Александр Македонский


Мазмұны
Кіріспе . . . 2
І-Тарау. Александр Македонскийдің таққа келуі . . . 6
ІІ-Тарау. Александрдың жорықтары. Дүниежүзілік державаның
құрылуы . . . 12
ІІІ-Тарау. Александр Македонский империясының ыдырауы . . . 37
Қорытынды . . . 47
Қосымшалар . . . 49
Пайдаланған әдебиеттер . . . 51
Кіріспе
Осы жұрт Ескендірді біле ме екен?
Македония шаһары оған мекен.
Филипп патша баласы, ер көңілді,
Мақтан сүйгіш, қызғаншақ адам екен.
Филипп өлді, Ескендір патша болды,
Жасы әрең жиырма бірге толды.
Өз жұрты аз көрініп, көршілерге
Көз алартып қарады оңды-солды. -деп Абай атамыз жырлағандай осы Ескендір кім болды? Ұлы қолбасшының жасаған жорықтары мен басып алған территориясының ауқымы мен монархиясының күйреуінің себебі неде?.
Александр Македонский 33 жасқа қараған шағында, патшалықтың 12 жыл, 8-ай мерзімінде бүкіл Персия мен Шығыстың арасында сауда байланысын орнатып, Балқан түбегінен Үндістан территориясына дейін жерлерді өзіне қаратып, ұлы македон монархиясының ұлы билеушісі, ұлы қолбасшысы болып тұрған шағында қайтыс болды.
Александр Македонский туралы жазу қиын да оңай. Оңай дейтініміз егерде антикалық дәстүрлерді сақтай отырып, тиісті ұсыныстарды қабылдасақ, қиын болуы үлкен көлемдегі антик авторлары мен бүгінгі таңдағы зерттеушілердің еңбектерінен ең маңыздысын таңдай біліп, оның әлеуметтік-экономикалық позициясын түсіне білу.
Александрдың жеке басы туралы толып жатқан повестілер, романдар- және ертегілер жасалды. Олардың көбі антик заманы дүниесін басынан өткізіп, орта ғасырға және жаңа дәуірге жетті. Мысалы, солардың біреуі - осы күнге дейін Иран халықтарының арасында сақталып келген тамаша Ескендір (Александр) туралы ертегі. Александрдың қолбасшылары Птолемей мен Аристотель патшаның өмірі мен қызметі туралы жазғандары осы ертегілердің көпшілігіне алғашқы дерек болды. Арриана (б. э. II ғ. ) мен Курцийдің (б. э. I ғ) шығармалары Птолемейдің, Арестотельдің және сол сияқты Клитархтың еңбектеріне сүйеніп жазылған. Патша сарайындағы тарихнамашы Каллисфеннің Александр тірі күнінде жазған тарихы толып жатқан романдар мен ертегілерге материал болды.
Кеңестік тарих ғылымы да Александр туралы көптеген зерттеулер жүргізгені белгілі. Солардан атап айтатын болсақ А. Г. Бокщанин, С. И. Ковальев, К. К. Зельин, А. С. Шофман, Э. Д. Фролов т. б. айтуымызға болады. /1/
Соғысқа дейінгі жылдары А. Македонскийге арналған үш ғылыми жұмыс С. А. Жебелев (1922ж), С. И. Ковалев (1937ж), И. Резников (1940ж) жарық көрген болатын.
Ал 70-ші жылдары Е. А. Костюхиннің «Александр Македонский в литературный и фольклорный традиции» (1972ж), А. С. Шофманның «Восточная политика Александра Македонского»(1976), Г. Г. Гафуров пен Д. И. Цибукидистің бірлескен «Александр Македонский и Восток» атты атақты еңбегі 1980ж жарық көрді. /2/
Александр Македонский туралы шығыс мемлекеттері өзіне тән нәрсе көбіне аңыздар мен мифтерге көбірек көңіл бөлетіндігінде, бұлай дейтін себебіміз диплом жазу барысында менің қолыма түскен «Средне-Азиатский вестник» 1896ж ғылыми-әдеби журналдағы Н. Остроумовтың Искандер Зуль-карнайн атты мақаласы. /3/ Мұнда автор Ескендір Зұлқарнайын кім деген сауалға «Быстрота, соображения, стратегическая проницательность, решительность и уверенность в победе соединялись в нем, как говорит историк Веберь, с личной храбростью и неутомимою деятельностью, таланты великого полководца и правителя с блестящей отвагой воина; его личность очаровывает возвышенным энтузиазмом, благородною любовью к знанию я окружена ореолом непрерывного счастья и молодости . . . Он был таким дивным явлением, величие его было так ослепительно, что скоро история его жизни стала предметом легенды и поэзии: вымыслы закрыла истинная его очертания: народная фантазия последующих веков овладела его фигурою и прикрасила его подвиги поэтическими вымыслами. В его натуре лежала любовь к приключениями, располагавшая его считать близким, легким далекое, трудное; для него было заманчиво все необыкновенное, удивительное: он восхищался миром гомеровских героев, хотел воскресить этот мир, перенести его из области поэзии в действительность.
Oн очаровывал своею молодостью; его недолгая жизнь была непрерывным рядом отважных предприятии, геройских подвигов; у него было врожденное влечение к великим делам. - все это внушало и современникам, и потомкам изумление» дей келе, құранның Рухуль-баянда Зулькарнайн есімін, әсіресе оның «екімүйізді» деген жорамалдарға талдау жасай білген. Мәселен:
- Ескендір өз өмірінде күннің екі мүйізіне жете білген яғни шығыс пен батысқа, Шығыс пен Батыс патшасы болып, сондықтан да «екімүйізді»
- Ескендір өз қол астындағыларды таза сенімге шақырғанда, оның басы оң жаққа иілді, ол өлді, бірақ құдайдың әмірімен қайта тірілді, бұдан соң өз халқын қайта сенімге шақырғанда оның басы солға иіліп қайта өлді, бірақ құдай әмірімен қайта тірілді. Міне осы жағдайда ол «екімүйізді»
- Ескендір өз түсінде күнге жақындап оның екі мүйізінен ұстағанын халыққа айтқанда, «екімүйізді» деген атаққа ие болды.
- Оның өмірінде екі ұрпақ ауысқан
- Оның тұқымында екімүйізді болған.
- Ол қолымен және үзеңгімен соғысқан
- Оның шашы екі жағына мүйіз тәрізді оралып қойылатын
- Бірде ол өз шаштаразшысымен моншаға барып, мүйізді ешкім білмейтінін ескеріп, егерде кімде-кім естісе оны өлтіретінін айтқан. Моншадан шықан шаштаразшы қорқаннан есі ауып, айдалаға барып «Патшаның басында екімүйізі бар»(У царя на голове два рога) деп айқайлайды, міне осы жерге қамыс өсіп, бірде қойшы осы қамыстан сырнай жасап тарта бастаған сол баяғы-«Патшаның басында екімүйізі бар» деген дауыс шығып бүкіл елге тарайды.
Қалай дегенменде Александрдың талабы мен жоспары египеттік Амон құдайына деген көзқарсы, өз өмірінде осы Амон құдайдың мүйізіндей мүйіз киіп, соның ұлымын деп санағандықтан Птолемей І және Лизимах өз монеталарында Александрды екімүйізді етіп бейнелеген.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері. Диплом мақсаты- А. Македонский ғұмырының барлық кезеңдерін қамти отырып, оның қоғамдық-саяси қызметін, ұлы қолбасшының жорықтары мен басып алған жерлеріндегі әрекеттерін деректерге сүйеніп зерттеу. Осы мақсатқа жету үшін зерттеу жұмысында мынандай міндеттер алға қойылды:
-А. Македонскийдің жастық шағы мен өскен ортасын, оның көзқарасының қалыптасуына әсер еткен жағдайларды айқындау;
- Александр Македонскийдің жорықтары, оның қолбасшылық қасиетін;
-Александр Македонскийдің Монархиясының орнауы
- Александр Македонскийдің державасының әлсіреуін;
Зерттеу жұмысының деректік негізі. Диплом жұмысында негізгі деректер мен құжаттарыдан, мерзімді баспасөз мәліметтерінен, жарияланған құжаттар мен материалдар жинақтарынан, естеліктерден және ғылыми зерттеулерде берілген ақпараттардан алынды
Зерттеу жұмысының методикалық негізі. Диплом жұмысында қойылған мәселелерді ғылыми тұрғыдан ашып көрсету мақсатында тарихи зерттеудің диалектикалық тәсілдерімен тығыз байланыстағы тарихилық, объективтілік сияқты негізгі методологиялық принциптер басшылыққа алынды.
Зерттеу жұмысының құрылымы Диплом жұмысы кіріспеден, үш тараудан және қорытынды мен әдебиеттер тізімінен құралған.
І-Тарау. Александр Македонскийдің таққа келуі.
Коринф конгресі Шығысты эллиндендіру (грек ықпалына бағындыру) тарихының, жаңа кезеңі болды. Осы кезден бастап ұйымдастырылмаған отарлау тасқыны Македония патшасы бастаған ұйымдасқан басқыншылык қозғалысына айналды. Шығыстың байлығы үшін қозғалыста бірінші орынды Македония мен Грецияның соғыс және сауда элементтері алды.
Шығыс туралы, шығыстын тәртібі, діні және байлығы туралы толып жатқан әңгімелер, ертегілер және поэтикалық фантазиялар жасалды.
Александр Македонский Македония орталығы Пелледе б. з. д. 356 ж. шілде айының аяғында дүниеге келген. Оның әкесі Филипп ІІ ежелгі македон патшасы Каранның тұқымы, шығу тегін мифтік батыр Гераклмен байланыстырса, шешесі Олимпиада Эпир патшасының қызы, эллиндік миф батыры Ахиллмен шығу тегін байланыстырады.
Македония тағына отырмай жатып Александр жөнінде не айтуға болатын еді? деген сауалға түрлі мағұлматтарды кездестіруге болады. Солардың кейбіріне тоқала кетсек- Мәселен:
Александр 13 жасқа дейін Леонид, Лисимах, Филиска, Менехма т. б. ұстаздардан тәрбие өнеге алды.
13 жасында оған Аристотель ұстаздық етеді. Аристотель грек колониясы, Фракия жағалуындағы Стагир қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Никомах Македония патшасы Аминтанның сарай емшісі еді. 367жылы Аристотель Афинаға барып Платонға шәкірт болады. Ал, 343жылы оны Македонияның патшасы Филип баласы Александрдың тәрбиешісі етеіп тағайындайды. Ал, Александрдың өзі патша болып тақққа отырғаннан кейін, Аристотель Стагирге қайтып келеді де, 335жылы Афиныға барып бір жола тұрақтап қалады.
Александрға этика, саясат ғылымдары бойынша дәріс беріп, оны болашақ гректердің қолбасшысы рухында тәрбиелеу мақсаты тұрды. Аристотель мектебінен ол үлкен білімді азамат болып тәрбиеленіп «Илиада» мен «Одиссеяны» әрдайым ықыласпен оқитын болатын.
Алексанрдың өзі Плутархтың айтуы бойынша Аристотельді әкесіндей құрметтеген. Александр 10 жас шамасында өзінің бейнесін тек Апполлеске ғана салуға рұқсат еткен. Ал Александр мүсінін Лисип бейнелеген еді. /4/
Б. з. д. 340ж Филип ІІ Пиринфке қарсы жорыққа кетіп бара жатып, мемлекеттік билікті 16 жасқа толған Александр Македонскиге тапсырады. Қысқа уақыттағы басқару кезінде Александр Пэони тауының солтүстігіндегі халықтары мэдтардың көтерілісіне тап болып, көтерілісшілерді аяусыз жазалап қаланы Александрополь деп атап, сонда орнығады. Филипптің б. з. д. 339ж Фивы мен Афинаға жорығында Александр аттты әскерді басқарып негізгі соқыны берген болатын. Осы жорықтағы жеңіс Александр өмірінде өте үлкен маңыз алады. Оның қолбасшылық қабілеті айқындалып, көп ұзамай Александр мен әкесі Филип арасындағы келіспеушіліктер туындайды. Филип ІІ әйелі Олимпиада мен ажырасып Атталдың туысы Клеопатраға үйленеді. Үйлену Аттал македондықтардан құдайдан Филипп ІІ мен Клеопатрадан патша билігіне заңды мұрагердің туылуын сұрауды өтінеді. Бұны естіген Александр «мені заңсыз мұрагер деп санап тұрмысың» деп, Атталға қарсы сөз айтады. Осыдан соң шешесін туған жері Эпирге орналастырып өзі Иллирге жасырынды. Иллир Македония патшалығының әлсіреуіне мүдделі болатын. Ал Эпир әскери-саяси потенцалы жағынан мықты болғандықтан, Филипп ІІ әйелі м ен Александрмен татуласуды жөн көрді. Осы кезде Кари билеушісі Пиксодар Филипп ІІ-нің Филлиниден туған ұлы Филипп Арридейге қызы Аданы қалыңдықа бермекші болды. Бұл дегеніміз тақ мұрагеріне үлкен қаіп болатын, сондықтан Александр Пиксодарға қызыңды «маған бер» деп ұсыныс жасайды, алайда бұл ұсынысқа әкесі Филипп ІІ қатты қарсылық тудырып, Александрға бұл қыз сенің теңің емес деп үгіттеп, үйленуге тиым салды.
Жорыққа әзірлік Филиптің кенеттен өлуіне байланысты біраз бөгеліп қалды. Филипп өз қызын ұзату тойында өлтірілді. Филиптің өлуі тек оның тастаған әйелі (Александрдың шешесі) Олимпиаданың, кек алуы ғана болып қоймай, саяси уақиғаға да байланысты болды. Бұл Филиптің абсолюттік саясатына наразы Македония аристократтарының жасаған астыртын әрекеті еді. Бұл астыртын әрекетке парсылардың да қатынасқандығы, Парсыға қарсы дайындалып жатқан жорықтық ұйымдастырушысы мен бастаушысын өлтіруге Парсының патшасы адам жібергендігі туралы лақап та шындыққа жатады.
Патшаның кенеттен өлуі бүкіл грек дүниесіне қатты әсер етті. Македония билігіндегі облыстарда толқу басталып, олар бірінен кейін бірі бөлініп шыға бастады. Көтерілісшілер жағына әскерлердің бір бөлігі өтіп кетті. Дегенмен Филипп гетайрларының үлкен бөлігі-Антипатр, Парменион т. б. Филипп пен Олимпиаданың баласы Александрды патша етіп жариялады (336 ж. ) /5/
Александр бұл кезде жиырма жаста еді. Оның жаратылысына біткен ерекше қабілеттілігінің арқасында, ол Аристотельдің басшылығымен толық білім алды. Александрдың сүйген жазушысы Гомер, ал сүйген батыры Ахилл болды. Александр Ахилды тек қадірлеп қана қоймай, өз істерінде оған еліктеп бақты, басқа мәселелер жөнінде Александр өз төңірегіндегі патша сарайындағылардың көзқарастары мен әдеттерін қолдады. Александрдың жеке басының қасиеттері жөнінде қазіргі заманғы және сол сияқты ертедегі тарихнамаларда әртүрлі пікірлер бар. Оның кейбіреулері Филипп ұлының қасиеттерін асыра керсетуге бейім болса, ал енді кейбіреулері оларды кемітіп көрсетеді. Қалай дегенмен, Александрдың ақылды, жігерлі және қойған мақсатын орындайтын адам болғаны даусыз. «Бұл адамның ақылы кәдуелгі адамның ақылынан артық, бұл жөнінде дау жоқ», -дейді Полибий.
II Филипп Македонскийдің өлімі және Александрдың патша болып жариялануы Б. ә. дейінгі 336-шы жылдың күзіне белгіленген Персиямен соғыстың басталуы кейінге қалдырылған. Б. э. дейінгі 336-шы жылы Македонияның ескі Еги астанасында өз қызының тұрмысқа шығу тойында II Филипп өлтірілді. Өлтірген адамды ұстап алды, азаптады, бірақ одан ешбір мәлімет ала алмады: ол ештеңе айтпай өлді. Филипптің өлтіру себебі жайлы түрлі-түрлі лақап тарап жатты. Кейбіреуі өлтіруші Филипптің әйелі Олимпиаданың әмірімен әрекет жасады десті, себебі бұл кезде Атталдың жиеніне үйлену үшін әйелінен айырылысқан болатын. Басқалар ФилипптІң тұсында өз ықпалынан айырылған және өзінің билігін қалпына келтіргісі келген Македон аристократиясының тапсыруы бойынша Филипп өлтірісті десті. Үшінші біреулер - ол парсылардың жүргізген өсегі бойынша өлтірілді деді, өйткені Персия соғысты кейінге қалдыруға мүдцелі болды. Филипптің баласы Александр үшінші лақапты қабылдады, соны шын көрді. Персиямен соғысуға өз әкесінің өлтірілгені үшін кек алуды да қоса сылтау етті. \6\
Филипп өлтірілгеннен кейін әбігер -абыржу басталды, таққа отыруға дәмеленушілер белгілі болды. әскерлер Александрды қолдада. Көп кешікпей оның шешіесі Олимпиада да келеді. Әкесіне адал қызмет еткен қолбасылардың бәрін өзіне қаратқан Александр әскерлер жиналысында Македонияның патшасы болып жарияланды.
Филиптің өлуіне байланысты Грецияда македониялықтарға қарсылық күшейді. Афиныда Демократиялық партия бас көтерді. Салтанат киімін киіп басына венок тағып, құдайға құрбандық шалған Демосфеннің ықпалы қайта артты. Бірақ оппозиция қарсылық ұйымдастырып үлгіргенше Александр Грецияға келіп, Фессалиямен қайта одақ жасады, өзін парсылармен соғысушы әскерлердің қол басшысы етіп бекітуді амфиктиондарға ұсынды Коринфте Филипп жасаған шартты қалпына келтірді.
Одан соң Македонияға қарсы көтерілген фракиялыктарды басуға Македония мемлекетінің, солтүстігіне аттанды. Ол кеткен Македония өктемдігіне қарсылардық маңызы қайта артты. Парсы дипломатиясы алтынды аямай, оларға қаражат беріп қолдады. Александр өліпті деген хабар көтерілістің тездеуіне себеп болды. Фивы көтерілді, кейбір Пелопоннес қалалары көтеріліс жасады; Афиныда соғысқа әзірлік жүріп жатты.
Грецияда болып жатқан уақиғаларды естісімен Александр көтерілісті басып үлгіріп, қайта оралып, ойламаған жерден, қисапсыз жылдамдылықпен он төрт күнде Фивыға келіп жетті. Қала кенеттен жасалған шабуылмен алынып, қиратылды. Александр тек қана храмдарға және Пиндар ақынның үйіне тимеді. Демосфенді және антимакедония партиясының басқа да көрнекті адамдарын ұстап беру афинылықтардан талап етілді. Бірақ Афиныдағы Александрды жақтаушылардың ара түсуі, оның бұл талапты өзгертуіне әкеліп соқты.
Эгей теңізінде үстем болып отырған Парсы флотының Греция мен Македония жағаларын қоршап алуынан қауіптенген Александр 335 ж. күзінде және 335/34 ж. қысында кенеттен Парсы патшасына шабуыл жасауды ұйғарып, Парсыға жорыққа аттануға асығыс түрде әзірлене бастады.
Александр жорыққа аттанарда өзінің барлық иелігін, табыстарын, құлдарын және малдарын достарына бөліп берді. Серіктерінің біреуі енді не қалды деп сұрағанда Александр: «Үміт», - деді.
Алыс жорыкқа аттануды мақсат еткен көсемді еліктеген Пердикка және басқа гетайрлар да көсемнің өнегесіне еріп, өздерінін, мал-мүлкін жұртқа үлестірді.
Александр армиясының негізі македониялықтардың ауыр және жеңіл жаяу әскерлері болды. Жаяу әскерлерді македониялықтар мен фессалиялықтардың атты әскерлері қолдады. Бұл негізгі әскер құрамына грек қалаларының әскерлері мен Македония қарамағындағы одристар, иллириялықтар, трибалдар және басқа тайпалардың жасақтары қосылды. Александр жорығының бас кезінде флот елеулі роль атқармады.
Соғыс ашу кезі өте қолайлы болып белгіленген еді. Бұл кезде Парсыны инициативасы кем, қабілеті шамалы Дарий III Кодоман (336-330 жылдар) биледі. Ахеменидтер державасы ол кезде ауыр ішкі кризиске ұшырауда және күйреу қарсаңында еді. \7\
Жерорта теңізі саудасына қатысушы және грек қалаларымен байланысты батыс облыстар - Кіші Азия, Финикия және Египет Парсыға тәуелді болудан құтылу үшін гректер жағына шығып кетуге әзір еді. Олар македониялықтарды Парсының езгісінен құтқарушы деп таныды. Тіпті, эллиндендірілген Финикияның өзі де Парсы патшасына тәуелді болып қала беруге қарсылық ете бастады. Керісінше, шығыс облыстарында патша өкіметі едәуір берік және орнықты жағдайда болды, мұның өзі соғыс кезінде өте айқын көрінді. Парсы армиясының соғыс дәрежесі және техникамен жабдықталуы жақсы емес еді. Бұлардың бәрінен де ескілктің исі аңқып тұрды.
Парсы шаруаларынан құрылған солдаттар ынтасыз соғысты, соғыс майданынан қашты, соғыс тәртібі мүлде нашар болды. Әрбір сатрап өздерінің білгенінше, бет-бетімен қимыл жасады. Парсы армиясының күштірегі грек Мемнон басқарған грек жалдамалылары болды.
Керісінше, Македония армиясы соғысқа мұқият даярланған болатын және Парсымен соғысуға әзір еді. Жалғыз ғана соғыс ашуға сылтау жетпеді, кешікпей ол да табылды. Сылтау ретінде тағылған айып грек-парсы соғысы кезінде парсылар гректердің әулие үйлерін қорлағаны және Александрдың әкесі Филипп II-ні «өлтіруге қатынасқаны үшін парсылардан кек алу керек деп жарияланды. Парсы патшасының. өктемдігінен азап шеккен халықтарға бостандық беріледі деп уәде берілді.
ІІ-Тарау. Александрдың жорықтары: Дүниежүзілік державаның
құрылуы.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz