Жеткіншек ұрпаққа экологиялық білім берудің мәні

КІРІСПЕ

Ι. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ
Ι. 1. Экологиялық мәдениетті қалыптастырудың психологиялық.педагогикалық негіздері

ΙΙ. БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНА ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2.1. Оқушылардың экологиялық білім мен тәрбие берудің технологиясы
2. 2. Оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың тәсілдері

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
Мектеп - өскелең ұрпақты тәрбиелеу жүйесiндегi шешушi буын. Оның жас ұрпақты тәрбиелеудегi рөлi өте зор. Елiмiздiң бүкiл жастары мектеп арқылы өмiрге жолдама алады. Мектеп ешқашан отбасынан, қоғамнан бөлiнiп, өз бетiнше жеке автономиялық мекеме болған емес. Сондықтан оның iс-әрекетi отбасымен, жұртшылықпен, еңбек ұжымдарымен тығыз байланысты.
Мектеп тәрбиеге байланысты барлық қоғамдық күштердi ұйымдастыру мен бiрiктiру рөлiн атқарады. Ол iшкi тәрбие үрдiсiн басқарып қана қоймайды, сонымен бiрге мөлтек аудандарда, кәсiпорындарда жүргiзiлетiн тәрбие жұмысының мақсатқа бағыттылығын қамтамасыз етедi. Осы тұрғыдан мектеп – балалармен тәрбие жұмысын ұйымдастырудың, жеке адамның дамуында және қалыптасуында әр түрлi факторлардың ықпалын үйлестiрiп, бiрiктiрудiң орталығы.
Тәрбие – қайшылықты әрi ұзақ үрдiс. Оның нәтижесiн есепке алу күрделi мәселе. Ол үшiн жобаланған және қол жеткен шынайы нәтиженi салыстырып талдау қажет. Қол жеткен нәтиже дегенде тұлғаның тәрбиелiк деңгейi түсiнiледi.
Тәрбие педагогикалық үрдiстiң маңызды және өзiндiк бағыт-бағдары бар бөлiгi екенi белгiлi. Оның өз мазмұны, қағидалары бар және өзiне тән әдiстер-тәсiлдер арқылы жүзеге асырылады.
Тәрбие жұмысы – үздiксiз әрi кешендi түрде жүргiзiлетiн үрдiс. Сондықтан баланы қазiргi әлемдiк мәдениеттiң рухымен тәрбиелеген абзал. Ол үшiн жас ұрпақтың туған халқының қастерлi қасиеттерiмен бiрге, өзге халықтардың озық дәстүрiнен үлгi алуына ықпал ету керек.
Тәрбиенiң мәнi – адамның қоғамдық мазмұнын әлеуметтендiрiп, оның ұжыммен және қоғаммен практикалық қатынастарының жүйесiн құру.
Тәрбие үрдiсi адамның қоғамдық мәнiнiң әлеуметтiк маңызды сапаларын қалыптастыруға, оның қоғамға, өздiк қатынастарын жасауға және олардың шеңберiн кеңейтуге бағытталады.
1. Білім туралы – Об образовании: Қазақстан Республикасының Заңы.
А.: «Литера», 2000-96 б.
2. Қазақстан Республикасында жалпы білім беретін мектептер білім мазмұнының тұжырымдамасы //Қазақстан мұғалімі. 1993.-9 сәуір.
3. Қазақстан Республикасында гуманитарлық білім беру тұжырымдамасы.// Егеменді Қазақстан: 1994 жыл:25 тамыз.
4. Ақназаров Б.З., Шыныбекова Э.И. Оқыту процесінде тәрбиелеу.- А., 1972.
5. Абдильдин Ж.М., Абишев К.А. Формирование строя мышления в процессе деятельности.-А., 1991.
6. Шалабаева Г.К. Этнос. Культура. Самасознание.-А. Атамұра, 1995.-240 с.
7. Құнанбаев А. Шығармаларының жинағы. І-ІІ том. –А: Жазушылар, 1977.-156-184 б.
8. Философиялық сөздік (Редкол: Р.Н. Нұрғалиев, Г.Г. Ақмамбетов, Ж.М.Әбділдин.-Алматы: ) «Қазақ энциклопедиясы», 1996-525 б.
9. Аверинцев С.С.Философский знциклопедический словарь.-М: Советская энциклопедия, 1989.-с. 581-582.
10. Словарь по этике Под ред. И.С.Кона.- М.: Политиздат, 1993.-445с.
11. Қалиев С., Майғаранова Ш., Бейсенбаев З., Нысанбаева Г.,Иманбаева С., Айтмамбетов Б., Бейсенбаева А. Мектептегі тәрбие жұмысының теориясы мен әдістемесі. Оқу құралы.-А., 1999. –153 б.
12. Каган М.С.Человеческая деятельность: опыт системного анализа. –М.: Политиздат, 1975.-328с.
13. Вернадский В.И. Философские мысли натуралиста: / СБ.: К 125-летию со дня рождения. / Предисл. А.Л. Яншина и др., прим. И.И. Мочалова, К.П. Флоренского/: АН СССР.-М.: Наука, 1988. –19с.
14. Гирусов Э.В. Природные основы экологической культуры //Экология, культура, образование:/ М-лы к конф./ / Редкол.: Мамндов Н.М./ отв. Ред/.-М .: Б.И.,1989. –С.11-18.
15. Организация экологического образования в школе: Пособ.Для раб- в ср. Общеоб. Шк. Пробл. Совет по экол. Обр. АПН СССР:/ Суравегиной.- Пермь :Б.И.,1990.-148с.
16. Лихачев Б.Т. Экология личности. // Педагогика. –1993. С. 19-23.
17. Полинчак Ф.Я., Платонов Г.В. Экологические отношения, срзнание дятельности // Вест. Моск. Ун-та. –Серия, 7. Философия.-1987.-№4. С.74-82.
18. Мясищев В.И. Социальная психология и психология отношений./ Проблемы общей психологии.-М.: Педагогика, 1965.-С. 270-280.
19. Ананьев Б.Г. Человек как предмет воспитания. –Сов. Педагогика,1965. №1, с. 36-42.
20. Эльконин Д.Б: Психология игры.- М.: Педагогика,1978.-304с.
21. Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возрасте. Психологическое иследование –М.: Просвещение,1968.-464с.
22. Лихачев Б.Т. Воспитательные аспекты обучения. –М.: Просвещение, 1982.-1191с.
23. Самари Ю.А. Очерки психологии ума.- М.: Изд-во АПН РСФСР, 1962.-504с.
24. Калиев С., Майгаранова Ш., Бейсенбаев З., Нысанбаев Г., Иманбаева С., Айтмамбетова Б., Бейсенбаева А. Теория и методика воспитания школьников (1-1Х классы).-А., 1999.-138с.
25. Бейсенбаева А.А. Межпредметные связи- важнейший резерв повышения эффективности идейно-нравственного воспитания школьников // Межпредметные связи в идейном воспитании учащихся: тезисы докладов.-А.,1990.-С.20-25.
26. Жарықбаев Қ.Б. Психология. –А.: Мектеп, 1970.-232с.
27. Жампеисова К.К.Формирование основ политической культуры старшеклассников в целостном педагогическом процессе школы.-А., 1993.-232с.
28. Лемберг Р.Г. Дидактические очерки. Изд. 2-е перераб. –А.: Мектеп, 1964.-144с.
29. Мұқанов М.Педагогикалық психология очерктері.-А.:1962.
30. Мұқанов Б.Ы. Жеткіншектердің әлеуметтік белсенділігін қалыптастыру мен дамытудағы мұғалім мен оқушының өзара қатынасының педагогикалық негізі.-А.,1992.-267б.
31. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру жолдары.-А.:Мектеп,1978.-110 б.
32. Тәжібаев Т.Жалпы психология.-А.: Қазақ университеті,1993.-240 б.
33. Узакбаева С.А. Эстетическое воспитание школьников средствами народной педагогики. Дис.док.пед.наук.-А.,1993
34. Педагогическая энциклопедия. –М.: Изд-во Советская энциклопедия, 1964.-831с.
35. Жұмабаев М.Б. Педагогика.-А.: Ана тілі,1992.-256 б.
36. Фельдштейн Д.И. психологические основы общественно-полезной деятельности подростков.-М.: Педагогика, 1982.-224с.
        
        Жеткіншек ұрпаққа экологиялық білім берудің мәні
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
Ι. ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТӘРБИЕНІ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖОЛДАРЫ
Ι. 1. Экологиялық мәдениетті қалыптастырудың психологиялық-педагогикалық
негіздері
ΙΙ. БАСТАУЫШ ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие берудің технологиясы
2. 2. Оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың тәсілдері
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
КІРІСПЕ
Мектеп - өскелең ... ... ... ... ... Оның жас
ұрпақты тәрбиелеудегi рөлi өте зор. Елiмiздiң бүкiл ... ... ... ... ... ... ... отбасынан, қоғамнан бөлiнiп, өз
бетiнше жеке автономиялық мекеме ... ... ... оның iс-әрекетi
отбасымен, жұртшылықпен, еңбек ұжымдарымен ... ... ... ... барлық қоғамдық күштердi ұйымдастыру ... ... ... Ол iшкi ... ... ... қана қоймайды,
сонымен бiрге мөлтек аудандарда, кәсiпорындарда ... ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан мектеп ... ... ... ... жеке ... дамуында және
қалыптасуында әр түрлi факторлардың ... ... ... – қайшылықты әрi ұзақ үрдiс. Оның нәтижесiн есепке алу күрделi
мәселе. Ол үшiн ... және қол ... ... нәтиженi салыстырып
талдау қажет. Қол жеткен нәтиже дегенде тұлғаның тәрбиелiк ... ... ... ... және ... бағыт-бағдары бар
бөлiгi екенi белгiлi. Оның өз мазмұны, қағидалары бар және ... ... ... ... ... жұмысы – үздiксiз әрi кешендi ... ... ... ... ... ... мәдениеттiң рухымен тәрбиелеген абзал. Ол
үшiн жас ұрпақтың туған халқының қастерлi ... ... ... озық ... үлгi ... ықпал ету керек.
Тәрбиенiң мәнi – адамның қоғамдық мазмұнын әлеуметтендiрiп, ... және ... ... ... ... құру.
Тәрбие үрдiсi адамның қоғамдық мәнiнiң әлеуметтiк ... ... оның ... ... қатынастарын жасауға және олардың
шеңберiн кеңейтуге бағытталады.
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... реттеу ... ... | ... ... | | | ... ... ... ... ... ... ... әдiстерi | |форма | ... ... ә р б и е н ә т и ж е с i ... ... өзiндiк ерекшелiктерi:
• мақсатты бағытталғандық (ынтымақтастық);
• көпфакторлылық (тәрбиешiлiк тек заңдылықтармен ғана байланысты емес, ... ... жету ... ... (қозғалмалы және өзгермелi, тәрбие бала бойындағы ... ... ... ауыстыра алады);
• ұзақтығы;
• үздiксiздiгi;
• вариативтiлiгi;
• қайшылықтылығы.
Тәрбие тұлғаны қалыптастырудың тұтастығына бағынатын тәрбие үрдiсiнiң
мақсат, мiндет, ... ... ... ... ... Тұлға
қасиеттерiнiң қалыптасуы бiр мезетте, яғни кешендi жүзеге асады, сондықтан
педагогикалық өзара ... те ... ... болуы керек.
Қорыта келгенде, тәрбиенiң негiзгi қызметi мыналар болып табылады:
• мәдениеттi сақтау және ... ... ... ... ... қабiлетiн дамыту;
• баланы қорғау.
Тәрбие мақсаты – мейлiнше тәрбиелiк күш-қуатқа ие болатын өзара
әрекеттi ... ... ... ... ... формалары
мен әдiстерi түгел дерлiк бағынады. Ендеше, тәрбие ... – бұл ... ... ... ... туралы мұндай көзқарас тәрбиешiнi
әрекетке итермелеп, тәрбие мақсаты, мазмұны мен ... ... ... ... тәрбиелiк әрекеттiң нәтижесi – ... ... ... дене, рухани дамуы – жеке және ағымды ... ... ... ...... бала ... ... тәрбие мақсаты – саналы түсiнiлген педагогикалық әрекеттiң болашақ
нәтижесiнiң ... яғни ... ... ... ... - жетiлген, жан-
жақты үйлесiмдi дамыған шығармашыл тұлға қалыптастыру.
Тәрбиенiң негiзгi мiндеттерi:
• қазақстандық патриотизм мен азаматтықты ... ... ... ... экологиялық, эстетикалық мәдениеттiң
жоғары деңгейiн қалыптастыру;
• өзiнiң мамандығын ... алу ... ... ... ... ... және гендер мәселесiндегi сауаттылықты
қалыптастыру;
• рухани-адамгершiлiк мәдениеттi, этномәдениеттi, халықаралық ... ... ... ... сыни ... дағдысы мен салауатты өмiр салтын қалыптастыру.
Тәрбие мазмұны деп тұлғаның бiлiмi, сенiмi, дағды, көзқарас, сапасы,
қасиеттерi, мiнез-құлқының орнықты әдеттерiнiң ... ... ... ...... ... басты үш нәрсеге: азамат,
маман, отбасы иесi болуға дайындау. ... ...... және
ұлттық құндылықтар. Сондықтан тәрбие үрдiсiнiң мазмұнын ... бiр ... ... ... екiншi жағынан –
ұлттық, аймақтық, жергiлiктi дәстүрлер мен құндылықтарға жете мән ... ... ... ...... ... ... дамуын
қамтамасыз ететiн әлеуметтiк жиынтық. Тәрбие жүйесiнiң мақсаты мен нысаны –
толыққанды ... ... ... ... ... ұжым болып табылады.
Бұл – педагогикалық және оқушылар ұжымының өзiнше өзгеше бiрлiгi. ... ... ұжым – ... жүйе. Бiрақ оқушылар ... ... тек қана ... ғана ... ол ... дамуының
субъектi де болуы тиiс. Сонымен қатар, ол педагогикалық ... ... ылғи да ... ... ... ... оның ықпалын өзгертушi де
болуы шарт.
Кез келген мектептiң тәрбие ... ең ... ... ұжым
ойластырған, қабылдаған мақсаттар блогын қамтиды.
Мектептегi тәрбие жұмысының мазмұнын, әдiстемесi мен ... ... ... ... ... тәрбие жүйесi – туындайтын,
жетiлдiрiлетiн, ... ... ... ... ... жұмысы бірнеше саладан тұратыны белгілі. Жастардың мәдениетті де
білімді, жан-жақты дамыған ... етіп ... ... ... ... ... саяси, эстетикалық, дене, т.б.
тәрбиелердің тұтастай ... ... ... зор. ... ... тәрбиенің алатын орны үлкен. Экологиялық тәрбие ертеден-ақ
өзінің ... ... ... ... Оған ... ... ... ерекше мән береді.
Бұл мәселенің философиялық негізі С.САверенцев, ... ... ... ... ... ... Республикамызда экологиялық проблемаға философтар Ғ.Ғ.Ақмамбетов,
Ж.М.Әбділдин, Қ.Ә.Әбішев, М.Баймаханов, А.Н.Нысанбаев, Қ.Ш.Нұрланова,
А.Қасабеков, Д.Кішібеков, Қ.Шүленбаев, ... және т.б. мән ... өз ... ... қоғамдық мәнін, рухани жан дүниесіндегі
сезімдік қасиеттерін, олардың мақсаты мен ... ... ... ... ... мен қағидасын, “қоғам-табиғат-адам”
жүйесіндегі қарым-қатынастарды, ұлттық ... оның ... ... ашып көрсетеді.
Зерттеу жұмысының теориялық негізінде оқушыларға экономикалық
тәрбие берудің мақсаттары мен ... ... ... ... ... И.Н.Пономарева,
И.Я.Габаев, Н.А.Каропан, ... ... ... ... ... Н.Э.Якубова, Г.В.Буковская,
Н.М.Михайлова, А.Н.Ильина, В.К.Кезин, М.В.Шептуховский, Н.Д.Иванова,
К.Х.Хан, ... ... ... С.И.Қалиева, Г.И.Қалиева, М.Х.Балтабаев ашып көрсететін
зерттеу жұмыстары мен еңбектері алынды.
Бұл еңбектерде білім ... ... оның ... ... әр ... ... мүмкіндіктерімен байланыстыру
тұрғысынан қарастырылған. Алайда, ... ... ... ... педагогикалық процестің бір бөлігі ретінде қарастыруға
мүмкіндік беретін құрылымдық жүйені айқындауға ... ... ... ғалымдардың зерттеу жұмыстарына талдау жасағанда,
негізінен зерттеушілердің жалпы экологиялық тәрбие ... оны ... ... жеке ... ... ... ... әдістемелік
жолдарын көрсетіп қарастырғаны байқалады. Зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... процестің құрамды бөлігі ... ... ... ... ... ... ететін мәселелердің бірі деп есептейміз.
Сондықтан оқушыларда экологиялық мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... түрде туындайтын
қажеттіліктер жиынтығын қажет етеді.
Қазіргі экологиялық және әлеуметтік мәдени жағдай адам мен қоршаған
орта арасындағы ... ... ... ... сипаттады, жеткіншектердің ... ... ... ... ... орай, зерттеу проблемасы оқыту
процесінде оқушылардың экология мәдениетін қалыптастырудың педагогикалық-
психологиялық негізін ... ... ... айқындау, осының
негізінде ғылыми-әдістемелік нұсқау дайындау қажеттілігінде ... ... ...... ... оқушылардың экологиялық
мәдениетін қалыптастыруды ғылыми теориялық жағынан ... ... ... ... ...... ... мәдениетін қалыптастыру
процесі.
Зерттеу пәні – оқыту процесінде оқушылардың экологиялық мәдениетін
қалыптастыру.
Диплом ... ... ... ... екі ... ... ... мен қосымшалардан тұрады.
Ι. Экологиялық тәрбиені қалыптастыру жолдары
Ι. 1. Экологиялық мәдениетті ... ... ... ... оқушыларының экологиялық мәдениетін
қалыптастыру мәселесін зерттегенде олардың жас ерекшеліктеріне назар ... Бұл ... ... ... ... даму және қалыптасу
жағжайын білу үшін маңызды.
Біз осы ... ... ... және мінез-құлқында жас
ерекшеліктерінің маңызды рөл ... ... ... ... ... ... талдау жасады. Олар
Б.Г.Ананьев, Д.Б.Эльконин, Л.И.Божович, ... ... ... ... А.А.Бейсенбаева ... ... ... ... ... Г.Қ.Нұрғалиева, Т.С.Сабыров, Т.Тәжібаев,
В.В.Трифонов, Г.А.Уманов, Э.И.Шыныбекова, Н.Д.Хмель, С.А.Ұзақбаева және
т.б. психолог-педагогтар ... ... ... жұмыс
істеу процесінің психологиялық-педагогикалық негіздерін ашып көрсетуге
көңіл бөлді. (35-49).
Бүгінде ... ... жас, ... психологиялық
ерекшеліктеріне, әсіресе әрбір баланың жеке ... ... ... ... ... емес ... ... көрсетіп отыр.
Оқу-тәрбие процесінің барысында оқушылардың әр уақытта іс-әрекет пен
өзін-өзі тәрбиелеудің тек объектісі емес, субъектісі ... ... ... бұл ... ... жеке ... ... қалыптасуына қажетті еріктік,
әрекеттілік, өзін-өзі айналасына таныта білушілік мүмкіндіктері қарқынды
дамып, айқын көріне ... Бұл ... ... ... ортамен,
балалар ұжымдарымен, тәрбиеші-ұстаздармен қарым-қатынас жасауының ... ... ... бір ... екі ... ... мүшесі деп есептейді. Бұдан әлеуметтік құндылықты ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі қатынаста болуды үйренуге мүмкіндік
беретін әлеуметтік ... ... ... ... мен ... Л.И.Божович, Т.В.Драгунова,
А.Г.Ковалев, Ж.Қоянбаев, ... ... және т.б. ... жеткіншектік кезеңде ересектену ... ... ... ... ... ... ... ересектермен,
жолдастарымен қатынасында, сонымен ... ... ... ... ... ... сезінуге себепкер күшті
фактор жыныс мүшесінің жетіле бастауы және бала ... ... ... ... ... балалардың ішкі дүниесіндегі, айнала мен қарым-
қатынас жасауында, үлкендер арасында өзінің ... ... ... ... байқалды. Олардың отбасында, мектептегі әр түрлі
сыныптан тыс жұмыстарға қатыса отырып, ... ... ... ... танып-білуге, өзіне бақылау жасауға дағдыланып, өз ... ... ... ... ... ... жазған
шығармаларынан көруге болады.
Бұл жастағы балалардан анықталған тағы бір ... ... ... сөзді ұнатпайды, үлкендердің бақылауын қаламайды, олардың
мінезіндегі шындық пен жалғандықты ажыратуға ... бұл ... ... ... көше ... белгісі болып табылады.
Зерттеу жұмысымызда экологиялық мәдениетті қалыптастыру процесінің
психологиялық механизмін ашып көрсетуде психолог-ғалымдар анықтаған ... ... ... ... ... ... ... алдық.
Біздер педагог-психологтар Б.Г.Ананьев, Л.И.Божович, В.В.Богославский,
А.П.Леонтьев, П.М.Якобсон және М.Мұқанов, Қ.Б.Жарықбаев, Ж.Ы.Намазбаева
және т.б. еңбектерін ... ... ... ... ... ... ... сипаттарының тұрақталуына, адамгершілік және
эстетикалық сезімдерінің жетілуіне аса көңіл бөлудің қажеттілігі ... ... ... ... әр ... ... ... жүзеге
аспайтынын, әсіресе нашар оқитын оқушылардың адамгершілік сананың емес,
адамгершілік сезімнің дамуына себепші ... ... ... ... ... ... пайда болған сезім олардың
санасына ықпал жасайды деп тұжырымдаймыз.
Психологтардың пікірінше, сана өз болмысымен объективті дүниеге танып-
білуге қызмет ... ... ... ... ... табылады.
Экологиялық сана адамның нақты ... ... ... ... ... ... ... таьбылады. Сондықтан экологиялық ... ... ... деп ... ... ... ... іргетасын құрайды. Ол
баланың іс-әрекетінің, мінез-құлқы мен әдет дағдысынан көрінеді. Іс-әрекет
тұлға дамуының негізгі және қозғаушы күші болып ... ... ... ... ... ... ... жетекші рөлін атап көрсетеді.
А.Н.Леонтьев ”Адамның ішкі позициясына мәнді өтеді, сонымен ... ... ... жеке ... ... ... ... енгізілуі
жетекші іс-әрекет“ деп тұжырымдайды.
Сонымен, адамның қоршаған дүниемен ... ... ... ... ... ... табылады.
Психикалық бейнелеу мен іс-әрекеті процесінде адамдардың табиғи және
әлеуметтік ортаға белгілі бір ... ... Бұл ... ... ... қарым-қатынасын сана арқылы өтіп,
психикалық негізі ... ... ... ... ... - деп ... жеке ... экологиялық мәдениетінің мәнін және бұл
феноменнің қалыптасу ... ... үшін ... ... және әлеуметтік
ортамен өзара әрекеті мәселесін зерттеудің ерекше маңызы бар екендігіне
көзіміз жетті.
Адамның табиғатқа ... ... ... қасиеттері
айқындалып өзгереді, ал табиғаттың адамға ықпалы олардың ... ... ... ... және ... ... көрінеді. Жеке
тұлғаның тіршілік әрекетінің ... ... мен ... объективті шындықтың әртүрлі жақтарымен бірге жеке психикалық
қатынастырдың кеңдігіне де байланысты. Себебі, объективті дүние мен ... ... ... ... ал бұл ... бұзылуы тұлғаның
белгілі бір қасиеттерінің жойылуына әкеліп соғады. Бұл ... жеке ... ... одан әрі ... табиғатпен өзара қарым-қатынасының психикалық интерпритациясы
адамның қоршаған ортамен, адамның адаммен және өз-өзімен ... ... ... ... ... Адамдар сыртқы дүниемен әрекеттесіп,
жақын маңдағы сезімдік – ... ... ... Бұл ... санасы мен мінез-құлқында ізін қалдырып, ... ... оның ... жағдай жасайды.
Академик Т.Б.Лихачевтің пікірінше, жеке ... ... мәні ... ... сананың, сезімдік-психикалық күйдің
және ғылыми негізделген еріктік- утилитарлық тәжірибелік іс-әрекетінің
органикалық ... ... ... ... психика неғұрлым
жақсы дамыса, адам соғұрлым өзгеріп, күрделі ... тез ... ... мәдениетті меңгеру үшін табиғатты және ... ... ... тану ... деп ... ... мәдениетті меңгеру процесінде табиғатты және онымен
өзара қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... ... мәдениет адамның дүниені, оның іс-әрекетінің
түрлері мен оның қасиеттері жөнінде білімдерге негізделген жалпы мәдениетті
жүйеге ... ... ... ... экологиялық мәдениетті қалыптастыру адамның өзі ... ... ... ... ... ... ... саналы түсіну.
Психологтардың еңбектеріне сүйене отырып, бала дамуының психологиялық
шарты ең алымен оқу әрекетінде өтетін ойлаудың ... атап ... ... ... ... ойлаудың теориялық формасы
екендігі анықталды.
Көрнекті ... ... ... ... ... атты ... ... психикалық функциялармен салыстырған адамның ойы ерекше
белсенді процесс дей келе: «Адам білімді болса, оның ойы да бай ... ... мен ... сияқты адамның сыртқы дүниеге қайтаратын жағымды
не жағымсыз жай ... ... ол ... ... ... тану ... ... болмыстардың өсіп-даму заңдарын білу үшін керек.
Заттардың өзара ... ... білу үшін олар ... ғылыми
білімдерді жалпы өнер, мәдениет атаулыдан хабардар болуына» назар аударған.
Қорыта келгенде, адамның жеке ... ... ... ... ... қоршаған ортаға, айналасындағы адамдарға көзқарасы ... ... ... не белсенділігі, әрекетшілдігі оның
психологиясы болып табылады. Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруда ... ... ...... ... мәдениетті қалыптастырудың
маңызды шарты. Сондықтан оқыту ... әр ... жеке ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыоу
тұтас педагогикалық процестің ең күрделі, ... ... деп ... ... ... маңызды проблема ретінде осыдан 30 жыл
бұрын көңіл аударылды. Бұл ... ... ... ... Ұлттар
Ұйымының халық ағарту ғылым мен мәдениет мәселелері ... ... ... ... ... ЮНЕСКО–ның биосфера байлықтарын ұтымды
пайдалану мен қорғау жөніндегі мемлекетаралық конференциясы 1968 ж (Париж).
«Адам және ... ... ... ... білім берудің
қазіргі заманғы ғылыми негіздерін, оны ... ... ... соң ... ... 1972-жылы Тбилиси қаласында
экологиялық білім туралы халықаралық ғылыми конференциялар өткізілді.
Бұл ... ... орта ... ... даму ... ... әр түрлі кезеңдеріне сәйкес экологиялық ... ... ... ... ... ... ... жазылды.
ЮНЕСКО-ның Бас директоры Ф.Майор, экологиялық проблемаларды шешудегі
ең маңызды фактор – экологиялық мәдениетті тұлғаны қалыптастыру, ол ... ... ... ... қауіп төндіретін проблемалармен
таныстыруды енгізу және ... ... ... деңгейде түсінуді ұйымдастыру қажет екендігін атап көрсетті.
Ал 1992 жылы Рио-де-Жанейро ... ... ... ... ... ... ... - экологиялық білім беру проблемасын қайта
қарап оның негізгі 3 бағытын айқындап берді:
А) биосфера тұрақтылығын ... үшін ... ... ... халыққа экологиялық білім беру:
Б) жұртшылық арасында экологиялық үгіт–насихат жұмыстарын жүргізу.
Экологиялық білім мен тәрбие берудің ... ... ... ... ... ... ... тенденция экологиялық түсініктер жүйесін қалыптастыру
бағытымен сипатталады. Ол ... ... ... меңгеру, табиғи
ортадағы кешенді проблемаларды көру арқылы ... ... ... ... ... ... ... Бұл тенденция
көптеген елдердің тәжірибесінде, оның ішінде ... ... ... ... орын алып ... ... ... оқушы тұлғасын қалыптастырудың
философиялық негізі ретінде коэволюциялық тұрғыдан ... ... ... Е.С.Карпинской, И.К.Лисеев және А.П.Огурцов ... ... ... - жүйедегі немесе ... ... ... ... ... өзгерістер. Коэволюция ұғымы
экология ғылымынан шыққан, бұл ... ... және ... (1965 ж) ... ... Ю.Одум коэволюцияны тығыз экологиялық байланысты болатын
организмдердің екі ... ... ... ... ... бар
организмдер арасындағы эволоюциялық өзара әрекеттің типі ретінде анықтайды.
Н.Ф.Реймерс коэволюцияны қатарлас ортақ эволюциясы ретінде, яғни ... ... ... ... деп ... ... ... идеясының кең таралуының мәні оның
ғылымилығында ғана емес, сонымен бірге, оның адамгершілік мазмұнын талқылай
келіп, «коэволюциялық императивтігінде» деп ... ... ... философиялық негізі Р.Штейнердің
антропософтық ілімі болып табылатын вальдорф мектептеріндегі экологиялық
тәрбиені жүзеге асыру. Бұл мектептерде оқушыларды өздерін ... ... ... ... ... сырттай қарап, бақылауға
үйреткен. Осының ... ... ... ортаны сезіммен ғана емес, оны
жандандыратын тіршіліктің өзімен де бірігіп, өмірдің ... ... ... ... ... онда ... ... әсерінен тамыр
арқылы жерге бекитіндігін, ал керісінше гүлдің бүршік ататын нүктеге ... ... ... ... ... ... өмір сүріп, оны ой
елегінен өткізуге және ... ... ... ... ... береді.
- үшінші тенденция технология мен стратегияны
қалыптастыруды бағдарлаумен сипатталады. Табиғатпен өзара ... ... мен ... ... қарым-қатынасы болған кезде де адам
өзінің алған ... және ... ... ... ... дәрменсіз болғандықтан, экологиялық проблемаларды шешуге мүмкіндігі
болмайды. Бұл ... ... ... ... ... ... бұл «технологиялық» бағыт екінші ... ... ... ол ... дамиды.
Қазақстанда экологиялық білім мен тәрбие беру соңғы жылдары жолға
қойыла бастады. Мәселен, Қазақстан ... ... ... ... беру заңы» (1999), «Айнала қоршаған табиғи ортаны қорғау
заңы» (1996), «Қазақстан ... ... ... даму ... 2030 ... (1996), ... ... экологиялық
қауіпсіздігін сақтау концепциясы» (1997), «Қазақстан Республикасы
экологиялық білім мен ... ... ... ... ... білім бағдарламасы» (1999) және т.б. құжаттар осының айғағы
болса керек.
Экологиялық тәрбие беру біздің ұлтымыз үшін жаңа ... ... ... ... ... атамыздан басталатын, ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе
жатқан салт-дәстүр мен ... ... Оны ... ... ... талапқа сай жеткіншектердің бойына ұялату бүгінгі көзі ... ... ... ... ... мен ... ... Ж.Б.Шілдебаев атап көрсетті.
Соңғы кезде экологиялық білім беру жүйесі туралы дүниежүзілік
тәжірибеге қарағанда оның ... ... ... ... ... көп пәнді жүйе (барлық ... ... ... ... ... білім беру)
- бір пәнді жүйе (экологиялық білім бір ғана пән арқылы беріледі):
- аралас (экология жеке пән ... ... ... ... ... ... республикамыздың оқу
жүйесінде экологиялық білім ... ... ... ... Оның ... мақсаты – көпшілікке, жеткіншектерге үздіксіз
экологиялық білім мен тәрбие беру ол төмендегідей оқу ... ... ... ... ... экологиялық тәрбие беру:
- мектеп қабырғасында экологиялық білім мен тәрбие беру:
- арнайы білім ... ... ... ... ... ... оқу ... экологиялық білім беру (әр түрлі сала
бойынша):
- мамандарды ... ... ... ... ... ... ... экологиялық сауатын ашу.
Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... ... ... жалпы және арнайы білім беретін оқу ... 2000 ... жаңа ... оқу ... ... Ол: орта ... ... негізгі мектеп (5-9 сыныптар) және ... ... ... ... оқу ... ... әрбір пән мұғалімі оқушыларға
экологиялық білім мен тәрбие беру үрдістерін ... ... ... ... ... И.Т.Суравегина, А.Н.Захлебный
еңбектерінде көрсетілген экологиялық тәрбиенің әмбебап ... ... біз ... экологиялық мәдениетін қалыптастыру проблемасын
шешуде төмендегі ... ... ... материалдарды оқып-үйренуде зерттеудің жүйелілігі және
үздіксіздігін;
- қоршаған табиғи ортаны оқып-үйрену мен жақсартуда оқушылардың ... ... және ... ... бірлігін;
- оқыту процесінде экологиялық проблеманың халықаралық, ... ... ... ашып көрсетудің өзара байланысын қамтамасыз ету.
Сонымен психологиялық-педагогикалық әдебиеттерді, іс-тәжірибені талдау
негізінде біздер оқушыларға экологиялық мәдениетті қалыптастыруды бастауыш
сыныптардан бастау ... ... ... ... ... дәл осы ... өмірде және табиғи ортада белсендік көрсетуге ұмтылысы маңызды
роль атқарады.
2. Бастауыш сынып ... ... ... ... ... ... экологиялық білім мен тәрбие берудің технологиясы
Қазіргі уақытта экологиялық білім мен тәрбиенің әртүрлі технологиясы
белгілі. ... ... ... ... оқушының тұлғалық
дамуында іргелі бастыратын және тіршілік сапасының жаңа деңгейіне шығуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... қоршаған ортамен қарым-қатынасында экомәдениеттік
дисбаланс тәрбиелік технологияға бағытталған дамудың қозғаушы күші ... ... ... ... қалыптастыруға бағытталған
педагогикалық іс-әрекеттің нысаны, оның сондықтан өзінің ерекшелігін, өз-
өзіне ғана ... ... және ... ... ... ... ... негізгі педагогикалық міндет болып табылады. Француз
географы Элиза Реклю «Адам өз бейнесі және ... ... ... ... - ... ... ... өзінің сыртқы және ішкі
дүниесіне жауапкершілікті, ... ... ... ... болып саналады.
Қоршаған дүниені тану процесінде адам онымен қарым-қатынас жасап қана
қоймай, оның көп аспектілі ... ... де ... ... ... дамуында қоршаған дүниені өзара байланыстылықта танудың маңызы
зор.
Сондықтан, пәнаралық байланыс ... ... ... ... ретінде тәрбиені тиімді ... ... ... ... ... ... ... табиғи және әлеуметтік
дүниенің маңызды күштерінің ... ... ... ... ... ... табиғатпен қарым-қатынасының үйлесімділігі оның экологиялық
мәдениетін қалыптастырудың маңызды аспектісі болып сұлулықты бағалауға және
қабылдауға үйоетуде пәнаралық байланыстың мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... айнадай
бейнесі болып табылатын қарым-қатынастар жүйесі. Ол постбиологиялық зат
ретінде өзінің дамуында ... ... ... ... ... адамзаттың саналы келісімін қолдау идеясымен анықталады.
Нағыз мәдениет – табиғат, қоғам және ... ... ... ... осылай бағалау планетарлық ойлауды қалыптастыруға
мүмкіндік жасайды. Сондықтан әлемді, дүниені ... ... ... ... ... ерекше маңызға ие, бұл, өз кезегінде,
экологиялық сананың негізін құрайды.
Экологиялық мәдениетті қалыптастыруда оның ішкі ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасының
үйлесімділігінен кем емес. ... ... ... жүйе ... іс-әрекеттерге қатысу үшін психикалық процестердің құрамды
бөліктері арасында жоғары сәйкестілікті жүзегше асырады.
Осыған орай, оқушылардың ... ... ... ... ... ... – қоғам - табиғат» жүйесінде ... ... ... ... ... орнатуға
жағдайлар туғызады.
Экология ғылымның интегралдық сипаты жаратылыстану ... ... және ... оқу ... ... ... ... экологиялық
білімнің барлық деңгейінде мазмұны мен заңдарын айқындайтын ... мен ... ... ... етеді.
Сондықтан зерттеу жұмысымызда И.Д.Зверевтің пәнаралық байланыс маңызын
көрсететін кешенді сипаттамасын басшылыққа алдық:
- ғылым негіздерін меңгеруде білім жүйесін ... ... ... ... ... ... ... дүниенің ғылыми бейнесіне негізделген диалектикалық материалистік
көзқарасын қалыптастыру – білім мазмұнының барлық құрамды
бөліктерінің ... ... ... ... ... ... өндірістің ғылыми негіздерін меңгеру технологиялық
құрылымдар мен процестердің әсер ету принциптерін түсіну,
политехникалық білім беру ... ... ... ... ... ету;
- барлық пәндер бойынша оқу-тәрбие процесінің бірлігі арқылы
оқушылардың жалпы ... ... ... ... ... дене іс-әрекетінің барлық саласында үйлесімді дамуына
жағдай
жасау.
Біздер осының ... ... ... ... ... ... пәнаралық байланыстың ... ... ... ... оқу ... ... білімдермен байытуды
ұйғарады, баланың эмпирикалық түсініктерін ... ... оны ... дүние объектілерінің ... өз ... ... ... ... ... дүниенің тұтастығы мен бірлігін түсінуді
қалыптастыруға мүмкіндік беретін кез-келген ... ... ... ... ... «адам-қоғам» және т.б. жүйедегі
өзара әрекетті саналы түсінуге жағдай ... ... ... ... ... әртүрлі жақтарына
қатыстыруға, әртүрлі әлеуметтік рөлдерді қалыптастыруға, ... ... ... ... ... ... жасайды;
- танымның, ойлау мен іс-әрекеттің бірлік принципі қоршаған ... және ... ... іс-әрекетті интеллектуалдық және
сезімдік қабылдауға мүмкіндік береді, тұлғаның құрылуына, оның
қоршаған шындыққа қарым-қатынасындағы әрекеті мен ... әсер ... ... ... адам ... қоршаған орта
жағдайына тәуелді екенін түсінуге, қоршаған ортаның эстетикалық,
экологиялық және ... ... ... ... ... ... сәйкестілік принципі әрбір баланы оқыту мен тәрбиелеуде
нәтиже беретін әдіс-тәсілдерді іздестіруде ... ... ... ... ... ... экологиялық мәдениеттің жаңа деңгейі тұлғаның рухани
қалыптасуына және ... ... ... ... ... озат ... ... және өзіміздің педагогикалық ізденіс ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың экологиялық
мәдениетін қалыптастыруға» арналған ... ... ... ... байланыс оқушының табиғатта біртұтас дүние
ретінде меңгеруіне, осының негізінде ... ... ... ... ... ... ... парасаттылық пен жауапкершілік
қарым-қатынасын сипаттайтын экологиялық ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастырудың тәсілдері
Оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру проблемасы бойынша
ғылыми әдебиеттерді талдау, мектеп ... ... ... ... ... әлеуметтік-экологиялық қарама-қайшылықтардың
ғаламшарлық деңгейде шиеленісуі жағдайында «адам-қоғам-табиғат» жүйесіндегі
қарым-қатынас ... ... ... ... жаңа түрі
экологиялық мәдениетті қалыптастыру ... ... ... ие ... ... ... ... жөнінідегі диалектикалық заңдылық
оқыту процесінде пәнаралық байланыс арқылы көрініс табу қажет.
Осыған орай, эксперименттік-тәжірибелік жұмысымыздың негізіне адам мен
әлемнің ажырамас ... ... ... ... ... ... байланыс арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін
қалаптастыру идеясы ... ... ... ... ... кең ... таралуы оның
апатқа айналып кету қауіптілігі қоғам мен адамзат үшін ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты- оқушылардың
экологиялық ... ... және ... парасаттылықпен
жауапкершілік қарым-қатынасын қалыптастыру.
Зерттеу жұмысымызда оқушыларда экологиялық мәдениеттің қалыптасу
деңгейінің диагностикасы ... ... және ұжым ... ... ... басталды. Эксперименттік – тәжірибе барысында бақылау, әңгімелесу,
сауалдама жүргізу, оқушылардың іс-әрекеттерінің нәтижесін ... ... ... ... ... ... ... мен мәдениетін арттыру мақсатында
жүргізілген бір-екі жұмысымызға тоқталып кетуді жөн көрдік.
Тақырыбы: Табиғатты қорғау – ... ... ... бiлiмдерiн кеңейту, кәсiптiк бағдар беру. Табиғатты
сүюге, аялауға, қорғауға тәрбиелеу. ... ... ... ... ... ... ... жарысы
Әдiс-тәсiлдерi: проблемалық, эвристикалық, талдау, жинақтау, баяндау
Көрнекiлiгi: плакаттар, ... ... ... т у б а р ы с ... ... ... iзденiмпаз оқушыларға ғылыми жоба жазуға кеңес
бередi, бiрiгiп ... ... ... ай ... ... ... жоспар бойынша белгiленген мерзiмде жоба жарысын ұйымдастырады. Ғылыми
жоба жазған оқушыны ... ... ... оны ... көрiп
отырған оқушыларды ғылыми жоба жұмысымен ... ... ... ... ... ... жобаны қорғауға шығармас бұрын
мұғалiм өзi алдын ала ... ... ... ... ... ... ... Ал қалған оқушыларға алдағы уақытта қорғалатын
ғылыми жобаға 2-3 сұрақ даярлап келу ... Жоба ... ... ... осы ... бойынша шағын шығарма жазады.
Бiр сағатта 4 ғылыми жоба қорғауға болады.
1-жоба тақырыбы: Экология және экологиялық тәрбие туралы ұғым
2-жоба тақырыбы: Қазақстан ... ... ... ... ... мазмұны және оны
ұйымдастыру түрлерi
4-жоба тақырыбы: Экологиялық қауiптен қорғану ... өту ... ... ... қорғау. Жобаны қорғау кезiнде авторға (бiрiккен
авторларға) баяндама үшiн 10-15 ... ... онда ... ... ... ... тақырыптың маңыздылығы;
- қойылған мақсатқа жету әдiстерi;
- жұмыстың негiзгi қорытындысы.
Ғылыми жобаны орындауға қойылатын талаптар:
- құрылымы;
- лауазым парағы;
- ... ... ... зерттеу (незiгi) бөлiмi;
- қорытынды;
- пайдаланылған әдебиеттер тiзiмi;
- қосымша тiркемелер.
II. Ғылыми жобаны ... ... ... ... ... ... ... материал жұмыстың мазмұнын ашатындай және көркем ... ... ... ... ... ... Әдiлқазылар алқасын сайлау. Ғылыми жобаны әдiлқазылар алқасы
бағалайды. Баға 6 ... ... ... ... ... ... ойлау;
- қолданған зерттеу әдiстерiнiң тиiмдiлiгi;
- тақырыпты ашу ... ... ... ... ... ... Ғылыми жобаны қорғау кезеңi
1-ғылыми жобаға қойылатын сұрақтар:
1. Экология ғылым ретiнде қашан қалыптасты және ол ненi зерттейдi?
2. Ч.Дарвин пiкiрiнше ... ... ... ... ... дәрежесi туралы М.Пантелеев қандай болжам
айтады?
4. Адамның өндiрiстiк iс-әрекетiнiң экологиямен байланысы қандай?
5. Экологиялық ... ... ... қандай?
6. Халық педагогикасындағы экологиялық тәрбиенiң мәнi мен жолдары
қандай?
2-жобаға қойылатын сұрақтар:
1. 1. ... ... ... ... ... Арал ... мен Балқаш көлiнiң апаттық жағдайға ұшырауының себебi ... ...... ... ... мәнi ... Қазақстан экологиясының болашағына эколог-ғалымдар қандай ... ... Арал мен ... ... экологиялық апат аймақтары бар ма?
5. Қазақстан халықтарының өсуi елiмiздiң экологиясына қауiп төндiре ме?
3-ғылыми ... ... ... ... ... ... басты мақсаты не?
2. Сыныптан тыс экологиялық жұмыстарды атаңыз.
3. Мектептегi жаппай экологиялық шараларды ұйымдастыру ... ... ... Экологиялық тәрбие мазмұнын нелер құрайды?
5. Экология әлеуметтiк проблема ма?
6. ... ... ... ... ... жобаға қойылатын сұрақтар:
1. Адамзаттық экологиялық апатқа ұшырауының себептерi неде?
2. Экологиялық ... ... ... ... ... қабылданды?
3. “Ядролық қыс” дегенiмiз не?
4. Экологияны қорғауда қорықтар қандай рөл атқарады?
5. Қоршаған ортаның күйiн сақтау күресiнiң негiзгi бағыттары қандай?
6. Биологиялық ... ... ... ... Сөз ... ... жарысының қорытындысын шығару үшiн
әдiлқазылар алқасына берiледi.
VI. Марапаттау. Жарысқа қатысушылар мен ... ... ... – ойын арқылы оқушылардың экологиялық бiлiмдерiн кеңейту,
табиғатты сүйе бiлуге үйрету.
Ойынның шарты: ойынға құрамында 5-6 мүшесi бар 3 топ ... ... ... топқа ат қою мен топ басшысын анықтауға ... ... ... ... ... беру ретi ... ... оқушылар! Бүгiн бiз өзiмiздiң экологиялық
бiлiмiмiздi сарапқа саламыз.
Берiлген сұрақтарға ... ... ... әр сұраққа мүмкiндiгiше
тез әрi дұрыс жауап ... ... Әр ... ... 10 ұпай ... ... осы ұпай ... анықталады.
Олай болса, iске сәт, достар!
1-сұрақ. Жер көлемi қанша?
Бiздiң ғаламшарымыз экваторлы аймағы бойынша 40,024 км, ал ... – 12578 ... Күн ... ... - ... ... ... Ол айналасына бiркелкi жарық сәуле берiп
тұрады және Жерге жылу бередi. Сонымен қатар өте қауiптi гамма-ренгендiк,
инфрақызыл, ... ... және ... ... да ... ... орай
атмосфера мен жердiң тартылу күшi адамдарды зиянды сәулелерден қорғайды.
3-сұрақ. Iшкi ғаламшар дегенiмiз не?
Бұл Күнге жақынырақ тұрған төрт ғаламшар. ... ... ... Жер,
Марс. Күннен бөлiнген үлкен ғаламшарлар көбiнесе ... ... Ал ... ... ... ... Сондықтан олардың жоғарғы қабатына
космостық аппараттар қона алады. Барлық iшкi ... кiшi ... ... ... ... ... ... ғаламшар дегенiмiз не?
Уран, Нептун және Плутон бұлар сыртқы ғаламшар деп ... ... ... ... серiгi де бар. Ежелгi астрономдардың мәлiметi бойынша
бұл ғаламшарлар белгiлi болмады. Бұл ғаламшарлар ... өте ... және ... ... ... Уран – 1781 жылы, Нептун – ... ... – 1930 ... ал ... – 1978 ... ашылып, белгiлi болды.
Уран және Нептун алып ... ... мен ... ... ... ... Күн ... шекарасына жақындаған кезде Күннiң тартылыс күшi өзiне
тартып ... ... ... не?
Жұлдыздар – космос кеңiстiгiнде алып жарық газдық құрылым. Бұлар
бiрнеше миллион және де он ... ... ... ... ... тұрды.
Күнге жақын жұлдыз 40 триллион километр қашықтықта орналасқан. Жұлдыздардың
қашықтығы ... ... ... ... ... түнгi аспанда жарқырап
тұрған нүктенi әрең көредi.
6-сұрақ. ... ... ... ... ... ... ... вулкандық күлден, шоқтан
тұрады. Күмбез тәрiздi кестелi ... ... ... ... Ал ... ... ... қалың тығыз қабығынан және тасқын мен күлден
тұрады.
7-сұрақ. ... су ... ... ... ... ... Виктория патшасының құрметiмен аталған, мұны
христиан дiнiн ... ... ... ... Ең ... қай ... ... Байкал көлi, Ресейдiң шығыс бөлiгiнде орналасқан. Мұның
ең терең нүктесi – 1637 ... Жер ... ... ... ... ... ... кв. м болса, ... 71% су ... Жер ... ең ... ... аты қандай?
Канададағы Гудзонов шығанақ алаңы 1233000 кв.м. Ол солтүстiк мұзды
мұхитпен жалғасып жатыр.
11-сұрақ. ... ең ... ... қайда орналасқан?
Бұл өлi теңiздiң жағалауында, Израйл мен ... ... ... ... 400 м төменде орналасқан.
12-сұрақ. Дүние жүзiндегi ең ... қай ... ... ең ... ... ... – Реодо Жан Бернарта жерiнде.
Оның тереңдiгi 1602 ... ... ... ең ... ... жер ... ... Африканың 9269000 кв. км көлемiн алып жатыр. Оның
мөлшерi шамамен АҚШ-тың жер көлемiндей.
14-сұрақ. Жiбек жолы қай ... ...... шығыс пен батыстың сауда-саттық жолы, Қытайдан бастап,
Орта Азия арқылы Жерорта теңiзiне дейiн ... Жүз жыл ... осы ... ... және ... ... шайды батыс елдерiне жеткiзген.
Қорытындылау.
Орман патшалығына саяхат
(экоқойылым)
Сахнада орман iшi ... ... ... бер ... кескен томар үстiнде отырады.
- Балалар, бұл дүниеде мен ... жер, ... тау ... ... ... ... ойға түйдiм. Бiрақ мынадай ғажайыпты бұрын-соңды
көрген емеспiн.
Күндердiң күнiнде таңғажайып Күн елiнде “алтын құс” бар дегендi ... iшiне ... сол едi, ... алдымнан ғажайып сұлу қыз пайда болды.
Үстiндегi киiмi ақ ... әрi ... тал ... жұқа ... Басында
орман гүлдерiнен өрiлген дестесi бар. Шашы белiне түседi. Сенбесеңдер қазiр
өзi де келiп ... қызы ... ... - ... ме, ... Мен ... Орман
патшалығынан келдiм. Сендер орман iшiнде қандай ағаштар өсетiндiгi, олардың
ерекшелiктерi мен құпиялары туралы бiлесiңдер ме? ... ... мен ... ... - ... ... қолыңыздағы таяқшаның сырын бiлуге бола ма?
Орман қызы: - Бұл – сиқырлы таяқша. Орман iшiндегi ... ... осы ... көмегiмен қауiп-қатерден құтқарамын.
Осы кезде таяқшаны жоғары көтерiп сiлтеп қалғанда шымылдық ашылады да
сахнаға Қызыл телпек ыңылдап әндетiп шығады.
Орман ... - ... ... ... ... жол тарттың?
Қызыл телпек: (үрейленген дауыспен): - Ой! Сен кiмсiң?
Орман қызы: - Мен орман қызымын.
Орман қызы: - Ал, сен ... ... ... - Мен орманда тұрамын. Сен бұрын-соңды ... ... ... ... - Жоқ, орман iшiне алғаш келуiм, апама самса ... ... ... ... ... Мен орман туралы ештеңе бiлмеймiн.
Орман деп ағаштарды айта ма?
Орман қызы: - Ағаштар ... ... ... ... де ... ... үлкен бiр әлем iшiндегi ағаштар өмiр үшiн ... ... ... Әлсiзi шөгiп жойылады, әлдiсi көкке, күнге, жарыққа ұмтыла
бой түзейдi. Осылайша кейбiр ... ... өзге ... ... ... Солып қалса да ол ағаштар құрылыс материалы ретiнде маңызын бiрден
жоймайды. Сонымен қатар ... ... ... көптеген өсiмдiк түрлерi
мен жан-жануарлар бар. Орманның әнi де, сәнi де – ... ... - ... ... қайдан бiлесiң?
Орман қызы: - Сен И.Соколов-Микитовтың “Ормандағы үй” кiтабын оқы.
Сонда сен де ... ... ... ... ... ... дауыстап оқыған кiрпi шығады.
О, көк шырша, көк шырша,
Көргем сенi таудан да!
О, көк шырша, көк шырша
Өсiп тұрсың ауламда!
Жап-жасылсың нелiктен
Қыс, көктем, жаз, ... ... ... ... ... бiзге де!
Қызыл телпек: - Бәрекелдi, Кiрпiнi қараңдар. Қалың қалай, Кiрпi? ... ... - ... жыл ... Жаңа жыл ... ... ... ағашты
“шырша” дейдi.
Орман қызы: - Жүрiңдер, мен ... ... ... ... ... ... ... Көрiктi безендiрiлген әрi қылқан исi аңқыған,
шыршасыз Жаңа жыл ... сәнi де ... ... да жаңа ... ... шырша аяусыз қырқылады. Ең өкiнiштiсi, оларды 4-5 күннен
кейiн лақтырып тастайды. Ал кесiлген шырша орындары бос ... ... - Ендi не ... Жаңа жыл ... ... ... ба?
Орман қызы: - Жоқ, о не дегенiң? Дәстүрлi Жаңа жыл мерекесi ... ... - ... ... ... ... шыршаларға көңiл
бұрушылар саны өсуде деп естiдiм. Қылқан исi ... ... ... да ... әшекейлер iлуге болады ғой.
Орман қызы: - Әрине, бұл қаншама шыршаның өмiрiн сақтап қалар едi.
Ортаға мыстан кемпiр шығады. Қолында қайыңнан ... ... ... ... ... ... оны ... жүредi.
Қызыл телпек: -Үлкен кiсiнiң есiн шығардыңдар ғой. Бұларың не?
Қояндар: - Оның қолындағы сыпыртқысына қараңдаршы, ... ... ... ... ... өз ... көрдiк. Бiз сындырма
десек, онан сайын өршелене түстi.
Мыстан кемпiр: - “Ақ ... ақ ... деп ... ... ... ... жасауға тағы да сындырамын.
Орман қызы: -- ... ... ... ... жастықтың
символындай көптеген жырларға арқау болған. Қайыңның сөлi де аса ... ... шөл ... ... ... ... әр түрлi ауруларға
қарсы шипалық құдiретi және бар. ... ... ... ... ... ... ... бермеңiз!
Мыстан кемпiр: -Түк түсiнсем бұйырмасын..
Сахнаға Аю шығады.
Аю: - Түк түсiнбей тұрғанын қараңызшы. Осы ... ... iшi ... зардап шегедi. Оны бұл орманнан мүлде қуып жiберу керек (Мыстан
кемпiрдi қуып жiбередi).
Аю: - Бұл ... ... ... ... ... ... ... инелерi әр түрлi болады. Қарағай қылқандары енсiз, ұшы үшкiр,
шет-шетi кетiк ... ... Ағаш ... ... ... шиыршықтана
орналасқан. Мәңгi жасыл түске енiп тұратын қылқан инелерi 2-3, кейбiр
түрлерiнде 3-6 ... ... ... ... ... төрт ... ... және қарағайдың қылқанынан үш есе қысқа болады. Ол 7 кейде 10 жылда
ғана алмасып отырады.
Қызыл телпек: - Ой, ... көп ... ... Рақмет сендерге! (Бәрiне
самса бередi.) Менiң себетiм бос қалды ғой, апама гүл тере ... ... ... әдемi!
Орман қызы: - Гүлдердiң көркiне қызығып жұла беруге болмайды.
Орманға келген адамдардың барлығы ... ... ... жұла ... ... не қалады?
Қызыл телпек: - Жарайды, тиiспеймiн. Бұл ... ... ... - Жүрiңдер барлығымыз Қызыл телпекке құлпынай терiп берейiк.
Қызыл телпек: -Рахмет сендерге, достарым!
Орман қызы: - Осымен орман патшалығына ... ... ... ... орманға жиi келiп тұр. Өсiмдiктер мен ... ... болу ... ... айта ... - Содан кейiн Орман қызы сиқырлы таяқшасын сiлтеп қалғанда
аңдар да, орман да, өзi де жоқ ... ... ... ... - 2030” атты өз ... адамдардың денсаулығын жақсарту, ауруларды ... ... өмiр ... ... үшiн ... ... ... ашып көрсеткен болатын.
Мектеп оқушыларына экологиялық тәрбие беруде оларды қоршаған ортаны
қорғауға, ... ...... күннiң өзектi мiндеттерiнiң бiрi.
Экологиялық тәрбие – ... ... ... ... ... дамытуға ... ... ... ... жиынтығы.
Экологиялық санаға экологиялық бiлiм, деректер, мәлiметтер, қоршаған
ортадағы өзара қарым-қатынас пен алмасу туралы қорытындылар мен тұжырымдар
кiредi. Оның ... ...... ... мен ... ... ... сана ағартушылық, дамытушылық,
ұйымдастырушылық, тәрбиелiк, ... ... ... ... ... ... үрдiсi барысында қалыптасады.
Жас ұрпаққа экологиялық бiлiм мен ... беру ... ... ... ... ой және сезiм арқылы түсiнiп, тәжiрибелiк iс-
әрекеттерiнiң қалыптасуына мүмкiндiк жасайды. Теориялық таным мен ... және ... ... ... ... ... түрлi
жақтарын қалыптастыруды қамтамасыз етедi.
Әрбiр азамат өзiн қоршаған ортаның құрылысын, оның ерекшелiктерiн,
заңдылықтарын, ... ... ... ... ... ... ... бiлуге мiндеттi.
Экологиялық тәрбиенiң мақсат-мiндетi - жас ұрпаққа өзi ... ... ... ... ... ... ... сезiне, сүйе бiлуге
үйрету, тұнық ауасын бұзбауға, ... ... ... ... ... ... жасауға тәрбиелеу.
Табиғат қазынасын ұқыпты пайдаланып, аялауға, үнемдеп жұмсауға үйрету. Жас
ұрпаққа ... ... мен ... ысырап етпеудiң ғылыми негiздерiн,
басты заңдылықтарын меңгерту.
Экологиялық тәрбие берудегi бiртұтас ... ... ... ... ең соңғысына, балалардың табиғатты жақсартуға ... ... ... педагогикалық аспектiсiн қарастырамыз. Ол
төмендегiдей экологиялық мiндеттердi жүзеге асырады:
1. Табиғи ортаны сақтау: жануарларға, құстарға, балықтарға қамқорлық
жасау, қоректендiру, ... ... оны ... ... ... жақсарту: алаңдарды көгалдандыру, бұлақ көздерiн ашу,
айналасына ағаш егу, көшелердi, аулаларды, айналаны ... ... ... сұлу ... мен ... ... сақтау;
4. Экологиямен айналысқан ғалымдардың еңбектерiн оқып, танысу;
5. Экология тақырыбына сынып сағаттарын, кештер, кездесулер, ... ... ... ... ... лекциялар, әңгiмелер, баяндамалар, сұрақ-
жауап кештерiн өткiзу;
7. “Табиғат тамашалары” – табиғи ... мен ... ... Табиғатқа экскурсиялар ұйымдастыру;
9. Виктариналар құру, шешкiзу;
10. “Невада – Семей қозғалысы” туралы әңгiмелер ... ... ... ТІЗІМІ
1. Білім туралы – Об образовании: Қазақстан Республикасының Заңы.
А.: «Литера», 2000-96 б.
2. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... //Қазақстан мұғалімі. 1993.-9 сәуір.
3. Қазақстан Республикасында гуманитарлық білім беру ... ... 1994 ... ... ... Б.З., ... Э.И. ... процесінде тәрбиелеу.- А., 1972.
5. Абдильдин Ж.М., Абишев К.А. Формирование строя мышления в процессе
деятельности.-А., ... ... Г.К. ... ... ... ... 1995.-240 с.
7. Құнанбаев А. Шығармаларының жинағы. І-ІІ том. –А: Жазушылар, 1977.-156-
184 б.
8. ... ... ... Р.Н. Нұрғалиев, Г.Г. Ақмамбетов,
Ж.М.Әбділдин.-Алматы: ) «Қазақ энциклопедиясы», 1996-525 б.
9. ... ... ... ... ... ... 581-582.
10. Словарь по этике Под ред. И.С.Кона.- М.: Политиздат, ... ... С., ... Ш., ... З., ... ... ... Б., Бейсенбаева А. Мектептегі тәрбие жұмысының теориясы ... Оқу ... 1999. –153 ... Каган М.С.Человеческая деятельность: опыт системного ... ... ... ... В.И. Философские мысли натуралиста: / СБ.: К 125-летию со
дня рождения. / Предисл. А.Л. Яншина и др., ... И.И. ... ... АН ... Наука, 1988. –19с.
14. Гирусов Э.В. Природные основы экологической ... ... ... М-лы к ... / ... ... Н.М./ отв.
Ред/.-М .: Б.И.,1989. –С.11-18.
15. Организация экологического образования в школе: ... раб- в ... Шк. ... ... по экол. Обр. АПН СССР:/ Суравегиной.- Пермь
:Б.И.,1990.-148с.
16. Лихачев Б.Т. Экология личности. // ... –1993. С. ... ... Ф.Я., Платонов Г.В. Экологические отношения, ... // ... ... ... ... 7. ... С.74-
82.
18. Мясищев В.И. Социальная психология и психология отношений./ Проблемы
общей психологии.-М.: Педагогика, 1965.-С. ... ... Б.Г. ... как ... ... ... Педагогика,1965. №1,
с. 36-42.
20. Эльконин Д.Б: Психология игры.- М.: Педагогика,1978.-304с.
21. Божович Л.И. ... и ее ... в ... возрасте.
Психологическое иследование –М.: Просвещение,1968.-464с.
22. Лихачев Б.Т. Воспитательные аспекты обучения. –М.: Просвещение, 1982.-
1191с.
23. Самари Ю.А. ... ... ума.- М.: ... АПН ... ... ... С., ... Ш., Бейсенбаев З., Нысанбаев Г., ... ... Б., ... А. ... и методика воспитания школьников
(1-1Х классы).-А., 1999.-138с.
25. Бейсенбаева А.А. Межпредметные связи- важнейший резерв ... ... ... ... ... ... в ... воспитании учащихся: тезисы докладов.-
А.,1990.-С.20-25.
26. ... Қ.Б. ... –А.: ... ... ... ... ... политической культуры
старшеклассников в целостном педагогическом процессе ... ... ... Р.Г. ... ... Изд. 2-е ... –А.: Мектеп, 1964.-
144с.
29. Мұқанов М.Педагогикалық психология очерктері.-А.:1962.
30. Мұқанов Б.Ы. Жеткіншектердің әлеуметтік белсенділігін қалыптастыру мен
дамытудағы мұғалім мен ... ... ... ... негізі.-
А.,1992.-267б.
31. Сабыров Т.С. Оқушылардың оқу белсенділігін арттыру ... ... ... ... ... ... университеті,1993.-240 б.
33. Узакбаева С.А. Эстетическое воспитание школьников средствами ... ... ... ... –М.: Изд-во Советская энциклопедия, 1964.-
831с.
35. Жұмабаев М.Б. Педагогика.-А.: Ана ... ... ... Д.И. ... ... ... ... Педагогика, 1982.-224с.
-----------------------
Д и
а
г
н
о
с
т
и
к
а
М
М
о
т
и
в
а
ц
и
я
М
Бала
саяси
Отбасы қатынас
патриоттық
Мектеп ұжымы
Қоғам
Отбасы
құқықтық
экономикалық
Салауатты өмiр
адамгершiлiк
экологиялық
танымдық
талғам
ұлтаралық қатынас
этномәдениет
Қазiргi мектептiң тәрбие жүйесi
Оқу үрдiсiндегi тәрбие
Сабақтан тыс әрекет
Мектеп ұжымындағы моральдық-психологиялық жағдай
Сыныптан тыс ... ... ... жұмыс
Мектептен тыс тәрбие жұмысы

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР-ның білім және ғылым министрлігінің экологиялық білім және тәрбие беру басындағы жасалып жатқан идеялары. ЖОО -ның экологиялық білім және тәрбие берудегі рөлі. 2.Қоғам мен табиғат жайлы оның бір - біріне арақатынасын қалай түсіндіресіз8 бет
Педагогикалық зерттеулер әдістемесі» электронды оқулығын жетілдіру92 бет
Қазақстан Республикасының Университеттік білім беру жүйесінде тұлғаға этномәдениеттік білім беру мен тәрбие берудің ұлттық моделін құру79 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Жоғары сынып оқушыларына медиа-білім берудің педагогикалық шарттары79 бет
Қазақстан Республикасының заңы94 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Арнайы білім берудің технологиялары мен әдіс-тәсілдері27 бет
АТФ банк» мысалында банк клиенттеріне несие берудің акпараттык жуйесін тұрғызу45 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь