Александр Македонский

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

І.Тарау. Александр Македонскийдің таққа келуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

ІІ.Тарау. Александрдың жорықтары. Дүниежүзілік державаның
құрылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12

ІІІ.Тарау.Александр Македонский империясының ыдырауы ... ... ... 37

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49

Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...51
Кіріспе
Осы жұрт Ескендірді біле ме екен?
Македония шаһары оған мекен.
Филипп патша баласы, ер көңілді,
Мақтан сүйгіш, қызғаншақ адам екен.
Филипп өлді, Ескендір патша болды,
Жасы әрең жиырма бірге толды.
Өз жұрты аз көрініп, көршілерге
Көз алартып қарады оңды-солды.-деп Абай атамыз жырлағандай осы Ескендір кім болды? Ұлы қолбасшының жасаған жорықтары мен басып алған территориясының ауқымы мен монархиясының күйреуінің себебі неде?.
Александр Македонский 33 жасқа қараған шағында, патшалықтың 12 жыл, 8-ай мерзімінде бүкіл Персия мен Шығыстың арасында сауда байланысын орнатып, Балқан түбегінен Үндістан территориясына дейін жерлерді өзіне қаратып, ұлы македон монархиясының ұлы билеушісі, ұлы қолбасшысы болып тұрған шағында қайтыс болды.
Александр Македонский туралы жазу қиын да оңай. Оңай дейтініміз егерде антикалық дәстүрлерді сақтай отырып, тиісті ұсыныстарды қабылдасақ, қиын болуы үлкен көлемдегі антик авторлары мен бүгінгі таңдағы зерттеушілердің еңбектерінен ең маңыздысын таңдай біліп, оның әлеуметтік-экономикалық позициясын түсіне білу.
Александрдың жеке басы туралы толып жатқан повестілер, романдар- және ертегілер жасалды. Олардың көбі антик заманы дүниесін басынан өткізіп, орта ғасырға және жаңа дәуірге жетті. Мысалы, солардың біреуі — осы күнге дейін Иран халықтарының арасында сақталып келген тамаша Ескендір (Александр) туралы ертегі. Александрдың қолбасшылары Птолемей мен Аристотель патшаның өмірі мен қызметі туралы жазғандары осы ертегілердің көпшілігіне алғашқы дерек болды. Арриана (б. э. II ғ.) мен Курцийдің (б. э. I ғ) шығармалары Птолемейдің, Арестотельдің және сол сияқты Клитархтың еңбектеріне сүйеніп жазылған. Патша сарайындағы тарихнамашы Каллисфеннің Александр тірі күнінде жазған тарихы толып жатқан романдар мен ертегілерге материал болды.
Кеңестік тарих ғылымы да Александр туралы көптеген зерттеулер жүргізгені белгілі. Солардан атап айтатын болсақ А.Г. Бокщанин, С.И.Ковальев, К.К.Зельин, А.С.Шофман, Э.Д.Фролов т.б. айтуымызға болады./1/
Соғысқа дейінгі жылдары А.Македонскийге арналған үш ғылыми жұмыс С.А.Жебелев (1922ж),С.И.Ковалев (1937ж), И.Резников (1940ж) жарық көрген болатын.
Ал 70-ші жылдары Е.А.Костюхиннің «Александр Македонский в литературный и фольклорный традиции» (1972ж), А.С.Шофманның «Восточная политика Александра Македонского»(1976), Г.Г.Гафуров пен Д.И.Цибукидистің бірлескен «Александр Македонский и Восток» атты атақты еңбегі 1980ж жарық көрді./2/
Александр Македонский туралы шығыс мемлекеттері өзіне тән нәрсе көбіне аңыздар мен мифтерге көбірек көңіл бөлетіндігінде, бұлай дейтін себебіміз диплом жазу барысында менің қолыма түскен «Средне-Азиатский вестник» 1896ж ғылыми-әдеби журналдағы Н.Остроумовтың Искандер Зуль-карнайн атты мақаласы./3/ Мұнда автор Ескендір Зұлқарнайын кім деген сауалға «Быстрота, соображения, стратегическая проницательность, решительность и уверенность в победе соединялись в нем, как говорит историк Веберь, с личной храбростью и неутомимою деятельностью, таланты великого полководца и правителя с блестящей отвагой воина; его личность очаровывает возвышенным энтузиазмом, благородною любовью к знанию я окружена ореолом непрерывного счастья и молодости... Он был таким дивным явлением, величие его было так ослепительно, что скоро история его жизни стала предметом легенды и поэзии: вымыслы закрыла истинная его очертания: народная фантазия последующих веков овладела его фигурою и прикрасила его подвиги поэтическими вымыслами. В его натуре лежала любовь к приключениями, располагавшая его считать близким, легким далекое, трудное; для него было заманчиво все необыкновенное, удивительное: он восхищался миром гомеровских героев, хотел воскресить этот мир, перенести его из области поэзии в действительность.
Oн очаровывал своею молодостью; его недолгая жизнь была непрерывным рядом отважных предприятии, геройских подвигов; у него было врожденное влечение к великим делам. - все это внушало и современникам, и потомкам изумление» дей келе, құранның Рухуль-баянда Зулькарнайн есімін, әсіресе оның «екімүйізді» деген жорамалдарға талдау жасай білген. Мәселен:
- Ескендір өз өмірінде күннің екі мүйізіне жете білген яғни шығыс пен батысқа, Шығыс пен Батыс патшасы болып, сондықтан да «екімүйізді»
- Ескендір өз қол астындағыларды таза сенімге шақырғанда, оның басы оң жаққа иілді, ол өлді, бірақ құдайдың әмірімен қайта тірілді, бұдан соң өз халқын қайта сенімге шақырғанда оның басы солға иіліп қайта өлді, бірақ құдай әмірімен қайта тірілді. Міне осы жағдайда ол «екімүйізді»
- Ескендір өз түсінде күнге жақындап оның екі мүйізінен ұстағанын халыққа айтқанда, «екімүйізді» деген атаққа ие болды.
- Оның өмірінде екі ұрпақ ауысқан
- Оның тұқымында екімүйізді болған.
- Ол қолымен және үзеңгімен соғысқан
- Оның шашы екі жағына мүйіз тәрізді оралып қойылатын
- Бірде ол өз шаштаразшысымен моншаға барып, мүйізді ешкім білмейтінін ескеріп, егерде кімде-кім естісе оны өлтіретінін айтқан. Моншадан шықан шаштаразшы қорқаннан есі ауып, айдалаға барып «Патшаның басында екімүйізі бар»(У царя на голове два рога) деп айқайлайды, міне осы жерге қамыс өсіп, бірде қойшы осы қамыстан сырнай жасап тарта бастаған сол баяғы-«Патшаның басында екімүйізі бар» деген дауыс шығып бүкіл елге тарайды.
Қалай дегенменде Александрдың талабы мен жоспары египеттік Амон құдайына деген көзқарсы, өз өмірінде осы Амон құдайдың мүйізіндей мүйіз киіп, соның ұлымын деп санағандықтан Птолемей І және Лизимах өз монеталарында Александрды екімүйізді етіп бейнелеген.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Диплом мақсаты- А.Македонский ғұмырының барлық кезеңдерін қамти отырып, оның қоғамдық-саяси қызметін, ұлы қолбасшының жорықтары мен басып алған жерлеріндегі әрекеттерін деректерге сүйеніп зерттеу. Осы мақсатқа жету үшін зерттеу жұмысында мынандай міндеттер алға қойылды:
-А.Македонскийдің жастық шағы мен өскен ортасын, оның көзқарасының қалыптасуына әсер еткен жағдайларды айқындау;
- Александр Македонскийдің жорықтары, оның қолбасшылық қасиетін;
-Александр Македонскийдің Монархиясының орнауы
- Александр Македонскийдің державасының әлсіреуін;
Зерттеу жұмысының деректік негізі. Диплом жұмысында негізгі деректер мен құжаттарыдан, мерзімді баспасөз мәліметтерінен, жарияланған құжаттар мен материалдар жинақтарынан, естеліктерден және ғылыми зерттеулерде берілген ақпараттардан алынды
Зерттеу жұмысының методикалық негізі. Диплом жұмысында қойылған мәселелерді ғылыми тұрғыдан ашып көрсету мақсатында тарихи зерттеудің диалектикалық тәсілдерімен тығыз байланыстағы тарихилық, объективтілік сияқты негізгі методологиялық принциптер басшылыққа алынды.
Зерттеу жұмысының құрылымы Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан және қорытынды мен әдебиеттер тізімінен құралған.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
1. Г.Г. Гафуров, Д.И. Цибукидис Александр Македонский и Восток. М., «Наука» 1980г. 456с.
2. И.Ш.Шифман. Александр Македонский М., «Наука» 1988. 205с.
3. Ковалев С.И. Монархия Александра Македонского. М.,1997г. 210с.
4. «Средне-Азиатский вестник» 1896ж ғылыми-әдеби журнал Н.Остроумов.ү Искандер Зуль-карнайн. Б.27-38
5. А.А. Вигасин, Г.И. Годер, И.С. Свенцицкая «Ежелгі дүние тарихы». Алматы 1998 ж.336 бет.
6. Ю.С. Крушол, «Ежелгі дүние тарихы». II бөлім. Алматы 1978 ж. ХҮІ-тарау 146 бет.
7. А.Г. Бокщанин, История дреней Греции. В.кн: История древнего мира. Москва 2002 г. 255 с.
8. «История дреней Греции». Под ред.В.И. Авдиева и Н.Н. Пикуса М, 2000г. 251 с.
9. «История дренего мира». Под ред. В.Н. Дьякова и С.И. Ковалева Москва 1962 г. 247 с.
10. Ковалев С.И. История античного общества. Ч.І. Греция. Изд. 2. М-Л., 1977, ч.2. Эллинизм. Рим. Л., 1986.

11.Колобова К.М. и Глускина Л.М. Очерки Истории древней Греции. Пособия для учителей. Л., 1958 г. 334 с.
12.Сергеев В.С. История древней Греции. Изд. 2. М., 1998; 355 с.
        
        Мазмұны
Кіріспе....................................................................
.................................................2
І-Тарау. ... ... ... ... жорықтары. Дүниежүзілік державаның
құрылуы.....................................................................
.................................................12
ІІІ-Тарау.Александр Македонский империясының ыдырауы............37
Қорытынды...................................................................
.............................47
Қосымшалар..................................................................
............................49
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
.........51
Кіріспе
Осы жұрт Ескендірді біле ме екен?
Македония шаһары оған мекен.
Филипп патша баласы, ер көңілді,
Мақтан ... ... адам ... ... ... патша болды,
Жасы әрең жиырма бірге толды.
Өз жұрты аз көрініп, көршілерге
Көз ... ... ... Абай ... ... осы ... кім
болды? Ұлы қолбасшының жасаған жорықтары мен басып алған территориясының
ауқымы мен ... ... ... ... ... 33 жасқа қараған шағында, патшалықтың 12 жыл, 8-
ай мерзімінде бүкіл Персия мен Шығыстың арасында сауда байланысын ... ... ... ... ... ... ... қаратып, ұлы
македон монархиясының ұлы билеушісі, ұлы ... ... ... ... ... ... ... жазу қиын да оңай. Оңай дейтініміз егерде
антикалық дәстүрлерді сақтай отырып, тиісті ұсыныстарды қабылдасақ, қиын
болуы үлкен ... ... ... мен ... таңдағы зерттеушілердің
еңбектерінен ең маңыздысын таңдай біліп, оның әлеуметтік-экономикалық
позициясын түсіне білу.
Александрдың жеке басы ... ... ... ... ... ... ... Олардың көбі антик заманы дүниесін басынан өткізіп, орта
ғасырға және жаңа дәуірге жетті. Мысалы, солардың біреуі — осы күнге дейін
Иран ... ... ... келген тамаша Ескендір (Александр)
туралы ертегі. ... ... ... мен Аристотель патшаның
өмірі мен қызметі ... ... осы ... ... ... ... ... (б. э. II ғ.) мен Курцийдің (б. э. I ғ) ... ... және сол ... ... ... ... ... сарайындағы тарихнамашы Каллисфеннің Александр тірі күнінде
жазған тарихы толып жатқан романдар мен ертегілерге материал ... ... ... да ... ... ... зерттеулер жүргізгені
белгілі. Солардан атап айтатын болсақ А.Г. Бокщанин, ... ... ... т.б. ... болады./1/
Соғысқа дейінгі жылдары А.Македонскийге арналған үш ... ... ... ... ... (1940ж) жарық көрген
болатын.
Ал 70-ші жылдары Е.А.Костюхиннің «Александр Македонский в литературный и
фольклорный традиции» (1972ж), А.С.Шофманның «Восточная ... ... ... пен ... ... ... и Восток» атты атақты еңбегі 1980ж жарық көрді./2/
Александр Македонский туралы ... ... ... тән ... аңыздар мен мифтерге көбірек көңіл бөлетіндігінде, бұлай дейтін
себебіміз диплом жазу ... ... ... ... ... 1896ж ... журналдағы Н.Остроумовтың Искандер Зуль-карнайн
атты мақаласы./3/ Мұнда автор ... ... кім ... ... соображения, стратегическая проницательность, решительность и
уверенность в победе соединялись в нем, как ... ... ... ... ... и ... ... таланты великого полководца и
правителя с блестящей отвагой воина; его личность очаровывает возвышенным
энтузиазмом, благородною любовью к знанию я ... ... ... и ... Он был ... дивным явлением, величие его было так
ослепительно, что скоро история его ... ... ... ... и ... закрыла истинная его очертания: народная фантазия последующих веков
овладела его фигурою и прикрасила его подвиги поэтическими вымыслами. В ... ... ... к ... располагавшая его считать близким,
легким далекое, трудное; для него было заманчиво все ... он ... ... ... ... ... воскресить этот
мир, перенести его из области поэзии в действительность.
Oн очаровывал ... ... его ... ... была ... ... предприятии, геройских подвигов; у него было врожденное влечение к
великим делам. - все это ... и ... и ... ... ... ... Рухуль-баянда Зулькарнайн есімін, әсіресе оның «екімүйізді»
деген жорамалдарға талдау жасай білген. Мәселен:
- ... өз ... ... екі мүйізіне жете білген яғни шығыс пен
батысқа, Шығыс пен Батыс патшасы болып, сондықтан да ... ... өз қол ... таза сенімге шақырғанда, оның басы оң
жаққа иілді, ол өлді, бірақ құдайдың әмірімен қайта тірілді, ... соң ... ... ... шақырғанда оның басы солға иіліп қайта өлді, бірақ
құдай әмірімен қайта тірілді. Міне осы ... ол ... ... өз ... ... ... оның екі ... ұстағанын халыққа
айтқанда, «екімүйізді» деген атаққа ие болды.
- Оның өмірінде екі ұрпақ ... Оның ... ... ... Ол ... және ... ... Оның шашы екі жағына мүйіз тәрізді оралып қойылатын
- Бірде ол өз шаштаразшысымен моншаға ... ... ... ... ... кімде-кім естісе оны өлтіретінін айтқан. Моншадан шықан
шаштаразшы қорқаннан есі ауып, айдалаға барып «Патшаның басында ... царя на ... два ... деп ... міне осы ... ... ... қойшы осы қамыстан сырнай жасап тарта бастаған сол баяғы-
«Патшаның басында екімүйізі бар» деген дауыс шығып ... елге ... ... Александрдың талабы мен жоспары египеттік Амон ... ... өз ... осы Амон ... ... мүйіз киіп, соның
ұлымын деп санағандықтан Птолемей І және Лизимах өз ... ... етіп ... ... ... мен ... ... мақсаты- А.Македонский
ғұмырының барлық кезеңдерін қамти отырып, оның қоғамдық-саяси ... ... ... мен ... ... жерлеріндегі әрекеттерін
деректерге сүйеніп зерттеу. Осы ... жету үшін ... ... міндеттер алға қойылды:
-А.Македонскийдің жастық шағы мен өскен ортасын, оның көзқарасының
қалыптасуына әсер ... ... ... ... ... ... оның ... қасиетін;
-Александр Македонскийдің Монархиясының орнауы
- Александр Македонскийдің державасының әлсіреуін;
Зерттеу жұмысының деректік негізі. Диплом жұмысында негізгі деректер
мен құжаттарыдан, мерзімді ... ... ... ... ... ... ... және ғылыми зерттеулерде
берілген ақпараттардан алынды
Зерттеу ... ... ... Диплом жұмысында қойылған
мәселелерді ғылыми тұрғыдан ашып көрсету мақсатында тарихи ... ... ... байланыстағы тарихилық, объективтілік
сияқты негізгі ... ... ... ... ... құрылымы Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан және
қорытынды мен әдебиеттер тізімінен құралған.
І-Тарау. Александр Македонскийдің ... ... ... ... ... (грек ықпалына бағындыру)
тарихының, жаңа кезеңі болды. Осы кезден ... ... ... ... патшасы бастаған ұйымдасқан басқыншылык қозғалысына
айналды. Шығыстың байлығы үшін ... ... ... ... ... ... және сауда элементтері алды.
Шығыс туралы, шығыстын тәртібі, діні және ... ... ... жатқан
әңгімелер, ертегілер және поэтикалық фантазиялар жасалды.
Александр Македонский Македония орталығы Пелледе б.з.д. 356 ж. ... ... ... ... Оның ... ... ІІ ... македон патшасы
Каранның тұқымы, шығу тегін мифтік батыр Гераклмен байланыстырса, шешесі
Олимпиада Эпир патшасының қызы, эллиндік миф ... ... шығу ... ... ... ... Александр жөнінде не айтуға болатын
еді? деген сауалға түрлі ... ... ... ... ... ... Мәселен:
Александр 13 жасқа дейін Леонид, ... ... ... тәрбие өнеге алды.
13 жасында оған Аристотель ұстаздық етеді. Аристотель грек колониясы,
Фракия жағалуындағы Стагир ... ... ... Оның ... ... ... Аминтанның сарай емшісі еді. 367жылы Аристотель ... ... ... болады. Ал, 343жылы оны Македонияның патшасы Филип
баласы Александрдың тәрбиешісі етеіп ... Ал, ... ... ... ... ... ... Аристотель Стагирге қайтып келеді де,
335жылы Афиныға барып бір жола тұрақтап ... ... ... ... ... ... беріп, оны болашақ
гректердің қолбасшысы рухында тәрбиелеу мақсаты тұрды. ... ол ... ... ... ... тәрбиеленіп «Илиада» мен
«Одиссеяны» әрдайым ықыласпен оқитын ... өзі ... ... ... ... ... ... 10 жас шамасында өзінің бейнесін тек Апполлеске ғана
салуға рұқсат еткен. Ал Александр ... ... ... ... 340ж ... ІІ ... ... жорыққа кетіп бара жатып,
мемлекеттік билікті 16 жасқа толған Александр Македонскиге тапсырады. Қысқа
уақыттағы ... ... ... ... ... ... ... көтерілісіне тап болып, көтерілісшілерді аяусыз жазалап
қаланы Александрополь деп атап, ... ... ... ... 339ж ... Афинаға жорығында Александр аттты әскерді басқарып ... ... ... Осы ... ... ... ... өте үлкен маңыз
алады. Оның қолбасшылық қабілеті айқындалып, көп ұзамай Александр мен ... ... ... ... ... ІІ әйелі Олимпиада мен
ажырасып Атталдың туысы ... ... ... ... ... ... ІІ мен ... патша билігіне заңды мұрагердің туылуын
сұрауды өтінеді. Бұны естіген Александр ... ... ... деп ... деп, ... қарсы сөз айтады. Осыдан соң шешесін туған жері
Эпирге орналастырып өзі Иллирге жасырынды. ... ... ... ... болатын. Ал Эпир әскери-саяси потенцалы ... ... ... ІІ әйелі м ен Александрмен татуласуды жөн көрді.Осы
кезде Кари ... ... ... ... ... ... ұлы Филипп
Арридейге қызы Аданы қалыңдықа ... ... Бұл ... тақ мұрагеріне
үлкен қаіп болатын, сондықтан Александр Пиксодарға қызыңды «маған бер» деп
ұсыныс ... ... бұл ... ... ... ІІ ... ... тудырып,
Александрға бұл қыз сенің теңің емес деп үгіттеп, үйленуге тиым салды.
Жорыққа әзірлік Филиптің кенеттен ... ... ... ... Филипп өз қызын ұзату тойында өлтірілді. Филиптің өлуі тек оның
тастаған әйелі (Александрдың шешесі) ... кек алуы ғана ... ... ... да ... болды. Бұл Филиптің абсолюттік
саясатына наразы Македония аристократтарының жасаған астыртын әрекеті еді.
Бұл ... ... ... да ... Парсыға қарсы
дайындалып жатқан жорықтық ұйымдастырушысы мен ... ... ... адам ... туралы лақап та шындыққа жатады.
Патшаның кенеттен өлуі бүкіл грек дүниесіне қатты әсер етті. Македония
билігіндегі облыстарда толқу басталып, олар бірінен ... бірі ... ... ... жағына әскерлердің бір бөлігі өтіп кетті. Дегенмен
Филипп гетайрларының үлкен бөлігі-Антипатр, ... т. б. ... ... ... ... патша етіп жариялады (336 ж.)/5/
Александр бұл кезде жиырма жаста еді. Оның жаратылысына ... ... ... ол ... ... ... ... алды.
Александрдың сүйген жазушысы Гомер, ал сүйген батыры Ахилл болды. Александр
Ахилды тек қадірлеп қана қоймай, өз істерінде оған ... ... ... ... ... өз төңірегіндегі патша сарайындағылардың
көзқарастары мен әдеттерін қолдады. Александрдың жеке басының қасиеттері
жөнінде қазіргі ... және сол ... ... ... ... бар. Оның ... ... ұлының қасиеттерін асыра керсетуге
бейім болса, ал енді кейбіреулері оларды кемітіп көрсетеді. Қалай ... ... ... және қойған мақсатын орындайтын адам ... «Бұл ... ... ... адамның ақылынан артық, бұл жөнінде дау
жоқ»,-дейді Полибий.
II Филипп Македонскийдің өлімі және ... ... ... Б.ә. ... 336-шы жылдың күзіне белгіленген Персиямен соғыстың
басталуы кейінге қалдырылған. Б.э.дейінгі 336-шы жылы Македонияның ескі ... өз ... ... шығу тойында II Филипп өлтірілді. Өлтірген
адамды ұстап алды, азаптады, бірақ одан ешбір мәлімет ала алмады: ол ештеңе
айтпай өлді. ... ... ... ... ... ... тарап жатты.
Кейбіреуі өлтіруші Филипптің әйелі Олимпиаданың әмірімен әрекет жасады
десті, ... бұл ... ... ... ... үшін ... ... Басқалар ФилипптІң тұсында өз ықпалынан айырылған және өзінің
билігін ... ... ... ... ... тапсыруы
бойынша Филипп өлтірісті десті. Үшінші біреулер - ол парсылардың ... ... ... ... өйткені Персия соғысты ... ... ... Филипптің баласы Александр үшінші лақапты қабылдады, соны
шын көрді. Персиямен соғысуға өз әкесінің өлтірілгені үшін кек ... ... ... етті.\6\
Филипп өлтірілгеннен кейін әбігер -абыржу басталды, ... ... ... ... әскерлер Александрды қолдада. Көп кешікпей
оның шешіесі Олимпиада да ... ... адал ... ... ... ... ... Александр әскерлер жиналысында Македонияның патшасы
болып ... ... ... ... ... ... Афиныда Демократиялық партия бас көтерді. Салтанат ... ... ... ... құдайға құрбандық шалған Демосфеннің ықпалы қайта
артты. Бірақ ... ... ... ... ... ... Фессалиямен қайта одақ жасады, өзін парсылармен соғысушы әскерлердің
қол басшысы етіп бекітуді амфиктиондарға ұсынды Коринфте Филипп ... ... ... соң ... ... ... фракиялыктарды басуға Македония
мемлекетінің, солтүстігіне аттанды. Ол кеткен ... ... ... ... артты. Парсы дипломатиясы алтынды аямай, оларға
қаражат беріп қолдады. Александр өліпті деген хабар ... ... ... Фивы ... ... ... ... көтеріліс жасады;
Афиныда соғысқа әзірлік жүріп жатты.
Грецияда болып жатқан ... ... ... көтерілісті
басып үлгіріп, қайта оралып, ойламаған жерден, қисапсыз жылдамдылықпен ... ... ... келіп жетті. Қала кенеттен жасалған шабуылмен алынып,
қиратылды. Александр тек қана храмдарға және Пиндар ақынның ... ... және ... партиясының басқа да көрнекті адамдарын ұстап
беру афинылықтардан ... ... ... ... ... ара ... оның бұл ... өзгертуіне әкеліп соқты.
Эгей теңізінде үстем болып отырған Парсы флотының Греция мен Македония
жағаларын қоршап алуынан қауіптенген Александр 335 ж. ... және ... ... кенеттен Парсы патшасына шабуыл жасауды ұйғарып, Парсыға жорыққа
аттануға асығыс түрде әзірлене бастады.
Александр ... ... ... ... ... ... және малдарын достарына бөліп берді. Серіктерінің біреуі енді не
қалды деп сұрағанда ... ... ... ... ... ... ... көсемді еліктеген Пердикка және
басқа гетайрлар да көсемнің өнегесіне ... ... ... ... ... негізі македониялықтардың ауыр және жеңіл жаяу
әскерлері болды. Жаяу әскерлерді македониялықтар мен фессалиялықтардың ... ... Бұл ... ... ... грек қалаларының әскерлері
мен Македония қарамағындағы одристар, иллириялықтар, трибалдар және басқа
тайпалардың жасақтары ... ... ... бас ... флот елеулі
роль атқармады.
Соғыс ашу кезі өте қолайлы болып белгіленген еді. Бұл кезде Парсыны
инициативасы кем, ... ... ... III ... ... ... ... державасы ол кезде ауыр ішкі кризиске ұшырауда және
күйреу қарсаңында еді. ... ... ... ... және грек ... ... облыстар - Кіші Азия, Финикия және Египет Парсыға ... ... үшін ... ... ... ... әзір еді. Олар ... езгісінен құтқарушы деп таныды. Тіпті, эллиндендірілген Финикияның
өзі де ... ... ... болып қала беруге қарсылық ете бастады.
Керісінше, шығыс облыстарында ... ... ... ... және ... ... мұның өзі соғыс кезінде өте айқын көрінді. ... ... ... және ... жабдықталуы жақсы емес еді. Бұлардың бәрінен
де ескілктің исі аңқып тұрды.
Парсы шаруаларынан құрылған солдаттар ... ... ... ... ... ... ... нашар болды. Әрбір сатрап өздерінің
білгенінше, ... ... ... ... ... ... грек
Мемнон басқарған грек жалдамалылары болды.
Керісінше, Македония армиясы соғысқа мұқият даярланған болатын және
Парсымен ... әзір еді. ... ғана ... ... ... ... ол да табылды. Сылтау ретінде тағылған айып ... ... ... ... ... ... ... және Александрдың әкесі
Филипп II-ні «өлтіруге қатынасқаны үшін ... кек алу ... ... ... патшасының. өктемдігінен азап шеккен халықтарға бостандық
беріледі деп уәде ... ... ... ... державаның
құрылуы.
Сонымен, 334 жылдың көктемінде Александр әлі де жуасымаған тылын қорғауға
ұрыстарда ысылған Антипатрды басшы етіп өз ... бір ... ... өзі 30 мыңдай жаяу әскер және 4 500 дей ... ... ... мен ... ... ұрысы Пропонтидаға құятын Граник
өзенінің Геллеспонт жағасында (334 ж.) ... ... ... ... ... ұрыста жеңіліске ұшырады. Мемнон македониялықтармен бетпе-
бет соғыспай, оларды елдің түкпіріне еліктіру керек деп ... ... Азия ... ... ... ... бұл ... қабылдамады
және қолма-қол соғысу керек деді. Парсы атты ... ... ... ... кетті немесе қолға түсті. Алдыңғы саптағы грек ... ... ... ... ... ... ... алып, бір бөлігін
кырғынға ұшыратып, бір бөлігін ( 2 мыңдай ... ... ... ... грек ... яғни ... карсы күресте опасыздық жасағандар деп
жариялап, құлға айналдырды да, Македонияға ауыр ... ... ... ... ... Александр Сардыға бет алды, ол ... ... ... ... мен Лидия енді Александрдың қолына түсті. Грек
калаларының көпшілігі ұрыссыз бас иді. ... тек ... пен ... ... ... ... грек ... әскерлерінің қарсылығына
кез келді.\8\ Грек қалаларының бәрінде ... ... ... қайта орнатылды. Сөйтіп Парсы өктемдігінің ауыртпалығындағы
эллиндік ... ... ... ... тартылды.Александр
Галикарнасты алғаннан кейін Кіші Азияның ішкі облыстарын ... ... ... ... мұнда ауруына байланысты, оған бөгелуге тура
келді. Тарстан Александр жаға бойымен Сирияға қарай бет ... Көп ... ... ... ... Исса ... ... Пинар
сағасындағы бекініске ие болып, Александрды негізгі базасынан ... Бұл ... ... ... Иссаға бет берді, онда Александр
мен Дарий қатысқан ұрыс болды. (333 ж.)
Патшаның өзі ... ... ... ... ... ... ... сол жақ. қанаты мен орта ... ... ... ... ... ... тастап қашуы ұрыстың барысына әсер етті.
Ұрыстың бас кезінде оң жақ қанаттағы Дарийдің жалдамалы грек әскері ... атты ... ... ... ... еді.
Александрдың бұл жаққа жіберген көмегі және ... ... ... ... тағдырын шешті, Парсы әскерлері асығыс түрде шегінді. Александрдың
қолына көп олжа ... ол ... ... ... ... ... ... және балалары қолға түсті. Дарий шегініп
Евфраттан өтті, ал Александр Финикияға қарай бет ... ... ... ... ... ... ... Сол кездің өзінде-ақ едәуір
эллиндендірілген жағалаудағы қалалардың көбі македониялықтар жағында болып,
парсыларға қарсы тұрды. Ескі финикиялық халықтар ... ... ... бағынды. \8\
Финикия қалаларының Македония жағына өтуінде Исса түбіндегі ... ... ... ыдырауы шешуші роль атқарды. Парсы флотының ең, ... ... мен ... ... ... жағына өтті. Бұған ... роль ... ... ... ... ... Эгей теңізінде үстем
болды.
Александрға көбірек қарсылық көрсетіп, Македония армиясы мен ... ... көп ... бөгеген Финикияның ертедегі Тир қаласы ... ... ай ... ... 332 ж. ғана қала ... да, ... ... ... ... 8 мың ... ұрыс ... өлді, 30 мыңы
құлдықка сатылды. Тирдан ... көп ... ... ... ... ... алынды.
Бұдан кейін Александр Египетке аттанды, бүкіл қыс бойы сонда болды.
Александр Египетте Амон деген ... бар Сива ... ... ... ... ... жылы жүз көрсетіп, сыйлықтар берді. Оған алғыс
ретінде абыздар Александрды күннің ұлы және ... ... ... деп ... Египеттегі өте маңызды жұмыстарының бірі Эллин дүниесінің
экономикасы мен мәдениетінің басты орталығына ... жаңа ... ... (332 ж.) салу ... Бұл аса ... эллин мемлекеті Египет
астанасы-Александрия Шығыс Жерорта теңізі өңірінің аса ірі порты, сауда,
қолөнер және мәдени орталық бола ... ... ... ... ... жер кепе ... де ... оларда ерекше ардақталған
әдетте македондықтар менгректерден тұратын, ... ... ... ... ... ... ... тұратын.
Патша сарайы да Александрияда болды.
331 жылдың көктемінде ... ... ... мен ... ... мен Вавилонға қарай беттеді. Ертедегі Ниневияға жақын ... ... ... ... ... және қан тегіс
ұрыста (331 ж.) ... ... ... ... ... ... көп ... талқандалды, ал Дарийдің өзі Мидияға қашты.
Плутарх көптеген мемуарлық материалдермен сол замандағы басқа да
еңбектерге ... ... ... ... ... ... да суреттеді. Онда:
«Александр талқандалған әскерлерді Дарий тұрған орталыққа қарай қуды.
Александр оны алыстан алдыңғы ... ... ... ... ... үстінде көрді; ол сымбатты және денелі адам еді, оның ... ... ... бар, ... сап ... ... соққы беруге әзір
тұрған атты әскерлер қоршап ... ... ... шабуылмен бас салып,
олардың үрейлерін ұшырды. Ол қашқан ... ... ... ... ... ... ... ұшып шошынған Дарий әскерлерінің көпшілігі қаша
жөнелді. Бірақ олардың ішіндегі ержүректілері және даңқтылары патшаның көз
алдында өліп, бірінің ... бірі ... ... қуушыларға бөгет
жасады. Олар өліммен алпарысып, аттағылар мен атқа жармасуымен ... ең ... ... Вавилон, Сузы жеңушінің. қолына орасан зор
байлықтарымен түсті. Македония армиясы Персия ... ... ... жатты. Македониялықтардың қолына соңғы түскен ірі қала Персеполь
болды, онда ... 120 мың ... олжа ... ... ... тасу үшін
мың пар қашыр және үш мың түйе керек болды.
330 ж. Македония әскерлері патша сарайын ... ... ... соң
Персепольді тастады да солтүстік -батысқа, Мидиядағы ... бет ... ... түсе ... ... ... жолы қиын ... аудандар мен
шөл далалардан өтіп, тез жүріспен Каспий ... ... ... ... қарай өтті. Александр қанша күш-қайрат жұмсаса да ... ... ... ... ... Бесс ... астыртын әрекетшілер Дарийді
қолға түсірді. \11\
Александр жақындағанда, қолға түскен Дарийді өлтіріп, Бессті Артаксеркс
IV деген ... ... ... етіп ... Бессті ұстау үшін Александр.
көп күш ... ... ... ... ... Александрдың атқосшысы
Птолемей Лаг ұстады. Бактрияның көрнекті аристократтарының съезінде ... және ... ... және ... ... өлтірген Бессті
айыптаушы болып Александрдың өзі сөйледі. Съезд Бессті ... ... ... ... ... үкім ... ол үкім ... орындалды.
Дарийдің өлуімен Ахемнидтер династиясы жойылды. Жергілікті династияның
тоқталуына байланысты Парсы ... ... ... іс жүзінде
Македония патшасы болды.
Македония мен Парсы бір патшалық болып қосылды және соның ... ... «Ұлы ... Ахеменидтердің заңды мұрагеріне айналды.
Оны еңалдымен, патшаның достары мен серіктерінен онын қызметшісіне айналған
Македония гетайрлары сезді. ... ... ... ... ... ... ... шығыс әдет-ғұрыптарын орнатушы Парсы сатраптарының
әсері де күшейді, бұл ... ... ... ... ... ... мен оның гетайрлары арасындағы астыртын әрекетпен ұштасқан
келіспеушіліктердің себебі осында еді. Патша Шығысқа қарай жорықты ... ... ... ескі Македония шонжарлары жорықты тоқтатуды және
патша төңірегіндегі парсыларды қууды талап ... ... ... ... ... алғашқы жасырын әрекеті Парменион мен оның
ұлы Филотты өлтіруге әкеліп соққан 330 жылғы астыртын әрекет ... ... ... ... бірінде Александр ашу үстінде Граник түбінде оның
өмірін сақтап қалған, өзінің ең жақын досы ... ... Клит ... дос болғаны үшін сөккен еді.
Шығыс облыстарын жаулап алу созыла берді. Бактриядан Александр Согдианаға
беттеді. Окстан (Амудариядан) өтіп, Мараканда (казіргі ... ... ... ... ... ... ... шықты. Яксарта
бойында кең алапта тұратын және Парсы шекарасында ұдайы тыныштық ... ... ... еді. ... ... патшалығыиың солтүстік-шығыс
ауданы Фергана аңғарына жетті, бірақ оның тылында жаулап алған ... ... сақ ... - массагеттер, дагтар, және баскалар
қатысқан үлкен көтеріліс басталды. \12\
Орта Азия ... ... ... қарсы қозғалысын
баскарушылардың бастысы бұған дейін ... ... ... Спитамен
болды. Александрдың кіші-гірім қалаларда қалдырған, бұрын парсылардың
көшпелі халықтарымен ... ... ... ... ... ... ... қуат жұмсап, ерлік көрсетті: ол Александрдың Мараканда да
қалдырған бірсыпыра әскерлерін қамауда ұстады. Александр ... ... ол айла ... ... тастап кейін шегінген болып, соңына
түскен Македондықтарды тосып алып, қырғынға ұшыратып ... Одан ... ... ... алатын болды, тек Маракандаға Александрдың
өзі жақындағанда ғана Орта Азия ... ... ... оны массагеттер
қолдады. Александр көтеріліс жасаған ... ... ... мың ... өлім ... ... 329/28 ж. ... Бактрияда өткізді. Бұл уақытта согидияналықтар
таудағы ауылдарда, шекарадағы ... ... ... ... 328 ж. ... Александр қайта Маракандаға келіп, бөлініп шыққан
аудандарға шабуыл жасап оларды қайтадан бағындырды, одан соң ... ... ... ... ... отряд жіберді. Спитамен
жеңіліске ұшырады, согдияналықтар мен ... оны ... ... ал
массагеттердің басшылары оның басын кесіп алып Александрға жіберді.
Орта Азия халықтарыньң қарсылығы осында Александрды екі жыл бөгеді. Ол
Согдиянада ... ... ... ... және ... ... патшалықтың
басқа аудандарын көшпелі халықардың шабуылынаң қауіпсіз ... ... ... ... ... бар ... ... жасаудан Александр бас тартты, ал батыс (европалық)
скифтердің өздері Александрға достық және одақ ... ... өкіл ... ... үш жыл ... (330—327 жылдар) бұрынғы Парсы
патшалығының шығыс ... ... ... Индияның шекарасына жетті. Шығыс
сатрапияларын (Арианыны, Дрангианыны, Арахозияны және ... ... ... ... көп күш ... тура ... және өте қымбатқа түсті. \13\
Шығыс сатрапияларының жағдайы батыс сатрапияларына қарағанда ... ... Кіші ... ... және ... ... Парсы езуінен
құтқарушы деп есептесе, ал шығыс оларды тонаушылар және бүлдірушілер деп
таныды. Жаулап алынуға ... бұл ... ... ... ... Александрдың аяусыз басуына қарамастан, жиі ... ... еді. ... ... ... үшін және ... ... облыстарды
қорғау үшін. қамал қалалар Александриялар (Ариана Александриясы, Кавказ
Александриясы, ... ... және ... ... монархиясының ең шеткі шығыс сатрапиясы ... ... ... еді. Инд ... арғы ... ... ... өлгенше
өштескен Индия патшаларының (раджаларының) иеліктері нағыз Индияның өз жері
басталатын еді. Александр бұл өштесуді пайдаланды да ... ... ... ж. көктемде жергілікті халықтармен толықтырылған Македония армиясы
Индия дүниесіне, Инд ... ... ... ... Пор деген патшаның
иелігіне кірді. Александр Порға елші ... оның ... ... мойындап, алдына келуін білдірді. Пор бұл талапты қарсы
алмады. Бұдан ... ... ... ... өзі және оның ... Птолемейдің, Селевкінің, Лисимахтың, Пердикканның, ... ... ... ... қарай аттанды. Қатты ұрыс үстінде Пор
талқандалып, кеп адамдарынан, пілдерінен және соғыс құралдарынан айрылды.
Бүл ұрыста ... 70 мың ... ... түсірді деген аңыз бар.
Македониялықтар шығысқа қарай қозғалысында Гифасис ... ... ... ... мен армия халінің орасан қиыншылықтарына
байланысты, Индияның түпкіріне қарай ... ... ... мүмкін болмай
қалды. Тропикалық жаңбырлардың маусымы басталды, ... ... ... ... ... жолы улы ... толы еді, әскерлер ішінде
жұқпалы аурулар жайылды. Армия ыдырай бастады, оның саны өте азайып ... ... ... ... ... және ... саны көбейді.
«Дүние жүзін жаулап алушылардың» не мылтықтары, не киімдері болмады,
киімдері жалба-жұлба, жалаңаяққа айналды, ал ең ... ... ... Индия жорығын сипаттаған ертедегі тарихшылардың (Арриан,
Клитарх, Страбон және басқалар) ... ... ... және ... ... ... Мысалы, солардың' біреуінен (Клитархтан)
мынаны оқыймыз: «Македониялықтардың азғантайы ғана тірі ... ... өзі ... ... ... еді. Қөп ... аттардың тұяғы
мүжілді, толып жатқан ұрыстар жауынгерлердің қаруларын мұқады. Әскерлердің
бірінде де грек киімі қалмады. ... және ... ... әлде
қалай құрастырған жалба-жұлба киімдер ... ... ... ғана жарады. Адамның зәресін алып, дауылдатып аспаннан судай құйған
жаңбыр 70 күнге созылды» ... ... соза беру ... ... ... барлык
күшін салды, дүние жүзін түгел ... ... ... ... алып ... деп уәде ... Бірақ Александр қандай уәде берсе
де әскерлер талабынан қайтпады, сондықтан ... ... ... ... ... мінгізіліп, Инд ағысымен төмен қарай жіберілді.
Экспедицияны Неарх басқарды, мұның мінез-құлқы Александрдың мінез-құлқына
ұқсас, ержүрек, батыл моряк еді. Экспедиция құрамындағы әскерлердің әртүрлі
ұлттан ... және ... ... ... таң ... олар
Александрды құдай деп санады.
Экспедиция тоғыз ай жол шегіп, Инд сағасына ... ... Бұл ... ... құрбандық шалып, орасан үлкен той жасағаннан кейін әскерлер
екіге бөлінді. Әскердің бір ... ... ... ... ... ... қарай, ал екінші бөлігі Александрдың басшылығымен
Гедрозия шөлін (қазіргі Белуджистан), ... ... ... жол ... Александрдың елсіз және шөлді Гедрозияны басып
жүруінің өзі оның ... ... ... ... тұруының, оны оқтын-
оқтын азық-түлікпен жабдықтап отыруының қажеттілігінен болған ... ... жүру өте ауыр ... ... ... бүл кездің өзінде-ақ
ыдыраған болатын. Ал ... өтер ... ... ... ... ... ... аштықты, үйренбеген климаттан азап
шегушілікті, әртүрлі ауруларды, жыланның шағуын, дұшпандар мен ... ... т. б. ... ... ... ... ... Аттар және жүк артқан жануарлар ыстық етіп және зорығудан өлумен
болды. Солдаттар арасынан үнемі бүлік шығып, ... ... ... ... ... ... көңіл күйін көтеру үшін сауықтар, ойындар, жарыстар, ... т. б. ... не ... не ... не ... көруге мүмкін емес еді. Бүкіл жол
бойы солдаттар бокал және коринф бақырашымен үлкен күбіден ... ... ... ... үшін ... ... Біреулер алға қарай жүрсе,
енді кейбіреулер жығылып қалып жатты. Сыбызғылар мен флейталардың дауысы,
арфа ойнап, өлең айту кез келген ... ... ... ... ... ... де болды. Осындай бейсауат жиһан кезушілердің ... ... ... ... ... да ... болатын еді.
Дионистің өзі осы сапардың ішінде болып, оны бастап келе жатқан ... ж. он ... ... ... ... ... Вавилонға келіп жетті.
Енді оның алдында қарамағындағы орасан көп жерлерді, елдерді, халықтарды
тәртіпке келтіру және ... ... ... зор ... тұр ... ... ... шығара келе оны былайша тұжырымдауға
болар еді.
Александр таққа отыруға ... ... ... деп танылғанмен
Македонияда Александрдың ... ... ... да, Македония бағындырған
грек қалалары мен жергілікті тайпалар, ... ... ... одан ажырап, бөлініп кетті.
Демосфен әсем киініп, венок тағып Афины халық ... ... ... хабарлады. Афины Македониядан бөлініп шықты. Коринф
конгресіне қатысқан басқа да грек қалалары, мысалы, Фивы ... ... ... таудағы иллирий тайпалары да бөлініп кетті. Бірақ сол
кездің өзінде - ақ Македония құл иеленуші күшті ... ... оның ... ... ... ... бұрынғы иемденген жердің бәрін қайтарып
ала алды.
Солтүстік жорығы. Б.ә.дейінгі 335-ші жылы Александр Македонский бөлініп
кеткен фракий ... ... үшін ... ... ... ұйғарды.
Жорық қиын болды. Таулықтар македон жауынгерлеріне таудан ауыр арбаларды
домалатып жіберіп отырды, ... ... ... ... үстерін
қалқандармен бүркеп қорғанды.
Македон армиясы фракий тайпаларын жеңіп шықты, ... II ... ... ... ... де ол басып алды.
Александрға Афины мен Фивы бастаған грек ... ... ... ... ... жетті. Бірақ ол ең әуелі ... ... ... ... ... ... ... кетті. Мұнда оның
жорығы өте қиын болды. Таулар өте биік еді, ал тау ... ... ... ... соң ... ... ... бағындыру сәті түсті.
Фивының құлауы. Көтеріліске шыққанан Фивыға қарсы Александр әскерімен
беттеді де ... ... ... ... тірі ... жою ... ... жасады. Бір жолы осындай залымдықтан кейін қайтып оралған
фивылықтар қақпаны ашқан ... ... ... мен ... ... ... ... қан төгістен кейін Фивы алынды. Фивы тұрғындары
қүлдыққа салынды, ал қала тып-типыл ... ... ... ... ... грек қалаларының зәресін ұшырды, сондықтан олар Македонияға бағынуды
тілек білдіре бастады. ... да ... ... ... деп жұрт қорықты,
бірақ Александр афинылықтарға ... ... ... оның ... ... өз ... грек ... және оның орталығы -
Афиныға құрметпен қарауды үйретті. Александр Афиныны көргісі ... ... оны жұрт ... ... ... жалына - жалбарына қарсы алды.
Парсы жорығына әзірлік. Грецияға өз билігін толық қалпына келтіргеннен
кейін, Александр парсыға қарсы жорыққа әзірлене бастады, бұл ... ... ... ... сәті ... ... 334-ші жылы қыс бойы
әскерлер жинаумен және оларды оқытумен өтті. Әскерлер фракийлер жағасындағы
Амфиполь қаласында ... ... ... ... саны көп ... Ол 30 мың жаяу ... және 5 мың атты әскерден құралды, бірақ ... ... ... ... ... болатын, бұны Әпаминонд әскерін
құрлысы негізінде II Филипп енгізген еді. Сонымен бірге Македон армиясының
жол салушы ... ... ... жаулап алу үшін бейімделген
жабдықтармен қызмет істейтін ... ... ... грек ... ... ... ... 324-ші жылдың көктемінде аттанды. Александр
өзі жоқ кезінде Македонияны басқаруды Филипптің достарының бірі ... ... ... ... әзір ... ... ... зор
мемлекет өзінің әскерлерін екі жыл бойы ... ... ... ... ... ... ... болатын-ды, бірақ парсылар
еш нәрсе істемеді де, Александр Геллеспонт арқылы ... ... ... ... ... ... оны тайпалардың өзара қырқысы
жегідей жеді. Б.ә.дейінгі 338-ші жылы патша III ... ... ... ... ... ... мұның өзі елді онан ары әлсіретіп
жіберді. Б. ә. ... 336-ші жылы ... ... - ... ... бірі III ... есімін алған Кодаманды таққа отырғызды (Б. ә.
дейінгі 336-330-ші жылдар). Парсы державасының ... ... жоқ. ... ... ... ... ... өте әлсіз болды. Түрлі алым
- салық, әділетсіздіктер жөнсіз қылықтар кіші Азия ... ... ... ... ... ... Осындай жағдайлардың бәрі
Александрдың Азияға баса көктеп кіруіне мүмкіндік берді./17/
Граникадағы шайқас. Б. ә. ... ... ... жалдамалы
отрядтары персиялық армияда үнемі қызмет атқарды. ... ... ... ... кіші ... ... ... барлық малды айдап әкетуді,
қалаларды қиратуды және Александрдың өз армиясымен судан қаталап, аштан
қырылуы үшін ... ... ... ... ... ... бұл жоспар
нақты да шығар, ... Кіші ... ... ... - ... ... ... иелігіндегі жерлерден айрылғысы келмеді. III
Дарий бұлардың жоспарын -Кіші Азияның солтүстік - ... ... ... соққы беруді, қабылдауын талап етті.
Гректерге сенбеген Персияның ... III ... ... ... бас ... ... ... алдыңғы қатарлы бөлімдері грек
жаладамаларымен бірлесе отырып, Александрды оның ... ... ... өзен ... ... б. ә. ... 334-ші жылы осы ... шайқас
болды. Македон армиясының өзеннен өтіп, парсы отрядтары тұрған биіктікке
шабуыл ... тура ... ... ... өзі үлкен сеніммен жүзеге асырылды.
Парсылар талқандалды, ал грек жалдамалары, ... ... ... ... ұрысқа кіріскен де жоқ.
Кіші Азияға жорық. Граникадағы ... ... ... армиясы кіші
азиялық жағалаудың ұзына бойымен оңтүстікке беттеді. Бұл ... ... ... тұрағынан айыру үшін және сол арқылы Әгей теңізіндегі оның
соғыс ... ... үшін ... ... Сонымен Александр саяси
мақсаттарды да көздеді: ол гректік Кіші Азиялық ... алым - ... ... азат етіп отырды.
Кіші Азия қалаларының ... ... ... жасады. Демократияшыл
қалалардың тұрғындары Македон армиясына қақпаларын айқара ашып отырды, бүл
армияның қатарында 5 мың грек болды. Персия ... ... ... ... ... ... македондықтар мен гректерге қарсылық
көрсетіп отырды. Саяси мақсатты ... ... ... Кіші ... ... ... режимін қолдады, ал екінші жағынан, Балкандық Грецияда
олиграхтарға арқа сүйеді./18/
Граникада парсылардың жеңіліске ... ... III ... грек
Мемнонды бас қолбасшы етіп тағайындады. Мемнон Милетті нығайтуға кірісті,
бірақ осы сәт кенеттен ... ... ... ... ... ... ірі ... Милет македон армиясынан батыл қорғанды. Бірақ бұл
екі арада Александрдың қолында грек флоты болды. Милет ... ... ... ... да қоршалды да, басып алынды. Өз позициясын нығайтуға ... ... Кіші Азия ... - ... ... Каппадокияға беттеді.
Онда жергілікті тайпалар, Персия ... бір ... ... іс ... ... бағынышты болмай-ақ өмір сүрді. Олар
македон армиясын ілтипатпен қарсы алды.
Б. ә. ... 333-ші ... ... қысын Александр Кіші Азияның
орталығында өткізді, өйткені мұнда қыс ... ... да, ... ... ... ... армиясы шабуыл жасай алған жоқ.
Бұл кезде III ... өз ... ... қарсы беттеді. Персия
армиясы баяу жылжыды, өйткені патша керуені тым ... де өте ... ... қыс ... өзендерде сең жүре бастағанда - ақ Александр
дереу жорыққа аттанды. Ол парсылар Киликий ... ... ... ... ... ма деп қорықты. Киликий қақпасынан өте ... ... ... ... ... Тарса қаласына келіп шықты.
Александр осы арадан армиясына Сирияға беттеді.
Исса түбіндегі шайқас. ... және ... ... ... теңізінің
солтүстік - шығыс жағасындағы Исса деген жерде кездесті.Ш Дарий армиясын
оның ... ... ... ... отрядтары мен ең тәжірбиелі
Персия армиясындағы сол жақ ... та ... ... ... ... македондықтардың оң флангасын ығыстырды, бұл фланганы II Филипптің
ең жақын досы, тәжірбисі мол қолбасшы ... ... Тек ... көрсетуі ғана Македон армиясының оң флангасын аман сақтап қалды. III
Дарий патша түрған персия армиясының орталағана Александр атты ... ол жер ... ... ... өз ... ... ... қоса алмады. Табан тіресе кескілескен үрыстан кейін Персия
армиясы мықтап талқандалды. Македондықтар патшаның керуенін түгел ... Бүл ... III ... да ... ... еді.
Сирия мен Финикияға жорық. Иссадағы ұрыстан кейін Александр Сирия мен
Финикиаға беттеді. Финикия қалаларының ішінен тек Тир ... ғана ... оны ... жеті ай бойы ала ... Тирдің біраз бөлігі
жағалауға, ал екінші бөлігі ... ... ... -ды. ... топырақ төгіп, онда ағаштан қоршаулар жасауды бұйырды, ... , ... ... ... ... ... ... мақсаты көзделді. Тир
тұрғындары ... ... ... ... ... Олар ... садақ оғын атты, қоршаулар жанып өртенді. Бірақ александр кейін
шегінбеді. Ақырында, оның зор қиыншылықтан кейін ... ... сәті ... өте қатал өтті: бекініс жермен-жексен болды, қала тұрғындары - 30
мыңдай құлдыққа сатылды./19/
Александр Финикияда болған кезде оған III ... ... ... ... ұсынды: ол Александрға бүкіл Кіші ... ... ... жартысынан және өзінің үлкен қызын қалыңдыққа бермек болды. Осы
ұсыныс кеңесте қаралған кезде Александр бұл жөнінде Македон қолбасылары не
ойлайды екен деп ... ... ... ең ... II Филипптің досы
Парменион былай деді: «Егер мен Александр болсам, онда мен бұл ... ... ... мен ... сондықтан бұған мен келісе
алмаймын».Бұдан кейін III Дарийге мынадай жауап жазылды: ... ... - ... ... кезінде Грецияны қиратыңдар, менің әкем Филиппті
сендер, парсылар өлтірдіңдер...». ... ... ... ... ... «Кіші Азияны алғым келмейді, өйткені бүкіл Персияны жаулап
аламын, Персия қазынасының жартысын ... ... ... тез ... ... ... егер көңілім қаласа Персия патшасының үлкен қызына үйленемін,
өйткені ол қыз менің қолымды тұтқындап отыр». ... ... ... ... ... әскери кеңес Александрдың командалық құрамында
соғысты онан әрі жүргізуге қарсы оппазиция басталғанын көрсетті. ... оның аса ... ... бірі ... жаңа ... әрі ... ... өздерінің беделі түседі деп қауіптенді, өйткені
Александр жаулап алған елдердің жергілікті аристократиясына арқа суйеуі
керек деп ... ... ... ... онан әрі ... қарай
беттеді. Ол Палестинада да ... ... ... бұл қарсылық
финикиядағыдан бәсеңдеу ... ә. ... 332-ші жылы ... ... құрамына енген осы бай
елге ие болу үшін, Шығысқа жорық жасаған кезде ... тыл ... ... үшін Александр армиясымен Египетке беттеді. Египеттіктер ... ... ... сатрапы Александрға ешбір қарсылық көрсетпеді,
оған керісінше, абыздармен бірге Александр құттықтаған салтанатты ... Түп ... ... ... ... ... ... бұталары
мен гүл шоқтарын ұстап, Египеттің шығыс ... ... ... ... ... ... ... жүрген жеріне
кілем төселіп, оның жолына ... ... ... ... ... ... ... масаттанды. Ақылды мемлекеттік
қайраткері ретінде Александр дереу египеттік құдайларға ... ... ... және мұны қалай істеу керек екендігін ... ... Жас ... алушының Египет діні мен Египет әдет -
ғұрыптарына ... ... ... ... ... қарапайым
халық қуанышпен көргісі келетіндігін білдірді./20/
Египет абыздары Александрды перхауын деп жариялады. өйткені өте ежелгі
дәстүрге ... ... күн ... ... ұлы болды, демек, жер құдайы
Александр болып жарияланды. Александр ... ... Сива ... ... ... ... жасады, бүл шіркеуді гректер Зевспен тең қойды,
осы храмда тұрған киіз ... ... деп ... Амон құдайының
жазбалары Александрдың өкімет билігін күшейтті. Сонымен бірге оның ... деп ... ... алынған жерлерде қолдану қолайлы болды, өйткені
Шығыста жұрт патша өкімет билігіне ежелден - ақ ... деп ... 332 жылы ... ... ... ... Ніл ... -Александрияны орнатты, бұл қаланың эллиндік дәуірде және одан кейін
де үлкен ... ... ... ролі ... Қала ... ... ... бір - бірімен тік бұрыш арқылы түйісетін көшелер ретінде
салынды.
Месопотамияға жорық. ... 331 жылы ... ... ... да, сол ... - ақ III ... әскерлері шоғырлана бастаған
Қосөзенге беттеді. Персия патшасы қалың қолды үлкен ... ... ... бер ... ол атты ... ерекше көңіл бөлді. Атты әскерлер
Согидиана мен Бактриядан келген-ді. Өткір ... ... екі ... ... ... жауды шалғымен жаралау үшін, арбаларға өткір
шалғы байлап қойған.
Гавгамелы ... ... және оның ... III ... ... таяп келді де, Ассирияның бұрынғы астанасы -Ниневияға жақын,
Гавгамелы деген жерде аялдады. Алексанрдың армиясын қоршап алу ... атты ... ... ... ... мүмкіндік беру үшін жазықтағы
позицияда болды. Содан кейін ... ұзақ ... арып - ... ... да ... жетті.
Гавгамелыдағы шайқас табан тіресе қан төгілген сұрапыл шайқас болды.
Парсы жағында соғысқан ... ... ... ат ... шебер болып, табанды жауынгерлер екендігін көрсетті. Шайқас кешке
дейін алма - кезек, аумалы - төкпелі бірде жеңіс, бірде жеңіліс ... ... ... ... жетуімен аяқталды. III ... ... ... ... өз ... ... тағы да ... Бұл Александр үшін бүкіл жорық бойындағы ең ауыр шайқас болды./21/
Гавгамелыдағы жеңістен кейін ... ... ... соң Сузыны
алды. Сузыдан Александр парсылық державаның ... ... ... ... оған ... ... ... бірақ Гавгамелыдағы
ұрыста Персияның негізгі күштері жойылып, көптеген қазынасынан ... бай ... сол ... - ақ ... ... ... грек-
парсы соғысы үшін кек алу ретінде Ксеркс салтанатты сарайы өртелді.
Персепольде қыста тұрақтап тұрған соң және бүкіл ... II ... ... ... б.ә. дейінгі 330 - шы жылдың басында Македон армиясы
Мидияны жаулауға кірісті. Өзінің соңғы төртінші астанасы Экбатанда, ... ... III ... Орта Азияға қарай шегінді. Александр Экбаданда
Парменионды наместник етіп қалдырып, ... ... ... ... ... ... Шығысқа жорық жасай бастады.
II Дарий өлімі. Кейін шегінген уақытта қашқан Персия патшасы ... ... ... Бесс ұстап алды. Ол Дарийді Персияның түбіне жеттің
деп айыптап, тағыңнан ... деп ... ... ... мұны ... ... ... отрядының келіп қалатынын сезген соң, Бесс ... оның ... жол ... ... ... ... ... жатты.
Бесс Орта Азияға қашып барды да, өзін Персияның ІҮ ... ... ... ... ІҮ Артаксерксті македондықтар көп ұзамай ұстап, қолға
түсірді. Александр оны ауыр ... ... ... дарға асты. Енді
Александр өзін ... ... ... және III Дарийді өлтіргені үшін
кек алушы деп жариялады./22/
Орта Азияға жорық. ... ... ... жорығы соғыс
мақсатында жүргізілді, ... ... ... ... ... шығыс бөлігіне ығысып кейін шегінді, мойын ұсынбаған сатраптар
жиналған еді. Александрдың ... - ... ... ... шығысында орналасқан тау асуынан -Гиркан қақпасына өтті де, орта
Азияға басып кірді. Бұдан әрі ... ... ... сілемі арқылы қиын
жорық жасады. Александр өз армиясымен, ірі ... мен ... ... көп ... ... Бактрияға келіп кірді.
Бұл елде ... ... көп ... ... ... бұл
бекіністерді шабуыл жасап алуына тура келді.
Орта Азияда македон армиясы қиын жағдайға кездесті. ... мен ... ... тәуелді немесе іс жүзінде тәуелсіз халқы ... ... ... соғысымен қарсы алды. Мұнда Александр,
шығыспен өз байланысын нығайтқысы келіп, Бактрияның ірі ... ... ... ... ... үйлену тойы сән - салтанатты түрде өтіп,
бүдан кейін ... ... ... ... Маракий қаласында екі жылдай ... ... таяу ... ... ... согдиандықтармен, скифтермен күрес жүргізуіне тура
келді. Македон өкіметіне көрсетілген күшті қарсылық, өз төңірегіне согди
тайпаларын ... ... ... ... ... ... тіресе күресуіне тура келді және кімнің жеңері ұзақ
уақыт белгісіз ... ... ... ... ... ал оның ... - тырақай болды. Александр согди қыстақтары мен қалаларын жойып
жіберді.
Үндістанға жорық. Бактрия мен Согдиана ... ... ... ... Таң ғажайып керемет істердің елі ретіндегі
Үндістан Александрды әрдайым қызықтырып ... Оның ... ең ... - Инда ... ... ... Үнді князьдарының бір ... өз ... ... алуға сәті түсті. Инд аңғарында ол Пор
патшасына қарсы соғыс қимылдарын жүргізді. Гидаспада ... ... ... ... ... ... ... Үгді армиясында жауынгер пілдер
болды, бұлардан македон армиясының аттары қатты үрікті. ... ... ... ... да ... ... пілердің арт жағынан жасырынып
келіп, олардың тірсек сіңірлерін қиды. Македондықтар жеңіп шықты, бүл
территорияны ... ... ... мүмкін еместігін жақсы түсінген
Александр үнді билеушілерІне олардың патшалығын сол қалпында ... ... ... ... ... ... ... Александр
Ганга аңғарына беттеуді ойлады, бірақ ол оған жете алмады. Дәл осы арада
жаңбыр көп ... ... ... ... ... және ... ауыра бастады. Македон армиясы Ганга аңғарына Александрмен
барудан бас тартты. Сонымен, Александр ... ... ... ... ... де, ... қайтуға тиіс болды.
Александр патшалығы Грецияны және жаулап алынған Индияға шектес шығыс
облыстарды қосқанда, ... ... ... ... ... Ол
Гималайдың етектері мен Индиянын, солтүстік-шығыс ... ... ... Жаңа ... ... ... жаңа державаның
орталығындағы антик заманы дүниесінің ескі қалаларының бірі ... ... ... ... құрылысы сырттан қарағанда
Ахеменидтер тұсындағыдай болып ... ... ... ... ... оларды басқарған ескі чиновниктер де орындарында қала
берді.
Бұрынғы өндіріс негізі сол қалпында сақталды, бірақ көлемі ... ... ... ... Македониядан кейінгі эллинистік дәуірде сауда
капиталы мен құл иелену бұл кезге дейін толық өзіндік ... ... ... ... ... әскерлері өткен жылдардың бәрінде,
керуен жолдарының торапты пункттарында жаңа қалалар, Александриялар пайда
болды, олардың кейбіреулері осы күнге ... ... ... ... ... гарнизондары ғана емес, сонымен бірге
бейбіт жұрт-грек және ... ... ... мен қолөнершілер
орналасты. Сауда мен қолөнер кәсібі дамып, жаңа қарқын алды. Қөптеген Парсы
қазнасын айналымға шығаруға байланысты, ... ақша саны ... Сол ... ... ... ... ... алтын мен күмістен ақша
жасалып шығарылатын болды. Гректің ескі полистерінің, жаңа қоныс ... ... ... отаршыларының бәріне орын табылды. Александрдың
жорықтары IV ғасырдағы грек қалалары душар болған кризистен ... ... ... ... ... мәдениет жөнінде де маңызды роль атқарды. Олар
ескі полистердің өрісін кеңейтті және ғылым мен ... ... ... ... байытты.
Александрдың жорықтары соғыс маршы ғана болған жоқ, сонымен ... ... ... ... ... ұйымдасқан экспедиция еді. Экспедициядағы
оқымыстылар және патшаның кейбір серіктері (Птолемей және ... ... ... ... ... ... ... кездесетін өсімдіктер мен
жануарлардың т. б. түрлерін жинады. Әсіресе география, ... ... ... ... ... көп ... жиналды./24/
Александр державасының көлемі өте зор болды. Ертедегі дүние бұған дейін
елдердің мұндай ірі ... ... ... ... ... құрылуы сол кездегілерді шексіз таңқалдыруы да өте ... ... ... Афины экклесиясында Эсхил былай деп ... ... ... ... ... ... өткізудеміз. Біздің
тарихымыз болашақ ұрпақтарға ертегідей болып көрінуге тиіс. Парсы патшасы
күні кеше ... ... де, суды да» ... етсе және өзін ... ... ... ... қожасы деп жариялауға шімірікпесе, енді сол
патша басқа елді билеу үшін емес, өз ... үшін ... ... ... ... Элладаның жүрегінен бір-ақ күнде тартып алынды. Мейлі олар
өздерінің ақылсыз саясатынын, сазайын тарта ... ... ... соқыр
және ақылсыз болуына өздері кінәлі емес, оған құдайлар кінәлі. Бір ... ... ... ... ... ... енді ... белгісі есебінде, Александрға - тізе бүктірген жеңушіге
кепілдікке ... және ... ... оның ... ... Ал ... ... әрқайсысы өз халқына бізден көмек сұрауға
бүкіл Эллададан өкілдер ... ... ... ... ... ... енді ... үстем болу үшін емес, өзінің бір жапырақ жері үшін
күресуде»./25/
Александр істерінің көлемі өте зор ... және ... ... емес ... жөнінде философ (кейінгі кезде Афины мемлекетінің
басшысы) Деметрий ... де ... ... ... ... елу жыл ... деп ... Деметрий,— құдайлардың бірі
парсыларға, немесе Парсы патшасына, немесе Македониялыктарға, ... ... ... жүзін түгел дерлік билеген парсылардың енді тек
аты ғана қалып, дүние жүзін бұрын жұртқа аты да ... ... ... ... ... ... болса, олар нанбаған болар еді.
Шынында, біздің тағдырымыз тұрақсыз. Тағдыр адамның күткеніне ... ... ... құдіреттілігін көрсетіп отырады. Менің ойлауымша, тағдыр
парсылардың бақытын македо-ниялықтарға әпергенде, ол ... тек ... ... ... ... ... Македония патшалығының берік еместігі туралы айтқандары дұрыс
болып шықты. Александрдын, мемлекеті орасаң ... ... ... ... ... елдер мен халықтардан соғыс жолымен ... қару ... ... ... еді. Оларды байланыстыратын түйін парсы. патшасы
мен ... ... ... ... және ... ұлы Александрдың
жеке басы болды.
Мұнан келіп ... ... ... ... ... ... ... деген еңбекте- Кирдің немесе Александрдың ұлы
мемекеттерінің, ... ... ... ... ... ... құралғанмен, ұлт деп атала алмағаны күмәнсіз. Олар ұлттар емес
еді, белгілі бір ... ... ... не жеңілуіне қарай кейде құлап
қалған, ... ... ... ... және ... кем жиынтығы еді.
Александр өзінің көп тайпалы державасының ішкі ... ... ... ... біріктіру үшін толып жатқан шаралар ойлап шығарды.
Осыдан келіп Александр әскери кадрларын жергілікті адамдармен ... ... ... ... (324 ж.) адам ... ... үйлену
тойын жасауы осы тілекті іске асыруға бағытталған еді. Оның бұйрығы бойынша
белгілі Македония ... ... ... ... ... өзі Индия жоры-ғынан бұрың бактриялық Роксанаға ... ал құда түсу ... ол ... қызы ... ... Азия ... ... македониялықтар салықтан босатылады деп
жариялады. 10 мыңнан астам Македония солдаттары мен командирлері ... ... ... ... бұл ... шаралармен
македониялықтарды жергілікті халықпен қосып, өз державасының тұтастығын
сақтап қалуға тырысты.
Жаңа ұлы жорықтарға әзірленіп жатқан ... ... 323 ж. ... ... Оның ... ... ... және сарқылмас қыялы жорық
аяқталып, Вавилонға қайтқаннан кейін де өзінің ауруына қарамастан жұмыс
істей ... ... ... жаңа ... ... ... ... туып жатты. Аравия жағаларын зерттеу, Евфрат су құрылыстарын
кеңейту, ... ... ... мұхитпен қосу, Вавилонда, Делоста,
Дельфыда храмдар салу және көптеген басқа шаралар оның ... ... ... еді. ... ... бірдей орналастырушы және келістіруші»
Александрдың даңқын шығаруға тиіс еді.
Ұлы жаулаушыны ерекше ... ... деп ... ... ... ... ... аралында, Дельфыда және басқа жерлерде орасан
үлкен храмдар ... ... 323 ж. ... ... ... дейін Вавилон
портында жаңа гаваньдар салынып ... ал ... ... ... ... әзір ... патша қайтыс болыпты деген хабар дүңк
ете қалды. Александр 33 ... ... ауыр ... ... ... жорығын жасау кезінде Персия мен Шығыстың арасында
жаңадан сауда байланысы ... ... ... түбегінен Үндістан
территориясына дейін орасан зор жаңа мемлекет құрылды. Бұл мемлекет өзінің
көлемі жағынан Персиядан ... ... еді. Ол ... ... бұрынғы елдердің сатраптарға бөлінуін сол қалпында қалдырды. ... ... ... ... ... ... ... бірақ
олар сатраптар сияқты, өздері билік жүргізуші ... жоқ, сол ... ... ... ... тиіс болды. Әр округ Александрдың
орталық өкіметіне бағынды, ал ... ... ... ... ... ... ... сатраптарды орңынан алып тастап, дарға асып отырды.
Пара алушылықты және халықтан заңсыз алым - ... ... ... көңіл
бөлінді.
Жорықтан кейін Александр оның аяқталуын лайықты ... ... ... Бұл ... ... бұрынғы астанасы -Сузыда өткізу
белгіленген болатын. Бұған барлық жауынгерлер мен көптеген ... ең ... ... ... Мерекеде ерекше үйлену тойы
өткізілді. Он мың ... ... ... ... ... ... ... мерекелеген соң Александр өз монархиясының
ішкі іскерімен шұғылданып, батысқа жорыққа шығуға әзірленді.
Бірақ бүл кезде ... ... ... ... ... жайы ... болып еді: Александр өз жауынгерлеріне қошемет көрсетіп,
оларды үйлеріне - ... ... ... ... ал ол жақтан жаңа
әскерлер келуге тиіс еді. Бірақ ... ... ... ... ... кесілді бас тартты. Олар жиналып алып тарамай қойды Александрға ... да, ... ... де, ... де ... нақ солар екенін айтты,
ал енді осының бәрі оның ... ... ... ... ... ... ... Бүл кезде Александр парсылармен қосылып той - думандап
жатты, сөйтіп, ол еш ... ... ... ... ... Бірақ армия оны өзіне шақырып алды, Александр сөз ... ... ... оның жақсы көретіндігін, бірақ бұған олар алғыс
айтпай отырғанын айтты. Ол сонымен бірге жауынгерлерге ... ... ... ... ... қала ... деді, сөйтіп
бейбітшілік қалпына келтірді де, жауынгерлер Шығыста қалды./27/
Б.ә. дейінгі 323 - ші жылы ... ... ... өз иелігін
қалдырып жаңа әскерлер ертіп патшаның қарамағына келу туралы Александрдың
бұйрығын ... ... өзі ... ... ... ... ... еді.
Александр Вавилонға келеді. Бұл кезде Антипатр өзінің ұлдарын әскермен
жіберіп, өзі Македонияда аялдап ... ... мен оның ... ... риза ... Македонияның билеушісі болып қалу үшін
Антипатр қолынан келген амалдың бәрін істеп бақты.
Антипатрдың кіші ұлы Иолла үйінде той - ... ... оған ... Той - ... 3 ... ... Тойдан оралған Александр қатты
ауырып, он екінші күні кешіне қайтыс болды. Бұл 33 жаста болатын. ... ... ... ... ... ... оның ... мен көмекшілері арасында
ұрыс - керіс басталды. Ең ақырында, ... ... бірі ... ... ... тағайындалып, мемлекетті уақытша басқара бастады.
Александрдың жорықтары басқыншылық сипатта ... ... ... жаңа ... өз ... саяси құрылысы мен
мәдениеті жағынан ежелгі Персияға анағұрлым прогресті болғаны күмәнсіз.
ІІІ-Тарау.Александр Македонский монархиясының ыдырауы
Патшаның кенеттен өлуі барлық жұртқа ... әсер ... ... ... ... күш ... ... ғана әскерлер қалды, бірақ ... де ... ... ... демократияшыл жаяу әскерлер ерекше
жағдайда болған Македония әскерлерінің бір бөлігін — ... ... мен ... ... ... ... ... жеккөрді. Армия бірнеше дербес корпустардан құралып, олардың
командирлері өзара өш ... ... ... ... анағүрлым беделділері Пердикка,
Антипатр, Лагтың ұлы Птолемей, Эвмен Антигон т. б.болды. Бұлар ... ... ... бірақ бір-біріне мемлекет басқару билігін қыйғысы келмейтін
мансапқорлар еді. Олардың әрқайсысы өзін аңыз ... өлім ... ... ... мен ... өсиет қып тапсырған «ең күштісі»
деп есептеді. Күрең қызылға оралып, Александрдың ... ... ... ... залында жеке әскер құрамаларының ... ... ... кім болу ... деп ... жатты. Өте ұзаққа созылған қызу
айтыстардан кейін, Александрдың ескі және батыр серігі Пердиккаға ... оны ... ... деп ... ... егей баласы Арридейге Филипп деп атқойып, оны ... ... ... жақында туатын бала ұл болса, ол да ... ... ... ... кейін Александрдың қалған серіктері мен ... ... ... ... патшаның ұлы мүрасын бөлісіп алды.
Ұзақ айтыстан кейін Александрдың денесін Птолемей алып, оны ... ... ... ... әсем саркофагіне жерледі.
Александрдың жорықтары соғыс маршы ғана болған жоқ, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... еді. ... және патшаның кейбір серіктері (Птолемей және басқалар) болған
уақиғаларды жазып ... ... ... ... ... өсімдіктер мен
жануарлардың т. б. түрлерін жинады. Әсіресе география, ботаника және
зоологияның дамуына ... ... көп ... ... ... көлемі өте зор болды. Ертедегі дүние бұған дейін
елдердің ... ірі ... ... ... ... ... ... сол кездегілерді шексіз таңқалдыруы да өте түсінікті.
Дарий талқандалғаннан кейін ... ... ... ... деп ... дүниежүзі тарихының ерекше дәуірін бастан ... ... ... ... ... болып көрінуге тиіс. Парсы патшасы
күні кеше эллиндіктерден «жерді де, суды да» ... етсе және өзін ... ... дейінгі адамдардың қожасы деп жариялауға шімірікпесе, енді сол
патша басқа елді ... үшін ... өз ... үшін ... Фивы, біздің
көршіміз Фивы, Элладаның жүрегінен ... ... ... ... Мейлі олар
өздерінің ақылсыз саясатынын, сазайын тарта берсін, бірақ олардын, соқыр
және ақылсыз ... ... ... ... оған ... ... Бір кезде
эллиндиктерге басшы болуға ... ... ... енді ... ... ... Александрға - тізе бүктірген жеңушіге
кепілдікке жіберілмек және ... ... оның ... ... Ал ... ... әрқайсысы өз халқына бізден ... ... ... ... ... жататын, бүкіл эллиндіктердың данасы болған
қаламыз, енді ... ... болу үшін ... ... бір ... жері ... ... көлемі өте зор болғандығы және адамзат мекемедерінің
берік емес екендігі жөнінде ... ... ... ... ... Деметрий Фалерский де қуаттап, пікірлер айтты.
«Егер бұдан елу жыл бұрын,— деп ... ... ... ... ... Парсы патшасына, немесе Македониялыктарға, ... ... ... ... ... ... ... парсылардың енді тек
аты ғана қалып, дүние жүзін бұрын жұртқа аты да ... ... ... деген болжауды айтқан болса, олар ... ... ... ... тағдырымыз тұрақсыз. Тағдыр адамның күткеніне қарсы шығып,
өзінің керемет құдіреттілігін көрсетіп отырады. Менің ... ... ... ... ... ол ... тек ... басқаша пайдалануға берген сияқты» .
Деметрийдің Македония патшалығының берік ... ... ... ... ... ... мемлекеті орасаң үлкен болғанмен ала-құла еді.
Бұл әртүрлі елдер мен ... ... ... қүралған қару күшіне
сүйеніп тұрған мемлекет еді. ... ... ... ... ... Египет фараондарының заңды мұрагері және Филипптін, ұлы Александрдың
жеке басы болды.
Мұнан келіп Александр державасының іштен іріп-шіруі ... ... ... ... ... Кирдің немесе Александрдың ұлы
мемекеттерінің, тарихи жағынан құралғанмен, ... ... ... құралғанмен, ұлт деп атала алмағаны күмәнсіз. Олар ұлттар ... ... бір ... ... жеңуіне не жеңілуіне қарай кейде құлап
қалған, кейде біріккен топтардың кездейсоқ және байланысы кем жиынтығы еді.
Александр ... көп ... ... ішкі ... ... ... ... біріктіру үшін толып жатқан шаралар ойлап ... ... ... әскери кадрларын жергілікті адамдармен толықтыруға
тырысты. Македония патшасының ... (324 ж.) адам ... ... ... жасауы осы тілекті іске асыруға бағытталған еді. Оның ... ... ... ... ... ... кыздарына некеленді.
Александрдың өзі ... ... ... ... ... ... ал құда түсу тойында ол Дарийдың қызы ... ... Азия ... ... македониялықтар салықтан босатылады деп
жариялады. 10 мыңнан ... ... ... мен ... өздерінің
қолбасшыларьшан кергенін істеді. Александр бұл сияқты ... ... ... ... өз ... ... ... тырысты.
Жаңа ұлы жорықтарға әзірленіп жатқан кезде, Александр 323 ж. Вавилонда
қайтыс болды. Оның ... ... ... және ... қиялы жорық
аяқталып, Вавилонға қайтқаннан кейін де өзінің ауруына ... ... ... ... ... жаңа жорықтардың жоспарлары келіп, жаңа
мәселелер туып жатты. Аравия ... ... ... су ... ... ... теңізін мұхитпен қосу, Вавилонда, ... ... салу және ... басқа шаралар оның ойындағы пісіп
жеткен жоспары еді. Бұлар «жалпыға бірдей орналастырушы және ... ... ... тиіс ... ... ерекше қамқорлыққа алушы деп ... ... ... ... ... ... ... және басқа жерлерде орасан
үлкен храмдар салынып жатты. 323 ж. ... ... ... ... Вавилон
портында жаңа гаваньдар салынып жатқанда, ал ... ... ... ... әзір ... патша қайтыс болыпты деген хабар дүңк
ете қалды. Александр 33 жасында безгектің ауыр түрінен қайтыс болды./30/
Александрдың жеке басы ... ... ... ... ... ... ... Олардың кебі антик заманы дүниесін басынан өткізіп, орта
ғасырға және жаңа дәуірге жетті. Мысалы, солардың біреуі — осы ... ... ... ... ... келген тамаша Ескендір (Александр)
туралы ертегі. Александрдың қолбасшылары Птолемей мен Аристотелдың патшаның
өмірі мен ... ... ... осы ... ... ... болды. Арриана (б. э. II ғ.) мен Курцийдің (б. э. I ғ) шығармалары
Птолемейдің, ... және сол ... ... ... сүйеніп
жазылған. Патша сарайындағы тарихнамашы Каллисфеннің Александр тірі күнінде
жазған тарихы толып жатқан романдар мен ертегілерге материал болды. Сонымен
қатар ... ... ... ... ... курес барысында
Запирион мерт болады. Бұл ... ... ... ... ... ... болды. Македондық патшаның көзқарасы бойынша бұл
Грециядағы жағдайға кері ... ... ... мүмкін еді. Осы кезде
Александр Гректерге ... кім ... ... ... ... ... туындаған әлеуметтік саяси күрестің зардаптарын жойып,
Грецияда бишаралық ... ... ... ... пайда болуына әкелген
жеке саясатын өзгертуге бел байлады. Ол елде азаматтық ... ... шара ... ... сарайында өз отанын белгілі бір ... ... кету ... ... ... ... ... көп көңіл бөлініп жатты. Феодоттың Горг және Миней деген екі
ұлы Самостың тәуелсіздігін қайтарып ... ... ... ... ... арқылы өз билігін көрсетіп, грек жеріндегі саяси тұрақсыздықты
әлсіреткісі келді
Александр мұндай іс-шараларға ... 332ж Ол ... ... ... ... құрлыстың орнауына қол жеткізді.
324 жазда Олимпия ойындарында ... ... ... ... шыққан
Никонор гректің қуылғандарына Александрдың жолдауынн оқып берді. Жолдау
бойынша грек қалаларына дінге сөз ... және ... ... елге ... оралуға рұқсат берілді. Өзге ерекшеліктер де ... ... ... ... ... ... ... билеушінің шешімдері әсер етпеді. Плегеядағы жазбалар бойынша
патша жарлығында қуылғандардың мүліктік құқығы ... ... ... ... бұл ... ... ... деуге болады.
Александрдың жолдауында былай делінді. Патша Александр - грек ... ... ... ... біз кінәлі емеспіз, алайда сендердің
отанға оралатындардың біздің арқамыз, біз ... ... ... ... ... кіргізуді талап еттік. Бұл сөздің жарты шындығы еді.
Қуылғандар жергілікті билеуші органдардың ... өз ... ... ... Бұл ... жүргізілген саясаттың бірі еді.
Олимпия ойындарында қуылғандар паатшаның жолдауын үлкен қуанышпен
қарсы ... ... ... ... грек жерінде сенімсіздіктің
туындауына әкелді. ... грек ... ... ... қол сұғуы
олардың келісімінсіз маңызды саяси ... ... өте ... бірі ... Гректер өз тәуелсіздігінен айырылу каупін түсінді.
Барлық дерлік грек қалалары Македон патшаның еркіне бағынуды жөн ... ... өз ойын ... ... ... Грек ... қала ... ретінде
өз тәуелсіздігін сақтап отырды. Қуылғандарды елге ... ісі ... еш ... ... ... қуылғандардың мүлікке қатысты
құқықтарын реттеген болды. Дегенмен шиленістер туындап отырды. Қуылғандарды
елге ... ... ... шиленіске әкелді. Афины кіші Азиядағы Эфеске
таяу жердегі маңызды грек пункті болып табылатын Самос аралдарынан ... ... Бұл ... ... үшін ... ... апат ... басталуына қауіп төнді. Бұл туралы Александр сарайында ашық түрде
сөздер жүрді. Жоғарыда аталған горг ... ... ... ... ол ... ... ... болса өз тарапынан
поплиттер мен ... т.б ... ... ... ... Алайда
қақтығысқа дейін жетпеді Афины елшісі ... ... ... ... қайтару туралы жарғыны кейінге қалдыруды өтінді.
Александрдың бұл әректіне Афинада қарсылық ... ... ... ... құдайлардың Дионистен кейінгісі ... ... ... ... ... ... ... сөз
сөйледі.енді кейінге шегінсек , яғни Александр неархпен жолығып неарх ... ... ... ... жөнелтті.Ситаке өзеннінің
сағасында Меарх Александрдың бұйрығымен әкелінген азық ... ... ... ... ... 21 күн тұрып қалды.Олар Ефраттың
сағасындағы Диридомда ... ... ... аяқ ... ол паситигр өзеннінің сағасына ... ... ... ... Александрдың армиясымен қосылды. Пехотаны Гефестионның
басқаруымен парсы шығанағына аттандырып ... ... ... мен ... ... отырғызып ағыспен төмен жылжып Тигрдің,
бойымен бойымен жоғары ... деп ... ... ... ... бөге ... ... бұзауға бұйрық берді.Гефестионмен
қосылған соң, Солтүстікке жылжып, опида қаласына бағыт ұстады.
Александр Опидада македондық оппозициялық солдаттарға ... ... ... ... кәрі ... ауру ... ... бастады.
Солдаттар арасынан мынадай айқарлар естілді; Александр бізден ... ... оған енді ... қажетіміз болмай қалса, барлық солдатты
қусын да өзінің әкесі Амоның көмегімен соғыссын. ... ... ... еді. Ашу үстінде Александр солдаттардың ішінен 13-ін ... ... ... де ... ... білдірді. Екі күн көрінбей
үшінші күн өзіне парсыларды шақыртып оларға әскери құрылымды ... ... ... ең ... ... ... патша туысы дегенде берді ол
македондық үлгімен парсы ... ... ... ... ... ... ... Олар Александрдың шатырына жығылып кешірім сұрай
бастады. Александр олардың алдына шығып өз ... ... ... ... Атты ... ... ... барлық
Македондықтарды өз туысы деп жариялады. Александр ... екі ... пен ... ... ... ... ... Ол парсыларды
варвар деп атауға тиым салды.
Солдаттар арасында ... ... соң ... жарамсыз солдаттарды
қайтарды. Бұл отрядтың ... ол ... ... ал ол ... ауыстыру қажет болды. Антипатрдың ... ... ... ... ... бір ... ... болды.
Антипатр мен Олимпиада арасында билік үшін ... өрши ... ... ... жамандап хат ждіберіп тұрды. Антипатр Филот ... ... ... ... ... өзінің көздегенін
күткендей болды. Ол өзін ескі Македондық дәстүрді сақтаушы ретінде сезінді.
Александр Антипатрдың жеңісіне ... ... ... Ол ... ... ... Ол түрлі сыбыстарды естіпте жүрді. Түптеп
келгенде ол ... ... ... ... ... ... ... сыбыстарда жүрді. Алайда Картер бұл тапсырысты ақыры
орындамай өтті. Ол өте баяу ... ... ... ол әлі ... Ал ... ... ... соң ол ойынан айнып, кері қайтты. 324
ж күзде ... ... ... ... ең ... досы Гефестионның
өлімінен қайғыға түседі./31/
324ж қыста Александр кассейлерге қарсы соңғы жорығын ұйымдастырады. Олар
Месопатамия ... ... ... ... ... ... еді. ... тыныштық орнатып жауды жояды. Бұл экспедициясын
аяқтап, армиясын Вавилонға ... ... ... келе ... Италия,
Африка, Испания елшілерін кезіктіреді. Александрға римдік елші ... ... ... ... ... ... Александр бүкіл Жерорта теңізіндегі
әлемді ... ... ... ... ... Ол Карфагенді
талқандап Солтүстік Африка Испанияны жаулап алмақ болған. Сицилияға ... ... ... ... ... ... ... Ол сондай-
ақ Каспии қай теңізбен байланысатындығын білігісі келді. Оңтүстік ... алуы ... Бұл үшін ... жүргізді кемелер ағылды,
командалар оқытылды. Вавилонда патша верфтер ... ... 1000 ... ... бассейн қазуды тапсырды. Ол әскерде жинады. 20 мың парсы
отрядын әкеліп Македондық ... ... ... Үнді ... ... жүргізуге онымен байланыс орнатуға тырысты. ... ... ... ... бар ... ... келер кезде
оған халдей болжаулары қалаға кірмеуінен немесе батыс бүйірінен керуен
өткенін Александр оған ... ... бір ... ... ... ... ... қалады, кейбір дерек бойынша өкпеге суық тиеді, ол
тропикалық моляриямен де ... деп ... күн ... ... оның ... бастады. Ол тіпті сөйлесуден де ... ... ... ... сұранды. Әр қайсысы патшамен бірінен соң бірі ... ... ... ... ескі ... ... Сраписа храмына келіп
түнейтін болды, ол түсіне көріп ... ... ... ... ... Құдай
Александрдың орнынан қозғамауын өтінген деседі.
Антикалық тарихнама бойынша Александр у ішіп өлді деседі. Оны ... ... ... ... ... оған ... 323ж 13
маусымда Афиныда Гегесии архонт болып тұрғанда ... ... ... ... ... екендігін таяудағы уақиғалар
керсетті. Патшалықты билеушілер диадохтардық қолында болды. Ақылсыз Филипп
те, Роксанның нәресте ұлы ... да ... ... кісі ... ... билеуіндегі елдер тек қарудың күшімен құралған, бір-бірінің
арасында ешбір байланыс жоқ ... мен ... ... ... ... бейбітшілік қатынастар бұзылып, 301 жылға дейін созылған
соғыс басталды. Соғыс ... ... ... және ... ... ... ... бір билеушіден екінші билеушіге талай рет ауысқан Греция қатты
күйзеліске ұшырады. Бүл ... ... ... мен оның, ұлы Деметрай
Полиоркеттің басқаларды жеңіп, монархия бірлігін орнатуға ... ... және оның ... ... ... ... - Птолемейді,
Селевкіні, Кассандрды және Лисимахты - өзара ... ... ... ... ... ... ... 301 ж. Ұлы Фригиядағы ... ... ... дүниесінің ең қатты қан төгіс ұрысының бірі болды.
Антигон талкандалып, ұрыс ... ... ал ... қашып құтылды.
Александр өлгеннен кейінгі диадохтардың өзара соғыстарыньщ ете ... ... ... ... аяқталды.
Александр Македонскийдің монархиясын қалпына келтіру идеясын мақсат етіп
қоюшылардың ең соңғыларының бірі Антигон Одноглазый еді. Оның ... ... ... ... түрақты иеленіп қалуға тырысты. Іс жүзінде
монархия бұл кездің өзінде-ақ ыдыраған еді. ... ... жас ... ... ... ... орнын беріп,
бірте-бірте тарих бетінен шығып қала берді.
Толып жатқан ... ... және ... ... рет ... Александр державасынан III ғасырда ірі үш ... ... 150 мың ... ... ... бар ... Птолемей
династиясы (Птолемей Лагтың үрім-бұтағы) орнады, 3 ... ... ... бар ... ... ... 75 мың квадрат километрлік Македонияның
өз жері Антигон үрім-бұтағына тиді»./33/
Қорытынды.
2300 жыл бұрын үзілген ... ... ... ... ... ... ... жойып өз мемлекетін орнатуға бағытталған.
Негізгі жоспар бойынша ол Атлант мұхитынан Үндістанға дейін ... ... ... алуы ... еді. Бұл ... сол ... ... байланысты мүмкін емес еді.
Александр Солтүстікке, Фивы қаласына, Персияға, Кіші Азияға, Сирия мен
Финикияға, Египетке, Месопотамияға, Гавгамелыға, Орта Азияға жәе ... ... ең ... Бесөзенге кейін Инда аңғарынада басып кірді.
Александр Индан кейін Ганг ... ... ... ... Александрдың
үмітінің барлығы мүмкін болмады, сөйтіп ол өз жорығын аяқтауға тура ... ... ... ... 334 ... б.э. дейінгі
324 жылға дейін 10 жыл бойы жалғасты.
Александр жүріп өткен жерлерін қиратып, шабуылмен ғана өзіне ... сол ... ... ... мүмкіндігі болмады. Аргеадтар әулеті
жойылды.
317 жылы ... ... ... мен ... ... әйелі
өлтірілді. 316 ж Антипатрдың ұлы ... ... өзін ... ... ал 311 жылы ... мен оның ұлы ... ІУ өлтіруге әмір
береді. Александрдың басқа ұлы Перики Полиперхонт қолынан қаза табады.
Александрдың қызметі нәтижесіз ... Оның ... ... ... ... теңізі халықтары мен елдерінің тарихындағы жаңа кезеңнің
бастамасы болады. Александр жорығы ... ... ... ... ... ... бірге гректердің география, жаратылыстану ғылымында
алға басуға үлкен мүмкіндік туды.
Александр тірі кезінде, қайтыс болған соң да ... ... ... адамдардың да ойларын таң қалдырды. Өте шебер қолбасшы стратег,
тактик, ұйымдастырушы болды.
Ержүрек, ... еш ... жан ... ... ... ... ... сезіне білетін, философияны сүие білетін, ғылымның ... ... ... Оның ... нәрсесінің барлығы қайтымсыз ұмыт болды.
Алайда оның өзі қалап кеткен қалалары сақталды; Искандерун ... ... ... ... ... (Аридегі), Кандахар (Арихосидегі) Мары
(Маргшионадағы), Лениноабад (Ходжент)
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.
1. Г.Г. Гафуров, Д.И. ... ... ... и ... М., ... ... И.Ш.Шифман. Александр Македонский М., «Наука» 1988. 205с.
3. Ковалев С.И. ... ... ... ... 210с.
4. «Средне-Азиатский вестник» 1896ж ... ... ... ... ... А.А. Вигасин, Г.И. Годер, И.С. Свенцицкая «Ежелгі дүние тарихы». ... ж.336 ... Ю.С. ... ... ... ... II бөлім. Алматы 1978 ж. ХҮІ-тарау
146 бет.
7. А.Г. Бокщанин, История дреней ... В.кн: ... ... ... 2002 г. 255 с.
8. «История дреней Греции». Под ред.В.И. Авдиева и Н.Н. Пикуса М, ... ... ... ... ... Под ред. В.Н. Дьякова и С.И. ... ... г. 247 ... ... С.И. ... ... общества. Ч.І. Греция. Изд. 2. М-Л.,
1977, ч.2. Эллинизм. Рим. Л., ... К.М. и ... Л.М. ... ... ... ... ... для
учителей. Л., 1958 г. 334 с.
12.Сергеев В.С. История древней Греции. Изд. 2. М., 1998; 355 с.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Александр Блок8 бет
Аль-фараби және педагогика3 бет
Антик философиясы жайлы39 бет
Аристотель туралы5 бет
Аристотельдің философиясы3 бет
Аристотельдің „саясат” еңбегіндегі саяси көқарастары8 бет
Ессіз құмарлық - денсаулықтың жауы 4 бет
Сақтардың саяси тарихы4 бет
Эленизм дәуірі6 бет
Қазақтар28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь