Қазақстанның географиялық орны, ірі физикалық георафиялық нысандарына қысқаша сипаттама

Қазақстанның географиялық орны
Қазақстанның географиялық орны
Каспий маңы ойпаты
Тұран ойпаты
Арал маңы Қарақұмы
Қызылқұм
Есіл жазығы
Үйобаған жазығы
Үстірт
Торғай үстірті
Балқаш маңы жазығы
Батыс және Кенді Алтай
Қалба жотасы
Сауыр.Тарбағатай
Тянь.Шань таулы өлкесі
Іле Алатауы
Қазақстанның географиялық орны: Қазақстан аумағы 2 млн. 724 мың шаршы шақырымға тең. Жерінің ауданы жағынан Қазақстан дүние жүзіндегі ең ірі мемлекеттердің қатарына жатады. Ресей, Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия, Аустралия, Үндістан және Аргентинадан кейін 9 орын алады.
Республиканың халқы 15 млн. адам. Қала халқының үлесі 56%-ды құрайды. Қазақстан халқының орналасу тығыздығы 1 шаршы километр жерге 5,4 адамнан келеді.
Қазақстан Еуразия құрлығының орталығында орналасқан, екі дүниені қамтиды. Кіші батыс аймағы Еуропада, ал шығыс бөлігі Азияда жатыр. Жайық өзенінің екі жағында орналасқан Атырау қаласы тұрғындарының Еуропа мен Азияға күнде саяхат жасауға мүмкіндіктері бар.
Физикалық - географиялық жағдайы тұрғысынан, Қазақстан Тынық пен Атлант мұхитынан, сондай-ақ Үнді мұхиты мен Солтүстік Мұзды мұхитынан бірдей дерлік қашықтықта орналасқан. Оның мұхиттардан алыс жатуы, әрі аумағының үлкендігі климатының өзіндік ерекшелігін қалыптастырады. Қазақстан батысында – Еділдің төменгі ағысынан, шығысында – Алтай тауларының етегіне дейін 3000 шақырымға, солтүстігі – Батыс Сібір жазығынан, оңтүстігі Қызылқұм шөлі мен Тянь-Шань тау жүйесіне дейін 1600 шақырымға созылып жатыр.
Қазақстан қоңыржай белдеудің орта және оңтүстік ендіктерінде орналасқан. Дәл сол ендіктердегі Шығыс Еуропа қоңыржай континентік климатымен, ал Батыс Еуропа субтропиктік климатымен ерекшеленсе, Қазақстан шұғыл континенттік климатымен көзге түседі. Географиялық орнына қарай республика жерінде орманды дала, дала, шөлейт және шөл зонасы қалыптасқан. Қазақстанның оңтүстік-шығысы мен шығыс таулы өңірлерінде ландшафттардың күрделене түсетін алуан түрлі биіктік зоналар байқалады.
Қазақстан шекарасының жалпы ұзындығы 15000 шақырымнан астам, оның 12000 шақырымға жуығы құрлық арқылы, ал 3000 шақырымнан астамы Каспий және Арал теңіздері арқылы өтеді.
Қазақстан батыста, солтүстік-батыста және солтүстікте Ресеймен 6467 шақырым, Алтайдан Тянь-Шань, дәлірек айтсақ, Хан-Тәңірі массивіне дейін Қытай Халық Республикасымен 1460 шақырым, ал оңтүстігінде 380 шақырым Түрікменстанмен, 2300 шақырым Өзбекстанмен, Қырғызтанмен 980 шақырым шектеседі. Республика шекарасы батысында Каспий маңы ойпаты мен Жалпы Сырт қыратының біраз жерін, солтүстігінде Батыс Сібір жазығының оңтүстігін, шығысы мен оңтүстік-шығысында Алтайдың батыс бөлігінің, Сауыр, Тарбағатай жоталарының, Жоңғар Алатауының негізігі бөлігін және Тянь-Шаньның солтүстік жоталарын, оңтүстігінде Тұран ойпатын басып өтеді.
        
        Тақырыбы: Қазақстанның географиялық орны, ірі физикалық георафиялық
нысандарына қысқаша сипаттама
Қазақстанның географиялық орны: Қазақстан ... 2 млн. 724 мың ... тең. ... ... ... ... дүние жүзіндегі ең ірі
мемлекеттердің қатарына ... ... ... ... АҚШ, ... Үндістан және Аргентинадан кейін 9 орын алады.
Республиканың халқы 15 млн. адам. Қала халқының үлесі 56%-ды ... ... ... ... 1 ... километр жерге 5,4 адамнан
келеді.
Қазақстан Еуразия құрлығының ... ... екі ... Кіші ... ... ... ал шығыс бөлігі Азияда жатыр. Жайық
өзенінің екі жағында орналасқан Атырау қаласы ... ... ... күнде саяхат жасауға мүмкіндіктері бар.
Физикалық - географиялық жағдайы тұрғысынан, Қазақстан Тынық пен ... ... Үнді ... мен ... ... ... ... қашықтықта орналасқан. Оның мұхиттардан алыс жатуы, әрі аумағының
үлкендігі климатының өзіндік ... ... ...... ... ... ... – Алтай тауларының етегіне
дейін 3000 шақырымға, солтүстігі – ... ... ... оңтүстігі
Қызылқұм шөлі мен Тянь-Шань тау ... ... 1600 ... ... ... белдеудің орта және оңтүстік ендіктерінде
орналасқан. Дәл сол ... ... ... ... ... ал ... ... субтропиктік климатымен ерекшеленсе, Қазақстан
шұғыл ... ... ... ... ... ... қарай
республика жерінде орманды дала, дала, шөлейт және шөл зонасы қалыптасқан.
Қазақстанның оңтүстік-шығысы мен шығыс таулы ... ... ... алуан түрлі биіктік зоналар байқалады.
Қазақстан шекарасының жалпы ... 15000 ... ... оның ... жуығы құрлық арқылы, ал 3000 шақырымнан астамы Каспий және ... ... ... ... ... және ... ... 6467
шақырым, Алтайдан Тянь-Шань, дәлірек айтсақ, Хан-Тәңірі массивіне дейін
Қытай Халық ... 1460 ... ал ... 380 ... 2300 ... ... Қырғызтанмен 980 шақырым
шектеседі. Республика шекарасы батысында Каспий маңы ойпаты мен Жалпы ... ... ... ... ... ... жазығының оңтүстігін,
шығысы мен оңтүстік-шығысында Алтайдың батыс бөлігінің, Сауыр, Тарбағатай
жоталарының, ... ... ... ... және ... солтүстік
жоталарын, оңтүстігінде Тұран ойпатын басып өтеді.
Республика шекарасы кей жерлерде Каспий және Арал теңіздерінде, ... ... ... ... ... сай ... төмен жері Қарақия ойысы (-132м), ең биік нүктесі Хан-Тәңірі шыңы
(6995м).
Жер шарындағы жер ... ... ... ... ... ... Республика аумағының ұзақ уақыт геолгиялық тарихи
дамуы нәтижесінде қазіргі жер ... ... ... ... Оған
ойпаттар мен жазықтықтар (0-200м), үстірттер мен қыраттар (200-500м), аласа
таулар мен биік таулар (500 метрден ... ... бола ... ... ... бір ... Батыс Сібір жазығының оңтүстік
бөлігі, Тұран ойпаты мен Каспий маңы ойпаты алып жатыр.
Каспий маңы ойпаты солтүстігінде ... Сырт ... ... Орал ... Оңтүстігінде Каспий теңізінің аралығында жатыр. Оңтүстік-шығысында
ойпат Үстіртке және Маңғыстау өңірлеріне жалғасады. Ол ... және ... құм, саз және ... қабаттарынан түзілген. Каспий теңізінің
жағасындағы ойпат ... ... 28 метр ... жатыр. Теңізден
қашықтаған сайын, оның ... ... ... 100 ... ... Жалпы жер бедері тегіс. Ол бірнеше рет теңіз ... ... ... ... бойы көтеріңкі жер кездеспейді. Ойпатта көбіне тегіс
сазды жазықтар мен құм жондары кездеседі. Ойпатта ... ... ... ... ... ... ... бар. Аумағы жағынан
ең үлкені Жайық өзені батысындағы Нарын құмы. Беті ойлы белесті құм төбелер
жайпақ ойыстармен алмасады. ... ... ... құм жондарының кей
жерлерінде көлдері мен сорлары бар кішігірім таяз қазаншұңқырлар кездеседі.
Каспий маңы ойпатында күмбез тәрізді ... ... 100 ... ... ... ... тау секілді көрінеді. Мұнай, гипс, ас
тұзы т.б. ... ... кен ... осы тұз ... ... ... Орта ... солтүстік-батысы және Қазақстанның оңтүстік-
батысындағы кең жерді алып ... ... жер. ... оның ... бөлігі ғана тиесілі., ойпат негізінен Орта Азия республикаларының
жерінде орналасқан. Теңіз деңгейінен 200 метрге ... ... ... ойыс Арал ... ... ... Тұран ойпаты көл, теңіз
және өзендердің шөгінді жыныстарынан, яғни лесс тәрізді саз, саздауыт, құм
мен ... ... ... ... ... ... қолаты арқылы
Батыс Сібір жазығымен жалғасады.
Сырдария ... ... ... ... екі бөлікке – солтүстік және
оңтүстікке бөледі. Оңтүстігін Қызылқұм, ... ... және Кіші ... мен Арал маңы Қарақұмдары алып жатыр. Қызылқұм жер бедерінде ... мен ... ... кей ... тақырларда кездеседі.
Арал маңы Қарақұмы биіктігі 100 метр, бұйратты төбелі жазық болып
келеді. Бұл құм жасы ... ... ... ... салыстырмалы түрде
ежелгі. Ішінара жел әрекетінен өзгерген.
Қызылқұм Орта Азияның үлкен құмды шөлі Қызылқұмның Қазақстанға солтүстік
бөлігі ... Ол ... ... ... ... ... Жер беті құм ... қырқалы болып келеді де, кең сайлармен
кезектесіп отырады.
Есіл жазығы Есіл ... екі ... ... ... ... жерінде орналасқан. Солтүстік Қазақ жазығының бір ... ... ... ... жыныстардан түзілген, бетін өзен шөгінділері басқан.
Жазықтықтың ең биік беті 130-140 метрге жетеді. Ол ... ... ... ... ... қазаншұңқырлары бар. Жер бетін шалғын, қара топырақты
даланың өсімдіктері басқан. Торманы негізінен қайың мен теректен тұрады.
Үйобаған жазығы ... ... Сырт ... ... ... шығысында Есілдің сол жақ ... ... ... шектеседі, яғни Тобыл өзенінің саласы болып табылатын Үй өзенінің
екі жағалауында орналасқан. Бұл да ... ... Жер ... биіктігі
оңтүстігінде 100-150 метр ... ... ... ... ... ... Жері қара топырақты, шалғынды.
Қазақстан жер бедерінің биігірек ... ... ... алып жатыр.
Олар Үстірт, Торғай, Орл алды үстірті, Жалпы Сырт қыраттарынң бір бөлігі,
Бетпақдала және Балқаш маңындағы жазықтар. Жер ... ... ... ... ... ал кей жерлерінде беткейлері тік құлама болып ... ... және ... ... маңы ... ... жазығымен шектеседі. Оның Қазақстанға солтүстік-батыс
бөлігі кіреді. Үстірт – теңіз деңгейінен ... 200 ... жуық ... ... Қазақстан жерінде ең биік тұсы – Мұзбел жоны, ... ... ... қарай аласара береді. Үстірт саз, құмтас және
әктасты шөгінділерден ... ... ... 150 ... ... тік ... шектеседі. Сондай-ақ маусымдық су тасқынынан пайда
болған құрғақ жыралармен тілімделген.
Торғай үстірті ... ... ... ... және оңтүстік
Оралдың аралығында жатыр. ... ... ... ... ... ... жалғасады, абсолюттік орташа биіктігі 200-300 метр.
Үстірт орталығында солтүстіктен оңтүстікке созылып жатқан ойыс – ... бар, оны ... ... не ... қақапасы деп те атайды. Ол Батыс
Сібір жазығын Тұран ойпатымен жалғастырады. Бұғаз аталу себебі ежелгі Арал-
Каспий ... ... сол ... ... ... жазығының орнындағы теңіз
алабымен осы жер арқылы жалғасқан. Торғай ... мен ... ... ... ... ... ... теңіздік және континенттік шөгінділерінен,
яғни саз, құмнан ... ... ... ... Есіл және Тобыл
өзендерінің және Торғай қолатының шағын ... ... ... ... ... ... жондар, бұйратты қыраттар, көл-көлшік ойыстары, сай-
жаралар кездеседі.
Орал алды не Жем үстірті Каспий маңы ... мен ... тау ... ... ... ... 100-900 ... жуық. Ол солтүстік-
шығысында 400 метрге дейін көтеріледі де, солтүстікке, батысқа, оңтүстікке
қарай ... ... ... ұласып кетеді. Үстірттің кей жерлері
фосфориттер кездесетін саз, құм шөгінділерінен түзілген. Орал алды ... ... мен оның ... ... ... өтеді.
Жалпы Сырт қыраты Орал тауы мен Еділ ... ... ... ... оның қиыр ... бөлігі ғана кіреді. Жалпы Сырт қыраты
солтүстік-батыс бағытта жатқан аласа қысқа қатпар түзетін әктастан, ... ... ... ... ... жер ... ... қарайты бөлігі салыстырмалы түрде тегістеу болып келген. ... ... ... ... ... ұсақ ... ағып өтеді.
Бетпақдала үстірті шығысында Балқаш көлі, батысында Сарысу және
оңтүстігінде Шу ... ... ... ... ... аймақ.
Үстірт беті жазық, тек кейбір жерлерінде ғана ... мен ... ... ... сайлар мен жалпақ ойыстар кездеседі. Үстіртте ағын су ... ... ... 300-350 ... ... ... солтүстік-
шығыс бөлігі биіктеу 400-700 метр. Шығыс бөлігі тақтатасты, гранитті, бірақ
оқшауланған биіктіктер болғандықтан бұл ... ... ... ... құмтас, саз, малтатастан түзілген жазық (200-300м) және
аласа бөлігі ежелгі теңіздік және ... ... ... ... ... сор, ... тұйық ойыстар кездеседі.
Балқаш маңы жазығы – Балқаш көлінің ... ... ... Іле ... мен ... Шу-Іле тауларының аралығында жатқан
аймақ. Жазықтың құрлысына тән өзіндік ерекшелігі - өзін ... ... ... 350 ... 600-700 ... дейін биіктейді. Балқаш маңы
жазығында көптеген құрғақ аңғарлар ... ... ... құмды шөл
Тауқұм, Сарыесік-Атырау құмы және Бақанас ... ... ... ... ... маңы жазығында қырқалар мен бекіген құмды жерлер
кәдімгі шағылдармен ... ... ... ... ... ... мен оңтүстік-шығысындағы Алтай,
Сауыр-Тарбағатай, Жоңғар Алатау тау жүйелері жатады. Бұл таулардың барлығы
палеозой қатпарлықтарында ... ... ... ... Жаңа
тектоникалық қозғалыстар нәтижесінде қайта жаңғырған. Биік таулы өлкенің
аласа таулардан айырмасы жер ... ... әрі ... ... ... ... ең ... өлке. Негізгі бөлігі Ресей
жерінде жатыр. Қазақстан жеріне ... тау ... ... ... кіреді. Оны Оңтүстік Алтай, Батыс не Кенді Алтай және Қалба жотасы деп
үшке бөлуге ... ... ... ... ... ... ... Ертіс өзені аралығында жатыр. Ресеймен мемлекеттік шекарада ... биік ... ... ... Оның биік шыны ... (4506м).
Осы жерден оңтүстік-батысқа ... ... ... ... тау ... (
Оңтүстік Алтай, Сарымсақты, Нарын, Күршім) тарайды. ... ... 3500 ... ... қарай бірте-бірте 1200-2000 метрге дейін
аласарады. ... биік ... ... қар мен ... басқан үшкір
шыңды болып келеді.
Батыс және Кенді Алтай Қазақстан жеріне Алтайдың ... ... ... ... ... Холзун, Көксу және олардан
тармақталған Үбі, ... Үлбі ... ... ... шығыс бөлігі қатты
тілімделген және шыңдарын мәңгі қар мен мұздықтар жауып жатқан биік таулы
өлке болып ... ... ... ... ... (мыс, ... ... күміс, алтын, т.б металдар) бай. Сондықтан д,а Батыс ... ... деп ... ... - ... ... Ертіс өзенінен батысқа қарай ... ... ... ... есептеледі. Ең биік жері Сарышоқы шыңы
(1606м). Батысында жота бірте-бірте ... ... ... ... ... жатқан жоталармен бірге біртұтас тау жүйесін
құрайды. Ол Сарыарқаның жалғасы ... ... ... ... ... ал ... Алакөл қазаншұңқыры
жатыр.
Сауыр жотасының ең биік жері ... шыңы ... ... ... тек батыс бөлігінің солтүстік беткейі кіреді. Төбелерінде
мұздықтары бар.
Тарбағатай (Барқытбел) Сауырға ... ... ... одан ... ... ... Биік нүктесі Тастау (2992м).Төбелерінде мұздықтар жоқ.
Жоңғар таулы өлкесіне Қазақстан жерінде Жоңғар ... ... ... ... Бұл тау жүйесі ... ... мен ... Іле өзені аңғарымен шектелген. Солтүстік-
шығыстан оңтүстік-батысқа қарай 450 шақырымға созылып жатыр.
Қытай мен Қазақстан шекарасында, ... ... мен ... ... ... ... деп аталатын тау аралық ойыс бар. Ол Қытайдағы
Ебінұр көлінің ... мен ... ... ... ... бас тау ... биіктіктері 5000 метрден астам қатар
жатқан Солтүстік және Оңтүстік жотаға бөлінеді. Ең биік жері ... ... ... ... бас тау ... басын мәңгі қар мен
мұздықтар жапқан. Жоңғар Алатауы гнейс, кристалды тақтатас, кварцит, ... ... ... түзілген. Жоңғар Алатауының бірден-бір ерекшелігі -
тау төбелерінде тегістелген ... ... Олар ... ... бірнеше сатылы болып келеді.
Тянь-Шань таулы өлкесі Қазақстанның оңтүстігі мен ... ... ... ... ... ... мен ... Тянь-Шаньның бір
бөлігі, Солтүстік Тянь-Шань түгел дерлік кіреді.
Орталық Тянь-Шань Қытай, Қазақстан, Қырғызтан ... ... ... Осы ... Қазақстанның ең биік нүктесі Хантәңірі (6995
м) орналасқан.
Хантәңірі тау ... ... ... бірнеше жоталар тарайды. Олардың
ең үлкені Теріскей Алатауының шығыс тармағы арқылы Қазақстан Қырғызтанмен
шектеседі. Тау ... ... ... тілімделінген, тау
шоқтықтарын мәңгі қар көмкеріп жатыр.
Солтүстік Тянь-Шаньға Кетпен жотасы, Күнгей ... Іле ... және ... ... ... ... ... алатауы жатады.
Кетпен жотасын Орталық Тянь-Шаньнан (2300 метрге дейін) Кеген тау аралық
ойысы бөліп ... ... ... ... аймағы Қазақстан, шығысы Қытай
жерінде жатыр. Оңтүстік- батыстан шығысқа ... 3000 ... ... ені 40-50 ... Ең биік жері ... тауы ... Кетпен жотасы
эффузиялық жыныстардан, әктас, граниттен түзілген. Тау үсті ... өзен ... ... тік ... ... ... Күнгей Алатауының шығыс бөлігінің солтүстік беткейі жатады.
Бұл Тянь-Шаньның ең биік ... бірі ... шыңы 4647м). ... солтүстік беткейі Шелек және Кемін өзен жүйелерінің ағын ... ... ... – Тянь-Шаньның солтүстігіндегі ең биік тау ... ... ... ... 350 ... ... Ең биік нүктесі – ... ... Осы ... ... Іле ... шығысқа және батысқа қарай
аласара береді.
Іле ... да ... ... ... орын ... ... мәңгі қар мен мұздықтар жамылған үшкір, ... ... ... Іле ... ... шөгінді және атпа жыныстардан – құмтастардан,
порфирден, гранит пен гнейстен түзілген. Солтүстік ... ... ... ... ... ... тілімделінген. Етегінде Алматы және
көптеген елді мекендері бар. Іле ... ... ... ... көп ... ескі ... ... Алатауы Күнгей Алатау және Іле Алатауының батысында жатыр. Ол бұл
таулардан Шу өзені ағып өтетін Буам шатқалы арқылы ... ... ... бөлігінің солтүстік беткейлері ғана кіреді. Қырғыз Алатауы
өте күшті тілімделінген және биік таулы тік құз, ... ... ... ... ... ... жерінде Талас Алатауынан басталып, одан
оңтүстік-батысқа ... ... ... жоталарға ұласады. Аса ірісі Өгем,
Піскем және Қаратау (2176м).
Қазақстан аумағына түгелдей кіретін ...... ... ... ... ең шеткі солтүстік-батыс жотасы. Қаратау
пайдалы қазбалардың қазынасы. Тау қойнауының құрамында қорғасын, мырыш т.б.
түсті ... көп ... кен ... ... ... ... ... фосфорит кені өндіріледі.
Қазақстанның аласа таулы өлкелеріне Сарыарқа, Мұғалжар, Маңғыстау
таулары ... не ... ұсақ ... Орталық Қазақстанның көп жерін алып
жатыр. Ол ... ... ... мен ... ... ... жетіп,
шығысында Сауыр-Тарбағатай тау жүйелерімен, оңтүстігінде Балқаш көлі ... ... ... ... ... ... ұлан-ғайыр
аумақты алып жатыр. Батыстан шығысқа қарай 1200 шақырымға созылған.
Батысында ені 900 ... ... ал ... 350 ... жуық.
Сарыарқа қазақ жеріндегі ең ежелгі, мүжілген аласа таулы ... ... ... 500-600 ... Оған ... жылдар бойы жел
мен жаңбыр, ыстық пен аяз, қар мен ағын су ... әсер ... Бір ... ... ... күштердің әсерінен мүжіліп, алуан түрлі жер бедерлері
қалыптасқан. Аласа таулар, қырқалар, ұсақ ... ... ... болды.
Сарыарқа орталығы мен шығысында биіктеп келіп, солтүстігінде, оңтүстігінде
және батысқа қарай бірте-бірте аласарады. Ол ... ... ... ... ішкі ... ... ... суайрық болып саналады. Қазақтың
қатпарлы өлкесі архей мен протерозойдың гранит, порфорит, ... ... ... ... ... ... ежелгі жыныстарынан түзілген.
Сарыарқаның ең биік таулары шығыс бөлігінде Ақсораң (1565м), Қарқаралы
(1403м), Шыңғыстау (1305м) таулары, батыс бөлігіне ... (1133м) ... ... Баянауыл және Көкшетау таулары өте көрікті. Жел ... ... ... әр ... пішіндес болып келеді. Тау аралығында
көгілдір, мөлдір көлдер жарқырайды. Сарыарқаның көп жерінде ... ... ... Орал ... ... ... ... табиғи жалғасы
болып келеді. Мұғалжар солтүстіктен оңтүстікке қарай 450 ... ... ... жатқан Батыс және Шығыс жоталары ... 15-20 ... ... ... ... Оның ... ... ұсақ
шоқылар да бар. Мұғалжар тауының оңтүстігінде ... ... ... және жеке дара ... ... ... бұйратына жалғасады.
Сарыарқа сияқты Мұғалжар да шөгінді және магмалық жыныстардан түзілген
ежелгі таулы өлке. Ең биік жері – ... ... (657 ... ... ... ... ... түбегінде жатыр. Бұған
Қаратаудың батыс және шығыс жоталары мен оңтүстік және солтүстік Ақтау тау
тізбектері кіреді. Қаратаудың ... 117 ... ал ... 70 ... Олар сай, ... ... тілімделінген. Маңғыстау таулары
Сарыарқаға қарағанда жас, бірақ құрылысы мен жер ... ... ... көп ... бар. ... ... биік ... Қаратау
жотасындағы Бесшоқы ( 556 м).
Бұл таулар құм, кристалды тақатастардан, қара әктастан (Қаратау) және ақ
әктастан ... ... ... ... оңтүстігінде Қарақия
немесе Батыр ойысы орналасқан. Ол – Қазақстанның, бүкіл ТМД елдерінің теңіз
деңгейінен ең төмен (-132 м) ... ... ... ... ... Өлі
теңіз (-395м), Қытайдағы Турфан (-154м), Джибутидегі (Африка) Ассалы көлі
(-150м) мен ... ... (-133м) ... ... ... жер ... мен ... жағдайларының әртүрлі болуынан
еліміздің өзендері әртүрлі орналасқан. Климаты құрғақ, шөл және ... ... көл аз, ал ... ... мол ... ... дала
зонасы мен биік таулы аймақтар ағын суға бай. Өзен сулары адамдардың
тұрмысына ... ...... пен су ... үшін арзан энергия көзі
болып табылады.
Қазақстанның барлық ... ... екі ... ... ... мұхит алабы мен ішкі тұйық көлдер алабына жатады.
Солтүстік Мұзды мұхиты алабына Сауыр-Тарбағатай және Алтай тауларынан,
Сарыарқадан және оңтүстік Орал ... ... ... ... ... мұхит өзені, ол Қытай жеріндегі Монғол Алтай
тауының батыс беткейінен Қара Ертіс деген атпен ағып ... ... ... ... жүзіндегі ірі өзендердің бірі. Жалпы ұзындығы 4248 шақырым, ал
Қазақстанға тиесілі ұзындығы 1700 ... ... көлі мен ... ... ... ... ... Нарын жоталарының тар тау аралығымен
өтіп, Өскемен қаласына жеткенше тар шатқал арқылы ағады. Ертіс кең ... да, оған Үлбі мен Оба ... ... құяды. Ертіс өзені Семей қаласы
тұсында жазықтыққа шығып, нағыз жазықтықтағы өзенге ... ... ... ... ... Салаларының біразы Алтай тауының мәңгі қары мен
мұздықтарынан, кейбір салалары жер асты ... мен ... ... ... суы мол. Сарыарқа өлкесін тұщы ... ету үшін 1974 жылы ... ... ... ... 490 шақырым. Қазақстан жерінде Ертіс арқылы кемемен жүзуге болады.
Ертіс суын арзан электр энергиясын өндіруге пайдаланылады. ... ... ... станциялары салынған. Өскемен және Бұқтырма СЭС-інен өндірілген
энергияны Кенді Алтайдың кәсіпорындары пайдалануда. Негізгі салалары Үлбі,
Үбі, Шар ... ... ...... оң жақ ... Бұл Оңтүстік Алтайдың
мұздықтары мен қарынан басталады. ... - ... ... арнасы
шоңғалды, ағыны қатты нығыз тау өзені. Бұл Ертістің ең суы мол ... ... ... ... – маусым айы, ең аз кезеңі – ... Өзен ... ... ... көзі ... табылады. Өзен жағалауларындағы
биіктігі 100-200 метрге жететін жартасты, тік құлама беткейлі таулар бар.
Ұзындығы 336 ...... ... Нияз ... басталады да, Ертіске
құяды.Суын шаруашылыққа ... ... ... ... тасиды.
Қазақстан жеріндегі ұзындығы 1700 шақырым, жалпы ұзындығы 2450 ... – Есіл ... ... ... ... ... Есіл қаласының тұсында Есіл өзеніне құяды. Аңғары кең. Арнасы
жайпақ 5-100 ... ... Жер асты және ... ... қоректенеді.
Суын өзен бойындағы елді мекен тұрғындары пайдаланады
Тобыл – Оңтүстік тауларынан басталып, Қазақстан ... ... ... ... ... ... Суын шаруашылыққа пайдаланылады.
Қазақстанға тиесілі ұзындығы 800 шақырым, ... ... 1600 ... өзендерден Үй, Тоғызық, Әйт, Обаған, Шағалалы, Сілеті, Өлеңті,
Шідерті ... ... ... қар суымен қоректенеді де, жазда құрғап
қалады.
Каспий теңізі алабында өзен тарауы сирек және маусымды, ... ... Суы ... ... – ең ірі ... ... ... Орал тауларынан басталып, Батыс
Қазақстанды кесіп өтіп, Каспий теңізіне құяды. Өзеннің жалпы ... ... оның 1107 ... ... жері ... ағып ... ... төменгі
бойы Каспий маңы ойпаты арқылы өтетіндіктен, ағысы жай, кең ... ... Өзен ... құм мен ... ... тік жарбақтар жиі
кездеседі. Құяр жерінде екі тармаққа бөлінеді. ... қар ...... ... ең ірі сол жақ ... ... тауындағы 350 метр
биіктіктегі Қосестек жотасынан басталып Жайық өзеніне сол ... ... 730 ... Елек ... көптеген өзендерден және жылғалардан су
ағып келеді. Өзенге Үлкен Кобда өзені ... Елек ... суы мол. ... елді ... көп болғандықтан, суын шаруашылық ... ...... ... Жайық пен Електен кейінгі ірі өзен. Ол
Мұғалжар тауының батыс беткейіндегі биіктігі 350-400 метр ... ... ... ... Ірі ... оң жақ ... Темір өзені. Жем
өзенінің төменгі жағы Каспий жазықтығына кіргеннен ... ... ... ... ... айналады. Жаз айларында негізігі арнасында су
болмайды. Ұзындығы 712 шықырым.
Ойыл өзені ... ... 250-300 метр ... ... ... ... Ойылға көптеген кішігірім тұмалардан пайда болған кішкене өзен
құяды. Ең үлкені Қиыл өзені. Қиыл қосылғаннан кейін өзен суы ... ... Жем ... ... ... ... қалады.
Сағыз өзені Орал үстүртіндегі 200-250 метр биіктіктен ... 493 ... ... ... 60 ... ... ... қалады.
Үлкен өзені Ресей жеріндегі Еділ бойынан биіктігі 80 метр ... ... 688 ... ... өзен суы Самар, Қамыс көлдеріне
құяды. Бұл өзенге Алтайты, Тұрман өзендері келіп құяды. Өзен суын ... ... ... өзен Еділ ... ... басталып, Үлкен өзенмен бір бағытта
ағады. Екі өзеннің ара қашықтығы 30-35 шақырымдай. Өзен Сарайдық кішігірім
көліне ... ... 646 ... Егін ... ... алабы
Іле өзені Шығыс Тянь-Шань тауларынан ... ... және ... ... ... ... ... шегіндегі ірі салалары:
Түрген, Талғар, Қаскелен, Күрті, Шілік, Шарын, Өсек, Үлкен және Кіші Алматы
өзендері. Соңғы екі өзен ... ірі ... - ... ... ағып
өтеді. Бастауы жерінде тау өзені болып табылатын Іле орта және төменгі
бөлігінде ... ... ... Қапшағай шатқалы маңында өзен аңғары
тарылып, Күрті өзені құйғаннан кейін аңғары кеңейіп, ... ... ... ... және ... атты ... аралығымен ағады. Жалпы
ұзындығы 1400 шақырым, Қазқстандағы ұзындығы 815 шақырым.
Іле республика бойынша Ертіс, Жайық ... ... суы мол ... қар және мұз ... ... Іле ... бойында Қапшағай СЭС-і
салынып, Қапшағай бөгені пайда болады. Мұның өзі суармалы жердің көлемін
ұлғайтып, кеме қатынасын жақсартады. ... ... ... әр түрлі
саласын өркендетуге және ауыл шаруашылығын электрлендіруге ... ... ... ... ... ... ... көлі алабындағы екінші ірі өзен. Қаратал Жоңғар
Алатау жоталарынан ... ... ... мен ... ... ... тар, ... қатты тау өзені. Іле секілді Қараталда Балқаш көліне
кең атырау жасап, бірнеше тарамдарға бөлініп ... ... ... ... ... ... ұзындығы 321 шақырым.
Лепсі өзені Қаратал және Бөрлітөбе аудандары жеріндегі ... 418 ... ... ... солтүстік беткейіндегі мұздықтардан
басталып, Балқаш көлінің ... ... ... ... ... ... тар, ... төменгі бөлігінде кеңейеді. Лепсі жер
асты, жауын-шашын ... ... ... ... ... су екі ... және жазда көтеріледі. Суы лайлы, ағыны қатты. Су режимін ... ... ... салынған. Суын егін суаруға, жағалауын шабындық пен
жайылымға ... ... ... басталып, Балқашқа құяды. Суы Тарбағатай,
Қолба, Шыңғыстау жоталарының түйіскен тау ... ... ... ... ұзындығы 492 шақырым.
Тентек Жоңғар Алатаудағы Мұздықтардан басталып, Сасықкөлге келіп құяды.
Бұл Алакөл тобына жататын өзендердің ... ең ... суы мол ... ... ... қолданылады. Ұзындығы 183 шақырым.
Арал теңізіндегі алаптар:
Сырдария өзені Қазақстаннан тысқары жатқан, ... ... ... басталады. Өзеннің ұзындығы 2212 шақырым, Қазақстан жерімен
1400 шақырымы ағып өтеді. Өзен суын ... 1700 ... ... ... Сырдария аңғары республикадағы күріштен мол өнім алатын
өңір. Өзен ағынын реттеп, суын егістік пен шабындықты ... ... ... пайдалану үшін өзен бойында Қызылорда, Қызылқұм, Қазалы суару
жүйесі, Шардара бөгені салынған. Өзен суы ... ... ... пайдалынылуына байланысты 1974 жылдан бері Арал теңізіне ... ... Арал маңы ... Арысқұм атты құмдарды кесіп өтеді.
Сырдарияға Қазақстаннан тек Арыс өзені ғана ... ... ... ... ... ұсақ ... ... Теңіз өзеніне құяды. Жалпы
ұзындығы 978 шақырым.
Торғай өзенінің екі тармағы бар – ... мен ... ... ... деп ... ... 580 ... Төменгі ағысында Торғай
өзені бірнеше ... ... ... де, суы мол жылдары Ырғыз өзеніне құяды.
Сондай-ақ, ішкі алап өзеніне Шідерті ... ... ... ... ... Шу ... ... (322км) т.б. өзендері жатады.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тілдің аумақтық өзгешеліктері (диалектілер, шет тілдің нұсқалары)8 бет
Халықаралық туризмнің географиясының ортақ негізгі ресурстары27 бет
«Вокалдық-хор тәрбиелеу» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі32 бет
«Каспиймұнайқұрылыс» АҚ – ның қысқаша тарихы22 бет
«Кондитер цехы жабдықтары» қыскаша оқу құралы40 бет
«Приречное» ЖШС-тің кәсіпорнының қысқаша сипаттамасы31 бет
«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі22 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
А. Байтұрсынов, М. Дулатов, Ш. Құдайбердиев, М. Жұмабаев жайында қысқаша мәліметтер6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь