі жоқ. ... ... ... меншіктік қатынасын реттеу барысында мемлекеттің көздеген
немесе көздеуге міндетті мақсаттары айқындалады. Солардың ішінен
төмендегілерді жеке бөліп қарастыруға ... аса ірі жер ... ... жер ... ... иесі мен ауыл шаруашылық тауар
өндірушіні бір тұлғаға біріктіру, жерді шаруашылыққа пайдалану барысында
экологиялық талаптардың орындалуын қамтамасыз ету, жер учаскелерін, олардың
сапалық ... ... ... ... ... ... ... салдарды болдырмау мақсатында жер нарығын
реттеу.
Мемлекеттік меншік құқығы барлық жерлерді ... ... және ... ... үшін ... және ұтымды түрде пайдалануға мүмкіндік
береді. Меншіктің бұл түрі Қазақстан Республикасы Жер ... ... жер ... ... ... ... жүзеге асыруға мүмкіндік
берді.
Жоғарыда аталғандай, Қазақстан Республикасында мемлекеттік және жеке
меншік танылып, теңдей қорғалады.
Меншікті пайдалану қоғамның игілігіне қызмет етуі тиіс. ... мен ... ... ... өз ... жүзеге асыру
көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен анықталады. Мұндай
заң болып Қазақстан Республикасының Жер кодексі және ... ... мен жер ... қатысты туындайтын қатынастарды реттейтін басқа
да заңдары табылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясы меншік құқығы мәселесінде
меншікті пайдалану құқығын алғашқы ... ... ... ... ... пен жеке ... ... негізгі мазмұны болып қоғамның
игілігіне қызмет ететін жерді пайдалану құқығы табылады.
Шаруа (фермер) қожалықтары және тауарлық ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... жеке меншік құқығын енгізу, осы жер
пайдалану түрінің субъектілерінің мүдделерімен және ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жерлерді ұтымды және ... ... ... ... мәселе жер туралы жаңа заңнаманың басты міндеті болып табылады.
Бұл жерлердегі жеке меншік құқығы осы ... ... ... жер ... арттыруға, экологиялық салауаттылықты қамтамасыз
етуге қатысты материалдық мүдделерін арттырады. Ауыл шаруашылығы
мақсатындағы жерлердегі жер учаскелеріне жеке меншік құқығының ... ... және ... ... жүргізуде ауыл
шаруашылық органдарынан тәуелсіз болып келеді, соған қарамастан олар
Қазақстан ... ... ... салауаттылығы үшін ауыл шаруашылық
өндірісінің тиімділігін арттыруда мемлекеттің көмегіне сүйене алады.
Қазақстан ... ... ... ... тұрмысын
көтеруге және басқа да әлеуметтік, экономикалық мәселелерге қатысты
жүргізіп отырған шаралары арқылы бұған оңай көз ... ... ... атап ... ... құқығы иелену, пайдалану және билеу
құқығы арқылы көрініс табады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... әрбір жоғарыдағы аталған жерге тиісті құқықтары қалай
жүзеге асырылады- соны ... ... біз ... атап ... бұл ... ... затқа,
мүлікке шаруашылық үстемдік етуін заңды қамтамасыз ету мүмкіншілігі. Жерді
иелену құқығы- заңға негізделе отырып жер ... шын ... ... ету
мүмкіншілігі. Бұл дегеніңіз, жер учаскесіне иелену құқығы заңды түрде
қажетті құжат арқылы бекітіліп беруі қажет және жер ... ... мен ... ... ... сәйкес қоршалуы қажет (аралық
столбылар, дуалдар, табиғи белгілер т.б.).
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген
негіздерде, шарттар мен шектерде жеке меншікте болуы мүмкін. Жер қорының
құрамына барлық жер санаттары, ... ... ауыл ... ... елді ... жерлері, орман қоры жерлері және босалқы жерлер кіреді.
Олардың ... жер ... жеке ... заңда көзделген тәртіп
бойынша беріледі. Азаматтар мен мемлекеттік емес заңды тұлғаларға берілетін
жерге жеке ... ... ... мемлекеттік меншік құқығынан туындайды деп
санауға болады. Бұған дәлел ретінде мемлекеттің жер қорын басқару кезінде
барлық жерлерді қорғау мен ұтымды ... ... және ... ... тексеруін атауға болады. Жеке меншікке берілетін жер
учаскесінің ... ... да ... ... ... Бұл ... барлық жерлерді тиімді және ұтымды пайдалану мақсатында жүзеге
асырылады.
Берілетін жер ... ... ... меншік пен жер пайдаланудың
нысанына емес, жер учаскесінің құқықтық режимі мен оның ... ... ... ... мен ... емес ... тұлғалардың жеке
меншік құқығын орнықтыру- бұл объективтік қажеттілік. Бұл ... ... және ауыл ... жер ... өндіріс
құралы ғана емес, сонымен қатар, орналасу жері, ... және ... ... ... аумағы да болып табылады. Мүліктік сипаттағы
объектілер (тұрғын, бағбандық, саяжайлық, өндірістік үйлер, құрылыстар,
ғимараттар) мен жер ... ... ... құрылыстың жерін
пайдалану, оларды күту, сол жерлерде бағбандықпен және бақшалықпен
айналысу) арасында тығыз байланыс болады.
Екіншіден, жер учаскесіндегі меншік объектілерін пайдалану мен жер
учаскесін ... ... ... ... ... субъектісі болып тек
бір тұлға (жалға беруді есептемегенде) табылады. Тәжірибеде меншік
құқығының объектілері немесе жер учаскесі берілетін жағдайларда (сату-сатып
алуда, мұрагерлік жағдайында және т.б.) ... ... екі ... ... беріледі.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы 22-желтоқсандағы «Жер
туралы» заң күші бар Жарлығының 1-бабы (бұрын «Негізгі терминдер мен
анықтамалар» деп ... ... ... ... ... Бұл ... меншік
құқығы, жер пайдалану құқығы, жеке меншіктегі жер учаскесін уақытша
пайдалану құқығы, сервитут және басқа да заттық ... ... ... ... ... ... ... құқығы және басқа да заттық
құқықтар», 3-тарауы «Жер учаскесі ... ... жер ... ... ... да ... құқықтардың объектісі ретінде», 5-тарауы «Жерге меншік
құқығы» деп ... ... үшін ... ... ... ... оның ... су көздерінің, өсімдіктер мен жануарлар дүниесінің
табиғи ресурс ретіндегі сипатының анықтамасы зор мәнге ие.
Жер- бұл адам мен қоғам үшін тек ... ... ... ... ... да ... ... түсе отырып экологиялық мәнге
де ие болады. Жердің барлық табиғи ресурстарды біріктіре отырып, оларға
табиғи ортаны жасауы бекер ... Бұл оның ... ... ... ... ... және ... объектісі, яғни табиғи ресурс
ретіндегі құқықтық жағдайына әсер етеді.
Жердің меншік объектісі ретіндегі ... оның ... ... ... ... ... және табиғи жағдайлар мен
қоршаған ортаға тәуелділігінен байқалады.
Қазіргі таңда жерге меншік қатынастарын реттейтін ... ... ... ... ... бар. Қазақстан
Республикасының Жер кодексінің 5-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасы жер
заңдарының ... ... ... ... мен жер ... ... туындауының,
өзгертілуі мен тоқтатылуының негіздерін, шарттары мен шектерін;
жер учаскелерінің меншік иелері мен жер пайдаланушылардың құқықтары ... ... ... ... белгілеу;
жерді ұтымды пайдалану мен қорғауды, топырақ құнарлылығын ұдайы қалпына
келтіріп отыруды, табиғи ... ... мен ... ... ... жер қатынастарын реттеу;
шаруашылық жүргізудің барлық нысандарын тең құқықпен дамыту үшін
жағдайлар жасау;
жеке және заңды тұлғалар мен мемлекеттің жерге құқықтарын қорғау;
жылжымайтын мүлік ... ... мен ... қатынастары саласында заңдылықты нығайту болып табылады.
Жер кодексінің 4-бабында жер заңдарының қағидалары көрсетілген.
Қазақстан Республикасының жер заңдары:
- Қазақстан Республикасы аумағының ... қол ... ... жерді табиғи ресурс, Қазақстан Республикасы халқының ... ... ... ретінде сақтау,
- жерді қорғау және ұтымды пайдалану,
- ... ... ... ... ... ... пайдалану,
- ауыл шаруашылығы мақсатындағы жердің басымдығы,
- жердің жай-күйі және оған ... ... ... қамтамасыз
ету,
- жерді пайдалану мен ... ... ... ... ... ... келуін болдырмау немесе оның зардаптарын жою,
- жерді ақылы пайдалану принциптеріне негізделеді.
Жер кодексінің 1-бабына сәйкес, Қазақстан Республикасының жер қоры
нысаналы ... ... ... ... ... ауыл ... мақсатындағы жер,
- елді мекендердің (қалалардың, кенттер мен ауылдық елді мекендердің
жері),
- ... ... ... ... жері және өзге де ... ... арналмаған жер,
- ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жері, сауықтыру мақсатындағы,
рекреациялық және тарихи-мәдени мақсаттағы жер,
- ... ... ... су қорының жері,
- босалқы жер.
Жер - кез келген адам ... ... ... ... Ал, мемлекет өмірінде оның пайда болуы мен қызмет ету негізгі фактор
болып табылады.
Жер- барлық байлықтың бастауы, қайнар ... ... ... ... меншік
иелерінің және жер пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттерінің жиынтығы
ретінде жерді тиімді қолдану мен қорғауға бағытталған ... және жер ... ... ... ... институт
болып табылады.
Қазақстан Республикасында мемлекеттік меншік пен жеке меншік бірдей
танылады және қорғалады. Республика аумағында жерге мемлекеттік меншік
құқығының субъектісі ... ... ... ... жерлерге меншік құқығын қарастыратын Қазақстан Республикасының Жер
кодексінің бекіткен ... көз ... ... ... ... ... жерге меншік құқығының
мазмұны ашылған:
1. Меншік иесінің өзіне тиесілі жер ... ... және оған ... ... құқығы бар.
2. Жердің меншік иесі ретіндегі мемлекеттің құқықтарын жер
заңнамасында және ... ... өзге де ... белгіленген өз құзыретіне сәйкес мемлекеттік органдар
жүзеге асырады.
3. Жер учаскесінің меншік иесі жер заңнамасында және ... өзге де заң ... ... ... мен шектерде меншік иесі құқығын жүзеге асыра алады.
Жер кодексінің 22-бабына сәйкес, жер учаскесіне ... ... ... ... ... ... ... беру,
- меншік құқығының әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртібімен (мұраға
қалдыру, заңды ... ... ... ... ... ... табыстау, беру және оның ауысуы, жер учаскесінің
нысаналы мақсаты ескеріле отырып жүзеге асырылуға тиіс. Қазақстан
Республикасында жер учаскесіне ... ... ... ... ... ... мәмілелердің негізінде;
3) Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген өзге де негіздерде
туындайды.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... ... болу
негіздері мен жолдарын айта отырып, олардың берілуі мүмкін ... ... ... ... ... әрекеттегі Жер кодексін талқылау кезінде ауыл
шаруашылық мақсатындағы жерлердің пайдаланылуға берілуі мүмкін көлемі
туралы ... ... ... ... Ол ... заңда келесідей
көрініс пайда болды:
– ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің ... ... ... ... ... ... жалпы көлемінің 10%-нан аспауы
тиіс;
– фермер қожалығын жүргізу үшін қажетті жеке меншікке берілуі
мүмкін жер ... ... ... ... ... 1%- нан аспауы тиіс;
– ауыл шаруашылық мақсатындағы ... ... ... күшейту мақсатында жергілікті атқарушы және ... ... ... ... ... олардың өздерінің
ерекшеліктерін басшылыққа ала отырып, ауыл ... ... ... максималды мөлшері бекітілуі
мүмкін.
Жер қатынастарын реттеудің құқықтық негіздерін ары қарай жетілдіру
сауалдарының ішіндегі ең өзектісі ... ... ... ... ... ... Аграрлық саладағы әлеуметтік бағыттылық проблемасы
ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге жеке меншік құқығын енгізумен
байланысты екендігі анық.
Ауыл шаруашылық ... ... жеке ... беру және ... етуінің артықшылықтары туралы Ж.К.Қосанов, А.Х.Хаджиевтың
еңбектерінде көрініс тапқан.
Қазақстан Республикасының Жер кодексінде жерлердің санаттарына, олардың
әрқайсысын жеке меншікке ... ... ... үшін ... ... бекітілген.
Жерге деген меншік құқығы азаматтар мен ұйымдардың маңызды әлеуметтік-
экономикалық құқықтарының ... ... Бұл ... адамның өмір сүру
ортасы болуымен және оның экономикалық тұрғыдан мүмкіншілігінің кең
ауқымдылығымен түсіндіріледі. Бұл тұрғыда ерекше маңызды болып ауыл
шаруашылығы мақсатындағы жерлер ... ... ... ... ... ... ... отырғандай,
жер қатынастары субъектілеріне жер беру арқылы көрініс табуы керек.
Дегенмен, заң жер қатынастары ... ... ... ... яғни ол ... жер ... субъектілерінің шоғырланып
қалуына жол ашпайды.
Егер де жер заңнамасын осы көзқарас тұрғысынан алып қарастыратын
болсақ, онда біз келесіні көреміз. ... жер ... ... ... ... жеке меншікке немесе пайдалану құқығынан табыстау;
б) жер ... беру жеке ... ... ... ... ... Республикасы жерге деген мемлекеттік меншіктің жалғыз ғана
субъектісі бола отырып, өзінің құқығын жүзеге асыру ... ... кез ... ... ... ... табылады:
– мемлекеттік меншікте бар жер учаскелерін сату немесе жеке
меншікке ақысыз ... ... ... ... ... ... жер ... тұрақты немесе
уақытша жер пайдалануға беру.
Күшін жойған «Жер ... ... ... ауыл ... мақсатындағы
жерлер (саябақ құрылысына арналған жерлерден басқасы) жеке меншікке
берілмейтін еді. Сонымен қатар, тұрақты жер пайдалану ... ... жер ... ... жеке және ... ... тұлғалар- субъектілерге жер тек уақытша пайдалануға берілетін болған.
Қазақстан Республикасы Жер кодексінің басты артықшылығы ретінде-
Қазақстан Республикасындағы ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерге ... ... ... ... ... ... мақсатындағы жерлерге меншік құқығының пайда болу
негіздері мен жолдары туралы ойды қозғай отырып, олар үшін төленетін
төлемдерді айтпай кету ... ... Жер ... ... ... ... ... жер құқықтарын бөліп берудің ақылылығы принципі бекітілген
болатын. Бір уақытта жер пайдаланушы субъектілердің бірқатарына ... ... беру ... ... ... ... жер ... қожалықтарына тегін беретін.
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің жеке меншікке берілуі уақытында
бір ... ... ... ... жол бермейтін норма сөзсіз
әлеуметтік маңызға ие. Дегенмен, оның толық ... және ... ... осы ... ... өз ... емес ... керек.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерін ұтымды пайдалану
мақсатында жергілікті өкілді және атқарушы органдардың бірлескен
шешімдерімен суармалы жерлерді пайдалану ерекшеліктері ... ... ... ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерінің ең аз
мөлшері белгіленуі мүмкін.
Сонымен біз анықтағандай, Жер ... ауыл ... ... меншік құқығының пайда болу, өзгеру және тоқтатылу негіздерін
айқындап берген. Оған сәйкес, ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің
нысаналы ... ... ... жер ... ... ... ... құқығын беру, әмбебап құқықтық мирасқорлық тәртібімен ауысу арқылы
туындайды екен.
Қазақстан Республикасының заңнамасы ауыл шаруашылық мақсатындағы
жерлердің ... ... ... ретінде келесілерді таниды:
– республика аумағында жерге ... ... ... ... ... ... белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде жер
учаскелеріне жеке меншік құқығының субъектісі- ... ... емес ... ... Бұл ... егер Кодексте өзгеше
белгіленбесе, азаматтар деп Қазақстан Республикасының азаматтары,
сондай-ақ шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар ұғынылады.
Нарықтық қатынастардың барынша дамуы және ... ... ... реформалар мен қайта құрулары тұсында ауыл шаруашылығы
жерлеріне меншік құқығының жаңа субъектілері- жеке және мемлекеттік емес
заңды тұлғалар пайда болды.
Ендігі кезекте ауыл ... ... ... ... ... ... кетейік. Меншік иесінің өзіне тиесілі жер учаскесін
иеленуге, ... және оған ... ... ... бар. ... меншік иесі
ретіндегі мемлекеттің құқықтарын Жер кодексінде және Қазақстан
Республикасының өзге де заң актілерінде белгіленген өз ... ... ... ... ... учаскесінің меншік иесі Қазақстан Республикасының Жер кодексінде
және Қазақстан Республикасының өзге де заң ... ... ... мен ... меншік иесі құқығын жүзеге асыра алады.Жер
кодексіне сәйкес жеке меншікте болмайтын жер ... ... ... жер учаскелері азаматтар мен мемлекеттік емес заңды
тұлғаларға жеке меншікке берілуі мүмкін.
Меншік иесі өзінің жер учаскесіне қатысты оның нысаналы мақсатын
өзгертпей, Қазақстан ... заң ... ... ... ... ... жасасуға құқылы. Жер учаскесіне меншік құқығы басқа
адамға мәміле жасалған кездегі барлық ауыртпалықтарымен беріледі.
Жер учаскесіне жеке меншік құқығы-азаматтардың және мемлекеттік ... ... ... ... жер ... жер ... ... шарттар мен шектерде иелену, пайдалану және оларға билік ету
құқығы. Жерді иелену, пайдалану, билік ету ... ... ... ашып ... ... ... құқығымен бірге пайдалану құқығы да қолданылады. Жер
пайдаланушылар: мемлекеттік және мемлекеттік ... ... және ... және ... ... ... және уақытша, бастапқы және кейінгі болып
бөлінеді.
Жер учаскелері тұрақты жер пайдалану құқығымен мынадай мемлекеттік ... ... ... ... (құрылыстарды,
ғимараттарды), үй-жайларды шаруашылық жүргізу құқығымен немесе
оралымды басқару құқығымен иеленетін заңды ... Ауыл ... және ... шаруашылығы өндірісін жүзеге
асыратын заңды тұлғаларға, сондай-ақ ... ... оқу ... ... ... ... ... жерінде жер пайдалануды жүзеге
асыратын заңды тұлғаларға;
4) Қазақстан Республикасының заң актілерінде көзделген өзге ... ... ... заң ... ... өз ... ... тиістілі мұлікке
ие болу, пайдалану, билік етуін белгілеп берді. Бұрынғы заңдарда ... ... ... ... болса қазіргі уақытта ... өз ... ... тиым ... кез ... іс- әрекетте пайдалана
алады. Осының бәрі қаралып жатқан ... ... ... ... ... құқығының тәуелсіздігін , мазмұнының кеңдігін көрсетеді.
Осындай заңдылықты еске алып, субьективті ... ... бұл ... өз ... өз еркінше ие болу , пайдалану және ... ... тиым ... ... да іс ... жасау құқықтарын
пайдаланып,яғни өз мүлкіне толық қожалық ету деп түсінуге ... ... ... ... іс ... ... ... асыруды заң
жүзінде қамтамасыз ету.
Пайдалану құқығы дегеніміз мүліктен оның ... ... ... сондай-ақ одан пайда табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Пайда, кіріс, өсім, жеміс, төл алу және өзге ... ... ету ... дегеніміз – мүліктің заң ... ... ... ... етілуі.
Шаруашылық жүргізу құқығының ... егер ... ... ... ... бола алады.
Мүлікті құрылып үлгерген мемлекеттік кәсіпорынға бекіту меншік иесі
шешім қабылдаған мүлікке қатысы шаруашылық жүргізу ... егер ... ... ... ... ... ... бұл кәсіпорында
мүлікті кәсіпорынның дербес балансына ... ... ... ... ... ... пайдаланудың жемістері, өнімі, кірісі,
сондай-ақ, кәсіпорын шарттар немесе өзге де ... ... ... ... ... ... ... заңдарда белгіленген тәртіп бойынша
кәсіпорынның шаруашылық жүргізілуіне келіп түседі.
Мүлікті шаруашылық ... ... ... ... тоқтатуға арналған
заңдарда көзделген негіздер мен тәртіп бойынша, сондай-ақ меншік иесінің
шешімімен кәсіпорыннан мүлік ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі заң құжаттарына сәйкес
кәсіпорын құру, оның қызметінің мәні мен мақсаттарына белгілеу, оны ... мен ... ... ... ... тиесілі мүліктің өз
мақсатында пайдалануы мен сақталуына бақылау жасауды жүзеге асырады.
Меншік иесі өзі құрған кәсіпорынның ... ... ... ... пайданың бір бөлігін алуға құқылы.3
Қызметін шаруашылық жүргізу құқығында жүзеге ... ... ... ... ... ол ... ... мемлекеттік органының
келісімінсіз кәсіпорын кәсіпкерлік қызметтің мына түрлерін жасауға:
Біріншіден: Өзіне ... ... ... жабдықты және
кәсіпорынның басқа да ... ... өзге ... және беруге, айырбастауға, ұзақ мерзімді (үш жылдан
астам) жылға ... ... ... ... ... ... және ... кәсіпорындар құруға және жеке
кәсіпкерлермен бірге кәсіпорындар мен бірлескен өндірістер
құруға, оларға өзінің ... және ақша ... Жеке ... ... ... олар ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі бекіткен процент ставкасынан
төмен процентпен төлтіп алуға ... ... ... ... ... иесінің қаражаты есебінен
қаржыландыратын мекеменің, ... ... ... ... және өз ... меншік иесінің тапсырмаларына және мүліктің мақсатына сәйкес заң
құқықтарымен белгіленген шекте сол мүлікті ... ... және ... ету ... жүзеге асыратын қазыналық кәсіпорындардың заттық құқығы
болып табылады.
Оралымдағы басқарудағы мүлікті меншіктеуші заң құжаттарына ... ... ... кәсіпорын құру, оның қызметінің мәні мен мақсаттарын
белгілеу мәселелерін шешеді, мекеменің немесе қазыналық кәсіпорынның заң
жүзіндегі ... оның ... ... ... құқығы бар. Меншік
иесі мекеменің немесе қазыналық кәсіпорынның меншік иесі берген мүлкті
тиімді пайдалануы мен сақтауына бақылау жасауды жүзеге асырады.
ПАЙДАЛАНҒАН ... ... М.К. ... к ... Республики Казахстан «О
собственности.»Бизнес и ... в ... 1993, № ... В.В., ... Е.А. Защита права собственности. В книге «Защита
права собственности». – М., 1992,
3.Е.А. ... ... о ... ... ... оқулығында баяндалған,
7-12 беттер
4.ҚР Азаматтық кодексi .Алматы.,ЮРИСТ .,- 2012
5.ҚР Азаматтық кодексі. Алматы.,ЮРИСТ .,- 2012
6.Суханов Е.А. Гражданское ... ... 1993ж. 208 ... ... және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы » ҚР
салық кодексi. 12 маусым 2002. Алматы.,ЮРИСТ .,- ... ... ... ... ... ... (общая часть) Учебное
пособие / Алматы Данекер 2001
9.Земельное законодательство РК.- Сборник ... и ... по ... ... и ... ... 1995.
10.Суханов Е.А. Гражданское право. Москва., 1993ж. 251 б . ... ... ... ... ... ... 1993ж. 76 б.
11.Сулейменов М.К. Коментарий к Закону Республики ... ... и ... в ... 1993, № 1, ... И.У. Проблемы реализации права государственной собственности.-
Алматы: Қақақстан,1994,100 ... Ә.С. ... ... ... ... ... ... журналы №6 1995.
14.Иоффе О.С., Мусин В.А. Основы ... ... ... – Л., ... ... О.С., Мусин В.А. Көрс. Шығ., 169-бет. Ә. Ерали, ... ... ...... 1996, ... кодекс РК – толкование и комментирование. Общая часть / ... ... ... ... ... ... .,- 2012
18.Қараңыз: Витрянский В.В., Суханов Е.А. Защита права собственности. В
книге «Защита ... ... – М., 1992, ... ... ... – Ч. 1/ Под ред. А.П. ... ... 485-бет.
20.Гражданское право РК / Под ред. ... Г.И., ... К.С. ... ... 1998, ... жылы Қазақ КСР АК-iнде залалдар жөнiндегi бап «Мiндеттемелiк құқық»
бөлiмiне енгiзiлдi. Сонымен бiрге залалдар жөнiндегi мәселелер ... ... ... оның iшiнде меншiк құқығы туралы нормаларды
қолдану кезiнде, туындайды. Бұл норма (9-бап) ... ... ... ... енгiзiлген.
22.Советское гражданское право. – Т.1. – М., 1968, 484-бет.
23.Иоффе О.С. Обязательственное право. – М., 1975, ... О.С. ... ... – М., 1975, ... Ю.Н. Социалистическая собственность и оперативное управление.
26.Суханов Е.А. Гражданское право. Москва., 1993ж. 279 б ... И.У. ... ... право государственной собственности.
Алматы. Қазақстан, 1994.
Қосымша схемалар
1-схема
2-схема
3-схема
4-схема
5-схема
-----------------------
Меншік құқығының нысандары
Иелену құқығы
Билік ету құқығы
Пайдалану құқығы
мүлікті іс жүзінде иеленуді жүзеге асыруды заң ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк меншiк пен жеке меншiк танылады және ... - деп ... ... ... екi ... – жеке және ... тәртiптейдi.[?] Сонымен, ... ... ... ... ... ... мен ... бола алады.
Азаматтық кодексiне ... ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Республикалық меншік республикалық қазынадан және заң құжаттарына
сәйкес мемелекеттік республикалық заңды ... ... ... ... ... қаражаты, алтын, валюта қоры мен алмас қоры, тек
қана мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... өзге де ... мүлік Қазақстан Республикасының
мемлекеттік қазынасын ... ... ... қазынадан және заң құжаттарына ... ... ... ... берілген мүліктен тұрады.
Жергілікті бюджет қаражаты және мемлекеттік заңды тұлғаларға бекітіліп
берілмеген өзге де коммуналдық ... ... ... ... меншіктегі мемлекеттік заңды тұлғаларға шаруашылық жүргізу
немесе оралымды басқару құқығымен бекітіліп ... ... жер, оның ... су, ... мен ... ... басқа да
табиғи ресірстар тек қана мемлекеттік республикалық меншікте болады.
Мемлекеттік меншік – экономикалық категория ретінде ... ... ... Осы көзқарастан мемлекеттік меншік құқығы объективті
мазмұны, ол, материалдық игіліктердің халыққа ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мүлікке ие болу, пайдалану және жойылу
жолдары.
Мемлекеттік меншік құқығының субъективті мазмұны – ... ... ... ... тұрады да, осы тұрғыда басқа меншік ... ... ... ... ... ... ... түрлері меншік қатынастарынан ерекшеленеді.
Оның көріністері:
мүліктің заң жүзіндегі тағдырын белгілеудің ... ... ... оның ... ... ... алудың,сондай-ақ одан пайда
табудың заң жүзінде қамтамасыз етілуі.
Меншік түрлері
Жеке меншік
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... емес ... тұлғалар мен олардың бірлестіктерінің меншігі
Алтын,валюта,алмас
қоры
коммуналдық заңды ... ... ... ... ... дүниесі
Жергілікті бюджет қаражаты
Меншік иесі болып табылмайтын адамдардың заттық құқықтары
жерді пайдалану құқығы
шаруашылық жүргізу құқығы
оралымды басқару құқығы
Меншік ... мен өзге де ... ... қорғау
Меншік құқығын тану
Адал алушыдан мүлікті талап етіп алдыру
мүлікті өзгеден заңсыз иеленген өз мүлкін талап ету
Меншік құқығының тоқтатылуы
өз мүлкін басқа ... ... ... бас ... ... ... не ... ұсталған мәдени немесе тариқи қазыналар сатып алынғанда
Жер учаскесін алып ... ... ... ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншік құқығының түсінігі мен мазмұны16 бет
Қазақстан Республикасында ауылшаруашылығы мақсатындағы жерлердің құқықтық жағдайы53 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
Авторлық меншік және оның құқықтық белгілері67 бет
Азаматтық құқық бойынша меншік құқығының нысандары мен түрлері23 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары29 бет
Азаматтық құқық бойынша меншіктің нысандары мен түрлері9 бет
Аймақтық бюджеттi қалыптастырудағы меншiкке салынатын салықтың экономикалық мазмұны47 бет
Активтер, міндеттемелер және меншікті капитал22 бет
Банктің меншікті капиталы28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь