Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамытудың теориялық негіздері
1.1 Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту мәселесінің зерттелуі
1.2 Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту мүмкіндіктері

2 Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту бағытындағы педагогикалық . эксперименттік жұмыстар
2.1 Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту бойынша анықтаушы эксперимент материалдарын дайындау, жүргізу, талдау
2.2 Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту бойынша қалыптастырушы эксперимент материалдарын дайындау, жүргізу, талдау

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында «Кішкентай бүлдіршіндердің дамуына ықпал ететін үздіксіз білім берудің алғашқы сатысы ретіндегі мектепке дейінгі білім беруге баса назар аударған жөн. Және бұл сатыны олардың шығармашылық және интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға арналған тиімді бағдарламалармен қамтамасыз ету қажет. Әрі балалардың білім алуға, еңбекке және қоршаған ортаға бейімі, қарым - қатынасы нақ осы кезеңде қаланатынын естен шығармауымыз керек» деп мектеп жасына дейінгі балалардың жан – жақты дамуы үшін жағдай жасау қажеттігіне тоқталған [1].
Бүгінгі күні мемлекетіміздің өркениетке жету жолындағы өр талабына тұғыр боларлықтай ұрпақ оқыту, тәрбиелеу ісін жаңа сапалық өзгерістер деңгейіне көтеруді талап етіп отыр. Білім беру саласында болып жатқан өзгерістер, білім беру мақсаттарының алмасуы, оның дамытушылық сипаттарының бекітілуі сияқты мәселелер орындаушылардан шығармашылық, бастамалық, жұмыстың жоғары сапасын және кәсібилікті талап етеді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған ролі атап көрсетілсе, осы заңның 41-бабында: «Педагог қызметкерлер оқушылардың мемлекеттік білім беру стандартында көздеген деңгейден төмен емес білім, білік, дағды алуын қамтамасыз етуге, жеке шығармашылық қабілеттерінің көрінісін, дамуы үшін жағдай жасауға міндетті», - делінген [2].
Қоғамдағы адамзаттық қажеттіліктер артқан сайын, кез-келген өзгерістерге шығармашылық арқылы жету, мәселелерді дәстүрлі емес және сапалы шешетін, қоғамның жылдам ырғақпен дамуына байланысты, адамдарды жағдайлары тез ауысатын өмірге дайындау қажет. Қоғамның жеке тұлғаның шығармашылық ынтасына деген қажеттілігі неғұрлым табанды болса, соғұрлым шығармашылық мәселелердің стимулын және жағдайын, оның шығу көзін теориялық тұрғыда тереңірек қарастыру қажет.
Еліміз жаңа принциптерге негізделген егемен мемлекет құруда Үкіметіміз білім беру мекемелеріне Тәуелсіз мемлекетімізді өркениетті елдер қатарына жеткізетін ұл-қыз тәрбиелеуді талап етуде. Баланы балабақшадан бастап шығармашылық ойлауға, қалыптан тыс шешімдер қабылдай алуға, практикалық әрекеттерге дайын болуға әкелудің жолдарын көрсету керек. Ол үшін бала қиялын дамыту маңызды мәселе болып табылады. Мектеп жасына дейінгі балалардың қиялын дамытуда бейнелеу өнері сабақтары жетекші роль атқарады.
Қазіргі білім беру стратегиясы барлық балаларға өз таланттарын және шығармашылық талаптарын, жеке жоспарларын іске асыруларына мүмкіндік жасауда. Балалардың жеке мүмкіндіктерімен педагогтар хабардар болып, оларды үздіксіз дамытып «арттырулары» қажет. Бүгінгі таңда мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық әрекеттерімен байланысты ойлау қабілеттерін дамыту өзекті мәселе.
1. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы. – Астана, 2007
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы // Егемен Қазақстан. 11 маусым, 1999
3. 2011-2020 жылға дейінгі білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы.- Астана, 2010
4. Балаларды мектепке дейінгі тәрбиемен және оқытумен қамтамасыз ету жөніндегі 2010-2014 жылдарға арналған «Балапан» бағдарламасы. – Астана, 2010.
5. Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды. - М., 1980.
6. Козырева Л.А. Лекции по педагогике и психологии творчества. - Пенза, 1994.
7. Морозов А.В. Диагностика креативности //Монография. - М., 2002.
8. Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. - М., 1975.
9. Педагогикалық және жас ерекшелігі психологиясы. Ред.басқ. А.В.Петровский.- Алматы, 1987.
10. Тәжібаев Т. Жалпы психология. - Алматы, 1993.
11. Жарықбаев Қ. Психология. - Алматы, 2003.
12. Крутецкий В.А. Психология математических способностей школьников.- М., 1968.
13. Теплов Б.М. Избранные психологические труды. - М., 1985.
14. Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. - Алматы, 1982
15.
16. Виноградов Л.В. Методическое пособие для учителя. - М.:Ассоциация педагогов – Учебно- методический центр,2000
17. Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии. Т. ІІ. - М.,1989
18. Платонов К.К. Проблема способностей. - М., 1972.
19. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / Жалпы редакциясын басқарған экономика ғылымдарының докторы, профессор Е. Арын - Павлодар: "ЭКО" ҒӨФ. 2006.
20. Тұрғынбаева Б.А. Ұстаздық шығармашылық. - Алматы, 2007.
21. Тұрғынбаева Б.А. Шығармашылық қабілеттер және дамыта оқыту. - Алматы, 1999.
22. Гуревич К. Лабиринты развития таланта.// Искусство в школе. №1, 2003.
23. Хухлаева А. Балабақшадағы бейнелеу іс – әрекетінің теориясы мен методикасы. – Алматы, Мектеп, 1983.
24. Психологиялық – педагогикалық сөздік. Екінші басылым. – Алматы: «Арыс», 2011
25. Дүйсенова Ж.К., Нығметова Қ.Н. Балалар психологиясы. – Алматы, ТОО «Полиграфкомбинат», 2012.
26. Смирнова Е.О. Детская психология. – Москва, 2008.
27. Волков Б.С., Волкова Н.В. Детская психология – Москва, Владос. 2007.
28. Сатиева Ш. Даму психологиясы. Оқу құралы. - Астана, Фолиант, 2012.
29. Бейсенбекова Г.Б., Молдабаева Р.А., Нұрғалиева С.М. Жас ерекшелік психологиясы: оқу - әдістемелік құрал. - Қарағанды: ҚарМУ баспасы, 2005.
30. Чернилевский Д.В. Креативные аспекты становления образовательной системы. - М., 1996.
31. Шевченко Л.Л. Педагогическое творчество. - М., 1996.
32. Рахимов А.З. Психология творчества. - Уфа, 1995.
33. Гнатко Н.М. Проблема креативности и явления подражания. - М., 1994.
34. Кан-Калик В.А., Никандров Н.Д. Педагогическое творчество. - М., 1990.
35. Калмыкова З.И. Продуктивное мышление как основа обучаемости.- М., 1981.
36. Горюнова Л. Развитие ребенка как его жизнетвочество. // Искусство в школе. №1, 2003.
37. Губанова Л.Б., т.б. Бейнелеу өнері: Балабақшаның ересек тобының тәрбиешілеріне арналған әдістемелік құрал. – Алматы: «Алматыкітап баспасы», 2011.
38. Поддьяков Н.Н. Творчество и саморазвитие детей дошкольного возраста: Концептуальный аспект. Волгоград, 1995.
39. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
40. Әбенбаев С.Ш. Тәрбие теориясы мен әдістемесі. Алматы, 2004.
41. Байжұманова Б.И. Бастауыш мектеп оқушыларының танымдық қабілетін дамыту // Қазақстан мектебі. №2, 1999.
42. Базымова З. Ой белсенділігін дамыту // Бастауыш мектеп. №9-10, 1997.
43. Венгер Л. Педагогика способностей. - М., 1973.
44. Байжұманова Б.И. Оқушының психикалық даму ерекшеліктері. // Бастауыш мектеп. №12, 1998.
45. Волокитина М.Н. Төменгі класс оқушыларының психологиясы туралы очерк. Алматы, 1986.
46. Гамезо М.В., Домашенко И.А. Атлас по психологии. - М., 1986.
47. Жалпы психология. Ред.басқарған В.В.Богославский. - Алматы, 1980.
48. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. Дағды. Шеберлік. - Алматы, 1986.
49. Лейтес Н.С. Умственные способности и возраст. - М., 1971.
50. Немов Р.С. Психология.- М., 1995.
51. Овчарова Р.В. Справочная книга школьного психолога.- М., 1996.
52. Практикум по общей психологии. Под. ред. А.И.Щербакова. - М., 1990.
53. Психологические тесты. Сост. Н.А.Литвинцева. - М., 1998.
54. Рогов Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. - М., 1996.
55. Столяренко Л.Д. Основы психологии. - М., 1997.
56. Омарова Р.С. Шығармашылық–басты мақсат.// Бастауыш мектеп.№3,2006.
57. Омарова Р.С., Нұрмұханова Г.Е. Оқушылардың шығармашылық дербестігін қалыптастырудың дидактикалық негіздері. – Ақтөбе, 2007.
58. Бап-Баба С. Жалпы психология. - Алматы, 2003.
59. Темірбеков А., Балаубаев С. Психология. - Алматы, 1996.
60. Тұрғынбаева Б.А. Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту. // Бастауыш мектеп. №7, 1997.
61. Хайдарова С. Оқушының шығармашылығын дамыту. // Бастауыш мектеп. №4, 1997.
62. Хрестоматия по общей психологии. Под.ред. Ю.Б.Гиппенрейтер, В.В.Петухова. - М., 1981.
        
        Мазмұны
|Кіріспе......................................................................|
|......................................................3 |
| |
|1 ... ... ... мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық |
| |қабілетін дамытудың ... ... ... |Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың ... |
| ... ... ... ... ... |Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық |
| ... ... ... |
| | |
|2 ... ... ... мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық |
| ... ... ... ...... ... ... |Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық |
| |қабілетін дамыту бойынша анықтаушы ... ... ... |
| ... ... ... |Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық |
| ... ... ... қалыптастырушы эксперимент материалдарын |
| |дайындау, ... ... |
| | ... ... ... ... ... өзектілігі. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... бүлдіршіндердің
дамуына ықпал ететін үздіксіз білім берудің ... ... ... ... білім беруге баса назар аударған жөн. Және бұл ... ... және ... ... ... ... бағдарламалармен қамтамасыз ету қажет. Әрі балалардың білім ... және ... ... ... ... - ... нақ осы кезеңде
қаланатынын естен шығармауымыз керек» деп мектеп жасына ... ...... ... үшін ... ... қажеттігіне тоқталған [1].
Бүгінгі күні мемлекетіміздің өркениетке жету ... өр ... ... ұрпақ оқыту, тәрбиелеу ісін жаңа сапалық ... ... ... етіп ... ... беру саласында болып жатқан
өзгерістер, білім беру мақсаттарының алмасуы, оның дамытушылық сипаттарының
бекітілуі ... ... ... ... ... жоғары сапасын және кәсібилікті талап етеді.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің
жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және ... ... ... ... ... осы заңның 41-бабында: «Педагог қызметкерлер оқушылардың
мемлекеттік білім беру стандартында көздеген деңгейден ... емес ... ... ... қамтамасыз етуге, жеке шығармашылық қабілеттерінің
көрінісін, дамуы үшін ... ... ... - ... ... ... қажеттіліктер артқан сайын, кез-келген
өзгерістерге шығармашылық арқылы жету, ... ... емес ... ... ... ... ... дамуына байланысты, адамдарды
жағдайлары тез ауысатын өмірге дайындау қажет. ... жеке ... ... ... ... ... ... болса, соғұрлым
шығармашылық мәселелердің стимулын және жағдайын, оның шығу ... ... ... ... ... жаңа ... ... егемен мемлекет құруда Үкіметіміз
білім беру мекемелеріне Тәуелсіз мемлекетімізді өркениетті елдер қатарына
жеткізетін ұл-қыз тәрбиелеуді ... ... ... ... ... ... қалыптан тыс шешімдер қабылдай алуға, практикалық
әрекеттерге дайын болуға әкелудің жолдарын көрсету ... Ол үшін ... ... ... ... ... табылады. Мектеп жасына дейінгі
балалардың қиялын дамытуда бейнелеу өнері сабақтары жетекші роль атқарады.
Қазіргі білім беру ... ... ... өз ... ... талаптарын, жеке жоспарларын іске асыруларына мүмкіндік
жасауда. Балалардың жеке мүмкіндіктерімен педагогтар хабардар ... ... ... «арттырулары» қажет. Бүгінгі таңда мектеп жасына ... ... ... ... ... ... ... мәселе.
Мектеп жасына дейінгі балалардың оқу және тәрбие процесіндегі ... ... ... ... - ... ... тәлім-тәрбие
берудегі күрделі психологиялық әрекет болып табылады. Шығармашылық
қабілеттің дамуы ... ... ... ... ... ала ... оқу үрдісін тиімді ұйымдастырудың, іс-әрекеттің
субъектісінің шығармашылық сапалық ... ... оқу ... ... кезінде және сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... мәні ... күннің негізгі талабы – білімді адамды ... ... ... ... ... ... ... қатынас жасай
алатын жаңаша ойлай алатын шығармашылық адамға айналдыру.
Ал бүгінгі күрделі ... ... ... қабілеттер басты нысана болып, керісінше, балада шығармашылық
қабілеттің болмауы үлкен проблема саналып, ... ... деп ... өмірдегі сан алуан қиыншылықтарды шешу тек шығармашыл адамдардың
ғана қолынан келеді. Тек шығармашылық қана ... ... ... деңгейде
болмасын адамға өмірдің мәнін түсінуге, бақытын ... ... ... күрделі мәселені шешуде үздіксіз білім беру ісінің алғашқы сатылары
болып саналатын метепке дейінгі оқыту мен ... орны ... ... көп бейнелі жақтарын шығармашылық таным негізінде
қабылдай алу қабілетін дамыту қажет. ... ... ... ... ... ... ... психологияның маңызды
мәселелерінің бірі деп білеміз. Педагогикалық психология тұрғысынан
шығармашылық іс-әрекетті ... ... бір ... ... ... аса ... сұрақтардың бірі.
Әрбір жеке адамның шығармашылық қабілетінің дамуының жоғары жетістігі,
тек сол адамның ғана жеке басының даму көрсеткіші емес, бұл ... ... ... де ... әсер етеді.
Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетінің дамуы оқу -
тәрбие барысын дұрыс ұйымдастырумен байланысты. Балабақша тәрбиешілері ... ... ... ... жаңа ... ... ... жақсы
көрсеткіштер көрсеткеніне қанағаттанып қояды да, ... ... емес ... ... творчестволық белсенділігіне жағдай
жасай бермейді.
Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... тән ... үлкендерге бағдарлану, яғни оларға еліктеу, үлкендерді
үлгі тұту ерекшеліктері тәрбиеші үшін күшті дамыту ... ... ... ... ... шығармашылық және интеллектуалды даму деңгейлері
жоғарылап қана қоймайды, әрі олардың мінез-құлқындағы жағымды өзгерістер де
жүзеге асырылады.
Қазақша тәлім – ... ... ... ... дейінгі балалардың
тұйықтық, жасқаншақтық қасиеттері ... ... ... ... ... ... бермейді. Олай болса, шығармашылық
қабілеттің ... ... ... ... бала ... бір
нышанымен туылатындықтан, ал оның дамуы кейінгі дамытушылық ... ... алу ... ... ... ... мәселесіне Л.С.Выготскийдің,
А.Н.Леонтьевтің, ... ... ... және адамды тұтастай
жүйеде қарастыратын концепциялары, шығармашылық ойлаудың дамуы – ... ... ... ... ... ... ... туралы Матюшкиннің концепциясы, творчество
психологиясында жиі ... ... ... ... тағы
басқалардың жеке адамның когнитивті және жеке ... ... ... ... ... ... ... шығармашылық – жеке адамның өздігінен ... ... ... ... ... ... болды. Ал мектеп жасына
дейінгі балалардың бейнелеу шығармашылығын ... ... ... ... ... т.б. ... мен
мүсіндеуде суретші пайдаланатын көптеген әсерлі құралдарға ... ... ... ... ... баланың шамасы келетінін атап айтады.
Зерттеуге әдістемелік өзек ... ...... ... П.Торренс, Дж.Гильфорд, Дж.Рензулли, Э.Боно, Н.Н.Палагина,
С.М.Жақыпов, Қ.Р.Рақымбеков, С.Қ.Бердібаева, М.О.Резванцева, ... ... ... [5].
Зерттеудің өзектілігі шығармашылық жеке адамды дамыту қажеттілігінен
туындап ... ... ... ... ... ... дамытуда
бейнелеу өнерінің маңызы зор. ... ... жеке ... ... ...... даму мен интеллектуалды дамудың
байланысты екендігін қарастыруды және бейнелеу өнері ... ... ... ... шығармашылық қабілетін дамыту жолдарын теориялық талдап,
тиімділігін тәжірибе негізінде анықтауды өзіне мақсат етіп қойды.
Сонымен, мектепке ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру қажеттілігі мен ... ... ... ... аралығында
қарама-қайшылықтар туып отырғаны анықталады. Сол себепті, біз зерттеу
жұмысымыздың ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі
балалардың ... ... ... деп белгіледік.
Зерттеу мақсаты. Бейнелеу өнері арқылы мектеп ... ... ... қабілетін дамыту жолдарын теориялық талдап, ... ... ... ... ... ... ... «Шығармашылық», «шығармашылық қабілет» ұғымдарының өзара байланысын
теориялық тұрғысында қарастыру;
2. ... ... ... ... ... ... балалардың шығармашылық
қабілетін дамыту жолдары мен мүмкiндiктерiн анықтау.
3. Мектеп ... ... ... ... ... дамытуда
бейнелеу өнерінің мүмкіндіктері мен тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан тиімді
ұйымдастырылса, мектеп жасына дейінгі ... ... ... оқу материалын меңгеру сапасы артады.
Зерттеу әдістері: зерттеу проблемасы бойынша ... ... ... ... ... ... талдау
жасау; мектепке дейінгі ұйымдардың жұмыстарын талдап, қорытындылау;
тәрбиешілердің озық ... ... ... ... ... ... эксперимент, сауалнама жүргізу;
әңгімелесу; жауаптарды сандық және сапалық талдау.
Зерттеу пәні: ... ... ... мектеп жасына дейінгі балалардың
шығармашылық қабілетін дамыту ерекшеліктері.
Зерттеу обьектісі: Мектеп ... ... ... ... өнері
арқылы шығармашылық қабілетін дамыту процесі
Зерттеу жұмысының базасы:
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... екі ... мен ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
|1 |Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық|
| |қабілетін дамытудың теориялық ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың шығармашылық|
| |қабілетін дамыту мәселесінің зерттелуі ... ... ... ... ... ... елдің,
ұлттың өз мақсатына жету жолындағы басты ...... ... ... ала отырып, әрбір жеке тұлғаның білім алуын
қамтамасыз ету. Сол ... де ... ... ... берудің
өзіндік ұлттық үлгісі қалыптасуда. Қазақстандағы білім жүйесінің ұлттық
ерекешеліктерін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... ... күннің негізгі міндеттеріне
айналдырып отыр.
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында: «Білім беру жүйесінің
басты мақсаты – ... және ... ... құндылықтар негізінде жеке
тұлғаның қалыптасуына қажетті жағдай жасау» деп көрсетілген [2].
Ел Президенті ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл аударып, 12 жылдық білім жүйесіне көшуде ұлттық
мектептің үлгісін құра ... өсіп келе ... жас ... ... ... атап ... кезеңде егеменді еліміздің ертеңі - өсіп келе жатқан ... ... ... ... ... жан-жақты қабілетті
ұрпақ – ұлтымыздың баға жетпес қазынасы. Ендеше білім беру саласының басты
міндеті - өскелең ... ... ... ... ... шығармашылық әрекетін қалыптастыру - өте күрделі үдеріс.
Сондықтан оны баланың жас ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Мектеп жасына дейінгі балалардың ... ... ... ... ... ... ... даму кезеңінде өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық әрекетін бейнелеу өнері
негізінде қалыптастырудың маңызы ... Қай ... ... ... ... бірі - өсіп келе ... жас ұрпақты ақылды да саналы,
тәртіпті де еңбексүйгіш, өнерге бейім, өзінің ұлттық салт-дәстүрін құрмет
ететін ... ... ... көпке мәлім.
Баланың шығармашылық қабілеттерін дамыту мәселесін талдау ең ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Философияда «қабілеттерді» тұлғаның белгілі бір ... ... ... жеке ... дей келе олар ... ... ... қалыптасып, әрі қарай дамып отыратынын атап
көрсетеді.
«Қабілет» ұғымына берілген психологиялық анықтамалар саны өте ... деп ... ... ... және үлкен
жетістіктерге жеткізетін адамның ... ... ... ... - білім алуға қажетті адамның психологиялық ерекшеліктері»
- дейді А.В.Петровский [9].
«Қабілет» - ... ... бір ... ... ... көрінетін адамның жеке қасиеті», - деп жазады академик
Т.Тәжібаев [10].
«Қабілеттер» - ... ... ... бір ... ... ... - ... де анықтама бар [11].
Психологтар қабілеттердің 2 түрлі деңгейі болатындығын дәлелдейді.
Репродуктивті ...... не ... берілген үлгі бойынша
қабылдай, меңгере алу деңгейі.
Шығармашылық – жаңа нәрсе ойлап табуға бағытталған қабілеттер деңгейі.
Адам қабілеті – қоғамдық дамудың өнімі. Оны ... ... ... даму процесінде адам жасап, дағдыланған іс – әрекеттің белгілі бір
формаларын меңгеруді көздейді.
Қабілет деп адамның белгілі бір әс – ... ... ... ... жоғары сапаны қамтамасыз ететін жеке ерекшеліктерін түсінеміз.
Қабілет – туа біткен қасиет емес, ол даму процесінде ғана өмір ... ... іс – ... дами ...... іс – ... ... қабілет әрбір адам бойында бар, бірақ
туа біткен нышандарға байланысты олардың даму дәрежесі барлық адамдарда әр
түрлі. ... ең ... ... ... талантты, алуан түрлі
нышандар бойында қолайлы ... ... жете ... қабілетті жалпы және арнаулы қабілет деп бөледі. Бейнелеу
іс – ... ... ... ... ... ... жатады.
Әрбір қабілет жетекші, негізгі және құрастырушы фонға бөлінетін
психиканың ерекшеліктеріне тәуелді ... ... ... іс – ... қабілеттің жетекші қасиеттері қиялдау болып
табылады, қиялсыз ойдың өз көрінісін табуы ... ... ... ... оның ... ... ... қамтамасыз ететін жоғары табиғи көру сезімталдығы; дағдыларды
шапшаң және ... ... ... қолдың ерекше іскерлігі болып
табылады.
Бейнелеу іс – әрекетін қамтамасыз ... және осы іс – ... ... ... ... бір эмоциялық көңіл – күй болып табылады.
Оқыту жүйесін жасаған кезде бейнелеу іс – әрекеті ... ... ... ... іс – әрекетіне қабілеттілік әр адамның бойында дамыған болуы
мүмкін. Бірақ осы іс – әрекетке туа ... ... ... бар адам өнер
саласында шығамашылықпен жұмыс ... ... ... ... қабілетін
дамыта алады, бұл кезде қолайлы нышандары ... аз ... ... ... ... ... дұрыс бейнелей алатындай дәрежеге
дейін ғана дамыта алады.
Қабілеттердің даму мәселесін зерттей келе А.Н.Леонтьев, ... ... ... ... ... қабілеттер оқытусыз да дамитынын, бірақ онда ол ұзақ процеске
айналатынын айтады ... ...... ... ... проблемасы.
Егер барлық адамдардың әрекеттің түрлерімен айналысуға ... ... ... онда ... туралы сөз етпеуге де болар
еді. Мүлдем еш нәрсеге қабілеті жоқ адам болмайды. Әр адам ... ... ... ... ... кеңестік психология ғылымының негізгі
ережелерінің бірі, бірақ ол қабілеттер дәрежесі әр адамда әр ... ... ... ... ... бір ... ... не жоғарылау, не
төмендей келеді. Бұған ... ... ... не ... ... ... ... балаларды қабілеті төмен дарынсыздар қатарына
жатқызу әсте дұрыс емес. Бұл – оның қабілетінің ... ... ... ... туа ... ... ... олар өмір сүру барысында іс-
әрекет арқылы дамып отырады.
Кеңестік психологтар бірауыздан ақыл есі дұрыс, дені сау ... ... орта ... алу ... бар ... ... ... «Мектеп
курсында оқылатын пәндердің бірден-бір тарауының бала үшін қолайсыз
екендігін ... ... - деп ... ... [12]. Ал ... ... ... дейді: «Математиканы меңгеру үшін
баланың айрықша қабілеті болуы керек деген ұғымдар ... ... ... ... ... термині адамның белгілі бір
істі орындап, одан нәтижеге жеткізетін қасиетін білдіреді деуге ... әр бала ... ... ... ... ... көтерілуі тек баланың белсенділігіне және дұрыс ұйымдастырылған
оқу-тәрбие жұмысына байланысты.
Балаларда кездесетін баяулықты, сылбырлықты, оның ... ... ... әзір ... ... ... бұйығылық, баяулық оның
табиғатының әсері емес, көп жағдайда оқыту мен ... ... ... ... ... ... ... «ән айтқысы, би билегісі, әңгіме, ертегі, өлең
құрастырғысы, сурет салғысы келмейтін баланы табыңызшы», - ... ... ... Егер ... бала ... ... ол жаман тәрбиенің нәтижесі деуге
әбден болады.
Қабілеттілік нәтижесінің теориялық және ... ... ... ... зор роль атқарады. Ең алдымен қабілеттіліктің
дамуы туралы, ... ... ... салса, кейінірек олардың
көрінуінің ... ... ашып ... ... ... бір іс-әрекетке икемділік деп түсіндіреді. Оның айтуы
бойынша қабілеттілік – жаңа бір іс-әрекетті жеңіл меңгерумен, сонымен қатар
индивидтің бір ... ... ... ... мен қабылдау
тәсілдерін терең меңгере алуы. Оның ... ... ... ...... ... тұқымқуалаушылықтың белгісі болып табылады, яғни, адамның
жүйке, ми ... ... ... болып
табылады. Осыған орай, ғалым «қабілет нышандарының негізінде дами ... өз ... ... ... тек ... негізгі кезеңі, алғы
шарты» деп ... ... ... қабілет пен ептіліктің өзара
байланысы ... роль ... ... Бұл ... ... ... екендігін еске ала отырып, бір ... ... ... ... ... бар екенін білдірсе, қабілеттің қалыптасуы сол ... ... мен ... ... ... іске ... ... қабілетті адамдар арасындағы жеке даралық психологиялық
өзгешелік деп қарастырады. Б.М.Теплов қабілеттілікке анықтама бере ... үш ... ... біріншіден, қабілеттілік бір адамды
екінші адамнан ажыратуға ... ... жеке ... ... ... ... барлық жеке даралық ерекшеліктерді
жатқыза беруге ... тек ... да бір ... ... ... барысында нәтижесі табысқа сәйкес жететін ерекшеліктерді, ... ... ... ... «қабілет» түсінігі адамда бар білім, ептілік
және дағдымен ғана шектеліп қоймайтындығын ... яғни тек ... ... ғана бар деп ... ... ... сол ... білім, дағды
ғана бар деп айтуға болмайды, керісінше, сол ... ... ... ... деп ... ... ... дамуы – бір
жақты ғана болмайды, оның қозғаушы күші қарама-қарсы ойлардың күресі деп
көрсетеді ... ... ... жетілдіре отырып, қабілет тек индивидтің
белсенді іс-әрекетінде ... ... ... аспектісі
ретінде ғана көрсетпей, сонымен қатар психологиялық құрылым ретінде жеке
адамның қабілетке ... ... Оның ... ... ... шығармашылық дамуының көрінуі. Тек білімдердің жинақталуы, әрі ... ... ... ғана ... жаңа ... жасампаздық
әрекет құра алуы деп көрсетеді [5].
В.И.Корюкин өзінің «Шығармашылық әрекеттің приоритеті» атты ... ... ... ... ... ... дамып-
жетілуі – қоғамдық дамудың негізгі факторы деп ... ... ... ... мен ... ... ой ... эмоционалды күйдің пайда болу жағдайы және оның ой
әрекетінің құрылымына әсері туралы ... ... [16] ... қабілет мәселесі туралы айтылатын ... оның ... ... ... ... ... ... іс-
әрекет, соның ішінде қабілет ... ... ... ... ... және ... Оның техникалық даму деңгейіне
байланысты, яғни мәдени жүйедегі қабілет тұқымнан берілмейді. Қабілет жаңа
құрылым жасауды қажетсінеді ... ... ... бір ... істеуге мүмкіншілігі және ол іс-
әрекеттің нәтижелігі болып табылады.
Кеңес психологиясында, ең алдымен, С.Л.Рубинштейн және Б.М.Теплов өз
еңбектерінде ... ... ... ... «дарындылық»
және «талант» ұғымдарына жіктеу жасауға тырысқан [13,15].
А.М.Матюшкин дарындылықты, таланттылықты, творчествоның көрінуімен,
творчестволық адамның ... ... ... ... міндетті түрде байланыстыруды аса қажет деп есептейді.
Қабілет, дарындылық, талант мәселесін шешудің эмпирикалық ... әрі осы ... ... қолданып жүрген оның зерттеу әдістері мен
әдістемелерін ... ... ... Оның айтуы бойынша қабілеттің
детерминациясы – тұқымқуалаушылық пен ортаның сәйкестігі және ... ... ... қабілеттің өзара байланысы – қабілеттің дамуының негізі болып
табылады.
Н.С.Лейтес ... ... ... ... олар ... тартымдылығымен
өзгешеленетін және «еңбектен қанағаттануды сезінетін ... ... ... ... - деп ... [17].
Барлық қабілеттің түрлерінің дамуын қамтамасыз ететін ең негізгі фактор
– іс-әрекет, олай болса, балалардың негізгі ... – ойын ... ... ... ... ... ... дәлелдене
түседі. Баланың айнала қоршаған ортамен өзара әрекеттесуі көбінесе өзі үлгі
тұтатын ... мен ... ... ... ... ... әсері ұшан-теңіз.Сондықтан шығармашыл жеке ... ... ... ... дайындығы жоғары деңгейде
болуы тиіс. Осыған орай мұғалімнің оқу ... ... оқу ... аса ... бола түседі.
Дамудың жас кезеңдері барысында, әсіресе, соның ішінде – ... алғы ... ... ... - ... балалық шақта - өзіне
тән нақты жақтары ... ... бар. ... ... ... тек ... ... ғана аса қажет емес, сондай-ақ оқу-тәрбиелік
әсердің де, жас ... де мәні ... - деп ... ... [17].
Қабілет деп адамның белгілі бір іс-әрекет түріне икемділігін ... ... ... ... ... ... ... адамның бір іс-әрекетке ұйымдасқан түрде бейімделуі және ... етіп ... ... ... белгілі-бір істің нәтижелі
болып орындалуында. Қабілет адамның іс-әрекетінің белгілі-бір түріне ... ... ... ... ... алады. Белгілі-бір істі үздік
орындаудағы мүмкіндік беретін адамның әр түрлі жеке қасиеттерінің ... яғни адам ... ... ... деп ... ... негіз болатын анатомиялық және физиологиялық ерекшелік нышан.
Нышанның табиғи негізі ... ... ... ... бас ... ... клеткалардың қозу, тғжелі сияқты сан қилы әрекеті және олардың
алмасып отыруы. ... ... ... ... ... ... ... қасиеттер жатады. Дарындылық адамның белгілі-
бір іске деген ... ... ... қандай да бір саласында өзін
ерекше қырыннан ... ... ... ... ... ... ... Адамның дарындылығы оның жүйке қабілеттілігінің тума
типіне байланысты ... ... ... ... ... талант деп аталады. Талант ... бір ... ... ... ... ... жағымды
қасиеттерінің өзара байланысты түрде үндесуі. Адам қабілетіндегі ... ... одан әрі ... ... ... ... Бұл адамның ақыл
ойымен іс-әрекетінің ең жоғары дәрежеге көтерілуі. ... ... ... және арнаулы қабілеттерінің жинақталып ерекше нәтижелерге қол
жеткізуі.
Қабілет мәселесіне байланысты әдебиеттерге шолу жасау арқылы ... ... ... ... ... байқауға болады:
- Қабілетті туа біткен және интеллектуалды құбылыс деп ... ... ... жеке адамның құрылымы ретінде, оның
дамуына табиғи және ортаның әсері бар деп қарастыратын жаңа теориялық
концепцияларға енуі де көп ... ... ... негізгі компоненті ретінде жоғары интеллект және творчество
– жеке адамның мүмкіншілігін көрсетуді, ... іске ... ... даму ... ... ... ... негізінде творчестволық потенцияла, оның таным
мотивацияларының ... ... ... ... ... ... жаңа бейне құра алуға
икемділігімен сипатталынатын түсіндірме концепциялары алынады.
- Қабілет – адамның өмір сүру ... ... ... осыған
сәйкес қабілеттің дамуына әлеуметтік орта арнайы жағдайлар құру ... ... ... әсер ... ... ... ... табылады.
Біздің зерттеуімізге өзек болып отырған шығармашылық қабілеттің дамуы
туралы мәселе өз бастауын шығармашылықтың ... ... ... ... ... «шығару», «ойлап табу»
дегенге келіп саяды. Демек жаңа нәрсе ойлап табу, сол арқылы ... ... деп ... ... ... ... ... тарихи-қоғамдық мәні бар, жоғары сападағы жаңалық ашатын іс-
әрекет», — деп ... Ал ... ... ... деп ... ... ... атаған».
Шығармашылық — өте күрделі психологиялық процесс. Ол іс-әрекеттің ... тек ... ғана тән. Ұзақ ... бойы ... барлық
адамның қолынан келе бермейді деп қарастырылып келсе, ... ... ... мұндай дәрежесіне белгілі бір шарттар орындалған
жағдайда кез келген баланы көтеруге ... ... көп ... [24].
Ал «шығармашылық» мәселесін терең зерттеген Я.А.Понамарев оны «даму»
ұғымымен қатар қояды. Өйткені ... ... ... ... ... жаңа ... сапаға көтереді. Бұдан біз «шығармашылық»
ұғымының негізгі белгісі «жаңалық» ... онда ... ... ... әсер ... ... ... бар екенін байқаймыз.
Шығармашылықтың мәні, шығармашылық іс-әрекет туралы әр кезде, ... ... ... ХХ ... ... ... бір философиялық
сөздікте «шығармашылық» деп жаңа нәрсе ойлап табу, жаңалық ашу», - дей келе
– ол әр ... тән ... ... ... ... ... Ал ... тек салыстырмалы түрдегі әрекет» - деген.
Кейін зертеле келе шығармашылыққа берілген анықтама да ... ... ... ... сезімін «жаңалық» сөзі мәндес, астарлас болып
табылғандай. Психологиялық анықтамаларда берілгендей «бұрын болмаған
жаңалық» деу ... ... ... соны ... жаңа жол, ... екенін мойындаған жөн. Ал баланың ашатыны субъективті жаңалық, ол ... ... жаңа ... ... ... ... болмыстың, қозғалыстың, дамудың, бір ... ... ... ... ... ... жеке ... ақыл-
санасында, іс-әрекетінде, ішкі жан-дүниесінде – бәрін де шығармашылықтың
табиғи процестері үздіксіз жүріп ... Және ол ... ... ... ... бір ... ... дамиды. Табиғат ішкі
шығармашылық процестерді өзі басқарады. Ал сыртқы ... ... жеке ... ой ... ... байланысты.
Шығармашылық процесс – үнемі білімдер мен ептіліктерді өз бетімен жаңа
жағдайға өткізу болып табылады, білім неғұрлым өз ... ... ... бұл ... ... ... ... болады.
Шығармашылық — бұл адамның өмір шындығында өзін-өзі ... ... ... ... жол табу үшін адам ... ой түйіп, өздігінен сапалы,
дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі қажет. Адам бойындағы қабілеттерін
дамытып, олардың өшуіне жол бермеу, оның ... ... ... ... ... ... ... - пайда болған ... ... ... ... шешу үшін ... ... ... шығатын жоғары формадағы
ойлау. Ойлау процесінде үстемдік еткенде, шығармашылық елес ... ... пен ... ... ... бола ... ол ... инициативаның міндетті шарты ретінде шығармашылық іс-әрекеті деңгейіне
дейін ... ... – бұл ... ... яғни ол ... да ... жаңа да ғана көрінісін таппай, салыстырмалы жаңаны ашуда да
көрініс табады [19].
Шығармашылық іс-әрекеттің бірнеше ... атап ... ... жаңа ... көре ... ... жататын объектінің құрылымын
көре білу, альтернативті шешімді көре білу және оны ... ... ... ... ... жаңа ... ... басқа танымалы
шешімнің айрықша тәсілін құра білу болып табылады.
Шығармашылықтың дамуында ... ... ... шешу ... ... Бала ... бос ... көп бөлігін
ойынмен өткізеді. Олардың бірқатары шығармашылық қабілеттің дамуына әсер
етуі мүмкін. Біздің ... ... да мәні зор. Ойын ... ... ... ... кез-келген ойын затына
шығармашылық танымдық ... ... ... ... ... ... ... дамытуға болады.
Шығармашылық механизмі туралы айтқанда, бұл шығармашылық қабілетті
зерттеуді өзімен ілестіре жүреді.
Психология ғылымында ... үш ... ... Оның бірі –
қабілет толығымен әлеуметтік орта және тәрбиеге байланысты анықталады.
Біршама дұрыс концепция – ... ... ... Оның ... В.А.Крутецкий, Я.А.Пономарев концепцияларында кез келген адам
белгіл бір нышанмен туылады, дегенмен табиғи күштер мен нышан, ... үшін ... ... ... қажет деп көрсетеді [12,13]. Үшінші
концепция табиғилықтың мәнін жоққа шығармайды, сонымен ... ... ... ... ашып ... Біз ... ... осы
концепцияны басшылыққа ала отырып, мектеп жасына деінгі балалардың бейнелеу
өнері сабақтарын тиімді ұйымдастыру арқылы олардың шығармашылық ... ... ... ... және тағы ... ... ... дамуына
еліктеу объектісі болып табылатын шығармашылық сипаттағы үлгі және жағымды
жағдай жасау әсер етеді деп көрсетеді.
Қабілеттің дамуы мен ... оқу мен ... ... орын ... ... даму ... ... жас ерекшелік
мүмкіншіліктеріне және іс-әрекет сипатына байланысты. Л.С.Выготский өзінің
зерттеулерінде оқу мен тәрбие дамуды ... ... ... ... ... алдында ілгері жүру деп оқу мен тәрбиенің негізгі ролін көрсетті.
Білімдерді меңгерудің екі жолы бар, ... ... ... ... ... Бір жолы жаңа білімді өз ... ... ... іс-әрекеттің белсенді қалыптасуына бағытталған: баланың заттар
арасындағы байланысты ... ... ... ешкімге танымал болмаған
заңдылықтарды көрсету және алдыңғы өнер табыстарына дейінгі жаңа білім.
Екінші жолы – ... ... мен ... ... ... ... ... бағытталған. Бірінші жағдайда шығармашылық продуктивті
процесс туралы айтылады. Шығармашылық өлшемі ситуацияның ... ... ... ... құралдары мен тәсілдеріне, алынған ... ... ... ... ... жолы – жеке адам ... шығармашылық
мүмкіншіліктерін көрсетуге қажетті негізгі жағдай ... ішкі ... ... ... Жеке ... шығармашылық мүмкіншіліктеріне:
шығармашылық процестің ізденіс механизмі, мәселені айқындауға ... өзі, ... ... ... ... ойлауды өзіндік
реттеу жатады. Мұның бәрі де қиял бейнелерінен туындайтындығы белгілі. ... ... ... ... – шығармашылық тапсырмаларды шешу
қиялдың негізінен жасалады. ... ... ... бала үшін ... ... ... әлі жеткіліксіз болғандықтан, таңқаларлық әрі өткір ойлы
және күтпеген ... ... ... ... қолдана алады.
Шығармашылық қабілеттің даму мәселесін ғылыми тұрғыда зерттеу барысында
көптеген еңбектерден аңғарғанымыз, ... ... ... ең ... ... 3-5 жас деп ... үрдісінде балалардың шығармашылық қабілеттілігінің дамуына жағдай
жасау – мемлекеттік білім беру ... ... іске ... құралы.
Ж.Аймауытов өз еңбектерінде «жақсы қойылған сұрау, жақсы жауап тілейді»
дей отырып, балалардың шығармашылық қабілетін ... ... ... мен ... сұраулар қойылса, соған сәйкес бала ... әрі ... ... ... ... дәлелдейді. «Оқыту
адамдардың табиғатына қарай болсын» деп ... ойы бар бала ... ... ... ... орай ... беру – баланың білімді
тез әрі жеңіл меңгеруіне, қабілеттің ақындылығына себепші болады.
Балалар психологиясында ... жас ... ... ...... тәлім-тәрбиелік іс-әрекеттерді ұйымдастыру
мәселелеріндегі толғантатын жәйт.
Еліміздің болашақ елеулі азаматын, кәсіби шығармашылық ... ... ... жеке ... ... ... дейінгі кездегі оқу - тәрбие
үрдісін тиімді ұйымдастырудың алатын орны ... ... ... ... ... ... ... жандануына жол ашу, жағдай жасау
керектігі жайында ғұлама психолог – педагог ғалымдардың еңбектерінде ... ... ... және ... әдебиеттерді талдау нәтижесінде
қабілеттің жалпы құрылымы ... ... ... ... ... ... мен ... психологиялық
шығармашылық аумағындағы зерттеулер белсенділік байқалуда. Өйткені қоғамдық
тәжірибе шығармашылық жетістік тұлғалық емес, ... ... ... мойындап, психология-педагогикалық ойларды осы проблемаға назар
аударуына мәжбүр етті.
Шығармашылық психологиясының негізгі міндеті ... ... ... ... механизмдері мен заңдылықтарын ашу.
Креативтілік – ағылшынның ... ... ... ... мағынаны береді.
|д а|
|м у|
|д ы|
|ң |
|ж а|
|ғ д|
|а й|
|л а|
|р ы|
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... ... ... даму ... мен негізі ретінде қарастырылады
(Н.В. Кипиани, А.М.Матюшкин, Я.А. Пономарев, И.Н. Семенов және т.б.). ... ... ... ... (Н.Г. ... ... В.С. ... В.Н. Пушкин, О.К. Тихомиров, Э.Г. Юдин және т.б.)
[20].
Қазіргі ғылыми зерттеулер тұлғада шығармашылықты ... бұл ... ... ... ... ... эмоциялық сферасы
қалыптасады, ойлауы ... ... ... және ... бала ... бастайды. Сабақтағы шығармашылық ... ... ... ... бұл өз ... қайырымдылықты, қиялды, образдық
– ассосиациялық ойлауды, есті ... ... ... ... ішкі ... ... ... болады.
Шығармашылық, шығармашылық қабілеттер және олардың дамуы адамзаттың
мәңгі ... бір ... ... ... ... даму тарихында
бұл мәселе әртүрлі мектептердің және бағыттардың зерттеушілерінің назарын
өзіне аударып келеді. Ерте кезде – ақ ... ... ... және адам ... ... қаншалықты екенін анықтауға ұмтылды (
Платон, Аристотель, Ф.Аквинский, И.Кант). Орыс философиясында ... ... бірі ... ... ... В.Н.Лосский,
И.А.Бердяев) [21].
Шығармашылық психологиясындағы креативтілік атауымен белгілі ... ... Дж. ... С. Медник, В. Смит, К. Тейлор, Е. Торренс,
Х. Трик, М. Уоллах, Д. ... және тағы ... ... ... ... Н.Т. Алексеев, С.М. Бернштейн, А.Н. Лук, Я.А. Пономарев, Н.Г.
Фролов, Э.Г. ... М.Г. ... ... ... ... ... зерттеудің қорытындылары айтарлықтай нәтижелі болмады. Шетел
зерттеулерінің ... ... ... мен ... ... ... ... Р. Холлменн былай дейді: «Креативтілік жаңа ... ... ... ағыны (Маккеллар), жаңа байланыстар табу қабілеті
(Кюби), жаңа қарым-қатынастардың пайда ... ... жаңа ... ... ... ... және оларды білуге қабілеті (Лассуэль),
жаңа шешімдерге әкелетін ақыл-ой іс-әрекеті (Жерар), жаңа ұғымға тәжірибені
көшіру (Тейлор), жаңа ... ... ... ... көптеген зерттеушілер креативтіліктің ... ... ... ... ... ... ... Дж. Гилфорд
креативтілік пен шығармашылық потенциалды табысты шығармашылық ... ... ... мен басқа ерекшеліктерінің жиынтығы тәрізді
анықталуы мүмкін деп есептейді.
Креативтіліктің жаратылысын қарастыру оны ... ... ... ... ... ... оларды бағытталуына сәйкес
үлкен екі топқа біріктіруге болады.
Бірінші топқа жалпы ... ... ... ... (Д.Б. Богоявленская, 1983; К. Дункер, 1965;
А.Я. ... 1976; С.Л. ... 1941; О.К. ... 1969 ... Бұл ... ... ... психологиясының методологиялық
негіздерін, оның ... мен ... ... ... ... ... жалпы психологиялық теорияны құру
мәселесі (Б.Ф. ... Я.А. ... О.К. ... ... ... ... ... әлеуметтік тұрғыдан маңызды
қорытындысын біртұтас ете алу қабілеті шұғыл ... ... ... ... ... ... іс-әрекетке қабілеттіліктің тұлғалық мінезін
сипаттау мен анықтауға ... ... ... сараптамалық-эмпирикалық зерттеу құрайды.
Пәндік-процессуалдық деңгейге қатысты қазіргі заман және шетел
шығармашылық психологиясында шығармашылық ... ... ... ... (мәселенің пайда болуы, инкубация, интуитивті шешім қабылдау,
идеяларды жүзеге асыру, верификация). Оның орталық ... ... ... ... (А.В. ... А. ... А.Н. Лук, В.А. Моляко, Я.А.
Пономарев, Т. Рибо, Р. Уоллес, П.М. ... және т.б.). Е. ... ... ... ... ... пайда болуы және қалыптасуымен байланысты туындаған мәселеге
деген сезімталдықтың пайда болуы ретінде анықтайды (Е. ... ... және ... ... ... шығармашылық детерминанттарында зерттеулер жүргізілуде (В.П.
Карцев, Р. Пиви, Б. Холлеран, В.Л. ... Ф. ... М.Г. ... және
т.б.). Ұйымдастыру мәселесі бойынша жұмыстар, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... бар (Ч.М. Гаджиев, В.П. Карцев, М.Г. Ярошевский және ... – жаңа өнім ... ... ... ... ... ... ғалымдар таласы әлі де жалғасуда (К. Тейлор, В.А.
Терехов, О.К. Тихомиров және т.б.). ... ... ... ... ... ... ... (Р. Арнгейм, А.В. Брушлинский,
В.А. Моляко, В.Н. ... Р. ... П.М. ... және т.б.). Бұл ... Р. Арнгеймнің еңбектерінде айқын көрінеді. Ол ... ... ... ... ... ... болмайды... Креативтілік – бұл білім,
әрекет және тілектердің толық ашылуы».
Психологиядағы эвристика ... ... ... ... ... ... жаңа ... эвристикалық іс-әрекет деген атауға ие жаңа дүние анықталады»
деген пікірге келді.
ХХ жүзжылдықтың соңында психология мен ... ... ... ... жинақталды. Бірақ, жаңа білімге енгізіп, жетілдіру үшін,
барлық ақпараттық материалдар өз кезегінде мағыналылықты, жүйелілікті қажет
етеді. Бұндай жаңа ... ... ... ... ... ... белгілері мен сапасы, шығармашылықтың пайда болуының
механизмдері мен ... ... ... ... мен оның ... ... ... өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық|
| |қабілетін дамыту мүмкіндіктері ... ... ... даму сол ... ... адамдарының шығармашылық потенциалына енгізе отырып қоғамның жаңа
талап-тілектерін, жаңа әлеуметтік сұраныстарды қамтамасыз ету үшіншығармалы
ойлаушы, ... жеке ... ... стандартты емес шешім қабылдауға
бейім ұрпақтарды тәрбиелеу қажеттілігі бүгінде аса маңызды болып отыр.
Қазақстан ... орта ... ... ... - бұл адамның өмір шындығында өзін-өзі ұмтылуы, ... ... жол табу үшін адам ... ой ... ... сапалы, дәлелді
шешімдер қабылдай білуге үйренуі керек.
Адам бойындағы қабілеттерді ... ... ... жол ... ... ... нығайтып, өзін-өзі табуына көмектеседі. Өйткені адам туынды
ғана емес, тудырушы, жаратушы да. Ол ... ... ... ... жол ... ... Адам ... жетілдіруге де, сонымен қатар
өзінен-өзі жойылуға да қабілетті ... ... өз ... ... ... тереңде жатқан талап-тілектерін, қабілеттерін
дамыту, сол арқылы оған толыққанды өмір сүру үшін жаңа ... күш ... ең ... ... ... ... ... потенциалдың дамуы балалардың жас ерекшеліктеріне
байланысты жүзеге асады. ... ... ... ... бұл ... қызығуларын ескеріп құрылады.
Мектеп жасына дейінгі балалардың қызығулары заттық әлеммен байланысты.
Оларға тән жағдай үлкендерге бағдарлану, яғни оларға ... ... ... ерекшеліктері педагог үшін мықты дамыту құралы ... ... ... балалардың шығармашылық және интеллектуалды даму деңгейлері
жоғарылап қана қоймайды, әрі ... ... ... өзгерістер
де жүзеге асырылады.
Бүгінгі күннің негізгі бір талабы – білімді адамнан әлемнің бүтіндей
бейнесін қабылдай алатын ... ... ... ... көп ... жақтарын шығармашылық таным негізінде
көре білу қабілетін дамыту, ... ... ... ... ... ... ... психологияның маңызды мәселелерінің
бірі деп білеміз. Педагогикалық психология тұрғысынан ... ... ... ... бір аспектісі шығармашылық қабілет мәселесі аса
мәнді сұрақтардың бірі.
Шығармашылық қабілетті зерттеу проблемасына іс-әрекеттік ... ... ... бүтіндей жүйеде қарастыратын Л.С.Выготский, А.Н.Леонтьев,
С.Л.Рубинштейннің концепциялары, творчествоның мәнін түсіну үшін ... оның ... ... ... ... ықпалда қарастыратын
Н.И.Непомнящаяның концепциясы, творчество психологиясында жиі ... ... ... ... тағы ... ... когнитивті және жеке бастық аспектілерін арақатыстыру концпциялары,
К.Роджерс, ... ... тағы ... ... жеке ... ... дейтін гуманистік ықпалдары біздің зерттеулерімізге негіз
болды.
Оқу іс-әрекеті баланың тек өзінің барлық күштерін ... ... ... етіп қоймайды, сондай-ақ оны жан-жақты етіп қалыптастырады.
Қабілеттердің дамуы мен қалыптасуына оқу мен тәрбие ерекше орын ... ... ... стихиялы қалыптаса береді, дегенмен одан
көп уақыт пен өте көп күш ... ... ... ... мен ... даму барысын жылдамдатады, іс-әрекет механизміндегі қажет ... ... ... ... ... бала ... екі ... табиғи және қоғамдық болмыс жағдайларында теориялық және
практикалық ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтары туралы ілім және қабілеттіліктің дамуын
қамтамасыз етеді. Қабілеттің қалыптасуы үшін ең негізгі роль ... ... ... ... ... ... Мұндай тәсілдер
болашақта жалпыланып, қабілеттің бір бөлігі бола бастайды.
Қоғамда, айналамыздағы ортада болып ... ... ... ... бар, ... ... соны әрі ... шешім
қабылдайтын жеке тұлғаның алдына үлкен талаптар ... ... ... ... және оны ... – бүгінгі таңдағы
көкейтесті мәселелердің ... ...... ... көзі. Адам
баласының сөйлей бастаған кезінен бастап, бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... бүкіл халықтық, жалпы және
жеке адамның шығармашылығы арқылы келдік. Әр жаңа ... ... ... қол жеткен жетістіктерін меңгеріп қана қоймай, өз ... ... жаңа ... ... ... ... ... салада
таңғажайып табыстарға қол жеткізеді.
Қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... жету, мәселелерді дәстүрлі емес және
сапалы шешетін, қоғамның жылдам ырғақпен ... ... ... тез ... ... ... қажет. Қоғамның жеке ... ... ... ... неғұрлым табанды болса, соғұрлым
шығармашылық мәселелердің стимулын және жағдайын, оның шығу ... ... ... ... ... ... беру стратегиясы барлық балаларға өз таланттарын және
шығармашылық талаптарын, жеке жоспарларын іске ... ... ... жеке ... ... хабардар болып, оларды
үздіксіз дамытып «арттырулары» қажет. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... байланысты ойлау қабілеттерін дамыту
өзекті мәселе.
Негізгі құндылықтарды білмей, балалар жалған, күмәнды ... ... ... ... ... мақсаты өсіп келе ... ... ... ... ... Шығармашылық – бұл осы мақсатты тиімді
іске асырушы ... ... ... креативтілік болып табылады.
Психологиялық зерттеулерде креативтілік ұғымы ... жеке және ... ... ... шеше ... қабілеті бір тума ... және ... шеше білу ... ... ... жеке және тұлғалық ерекшеліктерімен көптеген
тұлғаларға тән үрдіс және кешен деп қарастыру қажет.
2011-2020 ... ... ... ... ... ... ... берудің негізгі міндеті – білімдік шоғырланудан
нәтижеге бағытталған құзыреттілік тұрғыға көшу деп ... [3]. ... ... ... ... ... ... жаңа бағыттары
қарастырылуда.
Мектепке дейінгі білім жаңа ... ... ... ... ... ... ... оның бойында түйінді құзыреттіліктерді
қалыптастыру міндетін шешуге бағытталған. ... ... ... ... ... ... мақсаттарды стандарттау, білім
берудің бағыты тұлғаның құзыретін жалпы дамыту және жеке ... ... ... ... айқындалып отыр.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011 –2020 жылдарға
арналған мемлекеттік бағдарламасы «Мазмұнды жаңарту, ... ... 2015 ... ... ... ... ... салаларына сəйкес 5 оқу
бағдарламасын ... ... ... оқу ... үшін оқу-
əдістемелік кешендер əзірленеді (жыл сайын 5 бірліктен, барлығы ... ... ... ... ... тұлғаны дамытуға, оның әлеуетін
анықтауға, ... ... ... ... ... ... ізгіліктік философия, психология және ... ... ... ... ... ... Аталған жүйе адамды
субъект, өз өмірін жасаушы қалыптастыруға мүмкіндік береді; ... ... ... ... ... ... және т.б.)
жауапкершілікпен жүзеге асыруға үйретеді. Адамзат баласының алға қарай
сатылап ... ... әр ... ... жаңашылдығына, жаңаны
ойлап табуына, шығармашылық болмысына ... ... ... ... – ақ ... ... және қазіргі күнге дейін түбіне
жеткен жоқ. Берілген ... ... ... ... жаңа
дүниенің туындысы деп қарастырып, шығармашылық ... ... ... ... ... теориялық таным деңгейінде,
ойлаудың жоғары сатысында іске асатындығы ... ... ... ... ... ... Г.Нұрышева т.б. ғалымдардың
еңбектерінде, адамның ақиқат өмірдегі өзін-өзі тануға ... ... ... жаңа ... сапаларының көрінуі деп тұжырымдалған.
Оның ішінде В.Бердяев адамның шығармашылық дамуы іс-әрекет арқылы өзін-өзі
тануы, ... ... ... түсіндіреді. ... ... ... анықтайды «...... бұл практикалық және ойлау
қызметі, керемет әрі ... ... ... жаңа ... заңдылықтарды, сондай-ақ зерттеу әдістерін анықтау осы
қызметтің нәтижесі болып табылады. Бұл ... ... атап өту ... тарихи жағынан алғанда жаңа болып келсе, жаңалық обективті ... ... ... ... ал егер ол ... үшін ғана жаңа болса,
жаңалық ... әрі ... ... ие ... ... ... шығармашылық процестің объективтілігін бөліп көрсетеді. Біз
шығармашылық, адамның процесс барысында қоғамдық маңызы бар ... ... ... ... жасап шығаратын қызметі деген жалпыға танымал
көзқарасты қолдаймыз. Шығармашылықтың мәні жаңаны, озатты, ... білу деп ... ... ... ... ойымызша жаңаны көру,
іздестіруге түркі болады, ал ... ... ... ... ... ... өнімді қызмет деген ұғыммен келісе
отырып, сонымен қатар біз ... ... ... ... ... ... де ... әр жасампаздығының өзіндік ерекшелігі болды деп
есептейміз.
Қабілеттің табиғаты мен шығу тегі туралы екі түрлі ... ... бірі (Р. ... ... басталады) қабілеттіліктің туғаннан
пайда болатынын сипаттап, бұл ақылдың қасиеті деп түсіндіреді [6]. Басқасы
(Дж.Локк және оның ... өз ... ... ... ... тезистен шығады. Біз ғалымдардың пікірінен қабілетті дамытуда іс
-әрекет пен тәрбие беруде шешуші ... тану ... деп ... бірақ
олардың табиғи негіздерін бағаламауға болмайды, әр топтағы балалардың
қабілетін дамытуға байланысты ... іс- ... ... және оның
дарындылығының табиғи ерекшеліктерінің өзіндік ... ... ... ... ... ... тиімді қолдану педагогтар мен ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың маңызды шарты ересек топтағы
балалардың өздерінің мотивациясының болуы керек. Бұл ... ... және ... ... ... ... балалардың адамзат
мәселелеріне қызығушылығының ... ... ... ... ... ... топтағы балалардың белгілі бір дәрежедегі санының оқу сабағы
мен сабақтан тыс уақытта педагогикалық ... ... ... ... орай, біз шығармашылық еңбек әрекетінің мәнін интегративті
шебер әрекет (А.М. Новиков) деген түсінікпен байланыстырдық. «Бәрін істей
алу ... не? Бұл ... ... адамның өз бетімен
жағдаятта бағдарланатынын, оны тани ... ... ... ... ... ... объективті заңдар мен жағдайларға сәйкес әрекеттің мақсатын
дұрыс анықтай алатынын, қалыптасқан жағдайға, ... сай ... ... мен ... анықтай алатынын, еңбек ету барысында оларды
жетілдіріп, түпкі мақсатына қол ... ... ... ... ... ... ... жалпы, тұтас, психологиялық сызбасын келтіріп
отырмыз. Барлық аталған компоненттер бірлігінен тұратын осындай іс-әрекетті
шартты түрде ... ... деп ... айтуынша, шығармашылық тетігінің белгілі бір өзара
әсерлесу ... бар ... ... әсерлесу. Іс - ... ... ... интуитивті механизм шығармашылық негізі ... ... бір ... ... ... ... сәйкес келе
отырып, тура өнім деп аталады, ал екіншісі ... ... ... ... ойдан бөлек алынғандықтан, қосымша өнім деп ... ... іс ... ... деп ... ... шешімнің
ерекшеліктері сезімдік бейне, қабылдау тұтастығы және санадан тыс нәтижені
алу ... ... ... психолог және педагогтар (Б.В. Асафьев, Л.А. Венгер,
Н.А. ... Л.С. ... А.В. ... Д.Б. ... Н.Н.
Поддьяков, Б.М. Теплов және т.б.) шығармашылықты баланың тұлғалық сапасы,
әрбір ... ... ... ... ... іс-әрекеті, өзіндік
құндылығы ретінде қарастырды [22].
Мектеп жасына дейінгі балаларға талант бастапқы кезеңнен – ақ ... ... ... ... баулудың маңызды уақыты. Көркем өнер мен
бейнелеу ... бұл ... ... және мінез-құлықты тәрбиелеудің құралы
рөлінде болады. Көркем өнер мен бейнелеу өнері бала ішкі ... ... және ... ... ... ... ... Көркем
өнер мен бейнелеу өнері адамзаттың жеке қасиеттерінде оның ... ... ... болып табылады.
Баланың шығармашылығын дамытатын тәрбиеші өзі шығармашылықпен жұмыс
жасауы керек.
Баланың шығармашылық қабілетін дамыту ... ... ... ... ... ... ... барысында жаңа технология
элементтерін пайдалану ... Бұл ... ... ... алмаудың
жолдарын қарастырып, төмендегі тәсілдерді тиімді ... ... Бала ... ... тіл ... көңіл бөлу;
- Білімін қосымша әдебиеттермен толықтыру;
- Бейнелеу ... ... ... Жылы ... ... ... қолыңнан келеді», «сенің болашағың зор»-
деп, үнемі балаға шабыт беріп ... ... ... ... ... ... Оны шешу үшін ... оқыту мазмұны жаңартылып, әдіс-тәсілдің озығы өмірге келуі, олар
әрбір ... жеке ... ... ... ... ... ... болып ұйымдастырылуы қажет. Сонда ғана
өз өміріне өзгеріс енгізе алатын, өз бетінше өмір сүру ... ... ... тәрбиеленіп шығады.
Қазіргі таңда шығармашылық тапсырмалар әр ұйымдастырылған оқу іс ... ... ... ... Ал қазір дәстүрлі және
шығармашылық бағытта ұйымдастырылған оқу іс - ... ... 1. ... сабақтың ерекшеліктері
|Дәстүрлі сабақ ... ... ... ... ... ... ... ... ... жаңа ... |А) ... ... ... жаңа |
|беру; ... ... ... ... бала үшін: жаңа білімді меңгеру. |ұйымдастыру; |
| |ә) бала ... ... ... |
| ... табу ... ... түрі |Сабақтағы іс-әрекет түрі ... ... ... жаңа ... |А) ... ... баланың шығармашылық|
|түсіндіру; ... ... ... бала ... жаңа ... тыңдау, |ә) бала үшін: жаңа нысанды зерттеу, |
|есте ... ... ... ... ... ... бойынша өтілуге |Сабақ құрылымы жағдайға байланысты |
|міндетті. ... ... ... ... ... көзқарас — жоспарда |Сабақ тақырыбына көзқарас — мәселеге |
|баяндалған идеяға негізделген бір |мамандардың түрлі ... ... | ... ... педагог қауымының алдындағы үлкен мақсат: өмірдің
барлық саласындағы белсенді, шығармашылық іс — әрекетіне қабілетті, ... ... ... ... ... ... ... сан алуан қиындықты
шеше білу тек шығармашыл адамның ... ... ... ... ... ... ... сезімталдық сияқты қасиеттер мен қатар ерекше
ой қызметі, қайшылықтарды түсіну, заңдылықтарды анықтау, шығармашылыққа
деген ... болу ... ... қабілетін дамыту үшін бірнеше шарт орындалу тиіс.
Олар:
1. Шығармашылық қабілетін дамытуды ерте ... ... ... ... түрде шығармашылық әрекет жағдайында болуы;
3. Ойлау мүмкіндігінің ең жоғарғы деңгейіне жету;
4. Баланың шығармашылық ... ... ... туғызу;
Баланың шығармашылық іс — әрекетіне жағдай туғызу дегеніміз — баланы
ойлай білуге үйрету екені сөзсіз. ... ... ... талап
етпес бұрын, оны ... ... жөн. ... зейінін, есін, қиялын,
интеллектісін дамыта отырып, ойлау қабілетін, шығармашылық іс — әрекетін
жоғары деңгейде көтеруге болады.
Шығармашылық ... ... ... ... ... ... еңбегіне,
қандай қиын болса да, шығармашылықпен қарайтын ... жиі ... ... іске асу ... көп ретте материалдық, моральдік,
танымдық факторларға байланысты. Жеке ... ... ... ... іс-әрекет – бұл өзінің жеке тұлғалық қасиетін
тереңірек, жаңа қырынан көрсете білу. ... да ... ... ... ... ... ... болса, бүгінгі таңда
шығармашылықтың философиялық-әлеуметтік теориясын жасауға баса мән ... бар ... ... та бар. ... ... ... белсенділікті көрсетудің амалы. Шын мәнінде таным ... ... ... ол ... мүмкіншілікті кең көлемде
көрсете алмайды. Тек ... ... ғана ... ... ауқымын толық аша алады. ... ... ... ғана адам ... ... ... шығармашылық сипатқа ие
болады. Бұдан біз табиғатында ... ... ... ... ол
жеке бастың жан дүниесімен шектелмейді, оның нәтижесі ... ... ... және ... ... ... орын
алады, ол танымдық және практикалық іс-әрекетті қамтиды. Шығармашылықтың
әлеуметтік жағын қарастыра отырып, сонымен ... жеке ... ... ... ... ... оның біліктілігін естен шығармаған
жөн. Шығармашылық үрдістің, ішкі механизмін ... ... ... мүмкіншілігінің мәнін түсінуге көмектеседі.
Белгілі философ Ә.Нысанбаев адамның шығармашылық мүмкіндігін оятудың
маңызының зор екенін көрсете ... ... үш ... ... ... ... ... жекелеген қызмет түрлерін ғана
емес, өндірістің ... ... ... ... ... әрбір жұмыс
орнындағы адам шығармашылықпен ... ... ... болып, оған
жауапкершілікпен қарауы керек. Екіншіден, жұмысқа барлық уақытта да еңбекке
қанағаттану сезіміне байланысты ... ... ... ... толған
адамның еңбегі де сапалы болады. Үшіншіден, шығармашылықпен еңбек ... ... ... ... Шын мәнінде, өзіне сеніп
тапсырылған техниканың еңбек операцияларын, ... ... ... ... ... ... ат салыспау мүмкін емес. Бұдан шығатын
қорытынды адамның ... ... ... кедергі болатын
қайшылықтардан арылудың құралы, оның толық және сенімді ақпарат алып ... ... ... ғана бұл ... ... ... ... оятуға, сөйтіп тұлға ретінде ... ... ... ... жұмыс істеуіне мүдделілігін арттыруға бағыттайды. ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Ғалымның пікіріне қосыла отырып, мектеп жасына дейінгі балалардың
шығармашылық іс-әрекетін қалыптастыру, олардың жас ... ... ... ... ... ғана мүмкін болады деп ... ... ... жасына дейінгі бала үшін еңбек шығармашылығы
ойында, еңбекте, оқудағы ... ... ... Осы ... болса да мектеп жасына дейінгі бала аса ... ... ... ... ... ... өз еңбегіне қанағаттану
сезімі оның сабақтағы материалды меңгеруіне байланысты болады. ... ... ... ... Оған ... ... ... өз шығармашылығымен еркін тақырыпқа құрастырған ертегілерінен,
мәтін мазмұнына сәйкес қиялы ... ... ... өткен тақырыпқа
ұқсас өлең, тақпақ айтып беруінен, логикалық тапсырмаларды ... ... ... ... ... айтып беруінен,
жұмбақтарды шешуден көруге болады.
Әр тәрбиешінің ... ... ... ... ... тәрбие беріп
қана қоймай, әр баланың «менін» ашу. Сол «менді» шығармашылық тұлғаға
айналдыру. ... ... ... ең ... – жақсы тәрбиеленген адам.
Сәбиді жоғары деңгейдегі білім мен адамгершілікке ... ... ... асыл ... ... ... ... тәрбиеші бала
болмысын, жүзін көріп түзелер айна ... Бала ... ... ... ... ... ... қабілетті, жауапкершілік сезімді, жаңа
технологияны толық менгерген, өз ісінің ... ... ... ... ... үшін:
1. Тәрбиеші білімін ұдайы жетілдіріп, кәсіби шеберлігін шыңдауы тиіс.
2. Бала білімі мен қабілетіне сеніммен қарау керек.
3. Баланы ақпарат, жаңалықпен қамтамасыз етіп ... ... ... ... байланыс орнағаны жөн.
5. Баланы өмірге бейімдеуде дәл, дұрыс бағыт беріп, жеке ерекшелігіне
көңіл ... ... мен ... егіз ... бір сәт те ... ... жөн, ... ғана сапалы білім мен саналы тәрбиеге қол жеткізуге болады. Ол
жайлы Әл – Фараби: ... ең ... ... ... ... ... ... тәрбиесіз берілген білім – адамзаттың  қас жауы, ол келешекте оның
барлық өміріне апат ... ... ... ... кезден бастап шығармашылық ойлауға,
қалыптан тыс ... ... ... ... ... ... ... керек. Шығармашылық — бүкіл тірішіліктің ... Адам ... ... кезінен бастап, бүгінгі күнге дейін жеткен жетістіктері
шығармашылықтың нәтижесі. ... ... ... және жеке адамның
шығармашылығы арқылы келдік. Әр жаңа ... ... ... ұрпақтың қол
жеткен жетістіктерін меңгеріп қана ... өз ... ... жаңа ... ... ... отырып, барлық салада
таңғажайып табыстарға қол жеткізеді [21].
Ал ... ... ... ... ... ... басты нысана болып, керісінше, балада шығармашылық
қабілеттің болмауы үлкен проблема саналып, ойландыруы тиісті деп ойлаймыз.
Себебі өмірдегі сан ... ... шешу тек ... ... ... ... Тек ... қана қандай түрде, қандай деңгейде
болмасын адамға өмірдің мәнін түсінуге, бақытын сезінуге мүмкіндік әпереді.
Мұндай күрделі мәселені ... ... ... беру ... ... ... ... метепке дейінгі оқыту мен тәрбиенің орны ерекше.
Баланың шығармашылық қабілеттерін ... ... ... ... мен ... ... өте ертеден зерттеліп
келеді. Шығармашылық әлемдік мәдениеттің барлық дәуіріндегі ойшылдардың
назарында ... ... ... жасауға деген көптеген
ізденістердің болғандығынан байқауға болады. Бұл әрекеттер өзінің логикалық
шегіне жеткен деп ... ... ... ... ... ... бүгінгі күн талаптарынан туындаған, озық қоғамға лайықты
жаңа сана, рухани сапа қалыптастыру және ... тың ... мен ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың қабілеттері екі түрлі әрекетте дамиды.
Біріншіден, кез келген бала оқу әрекетінде адамзат ... осы ... ... ... ... ... кез ... бала
шығармашылық әрекеттер орындау арқылы өзінің ішкі мүмкіндіктерін дамытады.
Оқу ... ... ... ... ол ... ... өз ... жүзеге асыруына бағытталған жаңа ... ... ... ... ... ... ... жасайды.
Біздің ойымызша, бүгінгі мектеп жасына дейінгі балалардың кез келгені
шығармашылық тапсырмалар шешуді ... ... ... Тек ол ... ... шебер ұйымдастырушылық қажет.
Осыған орай, бейнелеу өнері сабақтарындағы білім мазмұнында баланың
шығармашылық қабілеттерінің дамуы басты нысана болып ... ... ... ... басқа өздігінен бақылау жүргізу,
қарапайым ... ... ... ... ... ... ... шығару, жалпыны жекелей қолдану т.б. сияқты оқушыны іскерлікке,
дербестікке баулитын, ойына ... ... ... жетелейтін,
өздігінен ізденіске салатын, айналадағы дүниемен қарым-қатынысқа түсіретін,
«жаңалық ашып», оның нәтижесінің ... ... ... ... ... қызықты тапсырмалар тұрақты жүргізіліп отырылуы біз
көтеріп отырған мәселені нәтижелі ... ... ... ... тұлғада шығармашылықты дамыту бұл жалпы
дамуға қайталанбас ықпал ... ... ... ... ... жетіледі, әсемдікке, өнерде және өмірде бала сезімтал
бола бастайды. ... ... ... ... ... ... бұл өз ... қайырымдылықты, қиялды, образдық
– ассосиациялық ойлауды, есті белсендіріп, байқампаздықты, интуицияны
тәрбиелеп, баланың ішкі әлемін ... ... ... ... ... және ... ... адамзаттың
мәңгі мәселелерінің бір қатарына жатады. Ғылыми білімдердің даму ... ... ... мектептердің және бағыттардың зерттеушілерінің назарын
өзіне аударып келеді. Ерте кезде – ақ ... ... ... және адам ... ... қаншалықты екенін анықтауға ұмтылды (
Платон, Аристотель, Ф.Аквинский, И.Кант). Орыс философиясында ... ... бірі ... ... ... В.Н.Лосский,
И.А.Бердяев).
Психология ғылымындағы креативтілікке арналған талдаулар (анализдер)
жеткілікті түрде қарама-қайшылықты суреттейді ... ... ... ... ... және адамның шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... түсінігінің мәніне жақын келетін «шығармашылық қабілеттер»,
«шығармашылық белсенділік»; синоним ретінде жиі ... ... ... ... ... ... және
В.А.Терехов креативтілік деп адамның ойлау ... ... ... және ... ... ... тәсілдерін табу, тануға және
таңқалуға қабілеттілік жаңаны ашуға ұмтылу, дербестілік және ... ... ... Г.В.Ожиганова және А.В.Гаврилин креативтілікті
жеке тұлғаның ақиқаттағы қажеттіліктерін ізденістік қайта жасау қатынасы
деп қарастырады. ... ... ... белсенділігі қоршаған ортамен
белсенді әрекеттесу кезінде көрінеді. Р.Стернберг және Любата креактивтілік
өмірге қатынас, қабілеттілік және ... ... ғана ... ... ... ұстаным дейді. С.Ю.Канн креативтілікті ... ... ... және жеке тұлғаның интегралды сапасы
болып табылатын, құрамалы білім деп ... ... және ... жеке тұлғаның шығармашылық потенциялын құрайшы ой комплексі
және жеке ерекшеліктері деп қарастырады.; Н.С.Лейтес және ... ақыл ... ... ... ... бірі ... қатыстыра отырып қайта жасау.
Шығармашылық - белгілі бір ... бар, және ... ... ... ... ... субъективті жаңа нәрсе жасап шығаруға
келтіру үрдісі.
Шығармашылық әрекет - нәтижесінде ... ... ... ... ... формасы.
Шығармашылық белсенділік - коршаған ортамен әрекеттестік негізінде
өзіндік шығарушылық және дамытушылық.
Көптеген ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған (А.В. Запорожец, В.С. Мухина,
Т.В. Назарова, Р. Арнхейм, Д.Н. Узнардзе, В.А. Леквин, С.А. ... ... Т.С. ... ... ... маңыздырақ: «бейнелеу
әрекеті – бұл өмірден алатын әсерлердің кескініне ғана бағытталмаған,
сонымен қатар ... өз ... ... ... көркем –
шығармашыл әрекет» [23]. ... ... ... ... ... әркеті» «сурет салу», «көркем – бейнелеу өнерімен ... ... ... ... ... жиі ... Кез – ... құрылымдық компоненттері міндетті түрде мақсат тәсілдер нәтиже
үрдістің өзі болып табылады. Егер сурет салуды осы ... ... ... оның ... яғни ... ... ... – бейнелеу өнері сабағының мақсаты да көркем образдық
тәсілдерімен ... ... ... ... ... жағдайда «бейнелеу
әрекеті ұғымы, бірінші жағдайда ... ... ... ... ...... Берілген дәйектемені мақұлдап ойды тұжырымды етіп айтып
бейнелеу әрекетін анықтап, оның ... ... ... ... ... «ойлап тапқыштық» күрделі мағыналы сөзге этимологиялық талдау жасадық.
Этимологиялық талдау негізінде келесі анықтамалар қалыптасты: бейнелеу
әрекеті – бұл ... ... ... қабылдау, ойлау, пікір, эмоция
(сезім) және айналасындағы әлемнің санада қалыптасқан субъективті ... ... осы ішкі ... ... модельдер туындысы
болады.
Кеңістікте образ моделін ... ... ... ... ... ... Адамның айқынды нәтижеге қол жеткізуі мазмұнды тәсілдерді
жүйелі түрде қолдана білулері ... ... ... ... ... ... ... қатар
практикаклық әрекеттер мазмұнды тәсілдер ретінде қолданылады.
Бейнелеу әрекеті теориялық тұрғыдан қорытындылай келе, шығармашылық
әрекеттің бірі ... ... ... дамуы) сонымен қатар олардың
ерекшеліктерін дәлелдеп және анықтау аспектілері ... ... ... ... бейнелеу өнерін оқыту төмендегідей
құрылады:
1. Мінездемелік және жеке ерекшеліктерін анықтау:
- тума талабын, жеке ... ... ... белсенлік, эмоциялық, көпшілдік, позитивтілік, бірге ізденушілік және
т.б. мотивтермен бағыттарды ... ... ... ... ... мүшелерін байыту мақсатында сезім мүшелерін ... ...... дәм сезу ... иіс ... ... қабылдау, перцепцияны дамыту. Жеке белгілерін ажырата білу, елестету,
ақпараттық – ... ... ... ... ... ойлауды дамыту: аналитикалық, синтетикалық,
қорытындылай білуге қабілеттілік.
4. Мәнерлілік тәсілін байыту.
- «ішкіні ... ... ... ... ...... қабілеттерін қалыптастыру; ақпаратты кодпен
хабарлай білу ... ... ... – бейнелеу өнерін техниканың көмегімен қолдануға үйрету.
- шындық ... ... ... ... ... ... қарап
суретін салу негізі болып табылады (байқау қабілеттерін дамыту және ... ... ... бөлшектер, қоңыр түске түскен ақ ... және ... ... ... сезгіштікті және жеке тұлғаның
шығармашылық бағытын қалыптастыру деп ... ... ... ... ... бірі болып табылатын өмірдің шығармашылық ... ... ... ... ... ... оқыта отырып
қалыптастырумен көптеген педагогтар айналысқан (Л.А. ... А. ... ... М.В. ... С.С. ... және ... т.б.). ... талдау және жүйелеу нәтижелерінде, жалпы ... ... ... ... ... ... ... қатар бейнелеу әрекетін креативтілікті қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... әлемдегі
табиғатпен танысу, «жаттығу», сезім мүшелерінің толық жетілдіру, ... ... және ... – техникалық жақтарын интеграциялау;
креативтілік үлгілерін демонстрациялау.
Шығармашылыққа деген қабілеттілік адамның өзіне тән ... ... ... өзі оны ... ... ... шығарып, болмысты
пайдалануға ғана емес, сонымен бірге, оның ... ... де ... кез – келген еңбек қызметі әрқашан ол қызметтің максаттарын
ұғынумен, ақырғы нәтижені болжай ... ... ... өзі іс ... ... мен ... ... адамның ерік – жігерін жұмылдырады.
Адам қабілетінің даму дәрежесі неғұрлым жоғары болған сайын, оның
шығармашылық ... үшін ... те ... ... ... ... мүмкіндіктері мен өзіндік ерекшеліктерін дұрыс
түсіну педагогтан жалпы өнер саласындағы қызметтің қандай ... ... ... ... үшін ... ... әсерлі құралдарды пайдаланатынын,
оның шығармашылық қызметінің қандай кезеңдері барын білуді талап етеді.
Суретшінің шығармашылығы – қоғамдық ... бар жаңа ... ... ... бір ... Суретшінің қызметі қоршаған өмірді бейнелейтін
өнер шығармаларын жасаумен байланысты.
Бейнелеу құбылысты жай ғана ... ... алу ... ... қабылдағандарын өз санасында ой елегінен өткізіп, неғұрлым елеулі,
сипатты,типтік белгілерді іріктеп ... да, ... ... жасай отырып,
жинақтайды.
Сонымен бірге көркем образ жеке – дара нақты бейнелеу түрінде беріледі.
Көркем ... ... ... ... дүниені бейнелеу болып
табылады. Бірақ субъективті жағы – суретшінің ... ... ... бар. ... ... жай ғана ... ... салмайды: ол образға
өзінің көңіл – күйін, сезімін береді, ... ... бұл ... ... да ... ... қызметтің қажетті шарты қабілеттіліктің, барлық психикалық
процестердің айналадағы өмірді тез қабылдап, терең сезінетіндей ... ... ... ... бір ... дағдыларды меңгеру шығармашылық үшін
қажетті шарт болып табылады.
Шығармашылық ойларды жүзеге ... үшін ... – ақ ... ... ең ... ... өзі ... аспай қалуы мүмкін. Адамның барлық
күш – жігері алға ... ... ... асыруға жұмылдырылып, бағытталуы
тиіс. И.Е.Репин: «Тіпті данышпандық талант кезінде де тек ұлы еңбекқорлар
ғана өнерде форманы ... ... жете ... ... ... осы
бір қарапайым талап кез – келген данышпанның базасын құрайды» - деп жазған
болатын.
Шығармашылықтың бастапқы кезеңі ... ... ... болуы болып
табылады. Алғашқыда ол айқын, нақты емес болуы, оның нақтыланып, идея ... ... үшін ... талап етілуі мүмкін. Бұл ойды ... ... ... ... ... ... кезең – ойды жүзеге асыру, мұның барысында онан әрі ... ... ... оны ... ... ... жүреді.
Шығармашылық процесс көркем образдың пайда болуымен аяқталады. Бұл
шығарманың онан әрі өмір сүруі оның қоғамдық ...... ... ... ... мен сезімдерін тәрбиелеуіне байланысты болады.
Балалар қоршаған дүниемен таныса ... оны өз іс- ... ... ... ... ... жасағанда, әңгімелегенде және т.б.
қайталауға тырысады. Бұл тұрғыдан алып қарағанда бейнелеу іс – ... бай, ... ... мәні ... оның ... ... сипаты бар. Бұл арада бала қоршаған дүниеден алған өз ... ... ... беруге, оларды алуан түрлі материалдардың
көмегімен нақты формаға көрсетіп беруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мақсатқа бағытталған
сипатқа ие болады. Олардың көпшілігі көзбен көріп, сезінуге негізделеді,
олардың көмегімен бала түсті, ... ... ... ... ... балада
тәжірибе әлі онша үлкен болмағандықтан, тек көру ... ... ... ... ... ... елестетуге мүмкіндік беретін сезім
түйсігі және басқа түйсінулерді қабылдауға кіргізу қажет.
Дүниені көре ... ... ...... міндеттерінің бірі. Ал
мұның өзі балаларда байқампаздықты, көргенін ой ... ... ... яғни ... ... ойлау, пікір айту, талдау, қорытындылар
шығару қабілетін дамыту деген сөз.
5-6 жастағы бала айналасындағы объектілерді ... ... ... ... ... ... ... өз қорытындыларын жасауға
тырысады. Бірақ әзір ... ... ... ... ... ... ... екінші дәрежелі, көбіне сурет үстінде жұмыс жасауда
елеулі маңызы жоқ ... ... ... өзі ... зат туралы
түсінігінің сипатына да, суреттегі немесе мүсіндегі бейнелеуге де ... ... ... ... қарай балада барған сайын аналитикалық –
синтетикалық ойлау дәрежесі көбірек дамиды, мұның ... ... ... мәні бар.
Іс – әрекетте қиялдау барған сайын үлкен роль атқара бастайды. ... ... кіші ... ... қиял ... әлі де ... үзінді түрінде болып келеді, бұл баланың ... де ... Жасы ... сайын қиял байи түседі, балалар өз жұмысының мазмұнын
өз бетімен ойлап ... жаңа ... ... ... іс – ... ынтаның тууына, жасалған образға баланың көңілі
мен сезімін шоғырландыруға жәрдемдесетін, қиялдау ... ... ... роль ... ... ... балалар бейнелеу іскерлігін, дағдыларын меңгере
алады. 2-3 жаста бала қалам мен ... ... ... ... пайдалану
дағдысын жеңіл үйренеді. Алты жасқа қарай ол дағдылардың жеткілікті қорын
игеріп, оларды ... ... ... жаңа ... ... ... ... өз бетімен таңдауға қабілетті болады.
Балалар шығармашылығының мәселелері жөніндегі ғылыми зерттеулерде
баланың іс – ... ... ... бар екенін сипаттайтын
бірқатар белгілер атап ... Бұл – ... ... игерілген
тәсілдерін жаңа мазмұнға қолдануда, алға қойылған міндеттерді ... ... ... ... бейнелеу құралдарының көмегіменөз сезімдерін әсерлі
білдіруде белсенділік, дербестік және бастама көрсету. Әуелі ... ... іс – ... ... ... ... емес, әрі материалдың қасиеттерін танып – білуде болып табылады,
осының көмегімен бала әрекет жасайды: қаламдар мен бояулар қағаз ... ... ... саз ... ... жасауға болады.
Мұнан әрі бейнелеу іс – әрекеті мен шығармашылық бастаманы дамыту ... ... ... ... ... бала өз ойын ... ... бере алатын материалмен танысады.
Бала қаламның қалдырған іздері әлденені ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір заттың суретін
салуға ұмтыла бастағанда, оның іс – әрекеті бейнелеу ... ие ... ой, ... ... ... ... жүзеге асыруға ұмтылады.
Сөйтіп, шығармашылық процестің бірінші кезеңі – ойдың пайда болуы
баланың іс – әрекетінде де ... ... егер ... ой ... ... оны түсірудің , мазмұны мен орындау ... ... ... ... ... ал жас ... мұндай кезең көбіне болмайды. Бала
неғұрлым жас болған сайын, ол ... ... ... ... ... жұмыс нәтижесін және оның орындалу барысын әзір алдын ала ... ... ала ... ... ... ... ... бірге
жүреді. Сондықтан балалар шығармашылығында бейннелеу процесінде ... ... ... ... ... ... жоқ ... еніп кетуі
жиі кездеседі.
Мектеп жасына дейінгі ересек балалар ... да, ... ... ... – ала ... ... ... қабілетті болады. Ол
өзінің таңдауы бойынша немесе берілген ... ... ... ... ... ... жасайтынын, тақырыптағы басты нәрсе не екенін, неден
бастау керектігін, бейнеленетін затты ... ... өз ... алады.
Жұмыс процесінде бұл жоспарды, оны тиісті мазмұнмен толықтыра отырып,
жүзеге асырады.
Біз шығармашылық ... ... үш ... ... іс – әрекетінде де
бар екенін, бірақ бұл кезеңдердің ара қатынасы ... ... ... ... ... отырмыз.
Балалар бейнелеу шығармашылығындағы өзіндік ерекшелікті зерттеуге кеңес
педагогикасында бірқатар педагогикалық және ... ... ... ... ... бірі ... берді: «Балалардың бейнелеу шығармашылығын біз баланың қоршаған
болмысты сурет, мүсін, құрастыру арқылы ... ... ... ... өз ... ... құрылған бейнелеу, сондай – ақ олардың
сөз, картина және ... өнер ... ... алған әсерлері деп білеміз.
Бала айналадағыны ... ... ... оны ... тәжірибесі мен
бейнеленіп отырған затқа қатынасына байланысты қайта ... ... онан әрі ... бұл ... ... ... ... Н.П.Сакулина баланың бейнелеу іс – әрекетін бейнелеуге,
яғни заттың ... ... сала білу ... ... ... оған
қатынасын көрсететін образ жасау қабілеті ретінде алып ... ... ... өзі де ... шығармашылығы бастамасының көрсеткіші
болып табылады.
Шығармашылықтың ең бастапқы кезеңінде, бейнелеу формасы өте қарапайым
болған ... бала ... ... нақты, әрекет етуші түрінде ойлайды. ... ... ... ... ... игере алмай, ол ... ... ым – ... ... ... ... шығармашылығын зерттеушілер – ... ... ... ... және ... мен ... ... пайдаланатын көптеген әсерлі құралдарға
белгілі бір дәрежеде мектеп жасына дейінгі баланың ... ... ... ең ... балалар жасаған барлық образдардың негізінде
нақты шындық бар екені атап көрсетіледі. ... бала ... ... ... ... нақтылыққа көбірек бой ұрады.
Бала жасаған тұтас образға оның жас ... ... ... ... ... бала заттың толық бейнесін бере алмайды. ... ... ... өте ... ... ... ... социалистік революциясынан кейін балалардың бейнелеу
шығармашылығын зерттеу елеулі ... ... ... дейінгі
балалардың бейнелеу іс-әрекетін зерттеумен ... ... ... ... Е.В.Разыграев және басқалар,
психологтар К.Н.Корнилов, ... ... өнер ... ... және басқалар шұғылданды [23].
Балалар суреттерін зерттеуге Ф.И.Шмит үлкен ынта қойды. Ол ... ... ... ал ... Киевте Бүкіл Украиналық Ғылым
академиясының жанынан шығармашылық ... ... ... ... - ... ... ... ашу болды.
Бұл мәселені түсіндіруде ол идеалистік позицияда тұрып, бала болмысты емес,
өз фантазиясының образдарын ... деп ... ... ... алғашқы жылдары көркемөнер тәрбиесінің теориясы
мен практикасына өнер зерттеушісі, тарихшы, ... ... көп ... жасады. Ол балалар шығармашылығын ... ... ... ... Оның ... ... мен әр ... мәдениет
өнерін салыстыра зерттеуінің негізінде биогенетикалық теория жатыр еді.
Мектеп жасына ... ... ... шығармашылығы саласындағы
зерттеулерді Б. А. Сазонтьев, ... ... және ... ... психологиялық, педагогикалық, әдістемелік,
өнертану ... ... ... шығармашылық қабілетін дамыту,
қазіргі педагогикалық тәжірибеде маңызды өзекті міндет болып ... ... ... ... ... және балабақшадағы
ұйымдастырылған оқу іс-әрекетімен тығыз байланыста болады. Ұйымдастырылған
оқу ... ... ... ... ... ... суырып салып айтуда, ойлануда дамытуға көмектеседі.
|2 |Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық|
| |қабілетін ... ... ...... |
| ... ... өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық|
| |қабілетін дамыту бойынша анықтаушы эксперимент материалдарын |
| ... ... ... ... өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық
қабілетін дамыту бойынша педагогикалық тәжрибелік эксперимент екі ... ... ... арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық
қабілетін дамыту бойынша ... ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың шығармашылық
қабілетін дамыту бойынша қалыптастырушы эксперименті.
Тәжірибелік экспериментке «_____» балабақшасының естиярлар тобының ... ... ... ... 19 ... ... ... 20 бала.
Анықтаушы эксперимент кезінде келесі міндеттер шешілді.
1. Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... сипаттау.
2. Шығармашылық қабілетін дамыту бойынша балалардың жұмысқа дайындық
деңгейін анықтау.
Адамда ... ... бар ... ... ... ... ... көрінуін анықтау үшін тапсырмаларды шешу жеткілікті,
ал шығармашылықты ... ... ... және интеллектуалды қабілеттерді ... ... ... ... ... өзгешеліктердің болуы –
шығармашылық қабілетті көрсетуге арналған идеалды жағдайлар төмендегілерден
тұрады деген ойға итермелейді: шектелмеген ... ... ... ... ... ... ... зерттелінуші міндетті өзі қояды, шешу ... ... ... ... ... тек субъективті емес, сондай-ақ
объективті жаңа бірнеше өнімді тудыра алады.
Тесттердің көпшілігі баланың шығармашылығының дамуына әсер ... ... ... ірі ... ... онда ... жауабын бағалау өте қиын.
Мектеп жасына ... ... ... ... даму
деңгейлерін анықтау үшін әдістемелер қатары қолданылды.
№1 әдістеме
Торренстің 3 образдық тесті.
Оның әрбіреуін орындауға 10 мин кетеді.
1. ... ... ... бала ... ... ... ... оны таза бетке желімдеп, оған әртүрлі сызықтарды қосып, қандай
да бір сурет салады. Сосын оған әңгіме ... оған ат беру ... ... толықтыру». Стимул ретінде 10 бөлікті ... ... бар ... ... ... оны ... ... толықтырып, оған қызықты аттар беру керек.
3. «Сызықтар». Стимул – 30 қос ... ... ... ... қосу ... соны ... алу ... жасау» әдістемесі бойынша эксперимент тобындағы балалардың
47,4%-ы (9 бала) еш қиындықсыз ... ... ... ... 36,8 %-ы (7
бала) қайталап түсіндіру жұмысынан кейін ғана іске кірісті, ал 15,8%-ы (3
бала) тәрбиешінің көмегімен ... ... ... көп ... гүл бейнесін жасаумен шектелген. Балалардың 10,5%-ында ғана (2 бала)
өзгеше сурет кездесті. ... ... да ... ... ... жоқ, ... ... қарапайым және мультфильмдердегі
атауларды айтумен шектелді.
Бақылау тобында балалардың 40%-ы өз ... ... ... бұл
топтағы суреттер мен атауларынан да аса ерекшелік байқалған жоқ.
«Суреттерді толықтыру» әдістемесінде эксперимент тобындағы ... (2 ... ... ... ... 10 %-ы (2 ... ерекше
суреттер салып және ат қойып, жоғары деңгей көрсетсе, ... ... (10 ... ... ... 45 %-ы (9 бала) орташа ... ... 36,8%-ы (7 ... бақылау тобының 45 %-ы (9 бала) төмен
деңгей көрсетті.
«Сызықтар» әдістемесін орындауда ерекше бейнелер шығарып, жоғары ... ... саны ... ... 15,8%-ды (3 бала), бақылау
тобында 10%-ды (2 бала) құраса, ... ... ... ... 42,1% ... бақылау тобында 45% (9 бала) ... ... ... ... саны эксперимент тобында 42,1%-ды (8 бала), бақылау тобында 45% (9
бала) құрады.
№2 әдістеме
«Сурет» әдістемесі
Бұл әдістемеде балаға стандартты беті бар ... және ... Бала ... да бір суретті ойлап табуға және суретін салуға
тапсырма алады. Бұған 5 ... ... ... ... ... ... талдау.
«Сурет» әдістемесі хаттамасының схемасы
|№ |Бағаланатын параметрлер |Бұл ... ... |
| | ... |
| | |0 |1 |2 ... |Қиял процестерінің жылдамдығы | | | ... ... ... ... | | | ... |Қиялдың кеңдігі, молдығы | | | ... ... ... және ... | | | |
| ... ... | | | ... ... ... ... | | ... ... ... ... балл - өте ... балл – ... балл – орташа
2-3 балл – төмен
0-1 балл - өте төмен
«Сурет» әдістемесінің нәтижесінде өте жоғары деңгей ... ... жоқ, ... ... 4 бала (21%), ... тобынан 3 бала (15%)
жоғары деңгей көрсетті. ... ... ... ... 31,5%-ы ... бақылау тобының 40%-ы (8 бала), төмен деңгей эксперимент тобының
36,8%-ында (7 ... ... ... 30%-ында (6 бала) анықталды. Өте төмен
деңгейді 2 бала (эксперимент тобы) және 3 бала (бақылау тобы) көрсетті.
№3 әдістеме
Әдістеме ... ... ... ... ... ойлауды зерттеу әдістемесі.
Мақсаты: Шығармашылық ойлаудың түрлі көрсеткіштерін - ... ... ... ... ... ... негізін
анықтау.
Шығармашылық ойлау бағасының көрсеткіштері:
- ой жүйріктігі (жеңілдігі, өнімділігі) - бұл шығармашылық ойлаудың
жүйріктігін сипаттайды.
- ой ... - тез ... ... ... ой ... - ойдың даралығын білдіреді.
- ойдың нақтылығы - шығармашылық ойлаудың ... ... ... ... ... ... ... және сапалы талдауға, математикалық-
статистикалық өңдеуге ... ... ... ... ішкі ... ... жағдайында өтті. Көптеген балалар
өте үлкен ниетпен жауап берді.
1-ші субтест. Газетті қолдану (вербалды сала).
Бұл тест бойынша кейбір ... ... Жиі ... ... ... «бас киім, ұшақ жасау, газетті жамылу, астыға төсеу, оған
бірнәрсе орау» тағы ... ... ... жауаптар: «палатка етіп, ойынға
қолдану және газет коллекциялау, пакеттерді жапсыруда ... көп ... ... ... ... 2 бала ... ... тобынан 1 бала (Нұрасыл) жинады.
2-ші субтест. Қорытынды.
Бұл тестке де көп балалар қиналды. Орташа ... 3 ... ... ... ... 0-ден 5 жауапқа дейін берді.
Жиі кездесетін жауаптар: «адамдар мен ... ... ... болады. Бір-біріне қонаққа барып, көмектесетін болады».
Ал ерекше деп танылған жауаптар: «Аңдар олимпиадаларға ... ... алға ... ... теледидар құрайды, адамдармен бірге
оқып - өмір сүретін ... ... ... ... ... түрлі өз қалауы бойынша суреттерді салуы тиіс ... ... ... ... үй ... ... ... суреттер еркін тақырыпта болды. Олар: түнгі теңіз, шаршаған
өзге планеталық адам, бассейндегі қайық, ... бар ... ... Жасырылған форма.
Мұнда балаларға заттар жасырылып сипатталады. Олар сол зат сипатына
орай жауап беруге тырысады. Жиі ... ... ... ... күн,
тышқан.
Ерекше сирек жауаптар: тиын (ақша), көйлек, стақандағы шыбын, молекула,
су перісі, шанышқы.
Бұл ... ... ... ... ерекше жауап берген балалар
саны анықталды. Эксперимент тобында 2 баланың (10,5%) жауабы өзгешелігімен
ерекшеленсе, ... ... да 2 бала (10%) ... ... ... ... ... дейінгі балалардың шығармашылық ... ... ... ... үш деңгейге жіктеуге мүмкіндік берді (жоғары,
орташа, төмен):
Жоғары деңгей – ... бай, ... ... ... ... ... ... жаңалық көре біледі, өзінің ... ... ... ... ... ... ... элементтерін игеру;
шығармашылық іс-әрекеттің вербалды және вербалды емес формаларын ... ... жол ... шыға білу, өз бетінше ... ... ... ету; ... ... ... дамытады.
Орташа деңгей – қиялдау деңгейі орташа, өзгеше ойлау қабілеті
қалыптасқан, бірақ ... ... ... ... өзгешеленбейді, жағымды
қарым-қатынаспен сипатталады, шығармашылық жұмыстарға қызығушылық танытады,
дегенмен шығармашылықтың вербалды және вербалды емес ... ... ... ... ... ... шығармашылық тұрғыда өз бетімен
талдау жасай алмайды; жағдаяттарды шығармашылықпен дұрыс ұйымдастырудың
кейбір ... ... ... ... ғана бағдарлана алады, өзін-
өзі дамытумен толық айналыспайды, өз бетінше ... ... ... ...... қабілеттің маңыздылығын жеткіліксіз
сезінуімен, кез-келген жағдайға қарапайымсдылық танытуымен, ... ... ... ... ерекше шешімдер қабылдай
алмайды, өзгеше ойлау ... ... ... ... ... қабілетті дамыту деңгейлеріне сипаттама беру
арқылы балалардың төменгі деңгей танытуы ... ... ал ... ... әр ... ... мақсатына айналуы тиіс.
Төмендегі кестедегі мәліметтерді сараптау нәтижесі тәжірибелік жұмыстың
бірінші ... ... ... ... сапаның деңгейін байқатады.
Жүргізілген әдістемелер нәтижесінде төмендегідей көрсеткіштер алынды:
Кесте 2. ... ... ... ... тобы |Бақылау тобы |
| ... |% ... |% ... ... |2 |10,5% |2 |10% ... | | | | ... ... |8 |42,2% |9 |45% ... | | | | ... ... ... |47,3% |9 |45% ... 2. ... жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілеті
деңгейлерінің алғашқы көрсеткіштері
Анықтаушы эксперименттің қорытынды нәтижесі ... ... ... ... ... ... даму деңгейінің орта деңгейде
екенін көрсетті.
|2.2|Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың ... ... ... ... қалыптастырушы эксперимент материалдарын |
| |дайындау, жүргізу, талдау ... ... ... ... талдау мектеп жасына
дейінгі балалардың шығармашылық қабілетінің даму деңгейінің орташа деңгейде
екенін ... ... ... ... ... қажеттілігін
көрсетті.
Бейнелеу өнері бойынша ұйымдастырылған оқу іс – әрекеттері балалардың
шығармашылығын қалыптастыруға арналды. Басты ...... ... ... бірыңғай дұрыс шешімдері жоқ, бірақ қызықты
мүмкіндіктер мен ... толы ... ... орындауға
үйрету. Басты бағыты танымдық және шығармашылық қабілеттерді дамыту болып
табылады.
Балалар түрлі бейнелеу материалдарын ... ... ... түс ... ... ... ... бейнені мағыналы етіп
көрсетеді. Заттық – бейнелік ... ... ... ... ... өзге де ... ... мүсіндеуге, жапсыруға үйретудің жаңа технологиясын
пайдалану және баламен қарым – ... ... ... ... ... балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытудың бірден бір ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың
шығармашылық қабілетінің дамытуға бағыттала жүргізілген ... ... ... оқу ... дәстүрлі емес инновациялық әдістер
қолданылды.
«Табиғи материалдар арқылы құрастыру»
Мақсаты: Табиғи материалдарды ... ... ... білуге
үйрету, саусақ бұлшық еттерін жетілдіру. Ой қиялын дамыту, ... ... ... ... ... ... ... дәндері, желім, үлгі суреттер
Бейненің жасалу тәсілі: Әр балаға көбелектердің суреті бар ... ... ... көбелектерді қалай жасауға болатынын көрсетіп
түсіндіріледі. Көбелектердің шеткі сызықтары ... ... ... ... оның
үстіне өздері таңдаған шемішке немесе бұршақ дәндерін ... және ... Ұсақ қол ... ... оқу ... ... ... заттар: Асбұршақ, ермексаз, үлгі суреттер
Бейненің жасалу тәсілі: Әр ... ... ... ... бар ... ... беріледі. Балалар ермексаздың үстіне асбұршақ
дәндерін орналастырады.
«Жапырақты таңбалау»
Қажетті заттар: қағаз, гуашь, түрлі ... ... ... ... жасалу тәсілі: бала ағаштың жапырақтарын түрлі түстерге
бояйды, сосын ... ... ... таңбалайды. Келесіде басқа жапырақ
алынады. Жапырақтың түбін бейнелеп аяқтауға болады.
«Шырақ және акварель»
Қажетті заттар: шырақ, қатты ... ... ... жасалу тәсілі: бала шырақпен қағазға сурет салады. Содан соң
қағаздың бетін бір ... ... ... ... салынған сурет
боялмай ақ түсті болып  қалады.
«Затты ... ... ... ... ... гуашь немесе акварель.
Бейненің жасалу тәсілі: бала қағазды екіге бүктеп, бір бөлігіне
суреттің жартысын ... ... ... таңдалады). Сурет салынып
болғасын бояуы ... ... ... ... ... оны екіге
бүктейді. Содан соң суретті безендіруге болады. Безендірген соң ... ... ... ... ... қағаз, гуашь, қылқалам
Бейненің жасалу тәсілі: Көкөністерді кесу арқылы ... ... ... (гүл, ... жұлдыз). Балалар көкөністерді гуащьпен
бояп алып, қағаздағы алдын-ала дайындалған табиғат бейнесіне ... ... ... ... ... ... ... сабақ топтамасын өткізу барысында балалардың бояуларды
қолдануда  дәстүрлі емес техникаларды игеруге икемдері бар екені байқалады.
Бейнелеу-шығармашылық ... ... ... ... ... деңгейлерінен жоғарлағаны байқалады, дәстүрлі емес
техниканы қолдану арқасында тақырыпқа деген қызығушылықтары артып, түстерді
қабылдау мүмкіндіктері жақсарды. Сонымен ... ... ... ... бейнелеу, құрастыру, мүсіндеу, жапсыру жұмыстары жүйелі түрде
шығармашылық бағытта жүргізіліп ... ... ... оқу ... үлгі ... ... отыр.
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінің технологиялық картасы
Білім беру саласы: «Таным»
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті түрі: Құрастыру
Тақырыбы:Поезд
Мақсаты: Үшбұрыш, дөңгелек, төртбұрыштарды пайдалана ... ... ... арқылы поезді құрастыру.
Билингвизм: жүргізуші -водитель
Әдіс –тәсілдер: Сұрақ – жауап, түсіндіру, құрастыр.
Көрнекі құралдар: геометриялық фигуралар, поездің суреті.
| | | ... ... іс – ... |Баланың іс – әрекеті. |
|кезеңдері. | | |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |Жұлдыздай жарқырап |
| ... таза ... ... таза ... |
| ... ... ... |/Орындарына отырады/ |
| ... ... ... ... ... ... |
|Іздену ... ... ... ... тік ұшақ ... ... ... жатады? |Балалардың жауаптары |
... ... ... ... суда ... |
| ... ... ... ... | |
| ... ... Міне ... біз | |
| ... ... үйренеміз. | |
| ... ... ... . ... ... |
| |Кім ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... сергіту сәтін |
| ... ... |
| ... ендеше құрастырып көрейік. | |
| ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| |Оң ... білезік, ... ... .|
| ... ... | |
| ... ... ... 1,2,3 | |
| |Дем ... ... күш. | |
| ... ... ... ... | |
| ... | |
| | | |
| | | ... ... жұмыстарын бақылап, |Балалар жұмыстарын өзара|
|коррекциялық |қадағалап, мадақтау. ... ... ... ... ... ... ... керек: Көліктер туралы білді.
Жасай білу керек:Поездты құрастыра алады.
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінің технологиялық картасы
Білім беру ... ... оқу ... ... ... ... балаларды құрылыс материалдарының негізгі түрлерімен таныстыру
және қарапайым құрастыру іскерліктерін дамыту. Ойлау қабілетін дамыту
арқылы қақпа құрастыра білуге үйрету. Балаларды ұйымшылдыққа, ... ... ... ... ... ...... түсіндіру, құрастыр.
Көрнекі құралдар: Әр балаға жеткілікті мөлшерде құрылыс материалдары,
кубиктер ... ... ... ... ... іс ... |
| |  | |
| |  | ... барғанда ... ... ... ... бар ... |бір – ... жылы |
| ... ақ пейілмен, ... ... |
| ... таң» ... мен | ... ... ... түсіндіріліп, |Балалардың серуенде |
|Ұйымдастырушылық ... ... ... қақпа |
|ізденіс | ... ... |
| | ... Олар өте |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... машиналар аулаға|
| | ... ... ... |
| | | |
| | |- ... ... |
| |- ... сендер қандай қақпа |кубикке қою қажет. |
| ... оны ... ... ... |
| ... ... Міне, әдемі |
| |- Енді ... де ... биік ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... қою ... ... әдемі | |
| ... ... ... ол ... |
| ... ... | |
| ... өтетін қақпа құрастыру| |
| |) | |
| | ... ... |
| |2) ... үш ... кірпішті |болған соң, ойнатуға |
| ... жеке - жеке ... ... өздеріне ұнайтын |
| ... ... ... ... толықтыруға|
| ... ... мен ... ... |
| ... ... машинаны | |
| ... осы ... ... |
| ... жасау керегін айтады. | |
| |3) ... ... ... |
| |Екі ... ... ... | |
| ... ... ... ... |
| ... ... даяр болды. Осы | |
| ... ... ... ары | |
| |- бері ... рет ... | |
| ... ... соң, | |
| ... ... ... ... | |
| ... одан ... өткізіп | |
| ... ... ... | |
| ... ... беруге асықпау| |
| ... | |
| | ... ... |
| |4) ... ... ... ... ... |
| ... жеке ... | |
| ... ... мен |Қорытынды: Бірнеше рет|
| ... ... ... |өздері қойып, үлгіні |
| ... ... ... ... ... ... |құрылыс ... ... ... ... ... |ойнауға ынта ... ... ... |
| |оны ... ... ... өзі |
| ... ... ... ... Өз |
| ... ... дұрыс |беттерімен жұмыс |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... жұмыстарына талдау | Балалар ой қорытынды |
|шілік ... ... ... ... ... ... ... Құрылыс материалдарымен жұмыс істеуді білуі керек
Нені игереді: Кубикті, кірпішті қақпа пішінде ... ... ... ... ... істей алады
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінің технологиялық картасы
Білім беру саласы: «Таным»
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті түрі: Құрастыру
Тақырыбы: Бағдаршам.
Мақсаты: Балалардың ... ... ... арыттырып жол белгілері
ережелерін есте сақтауға үйрету. Әр түрлі материалдарды пайдаланып
бұйымдар жасауға үйрету. Жұмыс барысында ... ... ... ... ... ... ... –тәсілдер: Сұрақ – жауап, түсіндіру, құрастыр.
Көрнекі құралдар: геометриялық фигуралар, бағдаршам суреті.
|Іс-әрекет |Тәрбиешінің ... ... іс ... ... |  | |
| |  | ... ... шеңбері. |      Арайлап таң атты, ...... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... таң ... |
| | ... Қайырлы таң достарым! |
... ... ... ... ... әкеледі. | ... ... ... жыл ... | |
| ... ... хат | |
| ... | |
| ... не бар ... | |
| ... ... | |
| |-Жыл ... әр ... ... ... ... шыққан |
| ... ... ... ... |
| ... |  |
| ... ... |  |
| |ба? |  |
| ... ... мына суреттің |Қызыл,дөңгелек |
| ... ... |  |
| |-Жыл ... ... |  |
| ... ... |  |
| ... |  |
| |  |  |
| ... сәт |  |
| ... ... ... аю ... ... келген аюға |
| ... ... ... |
| ... ... |   |
| ... ... не ... ... ... дұрыс |
| ... не ... ... |
| ... бал ... ... машина қағып |
| ... ... ... ... –Бағдаршамнан |
| ... |өту ... |
| ... ауыртып|  |
| ... |  |
| | Аю: |  |
| |-Мен жол ... ... | |
| ... ... | |
| |не? ... жол ережесін |
| ... ... жол ... |
| ... ... | |
| ... | |
| ... үйрен.Қазір| |
| |мен ... жол ... | |
| ... | |
| ... ... ... | |
| ... | |
| ... қай ... | |
| ... | |
| ... неше көзі | |
| |бар? | |
| ... ... |- Үш көзі бар. |
| ... | |
| |-Жол ... ... ... |
| ... кім ... | |
| ... ... ... | |
| ... ... | |
| |Осы ... ... | |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |  |
| ... ... ме? |  |
| ... ... не ... | |
| ... |Иә, ... |
| ... ... ... | |
| |не ... ... ... ... |
| ... туралы қандай тақпақ|сөйлесуге болмайды. |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |есігінен түсу керектігін. |
| ... ... ... | |
| |Ал суда ... ... |
| ... ме? ... ... ... |
| ... ... ... | |
| ... арқылы жол |Кеме, қайық, параход. |
| ... ... ... |
| ... | |
| ... ... | |
| ... ... пе? | |
| ... құрастыру. | |
| ... ... ... |  |
| ... ... мен ... Ол бағдаршам көмегімен |
| ... ... ... |
| ... құрастыру. |  |
| ... ... |  |
| |- ... бірінші |  |
| ... ... ... |  |
| |- ... бағдаршамның |   |
| ... ... | |
| ... | |
| |- ... ... |Балалар берілген тапсырмаларды |
| ... ... |
| |- ... ... ... |
| ... ... | |
| ... | |
| ... сәті. | |
| ... |
| ...      | ... |  |  ... жұмыстарына талдау|Балалар ой қорытынды жасайды. |
|зетушілік ... ... | ... ... біледі:        Көлік түрлерін, көшеде жүру ережелерін.
Нені игерді:    Әр түрлі материалдарды пайдаланып бағдаршам жасауды.
Меңгерген дағдылары мен іскерліктері:     Жұмыстарын тиянақты ... ... ... ... ... ... оқу іс-әрекетінің технологиялық картасы
Білім беру саласы: «Таным»
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті түрі: ... ... ... ... ... ... бір – ... ажыратып,
атай білуге үйрету. Үшбұрыш, төртбұрыш арқылы үйшік ... ... ... ... бір-біріне кедергі жасамауға, бастаған істерін
тиянақты аяқтауға үйрету.
Әдіс –тәсілдер: Сұрақ – ... ... ... ... үйшік, ертегілерге арналған сюжетті суреттер,
ертегілер көрмесі, магнитті тақта, ақ парақтар, түрлі түсті қағаздардан
қиылған геометриялық пішіндер.
|Әрекет  ... іс - ... ... іс - ... | ... ... ... ... ... шеңберге |
|қозғаушы |Балдырған ... ... ... ... ... да, ... да, | ... ... біз ... | ... ... біз ... | |
| |  | ... – |Балалар бүгін бізде ерекше сабақ.Біз |Балалар  ертегінің ... ... ... ... ... Мен ... ... |
|  |сендерге «Үйшік» ертегісін ... ... ... ... ... – орыс ... |аса қызығушылықпен |
... деп ... ... ... ... ... ... айту, оны үстел үстіндегі |  ... ... ... | ... ... көрсете  отырып  | ... ... | |
| |  ... ... ... |
| ... ... кейіпкерлерін |түлкі, қасқыр, аю.  |
| ... | |
| |  ... ... |
| ... ... ... аю, ... | |
| ... ... ... |
| ... ... мекендейді ? |  |
| |  |  |
| ... мен ... ... |  |
| ... ... |  |
| |Қыс ... жатады, |Аю. |
| ... ... ... |  |
| |Ол не? |  |
| |  |  |
| ... сәті: ... ... |
| ... құлақ сұр қоян, ... ... |
| ... ... ... |  |
| ... , қырлы, жерлерден. |  |
| ... ... ... |  |
| |  |  |
| ... сәт: |  |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ашып ... |
| ... ... ... |  |
| ... ... | |
| |  |Көк. |
| ... түсі ... |Сары. |
| ... түсі ... | |
| |  | |
| ... ... Мен сендерге | |
| ... өлең оқып ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... көк, | |
| ...... ... | |
| ... ... |Үй.  |
| ... ... ... төртбұрыш. |
| |Балалар, ... мен не |  |
| ... |Көк. |
| |-Мен үйді ... ... ... |
| ... |  |
| |  ... үй |
| ... түсі ... ... |
| ... түсі ... |  |
| ... балалар. |  |
| ... осы ... ... | |
| |үй ... | ... – |Оқу – іс ... қорытындылау. |«Үйшік» ертегісімен ... ... біз ... ... ... |  |
| ... |Үй |
| ... ... не |  |
| ... |  |
| |  | |
| ... түсі ... |Көк. |
| ... түсі ... ... |
| | |  ... ... ... ... ... үйді ... ертегі кейіпкерлерін атай білу,
түстерді айыра білу.
Меңгереді: Ертегіні ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды әр
түрлі формаларға келтіру, қию, бейне ... ... ... мектеп
жасына дейінгі балалардың шығармашылығын арттыруға ... ... ... ... ... өнері арқылы балалардың
шығармашылық қабілетін арттыруда біздің құрастырған әдістемелер қолданылды.
Маңғыстау облысы Форт-Шевченко ... ... ... ... балаларына олардың шығармашылық қабілетін дамытуға
арналып ұйымдастырылған шығармашылық тапсырмалардың ... жаңа ... ... емес ... ... ... балалардың қиялын,
шығармашылық қабілетін дамыту жұмыстары жүргізілді. Аталмыш әдістемелер
зерттеуге алынған ... ... ... ... ... оқу іс-
әрекеттерінде, сондай-ақ бейнелеу өнері бойынша тәрбиелік іс-шараларда
жүзеге асырылды.
Арнайы ұйымдастырылған оқу процесінің ... ... ... ... қабілет деңгейі жоғары көрсеткіштерді берді.
Бейнелеу өнері бойынша ... оқу ... ... шығармашылық ойлау, қиял процестері ... ... ... ... ... жауаптары анықтаушы эксперимент нәтижелеріне
қарағанда қалыптастырушы эксперимент аяғында өте шығармашылық ... қол ... ... ... ... кез ... шығармашылық іс-әрекетте
қолдануға болады. Зерттеу ... ... ... ... эксперимент соңында шығармашылықты белсенді қолдана отырып,
стандартты емес жауаптарды көп берді. Яғни ... ... ... ... ... қолданылған әртүрлі стандартты емес
тапсырмалар, әртүрлі шығармашылық тапсырмаларды ... ... ... ... ... ... жағымды эмоциялық қарым
қатынас орнату, олардың жауаптарын марапаттап отыру ... ... өз ... ... ... барысында әр түрлі әдістемелер негізінде мектепке дейінгі
ұйымдағы балалардың шығармашылық қабілетін ... ... ... ... ... ... балалардың шығармашылық қабілетін дамыту жұмыстары
кешенді түрде жүргізілгеннен кейінгі нәтижелерге ... ... ... мектепке дейінгі ұйымдарда бейнелеу
өнері арқылы балалардың ... ... арту ... ... ... ... Эксперименттік топ балаларының
шығармашылық қабілетінің деңгейлері артты (3-кесте).
Кесте 3. Мектепке дейінгі ұйымдарда бейнелеу өнері ... ... ... арту ... ... |Эксперименттік топ |Бақылау тобы |
| ... ... ... |Қалыптастырушы |
| ... ... ... |эксперимент |
|Шығармашылық|10,5% |31,6% |10% |15% ... | | | | ... | | | | ... |47,4% |45% |50% ... | | | | ... | | | | ... |21% |45% |35% ... | | | | ... | | | | ... ... ... эксперименттік топ балаларының
бақылау тобымен ... ... ... ... 3. Эксперименттік және бақылау топтарындағы қалыптастырушы
эксперимент нәтижелері
Эксперимент барысында анықтаушы кезең мен ... ... ... ... ... ... 4. Анықтаушы және қалыптастырушы эксперименттер барысындағы
эксперименттік топтағы шығармашылық ... даму ... ... ... ... ... ... шығармашылық
қабілетінің арту деңгейінде елеулі өзгерістер болған жоқ.
Сондықтан, жүргізілген тәжірибелік-педагогикалық ... ... ... ... ... арқылы балалардың шығармашылық қабілетінің арту
деңгейлерінің біз анықтаған деңгейлердің ... ... ... ... мен ... жұмыстың
нәтижелері негізінде біз келесі қорытындыға келдік:
1. Теориялық-әдіснамалық ... ... ... ... дейінгі
ұйымдарда бейнелеу өнері арқылы ... ... ... ... теориялық негіздері зерттеліп, ерекшеліктері
анықталды.
2. Педагогикалық шарттар жүйелерін құрастыру ... ... ... ... ... арқылы балалардың шығармашылық қабілетін
арттырудың үлгісі жасалып, ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік берді.
3. Тәжірибелік-педагогикалық жұмыстың нәтижелері мектепке ... ... ... ... ... шығармашылық қабілетін
арттыруда іс-шараларды жүйелі ендірудің мүмкіндіктері мен тиімділігін
айғақтайды.
Мектепке ... ... ... ... ... ... қабілетін арттыру жолдарын зерттеу күрделі және ... оның ... ... ... шығу ... ... Балалардың
шығармашылық қабілетін мектеп жасына дейінгі кезеңнен бастап қалыптастыру
мектепке дейінгі ... ... ... жаңа ... ... ... етеді.
Қорытынды
Тұлғаның шығармашылық әрекетін қалыптастыру - өте ... ... оны ... жас ... ... дұрыс. Мұнда мектепке дейінгі
тәрбиенің маңызы зор. Мектеп жасына ... ... ... ... ... заман педагогикалық теориясы мен
практикасының даму кезеңінде өзекті ... бірі ... ... ... ... балалардың шығармашылық әрекетін бейнелеу өнері
негізінде қалыптастырудың маңызы ерекше. Қай заманда ... ... ... бірі - өсіп келе ... жас ұрпақты ақылды да ... де ... ... бейім, өзінің ұлттық салт-дәстүрін құрмет
ететін ... ... ... ... ... қабілеттің даму мәселесін ғылыми тұрғыда зерттеу барысында
көптеген ... ... ... ... ... ең нәтижелі кезеңі 3-5 жас деп көрсетеді.
Оқыту үрдісінде ... ... ... ... ...... ... беру стандарттық бағдарламасын іске асрудың
негізгі құралы.
Қазіргі білім беру ... ... ... өз ... ... ... жеке ... іске асыруларына мүмкіндік
жасауда. Балалардың жеке ... ... ... болып, оларды
үздіксіз дамытып «арттырулары» қажет. Бүгінгі таңда мектеп ... ... ... әрекеттерімен байланысты ойлау қабілеттерін дамыту
өзекті мәселе.
Негізгі құндылықтарды білмей, балалар жалған, күмәнды ... ... ... берудің негізгі мақсаты өсіп келе жатқан ... ... ... табылады. Шығармашылық – бұл осы мақсатты ... ... ... дамудың көрсеткіші креативтілік ... ... ... ... ұғымы индивидтің жеке және ақыл-ой
ерекшеліктерін, мәселелерді дербес шеше алуға қабілеті бір тума ойлардың
туындауы және ... шеше білу ... ... ... жеке және тұлғалық ерекшеліктерімен көптеген
тұлғаларға тән үрдіс және кешен деп қарастыру қажет.
Қазіргі ғылыми ... ... ... ... бұл ... ... ... беретінін дәлелдейді: эмоциялық ... ... ... әсемдікке, өнерде және өмірде бала сезімтал
бола бастайды. Сабақтағы шығармашылық ... ... ... ... бұл өз кезеңінде қайырымдылықты, қиялды, образдық
... ... есті ... ... ... ... ішкі ... қалыптасуына себепші болады.
Шығармашылыққа деген қабілеттілік адамның өзіне тән ерекшелігі ... ... өзі оны ... ... ... шығарып, болмысты
пайдалануға ғана емес, сонымен бірге, оның түрін өзгертуге де ... кез – ... ... ... ... ол ... максаттарын
ұғынумен, ақырғы нәтижені болжай білуімен байланысты, мұның өзі іс ... ... мен ... ... ... ерік – ... жұмылдырады.
Адам қабілетінің даму дәрежесі неғұрлым жоғары болған сайын, оның
шығармашылық қызметі үшін мүмкіндік те соғұрлым ... ... ... ... мен ... ... ... педагогтан жалпы өнер саласындағы қызметтің қандай сипаты барын,
көркем образды жасау үшін ... ... ... ... ... ... қызметінің қандай кезеңдері барын білуді талап етеді.
Шығармашылықтың бастапқы ... ... ... ... ... ... Алғашқыда ол айқын, нақты емес болуы, оның ... идея ... ... үшін уақыт талап етілуі мүмкін. Бұл ойды ... ... ... ... болып табылады.
Үшінші кезең – ойды жүзеге асыру, мұныңбарысында онан әрі ... ... ... оны ... формаларда көрсету жүреді.
Шығармашылық процесс көркем образдың ... ... ... ... онан әрі өмір ... оның ... маңызына – көпшілік адамдарға
ықпалы, олардың ойлары мен сезімдерін тәрбиелеуіне байланысты болады.
Балалар қоршаған дүниемен таныса ... оны өз іс- ... ... сурет салғанда, мүсін жасағанда, әңгімелегенде және т.б.
қайталауға тырысады. Бұл ... алып ... ... іс – әрекетінің
мүмкіндігі бай, өйткені өзінің мәні ... оның ... ... ... бар. Бұл ... бала ... ... алған өз әсерлерін
қайталауға, қиялындағы образдарды беруге, оларды алуан түрлі материалдардың
көмегімен нақты формаға көрсетіп беруге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жұмысының нәтижелері төмендегідей ұсыныстар мен тұжырымдар
жасауға мүмкіндік берді:
1. Арнайы оқыту ... тек ... ғана ... әрі ... да, ... ... баланың шығармашылық мүмкіндіктері де
дамиды. ... ... ... ... шарттарын
шығармашылық сипатқа бағыттап отыру керек.
2. Мектеп дейінгі оқыту мен тәрбиелеуде ... ... ... оқу іс-әрекеттерінде шығармашылық тапсырмалар мен
шығармашылық ... ... ... ... ... ... ... арттыруға ықпал етеді.
3. Мектеп жасына дейінгі балалардың жаңа нәтижеге бағытталған іс-әрекетін
ұйымдастырып, шығармашылық «өнім» ойлап табуға ... ... ... іс-әрекетін ұйымдастыру ... ... ... ... ... емес шешімдер
қабылдайтын, шығармашыл тәрбиешілер қажеттілігі туындайды.
4. Зерттеу мәселесi ... ... ... эксперименттiк
жұмыстар нәтижелерi ұсынылған болжамның дәйектiлiгiн көрсетедi.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан ... ... ... ... жолдауы. – Астана, 2007
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы // Егемен Қазақстан. ... ... ... ... ... білім беруді дамытудың мемлекеттік
бағдарламасы.- Астана, 2010
4. ... ... ... ... және ... ... ету
жөніндегі 2010-2014 жылдарға арналған «Балапан» бағдарламасы. –
Астана, ... ... Б.Г. ... ... ... - М., ... ... Л.А. Лекции по педагогике и психологии творчества. - Пенза,
1994.
7. Морозов А.В. Диагностика ... ... - М., ... Леонтьев А.Н. Деятельность. Сознание. Личность. - М., 1975.
9. Педагогикалық және жас ... ... ... Алматы, 1987.
10. Тәжібаев Т. Жалпы психология. - Алматы, 1993.
11. Жарықбаев Қ. Психология. - Алматы, 2003.
12. Крутецкий В.А. ... ... ... ... ... Теплов Б.М. Избранные психологические труды. - М., 1985.
14. Мұқанов М.М. Жас және ... ... - ... ... Виноградов Л.В. Методическое пособие для учителя. - М.:Ассоциация
педагогов – Учебно- методический центр,2000
17. Рубинштейн С.Л. ... ... ... Т. ІІ. - ... Платонов К.К. Проблема способностей. - М., 1972.
19. Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Педагогика / ... ... ... ... ... ... Е. Арын ... "ЭКО" ҒӨФ. ... ... ... ... - Алматы, 2007.
21. Тұрғынбаева Б.А.  Шығармашылық қабілеттер және ... ... ... ... ... К. ... развития таланта.// Искусство в школе. №1, 2003.
23. Хухлаева А. Балабақшадағы бейнелеу іс – ... ... ...... ... ... Психологиялық – педагогикалық сөздік. Екінші басылым. – Алматы:
«Арыс», 2011
25. Дүйсенова Ж.К., Нығметова Қ.Н. ... ...... ... ... ... Е.О. ... психология. – Москва, 2008.
27. Волков Б.С., Волкова Н.В. ... ...... ... 2007.
28. Сатиева Ш. Даму психологиясы. Оқу құралы. - Астана, Фолиант, 2012.
29. Бейсенбекова Г.Б., Молдабаева Р.А., ... С.М. Жас ... оқу - ... ... - ... ... баспасы,
2005.
30. Чернилевский Д.В. Креативные аспекты становления образовательной
системы. - М., 1996.
31. Шевченко Л.Л. ... ... - М., ... Рахимов А.З. Психология творчества. - Уфа, 1995.
33. Гнатко Н.М. Проблема креативности и явления подражания. - М., 1994.
34. ... В.А., ... Н.Д. ... творчество. - М., 1990.
35. Калмыкова З.И. Продуктивное мышление как основа обучаемости.- М.,
1981.
36. Горюнова Л. Развитие ... как его ... // ... ... №1, 2003.
37. Губанова Л.Б., т.б. Бейнелеу өнері: ... ... ... ... әдістемелік құрал. – Алматы: «Алматыкітап
баспасы», 2011.
38. ... Н.Н. ... и ... ... дошкольного возраста:
Концептуальный аспект. Волгоград, 1995.
39. Алдамұратов Ә. Жалпы психология. Алматы, 1996.
40. Әбенбаев С.Ш. ... ... мен ... ... 2004.
41. Байжұманова Б.И. Бастауыш мектеп оқушыларының танымдық қабілетін
дамыту // Қазақстан мектебі. №2, ... ... З. Ой ... ... // ... ... №9-10, 1997.
43. Венгер Л. Педагогика способностей. - М., 1973.
44. Байжұманова Б.И. Оқушының психикалық даму ... // ... №12, ... ... М.Н. ... ... ... психологиясы туралы очерк.
Алматы, 1986.
46. Гамезо М.В., Домашенко И.А. Атлас по ... - М., ... ... ... ... ... - ... 1980.
48. Құдайқұлов М.Ә. Қабілеттілік. Дағды. Шеберлік. - Алматы, 1986.
49. Лейтес Н.С. Умственные способности и возраст. - М., ... ... Р.С. ... М., ... ... Р.В. Справочная книга школьного психолога.- М., 1996.
52. Практикум по общей психологии. Под. ред. А.И.Щербакова. - М., ... ... ... ... ... - М., ... ... Е.И. Настольная книга практического психолога в образовании. -
М., 1996.
55. Столяренко Л.Д. Основы психологии. - М., ... ... Р.С. ... ... ... ... ... Р.С., Нұрмұханова Г.Е. Оқушылардың шығармашылық дербестігін
қалыптастырудың дидактикалық негіздері. – ... ... ... С. ... ... - Алматы, 2003.
59. Темірбеков А., Балаубаев С. Психология. - Алматы, 1996.
60. Тұрғынбаева Б.А. Оқушылардың шығармашылық ... ... ... ... №7, ... ... С. ... шығармашылығын дамыту. // Бастауыш мектеп. №4,
1997.
62. Хрестоматия по ... ... ... ... - М., 1981.
-----------------------
Оқыту және тәрбиелеу
Арнайы
Қабілет
Қоршаған ортамен белсенді өзара әрекет
Даныш пандық
Талант
Жалпы

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 4 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
Pseudomonas туысы өкілдерінің фенолды ыдырату қабілетін зерттеу22 бет
Spirulina platensis клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері35 бет
Айырғыштарды газ және сұйық бойынша өткізу қабілетіне есептеу5 бет
Алгоритмді бейнелеу әдістері22 бет
Бала бақшадағы бейнелеу өнер сабақтарында сәндік өнерді оқытудың маңызы25 бет
Балалар қабілетін ертегі арқылы дамыту7 бет
Банк қарыздарының есебі және ұйымның несие қабілетін талдау83 бет
Бастауыш сынып бейнелеу өнері25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь