Қалдықтар. Қалдықтарды жіктеу

Кіріспе
Негізгі бөлім
Қалдықтар. Қалдықтарды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Полигондар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қалдықтар . потенциалды шикізат көзі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Қолданылған әдебиет тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Адам баласының кез-келген шаруашылық іс-әрекеті әртүрлі қалдықтармен биосфераны ластайды, бұл халықтың денсаулығы мен өміріне, флора мен фауна түрлерінің қысқарылуына, қоршаған ортадағы тепе-теңдікке қауіп-қатер тудырады. Кең үйінділерін, өнеркәсіп тастандыларын, қоқыстарды, қала шөп-шаламдарын тек қоршаған ортаны бұзатын ластағыштар деп санауға болмайды, олар құнды шикізат көздеріне жатады.
Қазіргі кезеңдегі ғылым мен техниканың даму денгейіне сәйкес әбден жетілдірілген технологияның жоқтығына байланысты оларды өңдеп құнды өнімдер алу әзірше жолға қойылмаған, сондықтан бұларды сақтауға, жоыюға, тасуға, кәмуге, зиянсыз түрге айналдыруға көптеген қаражат, энергия, уақыт жұмсалып жатыр. Қалдықтар шығаратын негізгі көздерге өнеркәсіп, ауыл-шаруашылығы, үй-жай шаруашылығы жатады. Өнеркәсіп қалдықтарының мөлшері бір адамға шаққанда тұрмыс қалдықтарынан 20 еседен артық келеді.
Төмендегі 10.1-10.2-ші суреттерде қалдықтардың жалпы және өнеркәсіп қалдықтарының табиғатына қарай жіктелуі берілген. Агрегатты күйіне байланысты топтастыруда суды ерітінділер мен шламдарға араласқан (органикалық және анорганикалық), бейтарапты, сілтілі және қышқылды сұйық ерітінділер жатса, сусыздарға пайдаланылған шайырлар, мал мен өсімдік майлары, органикалық еріткіштер (өртеуге болатын мен болмайтындар) жатады. Әр өнеркәсіп өндірістері өнім өндіруге ғана назарларын аударып қоймай қор айналымын жүзеге асыратын әдістерге көшее, қоршаған орта ластанудан корғалынады. Аз немесе қалдықсыз технологиялық кешендер ұйымдастыру қажеттігі айқып, яғни бір жердің шеңберінен аспайтын қалдықсыз өндірістер емес, қалдықсыз өндірістік кешендер туралы сөз көтерілгені орынды. Бұл -жағдайда бір өндірістін, қалдығы басқа өндіріске шикізат ретінде пайдаланылады. Қалдықтар өте көп мөлшерде пайдалы кендерді шығарғанда және байытқанда пайда болады.
Қазіргі кезде қолданылатын технологияларға байланысты бастапқы алынған шикізат мөлшерінің 10 пайызы қалдыққа айналып отырады. Осыған байланысты бос жыныстан тұратын таулар пайда болады, көп көлемді сулар ағынға жіберіледі.
1. Экология. А.Ж.Ақбасова, Г.Ә.Сайнова Жоғарғы оқу құралы Алмаы 2003ж
2. Экологя негіздері. Оқулық.
3. М.Молдахмеов, А.М.Газалев, С.Д.Фазылов Қарағанды, 2002ж.
4. Экологя негіздері. Ж.Ж. Жақанбаев. Алмаы 2003ж
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
Қалдықтар. Қалдықтарды
жіктеу.....................................................................
Полигондар..................................................................
......................................
Қалдықтар - потенциалды шикізат
көзі.......................................................
Қорытынды...................................................................
...................................
Қолданылған әдебиет
тізімі......................................................................
.....
Кіріспе
Адам баласының кез-келген шаруашылық іс-әрекеті ... ... ... бұл ... ... мен ... флора мен фауна
түрлерінің қысқарылуына, қоршаған ... ... ... Кең ... ... ... ... қала шөп-
шаламдарын тек қоршаған ортаны бұзатын ластағыштар деп ... ... ... ... ... ... кезеңдегі ғылым мен техниканың даму денгейіне ... ... ... ... ... ... ... құнды өнімдер
алу әзірше жолға қойылмаған, сондықтан бұларды сақтауға, жоыюға, тасуға,
кәмуге, зиянсыз ... ... ... ... ... ... ... Қалдықтар шығаратын негізгі көздерге өнеркәсіп, ауыл-шаруашылығы, үй-
жай шаруашылығы жатады. Өнеркәсіп қалдықтарының мөлшері бір адамға шаққанда
тұрмыс қалдықтарынан 20 еседен артық ... ... ... ... жалпы және өнеркәсіп
қалдықтарының табиғатына қарай жіктелуі берілген. ... ... ... суды ерітінділер мен ... ... және ... бейтарапты, сілтілі және қышқылды сұйық
ерітінділер жатса, сусыздарға пайдаланылған шайырлар, мал мен ... ... ... ... ... мен ... ... өнеркәсіп өндірістері өнім өндіруге ғана назарларын аударып қоймай қор
айналымын жүзеге ... ... ... ... орта ... Аз ... ... технологиялық кешендер ұйымдастыру
қажеттігі айқып, яғни бір жердің шеңберінен аспайтын қалдықсыз ... ... ... ... ... сөз ... ... Бұл
-жағдайда бір өндірістін, қалдығы басқа өндіріске шикізат ... ... өте көп ... пайдалы кендерді шығарғанда және
байытқанда пайда болады.
Қазіргі кезде қолданылатын технологияларға байланысты бастапқы алынған
шикізат мөлшерінің 10 пайызы қалдыққа ... ... ... байланысты
бос жыныстан тұратын таулар пайда ... көп ... ... ... ... ... уақытта дүние жүзі бойынша жер қойнынан жыл сайын 100 млрд.
тоннаға дейін руда, құрылыс ... отын (4 ... ... және ғаз, 2
млрд. т көмір) беткі қабатқа шығарылып ... ... 92 ... ... мен 2 ... улы химикаттар пайдаланылып, олар да жер
бетіне таралады. Атмосфераға 200 млн. тоннаның үстінде көміртек оксиді, 53
млн. тоннадай азот ... 50 млн. т ... 146 ... күкірттің
диоксиді, 250 млн.т шаң ғаз тәрізді қалдық ретінде ... Ал ... жыл ... орта ... 32 ... м тазаланбаған су, ... - 10 ... ... ... ... ... байланысты қоршаған ортада пайда болған ... ... ... айналып отыр. Қалдықтардың мөлшерін азайту үшін
әртүрлі халық ... ... ... байланыс ұйымдастырып,
шикізатты кешенді түрде пайдалану мәселелерін шешу қажет. Табиғаттағыдай
өнеркәсіпте де айналым болу ... ... ... ... улағыш
қалдықтарды зиянсыздандыратын немесе өңдеп пайдалы заттар шығаратын қосымша
өндірістер ұйымдастырылса экономикалық тұрғыдан пайда ... ... ... қолайсыз әсер де жойылып отырады.
Шыққан көздеріне байланысты өндірістегі қалдықтар екі топқа ... ... ... және ... ... Өндіріс қалдықтарына бұйым
алу процесінде шыққан және жартылай немесе түгелімен озінің бастапқы ... ... ... ... шала ... ... Бұл топқа сонымеп қатар шикізатты ... ... ... ... шығарғанда және байытқанда шыққан, ... ... ... ... ... өнімдер кіреді.
Оларды шамалы өңдегеннен кейін халық шаруашылығында немесе шикізат ретінде
басқа ... ... ... ... болады. Өндіріс қалдықтарына
сыртқа тасталынатын технологиялық газдарды немесе ақаба суларды тазалағанда
шыққан қатты заттар да жатады.Тұтыну қалдықтарына ... ... ... ... ... ... ... бұйымдар мен материалдар ... ... ... ... ... ... ... ал тұрмыста
тасталынады.
Өндіріс және тұтыну қалдықтары пайдаға асырылатын және ... ... ... ... ... - өңдейтін технология
болғанына байланысты өнеркәсіптің өзінде немесе халық ... ... ... ... ... ... зат, отын, жем, тыңайтқыш
ретінде пайдаланылатын қалдықтар жатады. Taп осы кезеңде өңдеу жүргізетін
технологияның ... және ... ... ... жоқтығына
байланысты немесе экономикалық тұрғыдан қолдануға імсіз қалдықтарды пайдаға
асырылмайтындарға ... ... ... жер қойнауынан шығарғанда,
оны физикалық-химиялық жолмен өңдегенде жанама немесе қоса шыкқан өнімдер
қалдықтарға жатпайды. Бұл ... ... ... ... ... ... асырылатын және асырылмайтын қатты және сұйық ... және ... ... бөлінеді. Жанбайтын пайдаға асырылмайтын
қатты өндірістік қалдықтарға қоқыстар, кектер, руданы байытқанда шыққан
қалдықтар және т. б. ... ... ... ... ... ... үшін көмеді.
Жанатын пайдаға асырылатын қалдықтарға ағаш қалдықтары, мақулатура,
тоқыма материалдарының ... ... ... бар қалдықтар,
пайдаланылған былғаныш, істен шыққан жарамсыз майларды, ... ... Бұл ... ... ... ... үшін ... жағады да, бөлініп шыққан жылуды өндірістік айналымдарда пайдаланады
немесе жанбайтын қалдықтарды зиянсыздандыруға қолданады. Ал жағу ... ... ... көмуге жіберіледі. Қалдықтарды жер астына,
геологиялық кен орындарына (көмір шахталарының, тұз ... ... ... ... ... - ... ... теңіз түбінің терең
ойпандарына қайтадан ... етіп ... ... ... улы ... ... ... етіп көму амалы әлі толығымен шешімін
таппаған экологиялық ірі проблеманың бірі ... ... ... көму ... ... ... шара, себебі бұл
жағдайда қоршаған ортаның ... ... ... ... отырады.
Кейбір тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтарды көму алдында жағу ... ... ... болады.
Улы қалдықтардың әр уақытта қауіптілік (уыттылық) класын негізге ала
отырып, оларды ... ... ... тасымалдау туралы шешім қабылданады.
Қауіпті қалдықтар
Қауіпті қалдықтар деп құрамында зиянды заттектері бар, ... ... ... және жарылатын қауіптілігі бар, жоғары
радиоақтивті) тон ... ... ... ... бар, ... ... немесе басқа заттектермен қосылғанда адамның денсаулығына
және қоршаған ортаға қауіп төндіретін қалдықтарды айтады.
Қалдықтардың қоршаған ортаға ... ... ... және ... ... Қалдықтардың химиялық құрамы әркелкі, себебі олар әр
түрлі физикалық-химиялық ... бар ... ... қоспасынан тұрады. Осы қалдықтардың биосфераға тигізетін
зияндылығы мсп ... ... ... ... ... орта мен адам ... өте қауіпті қалдықтарға (арнайы
қалдықтарға) шамамен ... ... мен ... ... ... ... пастицидтер және олардың құрамына кірстін ... ... ... ... сынап және оның қосылыстары, сынапты термометрлер;
• мышьяк және оның ... ... ... ... өндіріс пен жылу ... ... ... ... ... олар мұнай өңдейтін және бояу
өндіретін кәсіпорындардың қалдықтарында болады;
... ... улы ... ... ... ... қолданылатын заттар, синтетикалық желімдер, косметикалық
заттар;
• тұрмыстық химия құралдарының қалдықтары.
Егерде өндіріс қалдықтары ... ... ... ... ... ... ... болса, онда олардың осындай қабілеті артқан сайын
қоршаған ортаға қатысты қауіптілігі де ... ... ... ... көп ... ... ... жоғарыда нақталып
кеткенбіз. Мысалы, жылына Ресейде түсті металлургия саласында 2 ... ... ... ... оның тек 1%-і ғана ... ... айналып отырады.
100 млн.т көлеміңде шыққан улы қалдықтардың 6-7%-і ғана залалсыздандырылады
немесе көміледі. ... 7 ... ... ... ... ... ... тоннадайы қауіпті қалдықтарға жатады. Ресей мен Қазақстанның әр
тұрғынына жылына ... ... ... ... ... 15-16 т. ... ... оларды өңдеу процесінің кеңінен дами алмағандығымен
түсіндіругс болады.
Қауіпті қалдықтардың тек 1/4 көлемі ғана ... ... ... ... ... Қоршаған ортаға және тұрғындарға ерекше
қауіптілік туғызатын қалдықтарға радиоақтивті қалдықтар ... уран ... ... ... ... ... ... сынақтар өткізілгенде, радиоақтивті изотоптарды қолданғанда, АЭС
бөлшектеу және ... ... ... ... ... ... ... істен шыққанда пайда болады, сонымен қатар
радиоақтивті қалдықтарға АЭС, тағы басқа радиоақтивті ... ... ... жұмыс кімдері жатады. Радиоақтивті қалдықтар
әртүрлі сәуле (а,в,ү) ... ... ... Радиоақтивті қалдықтар
ақтивтіктеріне және агрегаттық күйіне қарай топтастырылады.
Қатты қалдықтар радиоақтивті деп есептелінеді, егерде олардың меншікті
белсенділігі а - сәулелену көзі ... ... 3,7-10-2 ... ... ... В- сәулелену 7,4-104 Бк/кг; ү - >10-7 г-экв. рад/кг
бoлca.
Адам үшін иондаушы ... ... ... ... ғана ... ... ыдырауының физикалық кезеңіне де
байланысты, себебі осы кезең өткеннен ... ... ... ... де ... ... радионуклидтің өзіне тән жартылай ыдырау
кезеңі бар. Мысалы, уран-238-дің жартылай ыдырау кезеңі 4,5-109 жыл, уран-
235 - 7-108 жыл, ... - 1,25-109 жыл, ... -6620 жыл, ... - 2,4-103 жыл ... ШРК - 81,4 Бк/л, ... -3,3-10-3Бк/л), полоний-
210 - 138,3 тэулік (судағы ІІІРК -3- 10-5 мкКи/мг, ауадағы ШРК - 2 ... ... - 8100 ... (ауадағы ІІІРК - 3-10-6 Ки/л), йод-125 - 60,2
тәулік, йод-129 -16 млн. Жыл, йод-131 - 8,05 ... ... - 2,26 ... - 27,7 жыл, ... - 65 тәулік, цезий-134 - 100 тәулік
(ауадағы LI1PK - 0,002 Бк/л) ... ... ... ... ... уыттылық (қауіптілік)
класын анықтау Құрамында адам ... өте ... әсер ... соңдай-
ақ қоршаған ортаға қауіп туғызатын улылық қасиеті бар зат-тектерден тұратын
қалдықтарды улы ... деп ... Ал ... ... ... ... өмір тіршілігін бұзатын заттектердің қасиетін улылық немесе
уыттылық дейді. Қалдықтарда кездесетін улылық қасиеті бар ... ... ауыр ... қышқылдық пен сілтілк көрсеткіштері рН ... және 9-дан ... ... ... ... ... қалдықтардың негізгі көздеріне өнеркәсіп, ауыл-шаруашылығы,
сонымен қатар ... ... көп ... ... кәсіпорындар мен шеберханалар
жатады. Уытты қалдықтардың 70-80%-ын шығарушыларға химия және мұнай ... ... ... Шығарылатын уытты қалдықтардың ... ... -275 млн. т, ... - 6 млн. т, Ресейде - 20 млн. ... — 3 млн. т. ... жан ... ... ... ... барлық
елдердің ішінде алда тұрған Нидерландия. ... жүзі ... әр ... орта ... ... ... келетін көлемі 0,1 т, дамыған
елдерде 0,5 т. ... ... ... ... не қоқыс өртейтін
зауыттарға жіберуге жатпайды. Олар улылығына, яғни қауіптілік ... ... ... арнаулы қоймаларда сақталады. Өндіріс
қалдықтарының қауіптілік класы ... ... ... ала ... әдісі арқылы анықталады. Әр заттың улылық индексін (К;) ... оның ... ... ... ... (ШРК) ... ... = ШPKj/(S+C3)
формуласымен анықталады. Бұл жерде ШРК; - қалдықтың құрамындағы і-затының
топырақтағы ... ... ... S -і-затының суда ерігіштігін
сипаттайтын өлшемсіз коэффициент (ерігіштік ... 100% бөлу ... С3 - бұл ... ... ... т/т.
Улылық индексі қалдық құрамындағы 3 негізгі компоненттер ... ... ... ... улы ... арқылы жалпы улылық
индексі (KΣ) табылады і=п
Жалпы улылық индсксті білгеннен кейін 10.1-іпі кестедегі мәліметтерді
пайдаланып ... ... ... улылық (қауіптілік) класын
елім мөлшері (дозасы), яғни жануар ... ... ... ... ... ... да анықтауға болады. Бұл жағдайда улылық индексін
келесі теңдеумеи табады:
бұл жерде Ғ- ... ... ... ұпшалылық коэффициенті
(ұшналылықты 760 мм сынап ... бөлу ... ... Одан ... ... үш ... компоненттердің жалпы улылық индексі К
есептелініп 10.1-ші кесте арқылы қауіптілік класы белгіленеді. Заттардың
ІІІРК жөне ӨД50 ... суда ... және ... ... ... басқа әдебиеттерден алуға болады. S және Ғ-ің есептелінген
мағыналарының шамасы 0 мен 1-дің ... ... ... ... ... төрт ... класына бөлінеді: бірінші-айрықша ... ... ... ... қорғасын, сынап
метал түрінде және олардың бейорганикалық ... ... - ... (метилмеркаптан, азот оксидтері, никель, марганец, күкіртті сутек,
формальдегид, фторлы сутек); үшінші - ... ... ... ... ... ... ... төртінші -болымсыз қауіпті (аммиак,
аммиакты-карбамидты тыңайтқыштар, бокситтер, темір оксидтері, эк тастар).
Бірінші класс қалдықтары ... ... ... ... 10 ... ... қақпағы бар баллондарға жиналады. Толтырылғаннан кейін
қақпақ электрлік пісіру арқылы жабылдырылады. Қалдықтар салған ... ... ... ... ... ... ... класқа жататын қалдықтарды сақтау үшін полиэтилен, ал ... ... ... ... ... класс қалдықтары өндіріс алаңында
немесе полигондарда ораусыз сақталады. Дүние жүзі ... ... ... ... бағалу үшін бірнеше әдістер
қолданылып жүр. ... ... өте ... әдісті жасаған Envirjnmental
Protection Agency (ЕРА). Осы қалдықтарды топтастыру жолын ... ... ... барлық шаруашылық салаларында ... Улы ... ... ... ... және көму ... барлық салаларында ... ... ... ұстап, тиісті ... ... ... т, б.
басқару үшін қажетті жұмыстар жиынтығы 10.7-ші суретте келтірілген.
Қатты қалдықтарды қолдануға ... ... ... ... қолайсыз қасиеттері бар. Қалдықтарды зиянсыздандыру төрт
әдіс: жағу, химиялық немесе биологиялық ... ... көму ... ... жылу ... ... бар ... жағуға арнайы
арналған қондырғылардың конструкциялары жасалған. ... ... ... ... күш беретін қондырғыларында жүргізіледі. Жағу
алдында өңдеу ... ... көп жылу ... ... беріп жанғыш
затқа айналдырады. Жанғыш қалдықтардың бәрі жағылады. ... ... °С ... ... ... ... бұл ... атмосфераға
бөлініп шығатын ластаушы заттардың көлемі минимумға дейін ... ... ... ... ... өте ... температураны ұстай
алатын цементтік пештер қолданылады. Негізінде ... ... ... ... өнеркәсіп ерітінділері, баспа бояулары, бояу
сұйылтқыштары мен олардың қалғындылары, қолданылған майлар және ... жылу ... ... ... жағылады. Қалдықтарды көмудің орнына
жою үшін жағу ... ... ... келеді, себебі оларды жаққанда
бөлінген жылуды цемент шығаруға пайдаланса, осыған жұмсалатын біраз ... ... ... улы ... және ... ... 2-ші және 3-ші
кластық қалдықтарды зиянсыздандыру ... ... ... 1 ... ... ... жасалған шұңқырларға көму арқылы жүзеге асырылады.
Қазақстанда ең кеңінен қолданылатын ... бір ... ... екінші
қалдықпен зиянсыздандыру жолдары жатады.
Мысалы, байыту фабрикаларының сілтілі сұйық қалдықтары мен зауыттардан
шығатын қышқылды ... ... ... ... үшін ... жинайды. Сонымен қатар қазіргі кезде кокехимиялық
зауыттардан ... ... ... ... нейтралдауға азот
тыңайтқыштарын өндіретін зауыттардың әкті шламдары қолданылын ... Ал ... ... ... ... ... ... сутегі бар
газ аммиак суымен нейтралданады.
Әдетте улы емес ... ... ... ашық ... сақталынады
немесе жәй көміледі.
Құрамында 1-3 қауіптілік кластарына жататын заттары бар қалдықтарды
көмуге ... ... ... ... жіберер алдында өнеркәсіптің
өзінде оларды сусыздандырып пасталық түрге айналдырады.
Өте улы ... ... ... ... пен ... ... мен көму ... назар аударуға жатады. АҚШ-та тусті
металлургияның мышьягі бар ... ... ... ... ... ... арнайы полигондарда көміледі.
Жапонияда құрамында кадмий бар қалдықтарды пісіру арқылы суға ... емес шыны ... ... айналдырады. Шымкент қорғасын зауытынан
қалдық ретінде ... ... ... өндірістің өз аймағында темірбетон
шұңқырларында сақталады. Мышьяк қалдықтарын суға өте төзімді шынылы түрге
айналдыруға бағытталған көптеген ... ... және өте ... ... ... зиянсыздандыру үшін назар
аударуға тұратын жолдардың бірі - ... ... ... ... ... ... ... және қоршаған
ортаны тазалауға тірі организмдер мен ... ... ... ... ... ... келе ... ауыл шаруашылық өндірістері ... ... нан ... ... шарап ашытудың негізі болып
микробиологиялық процестер саналады. Биотехнологияның мүмкіншілігі ауқымды.
Микробиологиялық ... ... ... ... органикалық заттарды
сіңірумен қатар, оларды зиянсыз ... ... ... ... мысалы,
шалшықты ғазға, айналдыра алады. Бірақта, биологиялық ... ... ... ... қажет етуіне байланысты белгілі шамада шектелуде.
Биотехнологияның жетістігі мен микроорганизмдердің жаңа түрлерін алу
экологиялық қорғау жолындағы ... ... ... ... ... ... соңғы кезде көз жеткізіп отырған жағдайлар аз емес.
Мысалы, биологиялық жолмен ыдырайтын жаңа ... ... ... ... американың JCJ компаииясы қанттарды бақтериялармеп ... ... ... алғаш рет биолоғиялық жолмен ыдырайтын «биопол» деген
термопластикті алды. Ол пленкалар, ... ... ... ... ... ... кезде көп елдердегі ірі ғылыми
лабораториялар мен фирмалар әр алуан қасиеттер тән ... ... ... ... ... ... ... жасау
үстінде.
Тікелей қоршаған ортаны қорғауға бағытталған биотехнология әдістері
соңғы кезде ... ... дами ... Экологиялық биотехнологиялардың
негізгі дамыған бағыттарына мыналар ... ... ... ... ... ... қатты қалдықтарды биологиялық әдістермен өңдеу (ақаба судың ... ұсақ ... ... ... ... ... тұрмыстық қалдықтарды
өңдеу, қауіпті өнеркәсіп қалдықтарын зиянсыздандыру мен жою);
... ... ... биолоғиялық жолмен тазалау;
• қоршаған ортадағы ксенобиотиктерді (тірі организмдерге жат химиялық
заттектер) биодеградациялау; зонаны ... және ... ... ... метрлей келетін орман қорғау алқабымен полигонды жабдықтандыру
қарастырылады.
Жергілікті суды ... мен ... ... қызмет
мекемелерімен келісілген нұсқауларда полигонға қабылданатын және қабылдауға
жатпайтын улы қалдықтардың ... анық ... ... түрде пасиорттандырудан өткізіледі. Әр өнеркәсіп
мекемесі санитарлық ... ... ала ... ... ... ... тасымалдауға, көмуге, т.б. істерге ... ... ... ... ... ... басшыларымен және жергілікті санитарлық энидемиологиялық
қызмет мекемесімен келісілгеннен кейін бұл құжатты өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... желденетін,
әсер жаңбыр жауғанда, қар ерігенде және тасқын ... ... ... жерлерге орналастырылады.
Полигонды жел тұратын бағытты анықтан, ел тұратын жердің ық жағында,
су алатын жерден, қыстақ шұңқырлардан, уылдырық ... және ... ... ... су жинауға арналған ашық ... ... ... қажет. Полигон аймағында жер асты сулары 20 м-ден артық
тереңдікте жатуға тиіс, сонымен ... осы ... ... ... ... ... 1 мкм/тәулік артық болмауы керек.
Әсіресе ішуге қолданылатын жер астындағы ... ... ... болмайды.
Дүние жүзі бойынша іс ... ... ... қалдықтар (ҚТҚ)
айналымы келесі жолдармен ... көму және ... ... ... жүргізуге арнайы
полигондарды салу;
2) азот ... ... ... ... (қордалау)
арқылы алу;
3) сыпырынды жағатын зауыттарда қалдықтарды жағу;
• органикалық химия қалдықтарымен және мұнаймен ластанған топырақты
биологиялық жолмен рекультивациялау;
... ... және ... ... ... қалпына
келетін энергиямен, шикізат көздерімен қамтамасыз ету (биогаз және екінші
реттік отын ... алу, ... ... ... ... б.);
• аурулар мен ауыл шаруашылық мәдени дақылдарының зиян-кестерімен
күресуге химиялық пестицидтерге ... ... емес ... ... ... қалдықтарды зиянсеыздандыруға физикалық әдістер де қолданылып
жұр, атап айтқанда, ... ... ... ... ... күлгін
сәулесі) күрделі молекулалардан құралған органикалық сұйық қауіпті заттарды
жай молекулалардан тұратын зиянсыз зат түріне ... ... ... ... ... еңбектерде электр магнитті рақеталардың ... күн ... ... ... ... ... ... жүр. Осы
жолмен АЭС қалдықтарын жоюды ұсынып жүрген АҚШ-дағы Массачусет технология
институтының ... - бұл ... ... ... ... қалдықтарын
зиянсыздау мем көмуге бағытталған арнайы табиғат қорғау құрылыстары.
Полигон құрудың негізгі мақсаты - қалдықтарды көмуге бөлінген ... ... ... ... ... ... ... атмосфераны,
жер асты мен бетіндегі суларды улы компоненттермен ... ... ... ... жер 20-25 ... ... бөлініп беріледі.
Олар қонысты аймақтан аулақтандырылады, санитарлық ... ... ені ... - ге тең ... ... ... ... ауылшаруашылық егістік жерден
және транзитті жолдардан 200 м-ден, орман алқабынан 50 ... кем ... ... ... ферментациялау (мал шаруашылығының ағындарынан биогаз алу);
5) бастапқы сорттау, пайдаға ... және ... ... дайдалану;
6) қатты тұрмыстық қалдықты пиролиздеу ... ... ... 1700 °С) ... ... үшіп ... объектілер жасалады (полигондар,
шламсақтау орындары, тау жыныстарының ... ... ... және ... ҚТҚ ... объектілерді салар алдында геологиялық гидрогеологиялық
және басқа да барлау жұмыстары жүргізіледі, осыны ... ала ... ... ... ... жасалып, полигонға рұқсат
беріледі. Қоршаған табиғи органы ... ... ... ... бақылаусыз қоқыс тастайтын жерлердін орнына үлкен қалаларда
полигондар салу ... ... келе ... ... салу үшін 20-25 ... көп ... ... қалдықғарды жинауға болатын сазды жер
таңдалады. Таңдалған алаңның ... ... ... үшін ... ұқсастырып, терендігін 1,5 м немесе одапда тереңдеу етіп қазады.
Егерде сазды жер болмаса, бірақ су жақсы өтетін ... ... салу ... онда астаудың түбіне қалыңдығы 0,5 м сазды басқа жерлерден әкеліп
салады (10.9-ші сурет).
Тәулік ішінде полигонның бір ... ... ... ... 2 м ... бульдозермен тығыздап отырады. Екінші тәулікте қалдықтарды
басқа алаңға әкеліп орналастыра береді, ал алдыңғы алаң ... 0,25 ... ... ... Бұл жекелегіш қабатын жабу және ... ... ... ... мен шыбы-шіркейлердің және
кеміргіштердің таралуын шектейді. Полигонның алатын жерімің көлеміп ... ... 60 м ... ... ... ... ... кейін оның соңғы беткі қабатын өсімдік етуге арналған
қабатпен жабады.
ҚТҚ ... ... ... үшін ауыл ... жерлер мен жыралар жиі пайдаланылады. ... ... және ... ... топырақпен беті жабылғаннан кейін
оның үстіңде саябақ, ойын ... ... ... ... да
мақсаттарға пайдалануға болады.
Қалдықтар — потенциалды шикізат көзі
Қалдықтарды қосымша шикізат ... ... ... ... шешу ... ... ... туғызады. Қалдықтарды қайтадан
қолдану қоршаған органы қорғаумен, бастапқы материалдарды, электрэнергияны
үнемдеумен еңбек ресурстарын босатумеп байланысты ... ... жол ... ... ... заттектер мен материалдар қалдықтарға
жатқызыла береді, шын ... ... әр ... ... ... басқа
өндірістерге шикізат ретінде қолдануға болады. ... Д.И. ... ... ... тек қана ... шикізат болады» деп
айтқан. Сонымен қатар ол озат ... ... ... пайдасыздан
пайдалы өнім алуға бағытталған болу қажет деп те ескерткен.
Соңдықтан ішінара ... ... ... ... арқылы қажетке
жаратылатын өндіріс пен тұтыну қалдықтарын екінші ... ... ... қарауға болады.
Біздің халық шаруашылығымыздан жыл сайын шығатын ... ... ... ... ... ... ... біздің елде
жиналған қатты өндіріс қалдықтарының көлемі 20 млрд. т шамасында.
Оның ішінде 5,2 млрд. т түсті ... ... ... ... ... т - тау-кен өңдірісінікі, 1,1 млрд. т байыту фабрикаларынікі ... млн. т ... ... процестерінен шыққан қалдықтар).
Сонымен қатар әp түрлі қоймалар мен кен ... ... көп ... ... ... жинақталған.
Қалдықтардың 70-75%-і тау-кен өңдірістерінен, 20%-і байыту ... ... ... ... болады. Қалдықтардың негізгі
көлемі тау-кен қазбаларынан, металлургия, ... ... және ... ... ... ... өндіретін өнеркәсіптерден және
ауылшаруашылығы мен үй-жай шаруашылықтарынан шығып отырады.
Өнеркәсіп қалдықтарының кәбісінің құндылығы едәуір, оны оларды ... ... ... ... ... ... ... мәселесі
шешілетін болса, ауылшаруашылығында ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық айналымға түсірілсе, олар қоршаған ортаны
жақсартумен қатар, жердегі шикізат қорын да үнемдейтіні ... ... ... ... ... ... өндірістері
дүниежүзілік шикізат қорының күрт елеулі азаюына әкелді.
Ғалымдардың болжауы бойынша, ... ... ... ... ... мен ... қоры 80-170 жылға, мырыш, никель, мыс қоры ... ... ... 1700 ... ... бойы ғана ... ... ресурстарды қоры шексіз еместігіне байланысты оларды кешенді
түрде пайдалануға ерекше көңіл аударып, атап ... аз ... ... ... жасау және халықшаруашылығының әртүрлі
салаларында шикізат базасын ... ... ... ... ... ... ... негізінде пайдалы элементтердің 2-3% ғана
алынып, 97-98% пайдасыз нәрсе ретінде тасталынады.
Маңызды шикізат қорына қалдықтардың ішінде күл мен ... ... осы ... ... ... ... 20%-тен аспайтын бөлігі ғана
өнделінеді. Күл негізінде цементке толтырғыш ретінде қолданылады. ... ... 1,3 т ... ... күлі 1т ... ... толтырады.
Қоңыр көмір күлінің құрамында 5-30%о темірдің оксиді, 30%) ок және едәуір
мөлшерде ... ... ... бар ... ... оны ... ... алу үшін пайдалануға мумкіндік бар.
Қазақстанның, түсті металлургиясының шикізат базасы ретінде тек ... ... ... ... құрамында бірқатар металдардың мөлшері
көптеген жылдар бойы мол жинақталған жүздеген миллион тонна ... ... ... ... ... барлау жасауға, тасымалдауға,
рудниктер және байыту фабрикаларын салуға ... ... ... ... ... ... құны рудадан алынғаннан
бірнеше есе төмен болады.
Қазақстанның түсті және қара ... ... ... ... ... ... күкірт қышқылын алуға шикізат
ретінде пайдаланылып - ... ... ... құрамында
күкірті бар газдардан алынған қышқылдың өзіндік құны, сонымен қатар, 1 т
өнімге жұмсалған қаржының үлес ... ... ... өндірілген күкірт
қышқылына қарағанда 2 еседей темен.
Кеш бар шикізатты кешенді түрде пайдалануды мақсатқа ала ... және ... ... ... ... қолдану арқылы азот, фосфор және басқа да ... ... ... химия өнеркәсібі дамуда.
Азот тыңайтқыштарын алуға оттекті өндіргепде шыққан металлургиялық
өнеркәсіп қалдықтары пайдаланылады, ... ... ... газдардан алынған күкірт қышқылы аммоний суперфосфатын, судьфатын
және гидросульфатын алуға қолданылады. ... ... ... ... ... назар аударуға тұратын қалдыққа жатады. Өндіріс
процестерінен шығатын - ... ... ... ... 67%.
кесінділерден, металл ұнтақтарынан, жонқадан, табақша үлгілерт ден, 31%-ті
амортизациялық сынықтардан, ... 2%-ті ... ... ... ... сынықтарға шығынға жіберілген, істен-шыққан жабдықтар,
саймандар, бұйымдар және т. б. инвентарлар ... ... ... ... 30 жыл, кемелердің 25 жыл, ... 100 ... 10 жыл, ... ... ... жолының қолдану мерзімі 50
жыл ғана. Машина жасайтын өнеркәсіптерде амортизациялық сынықтардың ... ... мен ... ... кезде шығады.
Өндірістегі металл қалдықтарының өндеуге жататын ... ... мен ... ... ... келеді. Қалдықтардың шығатын ... ... ... ... түрлі формаларға келтіру, құю
процестері жатады.
Металлургиялық ... тек ... ... мен ... көз ғана емес, сонымен қатар олар негізгі пайдаланушының қатарына
жатады. 1 тонна электрлік болат ендіруге 940 кг, 1т ... ... 500 ... т ... ... 20 ... 700 кг-ға дейін металл сынықтары пайдаланылады.
Металл сынықтарынан алынған болаттың құны рудадан ... ... ... ... ... ... алюминий және қаңылтыр банкілерін жинау мен
өңдеуге аударылады. ... ... ... ... алғашқы өнімдер
алюминий ыдыстары болған. 1990 жылы жасалған 88 ... ... ... яғни 62,5% қайтадан. өңдеу арқылы ... ... ... ... ... ... меи ... банкілерінің
мөлшері Ұлыбританияда 5%-тен, ал Батыс Еуропа елдерінде ... ... ... ... ... қолданылған банкілерді өңдеи,
қайтадан өнім алу ... ... ... болашақта осы жол кеңінен
пайдаланылатынына күмән жоқ деуге ... ... ... ... ғорі ... банкілер шығарғанда 10 еседей аз мөлшерде
энергия жұмсалады.
Өте қиын және де кідіртуге ... ... ... ... ... ... ... және қайтадан пайдалану жатады.
Бұл проблемалар жарым-жартылай шешілген, себебі оларды өңдеуден өткізу
үшін алдымен ұқыпты түрде сұрыптау және ... ... ... соң ... ... ... болған соң, белгілі өнім ... ... ... ... сипаттамасы болмаған ала-құла әртекті)
пластмассалар тек төменгі сортты материалдар алуға жұмсалады.
Полиуретан мен ... ... ... ... ... өңдеу өте қиынға түседі, биохимиялық ыдырауға түспейтін
болғандықтан олар ... де ... ... ... ... орын ... ... бірі пластмассалық жарамсыз қалдықтар. Дүние жүзі
бойынша жыл сайын 80 млн. тоннаның үстінде шығарылатын ... ... ... ... ақкумуляторлары мен азық-түлік салатын ыдыстар
түрінде қалдыққа айналып отырады.
Соңғы 15-20 жылда пластмассалардың жаңадагі ... ... ... ... жұмыстары қарқынды түрде жүргізілуде.
Негізгі мақсат мұнайдан өндірілетін әдеттегідей арзан пластмассалардың
орнына табиғи жағдайда ... ... ... қатысуымен
қоршаған ортаға залал келтірмейтін қосылыстарға ыдырайтын ... ... ... ... ... ... ... қатты тағам қалдықтарынан) алынған крахмал немесе целлюлоза
мен полиэтилен ... ... ... ... ыдырайтын
полимерлерге химиялық синтез арқылы алынған синтетикалық полиэфирлер және
микроорганизмдердің қатысуымен ... ... ... ... ... толығымен дымқылды жағдайда биохимиялық жолмен
ыдырайды және әртүрлі жағдайда қолдаланылады.
Биополимерлерден негізінде бірсыпыра өнімдер шығарыла ... ... ... жасалған жоңқалардың ... ... ... жоңқалар, орауыш қаптар, бір реттік
әртүрлі ыдыс-аяқтар, контейнерлер және т. с. ... ... ... жаңа ... ... "Норпласт"
атғы ғылыми-өндіріс бірлестігі ұйымдастырылған. Бастанқы шикізат мұнайды
үнемдеу үшін, ... ... ... әртүрлі түрге боялатын және
металмен оңай араласатын табиғи толтырғыштармен, атюрғаникалық қосылыстар
немесе ... ... ... ... ... ... ... лигнинмен айырбасталады. Бұл материалдар
құбырлар, тұрмыстық химия баллондарын, электрохимиялық өнеркәсіптеріне
қажетті бөлшектер, ... ... ... ... ... қолданылады.
Ағаш өңдсйтін және қағаз шығаратын өнеркәсіптердің қалдықтарын өте
құнды шикізатқа жаткызуға болады. Ағаш ... ... ... және т. с.) ... ... жылу алу үшін ... ... сұйық отынмен араластырып жақса» өте жақсы ағаш ... ... ... үгінділер технологиялық мұқтаждықты өтеуге де қолданылады, тез
кебетін қасиет беру үшін оларды шикі ... де ... ... ... ... өңдеу арқылы ... ... ... жанбайтын қағаз және т. б. түрлерін алуға өте үлкен
назар аударылуда. Мысалы, Германияда ... ... ... ... ... 2,8 млн. т ... жиналады) алынады, бұл жағдай
жыл сайын 40 млн. ағашты кесуден сақтайды. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... атмосфераның
ластануы 15% және судың ластануы. 60%о-ке дейін төмендейді.
Жеңіл өнеркәсіптің жүн жуатын саласында жүнді ... ... ... ... ... ... жүн майы ... аты ланолин) медицина
және парфюмерия өнеркәсіптеріне қажетті өте құнды шикізат болып саналады.
Қант ... ... ... алынады. Мысалы, Қазақстанда
шығарылатын этил спиртінің 2/3 бөлігі ... ... ... ... ... көптеген елдерінде шыны бұйымдар қалдықтарын тиімді
пайдалану ... ... ... ... 17 ... шыны ... ... Еуропалық шыны ыдыстар жөніндегі федерация қадағалап
және үйлестіріп оғырады. ... ... ... ... ... ... ... Шыны ыдыстарды халықтан жинап ... ... ... ... тиімді пайдаланудың халық шаруашылық
маңызы өте зор. Екінші реттік энергоресурстар дегеніміз ... тап ... ... ... ... және ... өнімдерінің
энергетикалық потенциалдары. Екінші ... ... 3 ... ... (Н2, CН4, СО, пеш газдары, май, шайыр, целлюлоза және т. б.);
2) жылу (бөлінген газдардікі, өнімдердікі, жанама ... ... ... ... ... ... шығатын газ бен сұйықтықтардың қысымы.
Екінші реттік энергоресурстар химиялық ендірістің азот, ... хлор ... ... ... және ... ... ... қазандықтарда отын ретінде қолданылады. Бөлінген
жылу ... ... ... жылу ... кейбір
заттарды қыздыруға қолданылады, осы жағдайлармен жылуды тұтыну қажеттілігін
төмендетуге болады. Қысым утилизациялық турбиналарда ... ... ... ... ... және электрэнергия
алуға пайдаланылады.
Екінші реттік энергетикалық ресурстарды жүзеге асыру жылу ... ... ... ... белінетін жылу мөлшерін азайтып,
қоршаған органы корғауға себебін тигізеді.
Череповец металлургиялық комбинатына қарасы ... жылу ... ... ... ... ... ... пайдалану арқылы
жұмыс істеуде.
Құс фабрикаларында қалдық ... ... ... құс ... ... мал жемін - құрамында 85%-ке дейін белогі бар ұн алуға арзан шикізат
ретінде қолдануын тауып жатыр. ... ... ... ... ... 3 т ... 1,2 т ұн алынады.
Қалдықтар проблемасы қолымызда бар заттарды тиімді пайдаланумен
тікелей ... Бір ... ... күйіп кеткен лампалардан вольфрам
алу түкке тұрмайтын іс сияқты. Жанып кеткен бір ... 10 ... ... ал оның миллионында -10 кг. Өнеркәсіпте осы ... ... 10 -кг алу үшін ... вольфрамы бар минералдар -вольфрамит,
шеелиттің 1 тоннадан кем емес ... ... ... ... ... ... ... Вольфрам оксидінің геологиялық қоры не бәрі 1 млн.
тоннадай. Жер шары ... ... ... қор 50 жылға ғана жетуі
мүмкін, бұрынғы Одаққа кіретін мемлекеттерді есепке алмағанда, ... ... ... ... 25 мың тоннасы өндіріледі. Бұл мәлімет
вольфрам қосылыстарын тастауды азайту тиімді екеніне ерекше көңіл аударудың
қажеттілігін ... ... ... өнеркәсіп институтында тері қалдықтарынан табиғи
терінің касиетінен айырмашылығы жоқ ... ... ... ... алу жолы ... өндіріске енгізілген. 1 кг қалдықтан 0,9
кг материал алынады. Ерекше назар аударуға және ... ... ... тұрмыстық қалдықтар жатады, себебі осы қалдықтардың мөлшері ... ... ... ... тікелей байланыс бар. ... ... ... 41%-і ... қауіпті" болып топтастырылады,
ал Венгрияда - 33,5%-і, Францияда - 6%-і, ... - 10%-і, ... ... Италия мен Жапонияда - 0,3%-і. Жылына ... ... ... ... ... 16 млн. м3, ... -3 млн. м3 үстінде:
Жылына үлкен ... бір ... ... ... 300 кг ... ... оның ішінде азық-түлік қалдықтарының жылдык мөлшері 80-90 кг. 1 т
азық-түлік қалдықтарының құнарлығы орта ... 250 кг ... ... ... ... ғалымдарының мәліметтеріне сүйенсек, осы мөлшерді
жем ретінде мал өсіру саласында пайдаланғанда 45 ... ... ... ... болады. Тұрмыстық қалдықтарды пайдаланбай тастайтын болсақ, ... ... ... ... ... ... ... біраз жер көлсмін
пайдасыз жерге айналдырамыз.
Қала қалдыктарында әртүрлі компоненттерге келетін мөлшер массалық %-
нен алғандай: ... (30-40), ... ... (30-40), ... ... (1,5-3), ... (2-4), шыны (3-6), ... (1-2), тсрі, резина (1-
2); пластмасса (1-1,5). Қала ... ... ... жер ... ... мөлшері қайтадан өңделеді немесе арнайы ұйымдастырылған
зауыттарда жағылады.
Тұрмыстық қалдықтарды бірнеше бағытпен өңдеуге мүмкіндік бар, ... ... ғаз және ... мұнай, -құрылыс плиталарын, қағаз
және тағы да көптеген ... ... ... Ең алғашқы қоқысты жағуға
арналған зауыт 1975 жылы Москва ... ... оның ... ... мың тонна шамасында. Жану иронесінің нәтижесінде бөлінетін жылу іске
асырылып, бу қазандықтарды жылытуға пайдаланылса, ... ... ... ... ... ... ал шыққан шлақтар құрылыс
материалдарын өңдіруге қолданылады. Тұрмыстық қалдықтарды жою, яғни негізгі
мақсатын орындаумен бірге, зауыт ... ... ... ретінде қажетті
өнімдерді - жылу, металл, шлақтарды да шығарады. Мысалы, Москваның N1 қоқыс
жағатын зауытынан ... ... ... ... ... ... ... 1990 ж.) сүйенсек, жылына тұрмыстық қалдық ... ... ... ... мынадай көлемде металдар тасталады екен: Мо - 8,3 т, Со -
11,4 т, V - 12,4 т, Ag - 27,6 т, Ni - 75 т, Sb -115 т, Sn - 244 т, F - ... Сг - 689 т, РЬ - 1573 т, Си - 2180 т, Zn - 6762 т. Бұл ... жыл ... кен ... ... ... ... маңындағы Горелово поселкесінде 1972 жылдан ... ... ... ... қызмет етуде, оның ең негізгі щығаратын
өнімі компост (тыңайтқыш), бірақта қокыстың 30%-і, яғни ... ... ағаш ... тұратын бөлігі өңделінбейді.
Жылдық өнімділігі 110 мың тонна тоңірегіңдегі зауыт 1975 жылдан бастап
Ташкентте іске қосылған. Жыл ... ... ... 400 т қара және ... ... 20 мың т компост алынады. Компост деи микроорганизмдермен
ыдырау нәтижесінде ... мен ... ... ... ... ... Оны алуға көң, көң бөкпесі және құстар
саңғырығы, шымтезек, қала сыпырындысы, ағаштардың түскен жапырақтары, ... т. б. ... ... ... ... ... ... массадағы өсімдіктер сіңіруге қолайлы қоректік
заттектер ... ... ... ... ... патогенді
микрофлора залалсызданады, целлюлоза мен пектин заттектері азаяды, сонымен
қатар тыңайтқыш топыраққа ... ... ... ... ... Өте
тапшы органикалық тыңайтқыштардың (көң, шымтезек) орнына компост кеңінен
пайдалануға жағады.
Тұрмыстық қалдықтардың барлық түрі ... ... ... ... ... ... ... 20%-тен төмен болса, олардан
тұрмыстық тыңайтқыш алынбайды. ... ... ... ... қатысуымен жүретін биохимилық процесс. Бұл микробтардан өте
көп мөлшерде жылу ... ... ... 70 С-ге ... ... ... ауру ... микробтар жойылып, шикізат қызып, ... ... ... ... бұл процесс айлап жүрсе, зауыт
жағдайында рация арқылы 2-3 күнде ... Ал ... ... ... аз ... ... жүру жылдамдығы күрт төмендейді.
Тұрмыстық қоқысты қайта өңдеу үшін магниттік сепарация ... ... ... Өткізгіштігі жоғары магниттер парамагнитті заттарды бөле
алады, парамагниттік қасиет барлық органикалық заттарға тән.
Сонымен қатар қуатты магнитті өріс бактериялардың ... ... ... ғалымдары қоқыс балқытатын пеш жасаған. Алдын-ала сортталған
құрамында полимерлі материалдар, консерві банкілері және ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қоспа көлемі 40 есеге дейін
ықшамдалынады, Балқытылған массаны тас жолдарын салуға, қыйыршық ... ... ... келсек соңғы жылдары халықтың шаруашылық және тұрмыстық
қажеттерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... теңдес алмастырғыш іздестірілуде. Осы
энергетикалық дағдарысқа байланысты ... ... ... қалдықтардан
отын есебінде қолдануға болатын биогаз алуға үлкен үміт арттылуда.
Биогаз дегеніміз ... ... (көң, ... арам ... ... т. б.) ... басқа да тұрмыстық органикалық қалдықтардың
ыдырау процестерінде пайда болатын ... ... ... орташа
құрамы: метан -55-60%, көмірқышкыл газы - 35-40%, ... ... ... ... ... да болады. Өнеркәсіптік биогаз алу әдістері XIX
ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... алу үшін 8
млн. қондырғы жұмыс істейді. Биогазды қант және сүт ... ... ... ... ... ... қою ... келеді.
Биогаз алу процесі екі сатылы анаробты жағдайда, яғни ... ... ... қышқыл түзуші бақтериялар арқылы күрделі
органикалық заттектер (қалдықтарда бар ... ... мен ... ... майлы қышқылдарға, спирттерге, сутекке, көміртек
оксидіне және таға да басқа бірқатар жай ... ... ... ... метан түзуші бақтериялар қолданылып, бірінші сатыда
түзілген косылыстардан метан, көміртек диоксиді мен ... ... ... ... Осы ... нәтижесінде бөлінген энергия жылу
энергиясына ауытырылып субстратты жылытуға қолданылады.
Биогаз алу процестерін зерттей ... көп ... (АҚШ, ... ғалымдары бақтериялардың метанық және басқа түрлерін алу әдістерін
жасады; кейбір фирмалар осы микроорганизмдерді ... ... ... ... ... ... мен биогаз алу процестерін
жылдамдатады, алынған биогаз ... суды ... ... Қытайда,
Бразилияда, Индияда, Жапонияда тамақ пісіруге қолданылады.
Ресейде де биогаз алу әдісі жасалып, ол Воронеж ... ірі ... ... ... келе ... Басқа жануарлардікіне қарағанда
шошқа көңдерінен биогаз 1,5 есе көп алынады.
Биогаз алғанда биомассаны ашығуды нейтралды ортада ... ... ғас ... +40 С ... +60 С ... суды ... ... ... көлемі 6-12 ы\ биогаздың шығу өнімділігі тәулігіне
0,15 m7mj. 1 ... ... ... ... ... көп,
-ал азот аз болуы (С : N = 30 : 1) керек.
Егерде ... ... көп ... ... ... ... ... тежейді, процесс нәтижесінде биогаздың түзілуі
тоқтайды. Сондықтан азоты көп ... ... ... ... дақылдарының қалдықтары) көмірсутектерді (майдаланған сабан, қант
құрағының сығындысы, қант кызылшасының қалдықтары) қосады.
Қазіргі ... ... ... қаласында дүние-жузінде бірінші
рет ресурсты ... ... ... іске қосылып жатыр, қуаттылығы -1000-
1500 т/тәулігіне. Оның қалдықтарды өңдеуге бағытталған технохимиялық,
физикалық-химиялық және ... ... бар. ... реттік
ресурстар биоотын, металлолом, құрылыс материалдары және т. б. ... ... ... ... ... ... А.Ж.Ақбасова, Г.Ә.Сайнова Жоғарғы оқу құралы Алмаы
2003ж
2. Экологя негіздері. Оқулық.
3. М.Молдахмеов, А.М.Газалев, С.Д.Фазылов Қарағанды, 2002ж.
4. ... ... Ж.Ж. ... ... 2003ж

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Қалдықтар туралы жалпы түсінік13 бет
Қалдықтарды өңдеу жолдары12 бет
Өнеркәсіптік қалдықтар және олар тазарту әдістері54 бет
Химиялық қалдықтардың жіктелуі7 бет
Қалдықтар.қауіпті қалдықтар және олардың жіктелуі4 бет
Басқарушылық есеп бухгалтерлік есеп жүйесінің элементі ретінде34 бет
Дайын өнімнің есебі29 бет
Н.А.Баскаков классификациясы. В.В.Радлов және түркология6 бет
Бірыңғай бюджеттік жіктеу21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь