Қабілеттің сандық және сапалық сипаттамалары

Кіріспе
1. Қабілеттің сандық және сапалық сипаттамалары:
Қабілеттің сапалық сипаты
Қабілеттің сандық сипаты
2. Қабілеттің құрылымы:
Қабілет пен әрекет
Жалпы және арнайы қабілеттер
3. Дарындылық
4. Қабілеттерді қалыптастыру
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қабілет - іс-әрекеттің белгілі бір түрін ойдағыдай, нәтижелі орындауда көрінетін адамның жеке қасиеті.
Қандай да болмасын бірер нәрсеге қабілеті жоқ адам болмайды. Ол біреуде күшті, біреуде шамалы болып келуі мүмкін.
Қабілеттің өлшемі – белгілі бір істің нәтижелі болып орындалуында. Қабілет адамның іс-әрекетінің белгілі бір түріне, өнер саласының біріне жарамдылығын жақсы көрсете алады. онда, белгілі бір істі үздік орындауға мүмкіндік беретін адамның әр түрлі жеке қасиеттерінің қиысып келуін, яғни адам қасиеттерінің синтезін қабілет деп атайды.
Қабілеттің дамуы оны қажет ететін қызмет саласында және әрекетке үйрену үстінде көрініп отырады.
Қабілеттің ойдағыдай дамуы адамда тиісті білім жүйесінің, икемділік пен дағдының болуына байланысты болады. Мәселен, оқушыда техникалық қабілеттің ойдағыдай дамуы үшін техникалық конструкциялардың құрылысын жақсы білуі, оны тәжірибе жүзінде пайдалана алуы қажет. Баланың білімі тереңдеп, икемділігі артып, дағдысы көбейе түссе, оның қабілеті де ойдағыдай дамып отырады.
Оқу-тәрбие процесінде қабілет, білім, дағды, ептілік сияқты психологиялық ұғымдарды өз мәнінде түсіне алмау мұғалімдерді педагогикалық қателерге ұшыратуы да мүмкін.
Қабілет негізінен екіге бөлінеді. Адамның ақыл-ой өзгешеліктерінің жеке қасиеттерін көрсететін кез келген адамнан табылатын қабілет жалпы қабілет деп аталады. Ақылдың орамдылығы мен сыншылдығы, материалды еске тез қалдыра алу, зейінділік пен бақылағыштық, зеректік пен тақырыптық т.б. осы секілді ақыл-ой әрекетінде көрінетін өзгешеліктер жалпы қабілет болып табылады.
1. Қ.Жарықбаев «психология»
2. А.В.Петровский «общая психология»
3. Т.Тәжібаев «жалпы психология»
        
        Жоспар:
Кіріспе
1. Қабілеттің сандық және сапалық сипаттамалары:
Қабілеттің сапалық сипаты
Қабілеттің сандық сипаты
2. Қабілеттің құрылымы:
Қабілет пен ... және ... ... ... ... қалыптастыру
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қабілет - іс-әрекеттің белгілі бір түрін ойдағыдай, нәтижелі орындауда
көрінетін адамның жеке ... да ... ... ... қабілеті жоқ адам болмайды. ... ... ... ... ... ... ... өлшемі – белгілі бір істің нәтижелі болып ... ... ... ... бір түріне, өнер саласының ... ... ... ... онда, белгілі бір істі үздік орындауға
мүмкіндік беретін адамның әр түрлі жеке қасиеттерінің қиысып ... ... ... ... ... деп атайды.
Қабілеттің дамуы оны қажет ететін қызмет саласында және әрекетке
үйрену үстінде көрініп отырады.
Қабілеттің ... ... ... тиісті білім жүйесінің, икемділік
пен дағдының болуына байланысты ... ... ... ... ойдағыдай дамуы үшін техникалық конструкциялардың құрылысын
жақсы білуі, оны ... ... ... алуы ... Баланың білімі
тереңдеп, икемділігі артып, дағдысы ... ... оның ... де
ойдағыдай дамып отырады.
Оқу-тәрбие процесінде ... ... ... ... ... ... өз мәнінде түсіне алмау мұғалімдерді педагогикалық
қателерге ұшыратуы да мүмкін.
Қабілет негізінен екіге бөлінеді. Адамның ... ... ... ... кез ... ... табылатын қабілет жалпы
қабілет деп аталады. ... ... мен ... ... еске тез
қалдыра алу, зейінділік пен бақылағыштық, зеректік пен тақырыптық т.б. осы
секілді ақыл-ой әрекетінде ... ... ... қабілет болып
табылады.
Іс-әрекеттің жеке салаларында ғана көрініп, оның нәтижелі орындалуына
мүмкіндік беретін қабілетті арнаулы қабілет деп атайды. ... ... ... ... ... ... жатқызуға болады.
Соған қоса соңғы кездері кейбір зерттеушілер қабілеттің үшінші түрін ... іске ... ... жүр. ... ... ... қабілеттерді жатқызады. Қабілеттердің
осы түрлері іс-әрекеттің басты салаларына (ғылым, өнер, практика) ... ... ... қоғамның дамуына, оның әлеуметтік сипатына
ғылыми-техникалық прогресс байланысты ... ... ... ... және сапалық сипаттамалары.
Қабілеттер жеке бастың индивидуальді-психологиялық ерекшеліктері деп
сипатталған.
Тәжірибе мен ақыл адамадардың тең ... ... ... ... ... адам ... ... физикалық күштері мен ... ... ... ... ... ... ... олардың сандық және сапалық сипаттамаларын
ажырата білу қажет.
Сапалық сипаты – сапалық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін мақсаттарға әртүрлі ... ... ... ... ... ретінде адамның
психологиялық қасиеттерінің күрделі комплексі.
Кез келген ... ... ... ... ... ұқсас
жетістіктері негізінде әртүрлі қабілеттердің үйлесімі жатады. Бұл бізге
жеке тұлға қабілетінің ... ... ... қажырлы және табанды
еңбектеніп дамытқан бір қасиеттерінің басқаларымен компенсация мүмкіндігі.
Адам қабілеттерінің ... ... ... ... ... көру және есту қабілетінен айырылған адамдарды арнайы
тәрбиелеу жүйесі.
Бір қабілеттердің басқа қабілеттердің дамуымен компенсациялануы әрбір
адам алдында мамандықты ... және онда ... ... мүмкіндік
береді.
Қабілеттің сапалық сипаты, адам еңбек әрекетінің қандай сферасында
(педагогика, экономика, спорт т.с.с.) өзінді оңай таба ала ... ... ... жете алады деген сұраққа жауап беруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... бір әрекеттің талабына жауап беретін нақты психологиялық
қасиеттерін анықтағаннан ... оның ... ... ... дамығандығын
анықтауға болады: оның бірге жұмыс ... ... ... ... ... немесе төменгі деңгейде болуы.
Сандық сипаты – қабілеттің сандық сипатын ... ... ... ... ие. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында
көпшілік мамандық үшін маманданған сұрыптау жүргізу ... ... ... ... ... Термен, Спирмен т.с.с.) оқушыларды
қабілет деңгейлерін анықтау арқылы тандауды ұсыныс етті. Сол арқылы ... ... ... мен оның ... әрекетіне жарамдылығын орнатуы
көзделген.
Бірақта қабілеттердің сандық сипаты буржуаздық қоғамда пайда болғаннан
бастап екі жақты ... ие. Ол бір ... ... ... ... мен оның белгілі еңбек әрекетіне жарамдылығын ... уәде ... ... ... ... ... табу (профориентация)
және бұл жұмысқа жарамды мамандарды (профсұрыптау) тандау қиын. ... ... ... ... ... де ... ... капиталистік жағдайларында пайда болған бұл идея буржуаздық
ғалымдармен үстемдік ... ... ... ... ... ... қабілеттерінің өте жоғары ... ... ... уақыттарда қабілеттілікті анықтау үшін ақылдылық тестері қолданыла
бастады. Оның көмегімен бірқатар ... (АҚШ, ... ... ... ... оқушылары сұрыпталады, армиядағы офицер
посттары, өндірістегі басқарушы орындары ауыстырылады.
Тесттер мазмұнына қарай сұрақтар немесе есептер жиынтығынан ... шешу ... ... ... Соңында баллдар қосылып
ақылдылықтың деңгейін көрсетеді (IQ). Мысалға, он бір жастағы бала ақылының
орташа шамасы 120 ... ... бала 120 ... ... ... онда оның ақыл
жасы 11-ге лайық. Мұның негізінде ... ақыл ... ... = ақыл ... ... ... ... айтуынша бұл бұл тест қабілеттердің сандық
сипатын береді. Ал ... ... ... бұл ... ... ... кеткен әдіс адамның интелектуальді қабілеттерін емес,
онда белгілі бір ақпараттың ... ... мен ... ... ... ... қабілетпен шатастыруға болмайды. Ақыл мен дағдыға иелену
динамикасы әлі де ... ... қоса ... ... ... оқуға қабілеттілігі артандығына күмән жоқ.
Бұл тесттердің барлығы ғылыми сипатта болса және ... ... ... ... мен бір нәрсені жасай алуды емес, ал қабілеттілікті
анықтайтындығына күмән тудырмаса ғана ... ... ... ... ... нақты әрекетінен тыс өмір сүрмейді, ал оның қалыптасуы
оқу мен тәрбиелеу процесінде ... ... ... ... ең ... бұл – оқу процессінде баланың жетістіктер динамикасын ... өз ... және ... ... ... қалай меңгеретіндігін
бақылай отырып, оның қабілетінің қаншалықты күштілігін немесе әлсіздігін
анықтауға ... ... ... кез ... мамандануындағы әрекет (еңбек, оқу, спорт т.с.с.)
адамның психологиялық қасиеттеріне ... ... ... ... ... ... ... қояды. Бұл талаптарды бір
кез келген қасиет ... ... ... жетсе де) қанағаттандыра
алмайды. Қабілеттер күрделі құрылымға ие ... ... ... табылады.
Қабілет пен әрекет. Қабілет ретінде танылған әрекет ... ... ... құрылымы нәтижесінде нақты әрекеттің
талаптарымен анықталады және әртүрлі әрекеттер үшін әртүрлі болады.
Осылай, математикалық қабілеттің өзі ... ... ... ... ... жалпылауға қабілеттілік, математикалық
талқылаулар мен ... ... ... ... ой ... қабілеті, математикалық есептерді шығарудағы ой процесінің
икемділігі және т.с.с. Әдебиет ... ... ... ... ... ... қиялдың бай болуы, жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... сипатқа
музыкалық, педогогикалық, конструкциялық, медициналық қабілеттер және
басқалар ие. Компенсацияның кең мүмкіндіктерін еске ... де ... ... ... ... құрылымын білуі қажет. Себебі
олар оқыту процессі барысында қабілеттердің қаншалықты дамығандығын есепке
алуы қажет.
Нақты ... ... жеке ... ... ... арасында біршамасы жетекші,ал басқалары ... ... ... және ... ... ... ... нақты
психологиялық сипатын зерттей тура біз бір емес ... яғни ... ... ... ... ... қасиеттері мен тар талаптар
шеңберіне жауап беретін арнайы қасиеттерді бөліп шығара ... ... ... ... бұл ... ... қатты көрінеді.
Яғни бұл адамдардың қабілеті жан жақты екендігінің көрінісі. ... та ... ... ... ... ... қабілеттерге қарамам-қайшы
қойылмауы қажет.
Қабілетттер және адам ... Жеке ... ... ... ... ...... нақты көріністер болып табылады
және қазіргі уақытта олар психологтардың зерттелуінде. Нақты ... ... ... ... ... жеке тұлғаның қасиеттері
қатарына адамның үш типінің біреуіне жататындығын сипаттайтын ... ... ... ... ... олар ... «суретші тип» және «орташа тип» болып ... Бұл ... ... ... онда екі ... ... – бірінші сигналды жүйе, образды,
эмоциональді, екінші сигналды жүйе, бұл сигналдың сигнализациясы, яғни
образды сөз ... ... ... байланысты. Адамның
психологиялық әрекетіндегі бірінші сигнал жүйесінің жұмысы басым болса, ... ... ... ... ал екіншілік сигнал жүйесінің асып дамуы
ойшыл типі, екі ... ... ... ... орта тип адамдарына тән.
Суретші типі ... мен ... ... және ... қиялдың
байлығымен сипатталса, ойшыл тип абстракциялық ойлаудың басымдылығынан
көрінеді. И.П.Павлов сигнал жүйелерінің ... ... ... кез ... түрінен байқалады және олар өмірде бір біріне ауысып
отырады. Осы типтердің кез ... ... ... ... ... ... деді.
Сигналды жүйенің біреуінің шартты басымдылығы деген не? Екіншілік
сигналды жүйенің абсолютті басымдылығы формуламен көрсетсек, ол:
А2 ... А2 – ... ... ...... ... ... бірінші сигналдың екінші сигналға қарағанда басымдылығының ... > А1 + ... м ... ... және ... танудың құрылымдық
ерекшеліктері;
Өз кезегінде ойшыл адам ... + н ... н - ... ... көз ... ... мәліметтері бойынша бір сигналды жүйенің
екіншісінен ... ... ... ... ... қажет.
3. Дарындылық
Дарындылық, бұл – қабілеттің дамуының ... ... ... ... түрі қабілеттің дамуында белгілі орын ... ... ... ... ... ... бола ... Ол – адамның ... ... Егер ... ... ... ... да, ... көрмесе, яғни белгілі әрекетпен айналыспаса, оның қабілеті айтарлық
тай дамымайды. Әрбір қабілетке арнаулы нышан сәйкес келеді деп ... ... ... көп мәнді қасиет, яғни сол нышанға негізделіп, адам өмірінің
жан-жақтығына ... ... ... қалыптасады. Нышанның ықпалымен
қалыптасқан ... ... ... ... ... дарындылығы оның
жоғары нерв қызметінің тума типіне байланысты болып келеді.
Дарынның дамуына қолайлы ... ... ол ерте ... ... болады.
Мысалы, 200 жыл бұрын Германияда Гейнрих он ай ... ... ... ... ... ... атайтын. Олүш жаста ертегілерді өзі
оқып, математиканың төрт амалымен есеп ... ... Көп ... франсуз
тілін үйреніп, географиядан жақсы мағлұмат алады. Оның ... ... Сол ... сәби төрт жастан төрт ай асқанда қайтыс болды.
Дарынды балалардың қабілеті әдетте ерте ашылатынын зерттеу ... ... ... балалар мектептің оқу бағдарламасын ерте меңгереді.
5-6 жаста ондай балалар өзінен екі есе үлкен ... ... ... болады. Кейде дарынды балалардың мектептегі оқуға көңіл бөлмейтін
кездері де кездеседі.
Қабілеттіліктің ең жоғарғы дәрежесін талант деген сөзбен ... – бір ... ... орындау мүмкіншілігін қамтамасыз
ететін қабілеттердің ерекше ... ... ... ... ... ... техникада т.б. әрекеттерде көрінеді.
Творчестволық қызметтің асқан дарынды өкілдерінің барлық қуат-
қабілеттерінің бірдей ... ... ... Мұндайда олардың санасы
барынша өткірленіп, мейлінше айқындалады, бақылампаздығы онан сайын ... ... ... ... әрі тез ... қабат, іште жетіліп
піседі. Бұл – адам талантының шарықтауының тамаша көрінісі.
Тарихи-әлеметтік маңызы бар ... ... ... ... түрі ... деп ... ... адам өзі айналысқан әрекет
саласында бұрын-соңды болып көрмеген жаналықтар ашып отырады.
4. Қабілеттерді қалыптастыру
Бастауыш кластарда мұғалім ... ... ... тәрбиелеу арқылы
олардың қабілеттерінің дамуына кең жол ... ... ... ... ... ... мен ... оның қолынан не істеу келетіндігін, оқу
мен еңбекке ұқыптылығы қандай ... ... ... оқу процессін осы
негізге орайластыра жүргізгені дұрыс.
Кейбір мұғалімдер баланың қабілеттілігін оның оқу ... ... ... ғана ... Бұл ... де мұғалімнің аса
сезімталдығы қажет. Өйткені нерв жүйесінің тума ... ... баяу ... мен ... ... ... балалар да
аз емес. Осындай баяу ойланып жауап беретін балалар қабілетсіздер қатарына
қосылатын болса, бұл ... ... қате ... ... ... тәрбиелеу үшін жүргізілетін жұмыстардың мазмұны мен
түрлері сан алуан. Бұларды нақты жағдайларға байланысты жүргізе білу ... жеке ... ісі. ... ... ... осындай
жұмыстардың бірі – оқушылардың оқу әрекетін тартымды, мазмұнды, қызықты
етіп ұйымдастыру. Әсіресе ... ... ... бейімділіктерін
бейімділіктерін, қызығуларын көре білумен қатар, оларды барынша көтермелеп,
белсенділігін үнемі арттырып отырған жөн. ... ... ... ... талапты көбірек қойып, ... ... ... ... қабілеті бар балаларды да бақылаудан тыс ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті болғанмен,
мұғалімнің назарынан тыс қалып қояды да ол ... ... ... ... ... да оқушының келешегіне зор үмітпен қарау керек. ... ... ... ... ... да ұмытпауы тиіс. Бұл
үшін оқушыларға қоғамдық тапсырма береді, оның орындалу сапасын тексереді,
сондай-ақ ... ... ... ... оның қабілетінің
дами түсуіне ... ... ... ... практикалық қабілеттерін
дамытуда мектептегі қоғамдық ұйымдардың ... ... дене ... ... ән-күй сабақтары таптырмайтын шаралар болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Қ.Жарықбаев ... ... ... ... ... ... психология»
4. www.ucheba.ru

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Қазақстан Республикасындағы ормандар. Орман экономикалық ресурсы5 бет
Біржақты баспа плата3 бет
Бағдарламалық қамтаманың сапасы5 бет
Буындар түрлері және сипаттамалары6 бет
Есептеу техникасының негізгі сипаттамалары4 бет
Остік компрессор4 бет
Сұйық және Газ тәрізді отындарға арналған оттықтар3 бет
Тұрақты тоқ қозғалтқыштары6 бет
Шырынсыққыш механизмін жасау11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь