Құқық қағидалары түсінігі, түрлері

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
Құқық қағидалары түсінігі, түрлері
1) Қылмыстық құқық қағидалары
2) Азаматтық құқық қағидалары
3) Еңбек құқығының салалық қағидалары
ІІІ. Қорытынды
Құқық әлеуметтік нормалардың ерекше жүйесі болып, мемлекетпен бірге өмірге келіп, қоғамды реттеп-басқарып отырды.Олар қоғамның, объективтік даму процесінің талабына сәйкес қалыптасты. Бірақ әр елдің ерекшеліктеріне сәйкес құқық пен мемлекеттің нысаны әртүрлі, мазмұны бірдей болды. Бұл жерде қайталап өтейік, - құқық пен мемлекеттің өмірге келуінің, қалыптасуының негізгі объективтік заңдары: қосымша өнімнің пайда болуы, жеке меншіктің қалыптасуы, таптардың арасында күрестің басталуы, қайшылықтарды реттеп, қоғамды басқару үшін құқық пен мемлекеттің өмірге келуі. Бұл объективтік даму процесі қоғамның алдына бірнеше талаптар қойды:
- қоғамның әкімшілік-территориясында тұрақты тәртіп қалыптастыру қажет болды;
- қоғам бірнеше тапқа, топқа бөлініп, олардың арасында қайшылықтар басталып, оны реттеп, қоғамды басқару керек болды;
-ру мен тайпалардың, мемлекеттік бірлестіктердің арасындағы қайшылықтар күреске айналып, күрес соғысты өмірге әкелді. Міне, бұл күрес-қайшылықтарды бейбітшілік жолмен шешіп, реттеу қажет болды.
Қоғамның объективтік даму процесінің бұл талаптарын іске асыру үшін кұқықтық нормаларды қарқынды, сапалы дамытып, қарым-қатынастарды тағы басқа құбылыстарды реттеу жұмыстары басталып, қоғамның жақсы дамуына жағдай жасалды.
Енді құқықтың түсінігіне және мазмұнына келсек, оның санқырлы түсінігі, санқырлы мазмұны бар деуге болады. Ол қоғаммен бірге диа-лектикалық даму процесінде болғандықтан, оның мазмұны санқырлы бағытта дамып, байып отырды. Ғалымдар құқықты зерттегенде бір-екі қырынан мазмұнын анықтап әр түрлі қорытынды тұжырым жасап отырды. Мысалы, Аристотель құқықты саяси шындық, әділеттік, - деді. Орта ғасырдың ғалымдары - құқық діни норма, Ж.Ж. Руссо - құқық қоғамдық билік - деп түсіндірді. Осы пікірлердің бәрі дұрыс.
Құқық адамдардың өмірімен тығыз байланыста дамиды: олардың бостандығын қалыптастырады, мінез-құлқына, іс-әрекетіне, тәртібіне, сана-сезіміне жан-жақты әсер етеді, мүдде-мақсаттарының іске асуына қолайлы жағдай, қамқорлық жасап қоргайды. Адамдардың жекелік топтық және қоғамдық қарым-қатынастарын реттеп, басқарып отырады. Осы тұрғыдан алсақ, құқықтың мазмұны, түсінігі - адам қоғамын басқарудағы құқықтық нормалардың ішкі тұрақты, сапалы мәні, маңызы. Бұл түсініктемеде құқықтың құндылығын, маңыздылығын айрықша көрсетіп отыр. Бұл түсініктеме дұрыс бірақ жеткіліксіз.
Құқық қоғамды реттеп басқарудағы негізгі құрал; құқық қоғамдағы бостандықты, әділеттікті тендікті, адамгершілікті қалыптастыратын негізгі құрал; құқық мемлекеттік билікті, қоғамның саяси-экономикалық, мәдени-әлеуметтік даму процесінің даму бағыттарын анықтап отыратын негізгі құрал; құқық қоғамдағы заңдылықты, тәртіпті бақылап отыратын негізгі құрал; құқық мемлекеттің ішкі-сыртқы істердегі егемендігін қамтамасыз ететін негізгі құрал т.б. Бұл пікірді жалғастыра беруге болады. Құқық - қоғамның экономикалық базисінің үстіндегі қондырма. Оның қоғамдағы мәні, маңызы, мазмұны мен нысаны, сайып келгенде қоғамның экономикалық, мәдени-рухани сипатына байланысты. К. Маркс "Гота программасына сын" деген еңбегінде: "Құқық ешуақытта да экономикалық құрылыстан және қоғамның соған сәйкес мәдени дамуымен жоғары бола алмақ емес"1 -деді.1
1. «Мемлекет және құқық теориясы» Жоламан Қ.Д. Алматы Нұр – пресс 2005ж
2. «Мемлекет және құқық теориясы» Бугакова Д.А. Алматы заң әдебиеті 2006ж
3. «Қылмыстық құқық» Ағыбаев А.Н. Алматы Жеті жарғы 1999ж
4. «Азаматтық құқық» Сулейменов М.К. Басин Ю.Г. Алматы КазГЗУ 2003ж
5. «Еңбек құқығы» Уваров В.Н. Алматы КазГЗУ 2002ж
6. «Мемлекек және құқық теориясы» Сапарғалиев Ғ. Ибраева А. Алматы Жеті жарғы 1998ж
        
        Жоспар
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
Құқық қағидалары түсінігі, түрлері
1) Қылмыстық құқық ... ... ... ... ... құқығының салалық қағидалары
ІІІ. Қорытынды
Кіріспе.
Құқық әлеуметтік нормалардың ерекше жүйесі болып, мемлекетпен бірге
өмірге ... ... ... отырды.Олар қоғамның, объективтік
даму процесінің талабына сәйкес қалыптасты. Бірақ әр елдің ерекшеліктеріне
сәйкес құқық пен ... ... ... ... ... ... Бұл
жерде қайталап өтейік, - құқық пен мемлекеттің ... ... ... объективтік заңдары: қосымша өнімнің пайда болуы,
жеке меншіктің қалыптасуы, таптардың ... ... ... ... қоғамды басқару үшін құқық пен мемлекеттің өмірге
келуі. Бұл объективтік даму процесі қоғамның алдына ... ... ... ... әкімшілік-территориясында тұрақты тәртіп қалыптастыру қажет
болды;
- қоғам бірнеше тапқа, топқа бөлініп, олардың арасында қайшылықтар
басталып, оны реттеп, ... ... ... болды;
-ру мен тайпалардың, мемлекеттік бірлестіктердің ... ... ... ... ... ... ... Міне, бұл күрес-
қайшылықтарды бейбітшілік жолмен шешіп, реттеу қажет болды.
Қоғамның объективтік даму процесінің бұл талаптарын іске ... ... ... ... сапалы дамытып, қарым-қатынастарды тағы басқа
құбылыстарды реттеу жұмыстары басталып, қоғамның ... ... ... құқықтың түсінігіне және мазмұнына келсек, оның ... ... ... бар деуге болады. Ол ... ... ... даму ... ... оның ... санқырлы бағытта
дамып, байып отырды. Ғалымдар құқықты ... ... ... ... әр ... ... тұжырым жасап отырды. Мысалы, Аристотель құқықты
саяси ... ... - ... Орта ... ... - ... діни
норма, Ж.Ж. Руссо - құқық қоғамдық билік - деп түсіндірді. Осы пікірлердің
бәрі дұрыс.
Құқық ... ... ... ... дамиды: олардың бостандығын
қалыптастырады, мінез-құлқына, іс-әрекетіне, тәртібіне, сана-сезіміне жан-
жақты әсер етеді, мүдде-мақсаттарының іске асуына қолайлы жағдай, қамқорлық
жасап қоргайды. ... ... ... және қоғамдық қарым-қатынастарын
реттеп, басқарып отырады. Осы тұрғыдан алсақ, құқықтың ... ... ... ... ... ... нормалардың ішкі тұрақты, сапалы мәні,
маңызы. Бұл түсініктемеде құқықтың ... ... ... ... Бұл ... ... ... жеткіліксіз.
Құқық қоғамды реттеп басқарудағы негізгі құрал; құқық қоғамдағы
бостандықты, ... ... ... ... ... ... ... билікті, қоғамның саяси-экономикалық, мәдени-
әлеуметтік даму процесінің даму ... ... ... негізгі құрал;
құқық қоғамдағы заңдылықты, тәртіпті бақылап отыратын негізгі құрал; құқық
мемлекеттің ішкі-сыртқы істердегі егемендігін ... ... ... т.б. Бұл ... ... ... болады. Құқық - ... ... ... ... Оның ... ... маңызы,
мазмұны мен нысаны, сайып ... ... ... ... байланысты. К. Маркс "Гота программасына сын" деген ... ... да ... ... және қоғамның соған сәйкес
мәдени дамуымен жоғары бола алмақ емес"1 -деді.1
[?]Мемлекет және ... ... ... К.Д. ... Нұр – ... 2005. 88
– 89 бет
Негізгі бөлім
1. Құқықтың қағидаларының түсінігі және түрлері. ... ... ... ... ... ... реттеуші ретіндегі мәнін көрсететін негізгі
бастамалар, ережелер, идеялар. Олар құқықтың заңдылығын, ... ... ... ... және ... ... тікелей көрініс тапқан
немесе олардың мәнінен туындайтын жүріс-тұрыс ережелері болып табылады.
Таралу саласына қарай ... ... ... және ... ... ... құқықтық қағидалар барлық құқық салаларында күшке ие болып
келеді. Оларға мына қағидалар ... ... ... заң мен сот ... ... ... ізгілік (гуманизм);
- демократиялық;
- құқықтар мен міндеттердің біртұтастығы;
- сендіру мен мәжбүрлеуді үйлестіру.
Салааралық қағидалар ... ... ... ерекше мәнді белгілерін
сипаттайды. Олардың арасынан жарыспалылық және сот ... ... т.б. ... ... ... болады.
Салалық қағидалар тек бір саланың шеңберінде ғана әрекет етеді. Мысалы,
азаматтық құқықта - ... ... ... ... ... ... - кінэсіздік презумпциясы.
Құқық қағидалары қоғамдық қатынастарды ... ... ... ... эсер етудің жалпы бағыттарын анықтап қана қоймай, нақты бір іс
бойынша шешімнің негіздемесіне де енуі ... ... ... ... және ... ... — заң ... ғылымға, құқық қорғау
және қолдану органдары мен азамат-тарға ... ... ... ... ... ... және ... ережелердің көрінісі болып
табылады.
3. Қылмыстық құқықтардың принциптері
Заңдылық қағидасы Парламент немесе Президент қабылдаған ... ... ... ... де, заң ... ... ... сөз жоқ, үстемдік ету арқылы көрініс табады. Бұл көрініс ... ... ... Оның біріншісі — Республика
Қылмылыстық кодексінің халықаралық қылмыстық ... журт ... мен ... басшылыққа алуы болып табылады. [?] Қазақстан
Республикасы Конституциясының 4-бабының ... ... ... ... ... ... ... басымдығы болады деп
көрсетілген. Адам құқықтары жөніндегі 1948 жылғы ... ... ... ... Вена ... ... және ... актіге қарсы
күрес туралы халықаралық Конвенция және осы ... ... да ... ... аймақта істелетін қылмыстар үшін ... ... 1986 ... Вена ... ... халықаралық
қылмыстық-құқықтықнормалар белгіленіп, кеңеске қатысушы елдерге ұсынылған.
Осы келісімнің «Қағидалар» деген тарауының баптарында террорлыққа ... ... БҰҰ ... ... қарым-қатынастың төменгі
стандартты ережелерін сақтау; сондай-ақ БҰҰ бекіткен лауазымды адамдардың
құқық тәртібін ... ... ... ... ... 23-бабында
адамды оның құқығын бұзатын психиатриялық немесе басқадай дөрігерлік
тәжірибеден ... ... өлім ... ... ... қылмыстық заңды
қолдану жөніндегі ұсыныстар туралы мәселелер көрсетілген.
Тәуелсіз Қазақстан Республикасы осындай халықаралық ... ... және ... ... ... ... ... бастап басшылыққа алынады. Заңдылық қағиданың екінші бір ... ... ... ... ... ... табылады.
Конституцияда көрсетілген негізгі ережелерді қылмыстық заң ... алуы ... ... ... ең ... заңдық күші бар және
Республиканың бүкіл аумағында ол тікелей қолданылады (4-бап, ... ... ... 2-тармағында өлім жазасы ерекше ауыр
қылмыс жасағаны үшін ең ауыр жаза ... ... ... делінген. 17-
бапта адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмайтыны, ал 16-бапта әркімнің жеке
басының бостандығына құқы бар екендігі көрсетілген.
Қылмыстық ... ... ... осы Конституциялық заңдарға
негізделіп қабылданған. Заңдылық принциптерінің тағы ... ... ... ... та жаза да жоқ» ... ... негізделген.
Заңдылық принциптерінің осы талабна сәйкес жазба, жария ... ... заң ... ... негізгі қайнар көзі болуға тиіс. Барлық
қылмыстық-құқықтық нормалар бір ыңғай жүйеге Келтіріліп, Қылмыстык кодекске
біріктірілуі қажет. ... ... ... өзге ... ... ... енгізгеннен кейін ғана қолданылуға тиіс (ҚК-тің 1-бабы).
Қылмыстық заңды ұқсастығы бойынша қолдануға жол берілмейді (ҚК-тің 9-
бабы 1-бөлігі). Адамның ойы, ... ... ... ... ... ... қайшы келсе де ол белгілі бір ... ... ... ... ... тиіс емес. Қоғамға ... ... ... кінәлі іс-әрекеттер заң шығарушы ... ... ... деп
табылады. Қылмыс пен жаза туралы мәселелер қылмыстық заңдарда ... және ... ... ... анықтама беріледі.
Қылмыстық заңда арнайы көзделмеген ретте адамның іс-әрекеті қылмысқа
жатпайды. Қылмыс жоқ жерде жаза да ... ... ... бір кағидасы — азаматтардың заң алдындағы
теңдігі болып табылады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 14-бабының
1-тармағында — заң мен сот ... ... бәрі тең деп ... ... адам оның ... ... лауазымдық және мүліктік жағдайына,
нәсіліне, ұлтына, саяси сеніміне, жынысына, ... ... ... ... түрі мен ... ... ... жеріне және
басқа да жағдайларға қарамастан жауапты-лыққа тартылады. Азаматтардың
қылмыстық заң алдындағы ... ... ... үшін қылмыстық жауаптылыққа
және жазаға тартылуы болып табылады. Бұл жерде заң алдындағы теңдікті бір
түрлі ... ... ... ... ... бірдей етіп жаза
тағайындау деп түсінбеу қажет. Жаза кінәлінің ... ... ... оның жеке ... ... жауаптылықты ауырлататын немесе
жеңілдететін мән-жайларға байланысты дараланып тағайындалады. Қылмыс
істеген адам тек қана ... ... ... негіздерге сәйкес
қылмыстык жауаптылықтан немесе ... ... ... Жасы ... және ... ... емшекте жас балалары бар ... ... ... істеген басқа субъектілерге қарағанда ізгілік қағидасы
басшылыққа алына отырып, жеңілдеу жаза ... ... ... ... бір ... – жауаптылықтан құтылмайтындық
принципі. Бұл принцип бойынша әрбір кезкелген адам лауазымдық, басқа да
жағдайларға қарамастан өзі ... ... үшін ... ... ... ... Яғни, қолымен істеген қылмысты мойнымен көтереді. Бұл үшін
қылмыстық-құқықтық жауаптылықты ... заң ... ... ... анық түсінікті болуы керек.
Сөйтіп, ол істелген қылмыс үшін нақты жауаптылықты ... ... ... ... ... ... үшін бұл ... Сондай-ақ осы принциптің жүзеге асырылуы құқық қорғау және құқық
қолдану органдарына үлкен ... ... ... ... ... ... ашылмай, кінәлі адамдардың жазасыз қалуы, жасалған
қылмыстардың тіркелмеуі, тіркелген қылмыстардың біразының ... ... ... асыры-луындағы келеңсіз көріністерді көрсетеді. Мұның өзі
құқық қорғау органдары қызметкерлерінің ... ... ... күресудегі белсенділік дәрежесінің, қолданылып жүрген заңдардың
әлі де болса пәрменділігінің ... ... ... ... жерде айтылатын басты мәселе сол кылмыс істеген адам ерте ме, кеш ... ... ... ... заң ... ... ... алады.
Бұл қағиданың түпкі мәні осында.
Қылмыстық заңның төртінші принципі — жеке жауаптылығы ... ... Адам ... ... ... ... ғана қоғамға қауіпті
әрекеттер (әрекетсіздік) және ... ... ... үшін ғана
қылмыстық жауапқа тартылады) Бұл принципке сәйкес адам өзінің жеке ... ... ... ... арқылы істеген қылмысы үшін сол адамның
өзі дербес, жеке ... ... Жеке ... ... ... субъектісі болып, есі дұрыс, заңда белгіленген жасқа толған жеке
адам танылады. Мұндай тұлғаны қылмыстық құқықта ... ... ... ... Республикасы Қылмыстық кодексі заңды тұлғаларды қылмыс
субъектісі деп танымайды.
Материалдық, моральдық немесе басқа ... ... ... үшін
тек азаматтар ғана қылмыстық заңға сәйкес жауапқа тартылады.
Қылмыстық құкықтың бесінші принципі кінәлі жауаптылық принципі болып
табылады. Бұл ... мәні сол, ... ... та ... ... ... жауаптылықта оны істеген адамның іс-әрекетінде ... ... ... яғни ... ... ... өзінің іс-әрекетіне
қасақаналық немесе абайсыздық түрде ... ... ... қатынасы
жатады. Іс-әрекеттің зардабы қанша ауыр болса да, егер ол ... ... ол ... ... табылмайды. Жазықсыз зиян келтіру — қылмыс емес,
оқыс оқиға болып саналады ... ... ... ... ... ... бөлімінің арнаулы
баптарында берілген (19,20,21,22-баптар).
Қылмыстық құқықтың алтыншы принципі әділеттілік ... ... Бұл ... ... сол ... жауапқа және жазаға іс-
әрекетінде қылмыс құрамының толық ... бар ... ... керек .
Негізсіз, дәлелсіз қылмыстық жауаптылыққа жол берілмейді.
Бұл ... ... ... үшін ең ... ... ... ... болуы және істеген қылмысы үшін сот тағайындаған ... ... ... ... өзге ... ... сай әділ болуы керек.
Қоғам мүшелерінің, халықтың шын ... ... ... мүддеге сай,
әлеуметтік қажеттілікке сай қабылданған ... ғана ... ... ... ... ... кезінде кеткен ағаттықтар, қоғамға
қауіпті іс-әрекеттерді дер кезінде ... ... ... ... ... қауіптілігі жоқ іс-әрекеттерді қылмыс қатарынан алып тастамау да
заңның әділетсіздігін көрсетеді. «Маңызы болмағандықтан ... ... яғни жеке ... қоғамға немесе мемлекетке зиян келтірмейтін
кылмыстар» деген Қылмыстық кодекстегі (9-бап, 2-бөлігі) қағиданы ... ... ... ... әділетсіздіктерге жол берілмеуі
керек. Қылмыс құрамының барлық белгілері бар әрекет қылмыстық жауаптылықтың
негізі болуы ... ... ... ... ... әділ ... ... байланысты.[?] Соттар әділ жаза тағайындау үшін қылмыс
істеген ... ... ... ... ... ... ... қоғамға
қауіптілігінің мәні мен дәрежесін, кінәлінің жеке басын, ... және ... ... қылмыстың істелуінің себептерін
есепке ала отырып, оның түзелуіне және қайтадан қылмыс істемеуіне ... ... ... ... жаза ... керек.
Әділеттілік принципі бойынша бір қылмыс үшін ... де ... ... және ... ... ... Азаматтық құқық принциптері
Бүгінде азаматтық құқықтың мынадай принциптерін атауға болады: ... ... ... ... ... ... қол ... азаматтық-құқықтық шарттың еркіндігі;
- мемлекеттің және барлық үшінші тұлғалардың жеке істерге және жеке өмірге
араласпауы;
- ... ... ...... мен
тұтынушыларды қорғау;
- несйе берушілердің құқықтары мен заңды мүдделерін ... ... ... ... ... ... актілер, ең алдымен -ҚР АК
аталған принциптерге сай келеді (сай келуі тиіс). Олардың ... ... ... және ... заңдардың негізгі бастаулары" деп
аталады. Бұл принциптердің барлығы өзара тығыз ... ... және ... заңды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... алғышартқа байланысты бір-бірін ... ... ... ... болады, заң оларды
азаматтық құқықтарды иеленуі ... ... ... тең деп ... ... және ... ... ушін де тең деп біледі.
Азаматтық құқық субъектілерінің ... ... ... ... соңдықтан өзара келісім олардың қатынастарының негізін құрайды.
Нақтырақ ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарға ене отырып, мемлекетте оның әкімшілік-
аумақтық бөліністері ... ... ... ... немесе заңды тұлғадан ешқандай артық- шылықтарға ие болмайды;
— кез ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастардың
субъектілері ретінде жеке тұлғаларға теңестіріледі;
— шетелдік азаматтар және шетелдік заңды тұлғалар Қазақстан азаматтары ... ... ... ... ... мен міндеттерді иеленеді.
Заң актілерінің тікелей ұйғарымы бойынша мұндай теңдікте ... ... орын ... ... (мысалы, қараңыз "Қазақстан
Республикасындағы шетелдік азаматтардың құқықтық жағдайы туралы" 1995 ж. 19
маусымдағы ҚР ... Заң күші бар ... қол ... Бұл ... ... мынада —
меншік елдің бүкіл экономикалық жүйесінің іргетасы ... ... ... ... ... емес ... қатысты барлық қатынастарға
араласуға мүмкіндік берген бұрынғы ... бас ... ... ... қол ... ... ҚР ... да (6 жене 26-
баптар) баянды етілген Меншікке қол ... ... ең ... ... өз ... ... тыйым салынбаған кез келген мақсатқа жету үшін
өзінің еркін қалауы бойынша пайдалану ... ... ... ... Бұл сондай-ақ меншік иесіне әлде бір ... ... ... ... құқығының мәжбүрлі тоқтатылуына жол
берілмейтін де білдіреді.
Мынадай бұлжымас ереже әрекет етуі тиіс: бұған тікелей ... ... ... ғана ... ... алып ... жол беріледі (мысалы,
249-бапты қараңыз). Сондықтан меншік құқығын соттың ... ... ... ... ... жеткіліксіз болады. Шешімнің өзі дәлме-
дәл заңды негізге сүйенуі тиіс.
Меншік несінің мүмкіндіктері, әлбетте, шексіз емес, бірақ заң ... ... ... заң ... ... салу ... өз қаруын немесе
қауіпті заттарды пайдалануда), басқа адамдардың құқықтары мен ... ... әкеп ... ... ... болмайтындығы,
меншік иесінің өзіне ... ... ... (тарихи және ... ... ақша және ... билік ету құқықтарын шектеу. Бірақ
мұндай тыйым салулар мен шектеулер жария мүдделерді қорғау шаралары ... ... ... меншік құқығынан басқа, иелеріне өз мүлкін өз
мүдделеріне сай ... ... ... ... кейбір басқа да
заттың құқықтарды көздейді: ... ... ... (Жер ... ... құқығы (АК-ның 195—201-баптары), оралымды басқару құқығы
(202—208-баптар), тұрғын үйге меншік құқығы (АК-шың 194-бабы; ... ... ... заң және ... ... қарағанда, мұндай құқықтар қашан да ... ... ... ... ... ... мүліктің меншік иесі тұрады.
Мұндай заттық құқықтардың өкілеттігі шекарасын, әдетте, ... ... ... ... еркі ... ... азаматтың құқықтың аса маңызды принциптерінің бірі
болып табылады (АК-ның 2-бабымен ... ... ... кез келген адам өз қалауы бойынша және ... ... ... ... ... білдіреді:
- белгілі бір шартты жасасуға немесе жасаспауға;
- өзі шарт ... ... ... ... ... ... ... шарттың шарттарын анықтауға.
Бұл арада шарттас серіктестің де осыңдай ... ... ... ... ... ... және ... қабылданған келісім ғана шынайы
азаматтық-құқықтық шарт ретінде танылуы мүмкін. Шарт жасаса отырып, ... ... ... алған шектеулерді шарттың еркіндігі принципімен
шатастыруға болмайды. Өзіне-өзі қоятын мұндай шектеулер ... ... және ... біржақты бас тартуға болмайды. ... ... елде бір ... сатушы, әдетте, сатып алушымен шарт ... ... ... оның ... ... ... келіспеуге
құқылы. Сатушыны белгілі бір шешім қабылдауға ешкім де мәжбүрлей ... ... ... ... және сатушы белгілі бір шарттарды қоя
отырып, шарт ... онда ол үшін бұл ... ... да, ал ... ... еркіндігін сылтау етіп, оны орындаудан бас тартуға, оның
шарттарын өзгертуге және ... ... ... еркіндігінің заң жүзінде тыйым салу немесе құқықты нормалардың
имперакивтік ұйғарымы ... тағы бір ... ... ... әлде бір іс-әрекеттерді (мысалы, қару-жарақты немесе
есірткі заттарды) жасауға тыйым салынған болса, екі тарап та оған ... ... ... ... ... ондағы шарттары ретінде
шарттың мәтініне енгізуге болмайды. Мұңдай мәтіні бар шарттар АК-ның 158-
бабы бойынша ... деп ... ... ... ... ... ... (тегеуріңді)
сипатта болатыны, яғни міңдетті түрде қолданылуға тиіс екені белгілі.
Олардың арасыңда едәуір әлсіз тарапты қорғау, монополизмді ... ... ... ... ... ... қорғау үшін және
т.с.с. шарттың еркіндігін шектейтін нормалар болуы да мүмкін. ... ... үшін ... заң ... ... ... өз шартының мәтінін бұл жағдайларды енгізген-енгізбегеніне
қарамастан, осы ... ... ... шартының мазмұнына міндетті түрде
кіреді.
Олардың заңдарда көзделгеніне немесе көзделмегеніне ... ... ... ... ... кез ... шарттарды жасау мүмкіндігін
береді. Мазмұны бірнеше шарттардың элементтері қамтитын шарттар да болуы
мүмкін (АК-нің 7 және ... ... ... ... белгіленген тыйым салуларымен
шектеулерді бұзбаса болғаны (АК-ның381-бабы).
Жария мүдделерді қорғаудың ... де ... ... ... шегіне түзету енгізеді: валюта операцияларын бақылауда болуы, ... ... бас ... ... салу ... әр ... ... үшін
олардың жағдайларын тең анықтамау (АК-ның 387-бабы), кейбір қызмет түрлерін
лицензиялау.
Шарттың қатысушысын іріктеп алу ... ... ... ... ... ... заң талаптары да шарттың еркіңдігіне ықпал
етеді (ҚР ... ... Бұл ... көп ... ... сату,
жұмыстарды орындау,немесе мемлекет мүдделері үшін қызмет көрсету жөніндегі
шарттар үшін орындаушыны іріктеуден қолданылады ... ... ... ... 2002 ж. 16 ... заңды қараңыз). Мұндай жағдайларда
конкурстың шарттарына сәйкес оның ... шарт ... жеке ісі мен ... ... жол ... ... ... принципі деп атауға болады. Бұл принцип
азаматтық құқықтық ... ... ... ... ... ... емес ... атқаратынына қарай таралады. Бұрынғы қолданылып келген
Азаматтық кодексте ол (принцип) жеткіліксіз сипатталды, абырой мен ... жеке ... ... ... ... құпиялылығын
қорғауға ғана қатысты болды. Қазақстанның қазіргі қолданыстағы азаматтық
құқығында бұл принцип айтарлықтай дамытылды. Ол ... ... да ... етілді (АК-ның 18-бабы).
Әркімнің жеке ісіне еріксіз араласуға жол ... ... ... ... ... ... басшыларына және басқа адамдарға
әрекетке қабілетті азаматтардың немесе заңды тұлғалардың өз мүліктеріне
билік жүргізуіне, ... ... ... табыстарын пайдалануына ықпал
етуге тыйым салуды білдіреді. Егер мұндай талаптар ... ... әлде ... ... ... келісім, ақпарат беруін талап етудің
қажеті жоқ. Жеке басының, отбасының және ... ... ... ... ... етуге тыйым салынады.
Әркімнің жеке ісіне араласуға жол берілмейтіндігі сондай-ақ басқаның
жеке өміріне, басқаның ... ... ... ... ... Бұл жөнінде АК-ның көптеген баптарында, алдымен 2, 115, 125,
144, 146 және ... ... ... ... құқығының салалық қағидаттары
Аталып өткендей, еңбек құқығының қағидаттары дегеніміз ... ... ... ... ... қағидаттардың өзіндік
ерекшеліктерін зерттеп білу еңбек ... ... оны ... ... дәл ... ... еңбек қатынастары мен еңбек туралы заңнаманы
реформалаудың методикалық негіздерін қалыптастыруды қалайда білуді талап
етеді.
Еңбек қызметін ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында (24 бабының 1 тармағы) ... ... ... ... ... қызмет пен кәсіпті таңдау
бостандығына құқығы арқылы көрініс табады. Еңбек ... оның ... - ... ... ... ... жұмыс істеу, мемлекеттік
қызметке тұру, мердігерлік жұмыс орындау, корпоративтік бірлескен ұйымдарға
кіру (корпоративке, шаруа қожалығына мүше ... т.б.), заң ... ... қызметпен айналысу, т.б.[?]
Бұл салааралық қағидаттың мәнін ... ... ... ... ... ... болуын қамтамасыз етуге бағытталған мемлекеттік саясат
анықтайды. Халықтың ... ... ... ... ... - ... тұрақты тұратын азаматтарға олардың нәсіліне, ұлтына, жынысына,
тіліне, әлеуметтік, лауазымдық және ... ... ... ... сеніміне, қоғамдық ұйымға мүшелігіне қарамастан, қызмет таңдап
жұмысқа тұрғанда бірдей мүмкіндіктер беру (30.12.1998 ж. ... ... ... ... ... ... 4 ... құқығына қатысты алғанда еңбек бостандығы, қызмет түрі мен
кәсіпті еркін таңдау, еңбек қабілетін еркін ... білу ... ... ... ... ... ... табады, ол азамат пен
жұмыс беруші ... ... ... мен ... ... өзара келісімде
келтіріледі.
Еңбек шартының бостаңдығы қағидаты шартқа еркімен отыруды ғана емес,
еңбектегі құқықтық қатынастың ары ... ... да ... ... ұйымның өзінде басқа жұмысқа ауыстыру не ұйыммен ... ... ... үшін ... жазбаиіа келісімі қажет (Еңбек туралы Заңның 17
бабы), ал өндірістік қажеттілік үшін ... ... және ... ... ондай келісім қажет емес ... ... ... 20,21
баптары). Еңбектегі құқықтық қатынастарды себебін түсіндірместен тоқтатуға
заң бойынша тек ... ... ал ... ... ... ... тоқтату үшін жұмыскердің науқасы, зейнеткерлік жасы, басқа
жерге қоныс аударуы ... ... ... ... тиіс ... ... 28 бабы). Жұмыс беруші жұмыскерді заңда көрсетілген, өте ... ғана ... ... ... Еңбек шартының қағидатын жүзеге
асырудың басқадай заңдық ... ... ... ... бас ... ... қорғауы, азаматтардың жұмыс істеу және жұмысқа
тұру жүйесі жатады. Ескеретін тағы бір жай - ... өз ... ... ... табылатын жеке еңбек шартының тағдырына жұмыскердің
жағдайын күшіндегі заңда көрсетілгеннен нашарлататын ... ... ... ... ... ... заңның 5 бабы ықпал етеді. Жеке шарттың,
ұжымдық ... ... ... ... сол ... ... жарамсыз ете алмайды.
Еңбек құқығының салалық қағидаты ... ... ... ... ... толық емес жұмыс күні ... ... жеке ... ... ... құқығы бар екендігін білдіреді.
(Еңбек туралы заңның 12 бабының 5 тармағы).
Еңбек ... анық ...... ... ерекше қағидаты. Оның
мәні - жұмыскерді міндетті түрде кәсібіне, мамандығына және ... ... ... ... ... ... және жалпы
қоғамның мүдделерін дұрыс үйлестіру тұрғысынан ... ... ... ... анық болу ... ... құқығының әртүрлі
институттарының нормаларында бекімін тапқан (жеке еңбек ... ... ... ... Еңбектуралы заңның 7 бабы 2 тармағының 1 тармақшасы
жұмыскердіжеке, ұжымдық ... ... ... ... ... ... адал орындауға жүктейді. Екінші жағынан Еңбек
туралы заңның 8 бабы ... ... ... ... жеке ... сәйкес жағдай тудыруды, еңбек міндеттерін орындауы үшін ... ... мен ... ... ... берушіге міндеттейді.
Жұмысқа қабылдаған кезде ескерілген, бірақ кейін өз мамандығы, кәсібі және
біліктілігі бойынша ... ... ... ... дұррыс
жұмсалмағандығын көрсетеді. Соны-мен қатар мұндай жағдай жеке еңбек
шартындағы келісімді ... ... ... ... ... және жіктелуі. Бұл қағидаттың ерекшелігі сонда
- еңбек туралы жалпы құқықтық нормалар негізінде кейбір ... ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың, мүгедектердің, т.б.) еңбегін қолдану
жағдайының ерекшелігі ескеріледі. Бұған ... ... және ... ... ... - ауа райы ерекшелігін (шөлді, далалы жер, т.б.),
сондай-ақ шаруашылық ... ... ... формаларыңдағы
кәсіпорындар жұмыстарын да жатқызуға болады. ... ... ... ... еңбек құқығы жүйесінің бірлігін қамтамасыз етеді. Жалпы еңбек
заңнамасы ... ... ... қара ... ... ... және жүйкені
тоздырмайтын қалыпты еңбек жағдайын реттеуге есептелген. Еңбек ... ... ... ... ... ... жағдайынан ауытқығанда
кепілдіктер мен өтем төлеуді белгілеу мақсатында, ... ... ... ... ... ... ... қарау қажеттігінен
туындаған.
Еңбек жағдайының ... ... ... ... (29 бап) ... ... қорғау құқығын көздейді. Ол
медициңалық көмекті заңда ... ... ... алумен қамтамасыз
етіледі. Азаматтардың денсаулығын қорғау саласындағы мемлекеттік саясат
1997 жьглғы 12 мамырдағы "Қазақстан ... ... ... ... ... Республикасының заңыңда көрініс тапқан. Мемлекет,
сонымен қатар, қоршаған ортаны қорғау арқылы адамның омірі мен ... ... ... ... да ... ... ... өмірі мен
денсаулығына қауіп төндіретін ... ... ... жасырып
қалуы заң алдында жауаптылыққа әкеледі (ҚР Конституциясының 31 бабы).
Еңбек құқығына қатысты алғанда бұл конституциялық ... ... пен ... ... ... жағдайына құқығы түрінде көрініс
табады. (Еңбек туралы заңның 7 6.1 т. 3 ... ... ... ... ... ... ... тиісті кепілдіктермен және
жеке еңбек шарты тараптарының өзара міндеттемелер белгілеуімен ... ... ... ... жұмыс орнындағы еңбек жағдайы
еңбекті қорғау жөніндегі стандарттардың, ... мен ... сай ... ... Бұл ... дұрыс және қауіпсіз еңбек жағдайын
қамтамасыз ету, еңбек қорғаудың жайына ... ... ... еңбек ұжымына дер кезінде хабарлап тұру міндеті жұмыс берушіге
жүктеледі. Тиісінше, кәсіпорын жұмыскерлері де ... ... ... мен ... ... ... тиісті. Тараптардың өзара
міндеттемелері ұжымдық шарттарда бекітіледі. Әйелдердің, он ... және ... ... шектеулі адамдардың еңбегін қолдану
ерекше құқықтық қорғауға алынады.
Заңнамаға сай ... ... ... (Еңбек және халықты
әлеуметгік қорғау министрлігі, ... ... ... ... ... ... ... және қандай ведомствоға бағынатынына қарамастан,
оларда еңбек, еңбекті қорғау туралы заңнаманың ... ... ... өздеріне берілген өкілеттік шегінде еңбек қорғау
заңының ... ... ... ... ... өкілдері,
өздері мүдделерін қорғайтын жұмыскерлердің жеке, ұжымдық еңбек шарттарының
сақталуына қоғамдық бақылауды жүзеге асырады. ... ... ... ... белгіленген ең аз мөлшерден кем емес еңбек ақы төлеу. Қазақстан
Республикасының Конституциясы (24 баптың 2 тармағы) азаматтардың ... ... ақы ... ... Бұл талапта жалпылама сипат бар,
себебі ол еңбектегі құқықтық қатынаста тұратын, қай ... ... да ... барлық адамдарға қатысты. Бұл жерде мәселе - кемсітудің қандай
түріне болса да тыйым ... ... 14 ... ... ... ... бұл ... қағида - қағидат түрінде
- еңбек ақы заңда белгіленген ең аз ... ... емес деп ... ... ... ... ... (28 бап) азаматқа
еңбек ақының ең аз мөлшеріне сондай-ақ басқа ... ... ... Бұл ... ... экономиканың қалыптасу жағдайында жұмыскерге
еңбек ақы төлеуге байланысты оны әлеуметтік ... ... ... Бұл қағидаттың күші қандай қызметпен айналысатынажәне қай
ведомствоға бағынатынына ... ... ... ... кәсіпорындарының, ұйымдарының және мекемелерінің жұмыскерлеріне,
сондай-ақ жеке меншік формасындағы кесіпорыңдар мен ... ... ... ... ... аталған қағидатқа сәйкес мемлекет республиканың барлық ... ... ... ... ақы алу құқығын жүзеге асыруы үшін
бірдей жағдай тудырады (төлеудің мөлшері, мерзімі, ... т.б.). ... ... ... ең көп мөлшері шектелмейді.[?]
Қорытынды.
Құқық принциптері — құқықтың мәнін білдіруде оған негіз болатын
идеялар мен ... Ол ... ... пен ... сара ... ... шығарылады.
Кұқық принциптері әділдік, дұрыстық ... ... ... ... ұзақ ... бойы өзгеріссіздігі
құқықтық нормалардан айырмашылығы болып ... ... ... ... ... немесе жанамалай білінеді.
Әділет және бостандық идеяларын дамытатын құқықтық принциптердің ең
бастылары - ... ... ... ... ... ... заң алдында тең болуы.
Құқық принциптері деп оның ... ... яғни ... ... оның ... ... ... құқықтық
нормалардың мазмұны мен мәтіні дұрыс ... ... бара ... ... ... ... септігін тигізетін,
заңдардың олқы тұстарын толықтыруға жәрдемдесетін іргелі идеялады ... ... ... ... және ... ... Жоламан Қ.Д. Алматы Нұр – пресс 2005ж
2. «Мемлекет және құқық теориясы» Бугакова Д.А. Алматы заң әдебиеті 2006ж
3. «Қылмыстық ... ... А.Н. ... Жеті ... ... «Азаматтық құқық» Сулейменов М.К. Басин Ю.Г. Алматы КазГЗУ 2003ж
5. «Еңбек құқығы» Уваров В.Н. Алматы ... ... ... және ... теориясы» Сапарғалиев Ғ. Ибраева А. Алматы Жеті
жарғы 1998ж
[1] Мемлекет және құқық теориясы. ... Д.А. ... Заң ... ... - бет
[2] Қылмыстық құқық. Ағыбаев А.Н. Алматы Жеті жарғы 1999 13-16 ... ... ... М.Қ. ... Ю.Г. ... Алматы КазГЗУ 2003 , 31
-34 бет
[4] Еңбек құқығы. В.Н. Уваров, Алматы КазГЗУ 2002, 33 – 36 бет.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Еңбекті қорғаудың түсінігі және қағидалары60 бет
Заңдылық түсінігі және қағидалары26 бет
Заңдылықтың түсінігі және қағидалары27 бет
Нотариаттың түсінігі, оның мақсаты, функциясы мен қағидалары3 бет
Қылмыстық құқық түсінігі және оның қағидалары28 бет
Қылмыстық құқықтың пәні, түсінігі, міндеттері мен қағидалары81 бет
Құқық қағидаларының жалпы түсінігі6 бет
Құқық. Оның түсінігі және қағидалары11 бет
Азаматық іс жүргізу құқығы33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь