Сиыр, қой және басқа малдардың жыныстық циклдерінің көріну ерекшеліктері

Жоспар:

Кіріспе

Негізгі бөлім
1.1.Ұрғашы малдардың жыныс органдарының анатомиялық құрылысы
1.2. Әр түрлі түлік малдардың жыныс мүшелерінің айырмашылықтары
1.3. Жыныстық қатынастардың циклдері және оның кезеңдері
1.4. Толық және толық емес жыныстық циклдер
1.5. Орташа жыныстық циклдердің ұзақтығы
1.6. Еркек малдардың жыныс органдарының анатомиялық.топографиялық
ерекшеліктері

Қорытынды
Кіріспе

Мал шаруашылығын, оның ішінде – мал, құс және басқа жануарлардан өнім алуды дамыта отырып, елімізде қажетті азық-түлік, өндіріске керекті шикізаттар алу үшін жануарларды тиімді пайдалану бүгінгі күннің өзекті мәселесі.
Халқымыз ежелден малмен айналысқандықтан осы саланы одан әрі өркендету үшін, мал басын шоғырландырудың, қора-жай күтімдерінің, оның зоогигиеналық-санитарлық жағдайларын, сапалы азықтандыру және жануарлардың этологиялық ерекшеліктерін де ескеру қажет.
Ауруға кенеттен шалдыққан мал мен жануарларға алғашқы ветеринарлық жедел жәрдем көрсетілу керек. Ветеринарлық жедел жәрдем мал дәрігерінің, орта және кіші ветеринария қызметкерлерінің тікелей міндеті.
Мұндай жәрдем тәуліктің кез-келген мезгілінде және ешқандай жағдайға байланыссыз сапалы және тиімді көрсетілуі тиіс.
Сондықтан да, жедел ветеринарлық жәрдемнің тез көрсетілуінің, мамандардың қажетті жабдықтармен және ауру мал мен жануарлардың организміне әсер ететін дәрілермен қамтамасыз етілуінің маңызы зор.
Мал өсіріп, оның санын көбейту үшін акушерлік-геникологиялық патологиялар, төлдеуге көмектесу және малды өлім-жітімнен аман сақтау үшін ауруларға жедел ветеринарлық жәрдем көрсетілу қажет.
Өндірістік кешендерде, арнайы бағыттандырылған шаруашылықтарда және фермаларда мал басының ұдайы өсуіне, соның ішінде асыл тұқымды мал алуда зиян тигізетін акушерлік-геникологиялық ауруларды ғылыми негізде емдеу, жетік меңгеру, морфологиялық өзгерістерді білумен қатар, жалпы организмнің күн жайын, яғни дұрыс ем әдісін таңдаудың маңызы біз үшін айтарлықтай. Осы жазылған курстық жұмыста ұрғашы малдардың жыныс органдарының анатомиялық құрылысы және жыныстық қатынастардың циклдері және оның кезеңдері, еркек малдардың жыныс органдарының анатомиялық-топографиялық ерекшеліктерін меңгеру біз үшін басты мәселе. Біз үшін малдың өнімділігін не жұмысқа қабілеттілігін жарым жартылай не толық қалпына келтіру ем нәтижесінің көрсеткіші болып табылады. Қандай дерт болмасын, патологиялық процеске жалғыз ғана емес, белгілі бір дәрежеде басқа да ағзалар және жүйелер қоса қатысады, соны ескергеніміз жөн.
Экономикалық шығынды болдырмау үшін мал шаруашылығында мал дәрігерлері ауру малды нәтижелі емдеп, клиникалық тексерулер, диспансерлеу, белгіленген нақты жоспар арқылы жүйелі түрде егжей-тегжейіне жете зерттеу өте маңызды болып табылады.
        
        Сиыр, қой және басқа малдардың жыныстық циклдерінің көріну
ерекшеліктері
Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
1.1.Ұрғашы малдардың жыныс органдарының анатомиялық құрылысы
1.2. Әр ... ... ... ... мүшелерінің айырмашылықтары
1.3. Жыныстық қатынастардың циклдері және оның кезеңдері
1.4. Толық және толық емес жыныстық циклдер
1.5. Орташа жыныстық циклдердің ұзақтығы
1.6. ... ... ... ... ... ... оның ... – мал, құс және басқа
жануарлардан өнім алуды ... ... ... қажетті азық-түлік,
өндіріске керекті шикізаттар алу үшін жануарларды тиімді пайдалану
бүгінгі күннің өзекті ... ... ... ... осы ... одан ... үшін, мал басын шоғырландырудың, қора-жай күтімдерінің, оның
зоогигиеналық-санитарлық ... ... ... ... ... ... де ескеру қажет.
Ауруға кенеттен шалдыққан мал мен ... ... ... ... ... керек. Ветеринарлық жедел жәрдем мал
дәрігерінің, орта және кіші ветеринария қызметкерлерінің ... ... ... ... ... және ... ... сапалы және тиімді көрсетілуі тиіс.
Сондықтан да, жедел ветеринарлық жәрдемнің тез көрсетілуінің,
мамандардың қажетті ... және ауру мал мен ... әсер ... дәрілермен қамтамасыз етілуінің маңызы зор.
Мал өсіріп, оның санын ... үшін ... ... ... және малды өлім-жітімнен аман сақтау
үшін ауруларға жедел ветеринарлық ... ... ... ... ... ... шаруашылықтарда
және фермаларда мал басының ұдайы өсуіне, соның ішінде асыл ... ... зиян ... акушерлік-геникологиялық ауруларды ғылыми негізде
емдеу, жетік меңгеру, морфологиялық өзгерістерді ... ... ... күн ... яғни ... ем ... таңдаудың маңызы біз үшін
айтарлықтай. Осы жазылған курстық ... ... ... жыныс
органдарының анатомиялық құрылысы және жыныстық қатынастардың циклдері
және оның ... ... ... ... органдарының анатомиялық-
топографиялық ерекшеліктерін меңгеру біз үшін басты мәселе. Біз үшін
малдың өнімділігін не ... ... ... ... не ... келтіру ем нәтижесінің көрсеткіші болып табылады. ... ... ... ... жалғыз ғана емес, белгілі бір дәрежеде
басқа да ... және ... қоса ... соны ... ... шығынды болдырмау үшін мал шаруашылығында мал
дәрігерлері ауру малды нәтижелі ... ... ... ... ... жоспар арқылы жүйелі түрде егжей-
тегжейіне жете зерттеу өте маңызды болып табылады.
Ұрғашы малдардың ... ... ... ... ... жыныс органдары сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... бөлігі,
шүртекей жатады. Ұрғашы малдың ішкі бөліміне: қынап, жатыр, ұрық жүретін
түтікше, жыныстық бездер жатады.
Сыртқы жыныс мүшелері. Қынап кіреберісі ... ... ... ... қынапқа қосылатын, ұзындығы ірі малда 8-14 см
болатын түтікше орган. ... ... ... және мегежінде зәр шығатын
тесік кішкентай көлденең қатпармен екіге бөлінген, оның үстіңгі бөлігі
зәр шығатын арнаға, яғни қуыққа барады да, ал ... ... 2 ... тұйық тесік – дивертикул (diverticulum suburetrale) түзеді. Бұл
анатомиялық ерекшеліктерді мал ұрықтандырғанда немесе ... ... ... қажет. Биеде дивертикул болмайды. Қынап кіреберісінің
атқаратын негізгі қызметі жыныстық ... ... ... ... ... үш: кілегейлі, етті және дәнекер
ұлпалы қабаттан тұрады. Кілегейлі қабат көп қабатты жалпақ эпителиймен
қапталған және ол әр ... ... ... ... ... екі ... кілегей қабаттың астында екі қатар орналасқан
шырыш бөлетін түтік тәрізді.
Жыныс саңылауынан 1,5-2,5 см тереңдікте, ... ... ... етті ... ішінде қынап кіреберісінің үлкен
(вестибулярлық) бездер (gl. Vestibulares major) және кіші бездері (gl.
vestibulares minores) ... ... қоса ... ... қынап кіреберісінің екі жағында, сарпай сфинктерінің ... ... ... ... ... екі қуыс немесе
каверналық денелер (bulbus vestibuli) орналасқан. Бұл денелер жыныстық
қатынас кезнде ... ... ... ісінеді.
Қынап кіреберісінің төменгі бұрышында, ... ... ... ... ... рудименті – шүртекей (clitoris, cunnus)
орналасады. Ол екі түрлі кавернозды ... ... және ... Шүртекейдің жүйке ұштарына өте бай басы, денесі және аяқтары
бар.
Сарпай (vulva) ... ... ... ... ... екі ... (labia vulvae) тұрады. Осы жыныс ернеулерінің жоғарғы жағы
биеде сүйірленіп (commisura labiorum superior) және ... ... ... labiorum ... ... ... ... жыныс мүшелері. Жұмыртқалық (ovaria, ...... ... ... қызметі аналық ұрық торшасын (клетка) және
жыныстық гормондар түзіп шығару.
Сыртқы пішіні дөңгелек, сопақша болады, ... ... ... см, ұсақ ... 1,5х1 см. ... жұмыртқалықтары бүйрек
тәріздес, көлемі 5х3 см, кейде одан да үлкен, ал ... 3х2 см, ... ... тұрады.жұмыртқалықтың көлемі,
салмағы малдың әртүрлі физиологиялық жағдайларына қарай өзгеріп ... ... ... эпителиймен қапталған. Осы
қабаттың астында ақзаттық қабат ... ... ... ... яғни сыртқы – фолликулярлы және ішкі – милы (қан, ... ... ... ... ... ажыратамыз.
Фолликулярлы аймақта алғашқы, дамушы, пісіп жетілген
фолликулдар ... ... және сары ... ... ... қойда және ешкіде жамбас қуысында, биеде
құрсақ қуысында оң ... ... ал сол ... 4-5-ші ... ... мегежінде, қаншықта, мысықта құрсақ қуысының
артқы бөлігінде орналасады.
Жатыр түтікшелері (salpinx) – ... ... ... ... ... ... кездесуін қамтамасыз ету. Ол үшін қабаттан
(кілегейлі, етті, ... ... өте ... ... пен жатыр
тармағын жалғастыратын иректелген түтік.
Жатыр түтікшесінің ішкі кілегейлі қабаты ... ... ... ... ... сиырда, мегежінде 25-30 см, қойда және
ешкіде 10-15 см түтіктің ішкі ... ... ... ... береді де, ақырында жалбырланып барып бахромкамен бітеді. Кейде
тіпті жұмыртқалықты қоршап жатады.
Жатыр (uterus, hystera, metra) – ... ... ... өсіп
дамуын қамтамасыз етеді. Жатыр күрделі және жай болып бөлінеді. Күрделі
жатыр жануарларда (қос тармақты екіге бөлінген – сиырда, ... ... ... ... ... – биеде, есекте), қос жатыр –
кеміргіштерде, ал жай жатыр – приматтарда. Жатыр ... ... ... ... тұрады.
Жатыр жамбас қуысында орналасқан. Сиырдың жатыр тармақтары
жамбас қуысында жатады. Кейде көп туған немесе кәрі ... ... ... ... ... ал биенің, мегежіннің, қаншық пен
мысықтың жатыр тармақтары құрсақ қуысында ... Олар ... ... бел ... ... еттеріне бекітілген.
Жатыр үш бөліктен тұрады: жатыр мойыны, денесі және тармақтары.
Жатыр мойыны (cervix uteri) ... пен ... ... ... өте ... бұлшық етті орган. Оның диаметрі 3-4 см ... ... ... 10-15 ... ... ... ... қабаты ұзынынан (биеде) және көлденең
(сиырда, қойда, ешкіде, мегежінде) ... ... ... қатпарлардың ұштары мегежіннен басқа малдарда
қынапқа қарай бағытталып, бір-бірімен ... ... ... ... ... ... түйіпейді. Жатыр мойнының кілегейлі
қабатының эпителийі муцин тәрізді кілегейлі шырыш бөледі, ол ... ... ... ... ... ... денесі (corpus uteri) жұмсақ, ұзындығы 2-3 см, ... ... кең, ... 10-15 см ... ... ... төлі ... және тармағында өсіп дамиды, ал қалған малдарда төл жатыр
тармақтарында өсіп дамиды.
Жатыр тармақтары (cornua uteri) ... ... әрі ... ... де, ұрық ... ... Жатыр тармақтарының
екіге бөлінген жерін бифуркация деп атайды. Жатыр денесінен ... ... ... аралық өзек түзіледі. Сиырдың жатыр тармақтары
қошқар мүйізі тәрізденіп астына қарай бүктеліп жатады, ұзындығы 20-30
см. ... ... ... алға ... ... ... ... тармақтарының
ұштары жоғары қайырылып тұрады, яғни дөңес жағы астында да, ойыс жағы
үстіне қараған.
Мегежіннің жатыр тармақтары ішек ... ... ... ... ... 1,5-2 м-ге ... ... Күйіс қайыратын
малдардың жатыр тармағында ... ... ... ... - ... ... олардың жалпы саны 80-120 дейін
жетеді, олар тармақтарда 3-4 қатар, жатыр денесінде ретсіз ... ... ... ... бар, оларды крипталар деп
атайды. Сиырлардың карункулаларының беткейі дөңестеніп келеді де, ал
ұсақ малдарда ... ... ... ... ... карункулалар болмайды, сол себепті крипталар
жатырдың кілегейлі қабатының беткейінде орналасады. Бұнымен ... ... ... ... ... ... (vagina, colpos) жамбас қуысында тік ішектің астында
орналасқан. Негізгі қызметі шағылысуды қамтамасыз етеді және төл ... ... ... Оның ... ірі ... 30-35 см, уақ ... 10-20 ... үш (кілегейлі, етті, адвентиция) қабаттан тұрады. Кілегейлі
қабаты көп қабатты ... ... ... орналасқан көптеген
қатпарлар түзеді.
Қынаптың вентралдік бөлігінде ұзынынан орналасқан ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы
жағында кеңейген күмбез тәрізді кеңістік түзіледі. ... пен ... ... ғана ... ... ... тұрады, ол – ... (hymen) деп ... ... түлік малдардың жыныс мүшелерінің айырмашылықтары
Сиырдың жұмыртқасы 3х2 см дөңгелектеу, саулық қой мен ешкінікі
1х1,8 см. ... ... ... ұзындығы 25-30 см, қой, ешкінікі
9-18 см. Қысыр сиырдың жатыр мүйізінің ... 20-25 см, қой, ... ... ... ... ... ... 4 қатар
карункулалар орналасқан. Әр бір қатарында 10-15 ... ... екі ... 80-120 карункулалар бар, ал қой мен ешкілерде
88-110-ға дейін карункулалар бар, сиырдың, қой, ешкінің жатыр ... өсіп ... ал оның ... ... 2-4 см, қой, ... 2-4 ... ... мойнының ұзындығы 8-10 см, қой, ешкіде 5-7 ... ... ... 22-27 см, ал ... ... ... ... см, ал қой мен ешкіде 8-10 см және 6-8 см.
Күйіс қайтаратын малдардың ... ... екі ... ... ... ... ... 2-5 см, ал жатыр
мүйіздерінің ұзындығы 100-200 см болып келеді, ... ... ... ... мен ... ... ... тәрізді, көлемі 5х9 см.
Пісіп ... ... ... 4х6 см, ... ... 25-30 см. ... ... ұзындығы 18-30 см, басы астына
қарай қараған ... ... 22-30 см. ... ... 8-15 см. ... ... жетілетін жері жатыр денесі мен жатыр
мүйіздерінің ішінде болады.
Қаншықтың жұмыртқасы 1х2 см, ол 3-4 бел ... ... ... ... түтікшесінің ұзындығы 4-10 см, ... ... 9-14 см, ... екі ... ... ... ... 1х2 см, жұмыртқа
түтікшелерінің ұзындығы 4-5 см, жатыр мүйіздерінің ұзындығы 7-10 ... ... ... ... 3 см, ... алдыңғы бөлімінің
ұзындығы 2 см, жатыры екі мүйізді.
Жыныстық және табиғи физиологиялық пісіп жетілу
Организмнің ... ... ... ... ... ... ... жыныстық қатынас гармондары пайда болады. Ол ... ... ... ал еркек малдарда жыныстық рефлекстердің
пайда болуымен белгілі болады. Мал түліктерінде ... ... ... ... пісіп жетілуден ертерек болады.
Малдардан төл алу үшін олардың жасы ... ... ... ... ғана және ол ... ... ... малдардың
салмағының ең кемі 70%-на жету қажет. Малдың ең жақсы төл ... ... 16-18 ... ... сиырда 10-12 жасқа дейін, қой,
ешкіде 6-9 жасқа дейін, шошқада 7-10 жасқа дейін.
Жыныстық қатынастардың ... және оның ... ... ... -- өте күрделі жүйе, қан арқылы
пайда болатын рефлекторлы әсерден жыныс ... мен ... ... және ... ... бір қозу ... ... қозу сатысына дейінгі мерзім, өзгерістерді айтады.
Жыныстық қатынас үш кезеңнен тұрады:
1) қозу
2) ... ... ... ... ... ... қозу кезеңінде, аналық жыныс мүшелерінен
шылым ағады, жыныстық қозу ... ... ... ... ... ... фолликулиндер пісіп жетіледі де, ұрғашы аналық ұрық
сперматозоидпен кездесіп қосылады. ... ... ... ... ... ... малдың жыныстық қозу кезеңінде
қан қысымы көтеріледі, қанның ... ... ... ... өзгереді.
Бұл жағдайда жатырда қан айналымы тездетіп жиілейді, зат алмасу процессі
күшейіп, ферменттердің ... ... ... ... ... ... жетіледі.
Шырыш ағу (oestrus) – ұрғашы ... ... ... өзгерістердің себебінен болады. Шырыш аққан кезеңде,
малдың сарпайы аздап ісініп, ішкі кілегейлі қабығы қызарып ... ... ... ... ... ішінен және қынап, қынаптың ... ... ... ... ... ... ... зат
– шырышы ағады. Жатыр мойнының ашылып, ішінен кілегейлі сұйық заттардың
I, II, III кезеңдегі ағу процестері байқалады. Осы ... ... ... ... ... қозу (жалпы реакциясы). Бұл жағдайда ұрғашы аналық мал
жем-шөп жемей, қатты мазасызданады, кейде өрескел мінез ... ... ... бұқаларға не сиырларға ырғиды немесе басқа сиырлардың
өзіне ... ... ... ... бірақ әлі де болса өзіне бұқаның
ырғып жыныстық қатынас жасауына қарсы болады.
Күйлеу (libidosexualis). Бұл жағдайда ұрғашы мал ... ... ... оған ... ... жыныстық қатынас жасауға қарсы болмайды.
Фолликулиннің пісіп жетілуі және овуляция. Ұрғашы малдың пісіп
жетілген фолликуласынан ... ... ... ұрығы) шығады. Ол
жұмыртқаның граф ... ... ... ... ... ... жетілуіне тікелей әсер етеді. Пісіп
жетілген фолликуладан жарылып, фолликулярлы сұйықпен бірге ... ... ... шығу ... ... деп ... тек бір жұмыртқасында 140 мың, мегежінде 120, ... ... 200 мың ... ... ... ... атрезия деп атайды, осымен бірге
фолликулин гармондарын қанға ... ... ... ...... қатынасқа пісіп жетілу қабілетінің алдында орын алады және
үлкен малдардың овуляция кезінде, мал буаз ... орын ... ... ... ... ... жүйесі жұмысымен реттеледі. Пісіп
жарылған фолликуланың орнын ұйыған қан мен ... ... ... ол жұмыртқаның сары денесіне айналады. Жұмыртқаның сары денесі мал
буаз болған кезеңнен бастап пайда болады да, прогестерон гармондарын қан
арқылы ... ... де ... ... мал ... ... буаз болған
жағдайда, сары дене мал төлдегенге дейін өзінің ... ... ... сары ... ... сары денесі деп атайды.
Ал егер де, буаздық болмай жыныстық цикл қайталанатын ... ... сары дене 7-10 ... ішінде ыдырап, жоқ болып, сіңіп кетеді ... ... ... ... өсіп ... ... ... сары дене жыныстық циклдің сары денесі деп
аталады. ... сары ... мал ... ... 30 күннің ішінде,
жыныстық циклдің сары денесі 15-20 күннің ... ... ... ... ... ... сары дене ... қалған немесе персистентті сары дене
деп аталады. Бұл аурудың белгісі.
Көп төлді жануарлардың жұмыртқалығында бір мезгілде ... ... ... де, ... процесі ұзаққа созылады.
Прогестерон гармоны буаз мал төлінің өсіп жетілуіне, малдың
желінінің жетілуіне тікелей ... ... ... ... төлдің туғанға дейін мерзімін сақтауға тікелей қатысады.
Прогестерон гармоны жұмыртқада ... өсіп ... ... ... ... ... сондықтан да буаз ... өсіп ... Ірі ... ... мен оның
овуляциясын қол салып, тік ішек арқылы көруге, байқауға болады.
Тежеу кезеңі. Бұл кезеңде жыныстық қозу мен ... ағу ... ... ... ... оң реакция танытпайды. Жұмыртқаның
овуляция жасаған фолликулиннің орнына сары дене пайда болады. ... ... ... ... заттар ақпайды. Ұрғашы мал ... ... ... ... ... сапасы орнына келіп, қанның
құрамы дұрысталады. Аталық малдарды қасына жолатпай, ... ... ... ... күйге түсу кезеңі. Аналық мал бұл кезеңде орнықты
күйге түседі. Сабырлылық ... ... ... ... ... жойылған фолликулалардың орны бар және пайда болған ... бар. ... ... ... және ... емес ... циклдер
Егер аналық малдың жыныстық қозу кезінде ... ... ... атап ... ... ағу, ... жыныстық қозу,
күйлеу, овуляция болса оны толық жыныстық циклдер деп атайды.
Толық емес жыныстық циклдің шылым ағу ... ... ... ... ... ... немесе бірнеше белгілерінің
болмауын айтады. Жыныстық цикл малдың кәрілік жасына байланысты болғанда
тоқтайды, оны ... ... ... ... жыныстық цикл малды
ұрықтандырумен, қашырумен, буаз болып, кейін ... ... ... ... жыныстық циклының аз уақытта
орнықты күйге ... ... ... көп ... малдарға жатқызады.
Иттің, аңдардың жыныстық циклдерінің ұзақ уақытта орнықты күйге келуін
моноциклді деп атайды. ... көп ... ... ... ... ... кезінде олардың жыныстық циклдері бірнеше рет қайталанады.
Жыныстық цикл жылдың ... ... ... ... ... ... көріністердің орын алуына да байланысты. Организмде
жыныстық циклдің орын алуы – ол қан және жүйке тамырларының тітіркенуіне
байланысты ... ... сары ... ... ... сүт ... ... гармондар мидың гипофизінде пайда ... ... ... фолликулинді көбейтіп, өсіретін гармон фолликулинді
өсіреді, оны жетілдіреді. Гипофизде пайда ... ... ... сары ... өсіп жетілуіне септігін тигізеді, яғни малдың
буаздығы сақталады, желіннен сүттің толық ... ... ... ... гармоны жұмыртқаның фолликулаларында пайда болады, ол
жыныстық қозу кезінде жыныс мүшелерінен шырыш ағызады.
Прогестерон гармоны жұмыртқаның сары денесінде пайда ... ... ... мүйіздерінің кілегейлі қабығына ұрықтың бекінуіне, өсіп-
өнуіне тікелей септігін тигізеді. Бұл гармон жетпеген жағдайда ұрық өліп
қалады, ... ... ... ... ... ... өсуіне жол бермейді, аналық ... ... ... ... ... ... ... ұзақтығы
Қара малда 21 күн (18-22), сиыр бұзаулағаннан соң күйге 18-25
күннен кейін келеді, ал күйлеу 10-23 ... ... 16 ... ал ... күйі ... соң 10-15 сағаттан кейін болады.
Сиырды тік ішек арқылы жұмыртқасын тексергенде ... ... ... 2-2,5 см болып томпиып білініп тұрады, ал
фолликула ... ... ... орны ... ... ... жыныстық циклі 6-33 күнге дейін созылады, ал түйе
тоқтамаған жағдайда жыныстық циклі 9-65 күн ... ... қозу ... ұзаққа созылады, ал ыстық түсуіне байланысты ол
бәсеңдейді. ... ... ... көп ... ... ... жатқызады,
ол қаңтар мен шілде айларының ортасында өтеді. Түйенің ... ... ... ... ағуы ... ... ... қашқан
қашпағанын оған бураны жібергенде байқалады. Егер нар қашпаса, шағылысу
үшін бураның алдына ... ... ... ... ... ... ... болады.
Саулықтың жыныстық циклін көп циклді малдардың қатарына
жатқызады. Саулық тамыз айынан бастап келесі жылдың ... ... ... береді. Саулықтың күтімі жақсы болса, ол қоздағаннан соң бір ай
ішінде күйге келеді және ... кез- ... ... қашып, тоқтауы
мүмкін. Саулықтың жыныстық циклі 14-19 тәулікте, көбінше 16-17 ... ... ... қозу ... 3-6 күн ... ... ... күйі жақсы болса, ол ұзарады. Шылым ағу белгілері шамалы түрде
болады, кейде аңғару қиын. Жыныстық қозу ... ... ... бас ... құйрықтарын қимылдатып, аяғымен жер тепкілеп,
қошқарға жақындайды, оны өзіне жақындауына қарсы болмайды, кейде қошқар
соңынан қалмай ... ... ... жиі жиырылуы орын алады.
Қашатын саулықтарға (50-100 басқа) бір ... ... ... ... ... ... бөледі. Саулықтың күйлеуі орташа 33-40 сағат
көлеміне созылады. Овуляция күйлегеннен кейін 30-36 сағаттан соң ... ... ... көп ... малдар қатарына қосады.
Ешкінің күйі жақсы болса жыл он екі ай бойында қаша береді. ... 13-14 күн. ... ... 31-38 ... созылады (кейде 27-44 күн
аралығында). Овуляция фазасы 30 сағаттан соң ... ... ... ... 20-21 ... Бие ... қозу ... 5-12 күн аралығында болады. Жыныс мүшесінен шылым ағу
5 күнге созылады. Жатыр мойны 2,5-3,5 см ... ... ... реакциясы өте жақсы байқалады, мінезі өзгеріп, айғырдың қасына
барғысы келеді. ... ... 2-12 ... ... ... ... ... созылады. Айғырды еш қарсылықсыз қабылдайды, қозғалмай тұрып
жыныстық қатынасқа ... ... ... ... ... мерзімінің
соңына қарай болады. Биенің қашқан қашпағанын айғыр жіберу арқылы немесе
тік ішек арқылы ... сары дене бар, ... ... ... 2-8 ... ... күйге түсу мерзімі 4-17 күнге дейін болады.
Мегежіннің ... ... көп ... циклді малдар қатарына
жатады. Мегежіннің жыныстық циклінің ұзақтығы 20-21 күн. Мегежіннің
күтіп-бағуы ... ... ... соң бір ай ... қозу стадиясы
пайда болады. Мегежін 24 сағат ішінде жыныстық циклінің, атап ... ... ... ... қашу ... ... тәулікке созылады, ал
одан кейін овуляция 24-48 сағат ішінде аяқталады.
Қаншықтың ... ... бір ... ... ... жатады.
Қаншықтың жыныстық циклі өте ұзақ 3 айдан 6 айға ... ... қозу ... ... ... және күзде басталады да, 8-14
күнге созылады. Ал жыныс мүшесінен ... зат ағу қозу ... 8-14 ... ... ... Дәл осы мезгілдерде қаншық қашады
және организмінде ... ... Көп ... ... ... ... да, әр ... иттерден қашады және олардан
ұрықтанады. Оны суперфекундация деп атайды.
Қоянның ... ... ... 6-7 күн. Қоян еркек қоянды
жыныстық маусым кезінде кез-келген күнде қабылдай береді, сол ... ... ... ... ... бола береді, тек
жыныстық қатынас орын алуы тиісті.
Мысықтың жыныстық циклі. Мысықта ... қозу ... ... ... агрессиясы басталады, кейін барып қашады.
Еркек малдардың жыныс органдарының анатомиялық-топографиялық
ерекшеліктері
Еркек малдың жыныс органдарына ұма, ен, ен қосалқысы, ... ... ... ... ... мүше ... ... шыбық,
шүкі) және күпек жатады.
Ұма (scrotum) – екі қабаттан тұратын қапшық. Сыртқы қабаты
тері, өте ... ... Онда тер ... ... өте көп. Ішкі қабаты
серпімелі етті қабықтан тұрады. Екі ... ... өте ... негізгі атқаратын қызметі ен мен ен қосалқысын сыртқы
ортаның зиянды әсерінен сақтау және ... ... ... ... дене температурасына қарағанда 3-5 С төмен. Мұндай
температура спермиогенездің дұрыс өтуі, шәуеттің сапасы жоғары ... ... (testis, orchis, didymis) – бұл ... ... ... Ен ... ... ұманың қынаптық қуысында жатады. ... ... ... ... тығыз, серпімелі, өте күрделі түтікті
без. Оның басқа эндокринді бездерден өзгешелігі ол миллиардтаған тірі
торшаларды (спермийлерді) түзеді.
Еннің ұзындығы: ... 12-15 см, ... 6-7 см, ... ... ... ішінде тігінен орналасқан. Қошқардың ені сәл кішірек.
Қабанның ені ... ал ... ені ... орналасқан.
Ен сыртынан ақзаттық қабықпен қапталған. Ақзаттық қабық еннің
ішіне қарай еніп орталық қалқан ... Осы ... ... ... 300-400 бөліктерге бөледі. Әр бөліктің ішінде 4-5 ирек ... ... осы ирек ... ... Әр ... ... ... бірігіп ен тобын құрайды.
Ен қосалқысы (epididymis). Ен қосалқысының басын ен ... ұрық ... ... ... Осы ... бір ... ... ен қосалқысының денесін құрайды, әрі қарай кеңейе келіп ен
қосалқысының құйрығын ... Ен ... енді ... ... Ен қосалқысында аталық ұрық жасушалары анабиоздық күйге түседі.
Ен бауы (funiculus spermaticus) сірілі қабат ішінде орналасқан
ұрық жолынан, қан тамырларынан, жүйкелерден және ... ет ... Ол ... және ен ... ... бау ... шап
өзегіне бағытталады. Оның ұзындығы бұқада 20-25 см. Ен ... ... ... ... бар, олар енді ... етті (m. ... ... Ен бауының ішімен өте иректелген ішкі ендік артерия
(a. Spermatica interna) және ендік вена (v. ... interna) ... ... (ductus ... ен ... арнасынан
басталады да, енбауының құрамында құрсақ қуысына ... ... ... ... ... ... ... жолына барып қосылады. Әрі
қарай бұл жол несеп-жыныс арнасы деп аталады.
Қосымша ... ... ... ... жұп ... ... олар қуықтың дорсальдік бөлігінде, ұрық түтікшесінің
кеңейген жерінде екі ... ... ... – ірі қара малда және
қабанда 10-15 см-ге жетеді, диаметрі 4-5 см, тік ішек арқылы қол ... анық ... ... және ... ... бұл без ... без (gl. ... жеке дара без, айғырда және
төбетте жақсы дамыған, қуықтың дорсальдік жағында, несеп-жыныс ... ... ... бездері (gl. bulbouretralis) жұптасып, несеп-жыныс
өзегінің дорсальдік бөлігінде, екі ... ... ... ... ... ... маңында орналасқан.
Көлемі 3-4 см (қабанда 6-12 см) болатын екі бөлек безден
тұрады. Төбетте бұл без ... Осы ... ... ... ... ... ... ашылады.
Уретралдық бездер несеп-жыныс өзегінің қабырғасында орналасқан.
Қосымша жыныс бездерінің негізгі қызметі, оның бөліп шығаратын
сөлі ... ен ... ... қою ... ... көлемін
ұлғайтады, спермийлерді ұйқыдан оятып, қозғалыс белсенділігін арттырады,
ал шәует бөлінер алдында ... ... ... ... несеп-жыныс
өзегін тазалап өтеді.
Жыныстық мүше (penis) бұқада – ... ... ... ... ... – қаса, төбетте, мысықта – шүкі деп аталады. Шәуетті
(ұрықты) ... ... ... ... ... ... ... қатынас
органы.
Жыныстық мүшенің қасаға сүйектеріне бекитін ... ... ... малда жіңішкелеу, ұзын денесі және басы болады. Қабанның
жыныстық ... ... ... ... ... ... бөлігінде
несеп-жыныс өзегі орналасады. Бұл өзекті жан-жағынан каверналы дене
қоршап ... ... ... ... ... айналған қан тамырлары
деп білуіміз керек.
Эрекция кезінде осы каверналар (қуыстар) қанға толып жыныстық
мүше жуандап қатаяды. ... ... ... ... кетеді. Жыныстық
мүшенің ұзындығы айғырда 100 см, бұқада 150 см, қошқарда 50 см, қабанда
80 см-ге дейін жетеді. ... ... ... жыныстық мүшесінің
басында 2-3 см бөлек шығып тұратын несеп-жыныс өзегінің өсіндісі болады,
ол ... ... ... ... ... мойынына айналдыра шашады.
Айғырда бұл өсінді өте қысқа, жыныстық мүшенің басынан аспайды.
Күпек ... ... ... ... жауып тұратын,
терінің қатпарларынан тұратын ... ... ... ... ... жағында орналасқан. Күпек ішкі жағынан кілегейлі қабықпен
қапталған, бұл қабық өз кезегінде жыныстық ... ... ... жағдайда айғырдың күпегінің қатпарлары, қос ... ... ... ... бұл ... ... кетеді.
Спермиогенез – енде спермийлердің түзіліп, дамып жетілуін
айтады. Бұл ... ... ... ... ... ... дейін үздіксіз жүреді.
Спермийлер ирек түтікшелерде ... Ирек ... ішкі ... (мембранасында) бірнеше қатар ... ... ... ... өсу, пісіп-жетілу және қалыптасу
сияқты төрт сатыны ажыратамыз. Көбею ... ... ... ... ... ... сперматоциттер пайда болады, олар тағы ... де, ... ... ... ... болады. Екінші
дәрежелі сперматоциттер біраз үлкейген соң екіге бөлініп, сперматидтер
пайда болады. Сперматидтердің ... ... ... ... ... ... ... айналады, мұны қалыптасу
сатысы деп атайды.
Қалыптасу процесі ирек ... ... ... ... ... осы ... өздігінен қозғалатын
жағдайға жетіп, жылжи отырып ен қосалқысының арнасына келіп түседі.
Мұндағы ... орта ... ... ... ... кейін
мүлдем тоқтайды, яғни олар анабиоздық жағдайға ... ... ... ен қосалқысы құйрығының арнасында ... Бұл ... 2-3 айға ... өзінің сапасын жоғалтпай, сақталып тұра
береді. Ен қосалқысын осындай жағдайда спермийлердің ... ... ... ... деп қараймыз.
Спермиогенез тоқтаусыз жүретін процесс болғанымен жыл мезгіліне
қарай, ... мен ... ... ... ... ... байланысты
(шәует алу режимі, күйекке салу) кейбір кездерде өте қарқынды өтсе,
кейде баяулап ... ... тек қана ... ғана ... сонымен қатар
аталық жыныстық гармон тестестерон (Лейдиг торшаларында) түзіледі. Бұл
гармон негізінен жыныс органдарының дамып ... ... ... малдың өзіне тән белгілерінің пайда болуына және ұрғашы малға
деген жыныстық инстинктің пайда ... әсер ... ... ... ... ... ... болсақ бұл курстық жұмыста акушерлік геникология
пәні ветеринарияда қажетті, өз алдына бір бөлім екеніне көз ... ... ... және ... малдардың жыныс органдарының анатомиясы
мен физиологиясы, жыныстық циклі, күйлеу мерзімі, овуляция уақыты
жөнінде оқып ... ... ... ... – мал басын көбейту, асыл
тұқымды төл алу, қолдан ұрықтандыру және т.б. ... ... ... ... ... орын алады.
Ауруды ғылыми негізде емдеу үшін морфологиялық өзгерістерді
білумен ... әр ... ... және ... ... ... яғни қызметін атқару күйін, күш қабілет мүмкіндігін анықтайды.
Ауыл шаруашылығы, оның өзекті саласы – мал шаруашылығын жедел
өркендете отырып, ... ... ... ... малдан алынатын
шикі зат молшылығын жасау, халық мұқтажын ... өтеу ... ... ... ... бірі.
Қазіргі кезде мал дәрігерлік ғылым мен тәжірибе одан әрі
қарыштап ... ... ... ... ... жұмыстарында ой-пікірлермен алмасу үшін ... ... ... қажет, сонда мал дәрігерлік білім барған сайын
толыға түседі.
Мал өсіріп, оның ... ... үшін ...... ... ... және малды өлім-жітімнен аман сақтау
үшін жедел ветеринарлық жәрдем көрсете білу қажет.
Мал дәрігерлері мен ферма қызметкерлерінің алдына қояр ... ...... ... мен ... жағымсыз әсер
ететін факторларды дер кезінде жоюға ... ... ... өнімділік
мүмкіндігін толық пайдалану. Аурудың алдын алу ... ... ... ... ... ... анықтау және емдеу жұмыстары
үйлестіріліп татымды ... ... Ал мал ... осы ... ... ... мұқият қадағалауы ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қысқа мерзімді дебиторлық борыштардың, қаржылық инвестициялардың аудиті44 бет
Құрсақаяқты моллюскаларды қолдан өсіру58 бет
Малдардың эмбриондарын трансплантациялау11 бет
Имуниттеттің генетикасын зерттеу әдістері4 бет
Картадағы нүктелердің координаттарын анықтау16 бет
Ықтималдық теориясы9 бет
"Сиырдың тақия қарнына зонд енгізіп емдеу"19 бет
"Сиырдың тақия қарнына зонд енгізіп емдеу."6 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь