Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ретіндегі кінәсіздік презумпциясы

Кіріспе

1 Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ретіндегі кінәсіздік презумпциясының мәні мен маңызы
1.1 Конституциялық қағида ретінде кінәсіздік презумпциясының мәні
1.2 Кінәсіздік презумпциясы алдын ала тергеудегі айыпталушының құқығы мен заңды мүддесін қамтамасыз етудің кепілі ретінде

2 Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ретінде кінәсіздік презумпциясын дәлелдеу арқылы іске асыру
2.1 Алдын ала тергеу органдарына жүктелген дәлелдеу міндеті кінәсіздік презумпциясының бірден.бір көрінісі ретінде
2.2 Алдын ала тергеудегі айыптау мен қорғаудың процессуалдық функциялары мен дәлелдеу міндеті
2.3 Алдын ала тергеудегі айтысушылықтың өркендеуі мен дәлелдеудегі тергеуші мен айыпталушының мүмкіндіктерінің нақты байланысы

Қорытынды

Қолданылған әдебиет тізімі
«Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясында», халықаралық құқықтың жалпы жұрт таныған өзге де нормаларында жеке адамның құқықтары мен бостандықтарының үстемдігі мойындалады деп белгіленсе [1], Қазақстан Республикасының Конституциясының 1-бабында Қазақстан Республикасында ең қымбат қазына – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары деп көрсетілген [2, б. 4].
Ол туралы Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан-2030» Стратегиясында: «Мемлекеттің басты бағыты – адам құқықтары мен бостандықтарын қорғау және оны қамтамасыз ету, сондықтан да адам мен азаматтардың конституцияда көрсетілген құқықтарын өте жоғарғы дәрежеде кепілдендіру қажет, өйткені тұлғаның құқықтары мен бостандықтары әлемдік өркениеттің құндылығы болып саналады»,- деп атап өткен /3, б. 15/.
Қазақстан Республикасының тәуелсіз, егеменді ел болып жарияланғанына 15 жылдан астам уақыт өтті. Осы уақыт аралығында елімізде бірнеше күрделі жұмыстар атқарылды. Соның ішінде республикамыздың құқықтық жүйесі қалыптасып, құқық қорғау органдары қайта құрылды. Ал қазіргі кезде, құқықтық мемлекет болғаннан кейін, сол құқықтық жүйені одан әрі жетілдіріп, дамытуымыз керек.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» делінген Қазақстан халқына Жолдауында: «Бәрінен бұрын, құқық қорғау жүйесін оңтайландырып, әрбір мемлекеттік органның нақты құзыретін түзу керек.
Біздің заңдарымызды ізгілендіріп, олардың сапасын арттыру қажет. Құқық қорғау жүйесінің қызметінде екпін ішкі ведомстволық мүддеден азаматтардың құқы мен мемлекеттің мүддесін қорғауға қарай ауыстырылуы тиіс» - деп атап көрсетеді /4, б. 22/.
Жүргізіліп жатқан құқықтық реформа аясында шешімін таппаған мәселелер қазіргі таңда әлі де кездесуде. Солардың бірі – қылмыстық іс жүргізу заңнамасын азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз ету мақсатында жетілдіру болып табылады. Қылмыстық іс жүргізу заңнамасын қолдану барысында қылмыстық іс жүргізуге қатысушылардың, соның ішінде сезікті мен айыпталушының, конституциялық құқықтары толық кепілдендірілуі тиіс.
1
2 Қазақстан Республикасының Конституциясы: Республикалық референдумда 1995 жылы 30-тамызда қабылданды. – 4 б.
3 Қазақстан Республикасы Н.Ә.Назарбаевтың 1997-жылы Қазақстан Республикасы халқына жасаған Жолдауы «Қазақстан - 2030». 15 б.
4 Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» Қазақстан халқына Жолдауы, 2010 жыл ақпан. – С. 22.
5 Мами К.А. Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса //Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса: Мат-лы междунар.науч.-практ.конф. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
6 Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексі 1997 жылы 13-желтоқсандағы, № 206-1 Қазақстан Республикасының Заңы.
7 Безлепкин Б.Т. Уголовный процесс России / Курс лекций. – М., 1997. С. 43.
8 Деятельность юрисдикционных органов по охране прав личности / Сборник научных трудов. – М., 1994. С. 32.
9 Б.Т. Безлепкин, В.Т. Томин Презумпция невиновности и советский уголовный процесс // Развитие науки и практики уголовного судопроизводства в свете требовании Конституции СССР. – М., 1979. С. 64.
10 Ларин А.М. Проблемы расследования в советском уголовном процессе: Дисс. ...докт. юрид. наук. – М., 1970 – Т. 1. С. 72.
11 Уголовный процесс России. Лекции – очерки / Под ред. проф. В.М. Савицкого. – М., 1997. С. 78.
12 Безлепкин Б.Т. Уголовный процесс России / Курс лекций.– М., 1998. С. 27-33.
13 Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. – М., 1968. С. 351.
14 Сборник постановлений Пленума Верховного Суда СССР (1924-1986 г.г.) – М., 1987. С. 805-814.
15 Либус И.А. Презумпция невиновности в советском уголовном процессе. – Ташкент, 1981. С. 12.
16 Савицкий В.М. Презумпция невиновности. – М.: Норма. 1997. С. 26.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе
1 Алдын ала тергеудегі ... ... ... кінәсіздік
презумпциясының мәні мен маңызы
1.1 Конституциялық қағида ретінде кінәсіздік презумпциясының мәні
1.2 Кінәсіздік презумпциясы алдын ала тергеудегі ... ... ... ... ... ... кепілі ретінде
2 Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ... ... ... ... іске ... ... ала тергеу органдарына жүктелген ... ... ... ... ... ... ... ала тергеудегі айыптау мен қорғаудың процессуалдық функциялары
мен дәлелдеу міндеті
2.3 Алдын ала ... ... ... мен ... мен ... ... нақты байланысы
Қорытынды
Қолданылған әдебиет тізімі
КІРІСПЕ
«Адам құқықтарының жалпыға ... ... ... ... жұрт ... өзге де нормаларында жеке адамның құқықтары мен
бостандықтарының ... ... деп ... [1], ... Конституциясының 1-бабында Қазақстан Республикасында ең
қымбат қазына – адам және ... ... ... мен ... ... [2, б. ... туралы Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан-
2030» Стратегиясында: «Мемлекеттің басты бағыты – адам ... ... ... және оны ... ету, сондықтан да адам мен
азаматтардың конституцияда көрсетілген құқықтарын өте жоғарғы ... ... ... ... ... мен ... ... құндылығы болып саналады»,- деп атап өткен /3, б. 15/.
Қазақстан Республикасының тәуелсіз, егеменді ел ... ... ... ... уақыт өтті. Осы уақыт аралығында елімізде ... ... ... ... ... республикамыздың құқықтық жүйесі
қалыптасып, құқық қорғау органдары қайта құрылды. Ал ... ... ... ... ... сол құқықтық жүйені одан ... ... ... ... ... Н.Ә. ... ... онжылдық –
жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» ... ... ... ... ... ... қорғау жүйесін
оңтайландырып, әрбір мемлекеттік органның нақты құзыретін түзу керек.
Біздің заңдарымызды ізгілендіріп, олардың сапасын арттыру ... ... ... қызметінде екпін ішкі ведомстволық мүддеден азаматтардың
құқы мен мемлекеттің мүддесін қорғауға ... ... ... - деп ... /4, б. ... жатқан құқықтық реформа аясында шешімін таппаған мәселелер
қазіргі таңда әлі де ... ... бірі – ... іс ... азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз
ету мақсатында жетілдіру болып табылады. Қылмыстық іс ... ... ... ... іс ... қатысушылардың, соның ішінде
сезікті мен айыпталушының, конституциялық құқықтары толық кепілдендірілуі
тиіс.
1 АЛДЫН АЛА ТЕРГЕУДЕГІ ... ... ... ... МЕН МАҢЫЗЫ
1. Конституциялық қағида ретінде кінәсіздік презумпциясының мәні
Конституциялық ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК 19 б.)
қазақстандық қылмыстық сот өндірісінің бірден-бір маңызды басшылыққа ... ... ... ... ... ... сипаттамасы,
яғни оларға тапсырылған қылмыстарды ашу, іздеу мен кінәлілерді әшкерелеу
және оларды тиесілі жазаға ... ... осы ... ... ... ... ... рөлі белгілі бір мемлекетте
үстемдік етуші саяси режимге байланысты болып ... бұл ... ... ... растайды. «Тура демократиялық
құқықтық мемлекетте ең ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасты белгілейтін қылмыстық әділеттің негізгі
идеясы ... ... /7, б. ... ... айыпталушының құқықтық жағдайына белгілі бір
ықпал етуді білдіреді және қылмыстық іс бойынша ... ... ... әсер етеді» /8, б.32/. Ол қылмыстық жауапкершілікке тартылатын
тұлғаның ... ... ... ... ... дәлелдеу бойынша қылмыстық жүктемені бөлуге
ықпал етіп, ... оны ... ... істі ... мен ... ... ... жүктейді; кінәсі дәлелденбеген тұлғалардың
толық ақталып шығуына негіз ... ... ... ... ... пайдасына түсінік беруді талап етеді; істелінген қылмыста
тұлғаны (тек ... ... ... ... деп ... ... ... көлемін анықтайды, демек, алдын ала тергеу ... ... ... ... ... ... ... азаматты негізсіз айыптаудан қорғап, кез-келген
айыпталушыға тағылған айыптан ... ... ... ... ... ... бостандығы мен қадір-қасиетіне маңызды ... ... ... ... ... істің шешілу барысында соттың қателік
жасамауына көмектесетін және ... ... ... ... мен қорғау
арасындағы айтысушылықты (полемика) ынталандырады.
Кінәсіздік презумпциясын тек заңның нормасына ғана телу ... ... ...... ... ... бұл анағұрлым
жоғары дәрежелі жүйенің компоненті (бөлігі). Ол қылмыстық сот өндірісіндегі
айыпталушының жағдайын сипаттамайды, ол – ... ... ... ... /9, б. ... презумпциясы бір мезгілде объективті құқықтық қағида,
конституциялық қағида және қылмыстық процестің қағидасы болып ... ... ... ... ... процестерімен және қоғамдық
өмірдің заңдылығымен тығыз ... ... бір ... ... мен ... іс
жүргізу кодексінде көрініс табуы мүмкін емес. Мұндай қайталау ... ... ... үшін, яғни аса нақты нормаларда даму үшін қажет. ... ... іс ... ... ... ... іс ... құқығының принциптері ғылыми тұжырымда дербес
құқықтық норма ретінде көрінуі мүлдем міндетті емес. ... іс ... ... заңда жазылған нормалармен салыстырғанда, әдетте
абстракцияның жоғарғы сатысы болып келеді» /10, б. 72/.
Принцип (қағида) ... бір ... ғана ... ол ... нормалар
жүйесінде маңызды қарым-қатынас пен сол нормалардың ортақтығын көрсетеді.
Осыдан барып принциптің мәні ... ... ... ... ... ... призмасы арқылы қылмыстық іс жүргізу
құқығының басқа да принциптері ... ... ... ... ... ... ... емес, өйткені ол – ... кең ... іс ... құқығының бүкіл барлығын жанап өтетін принцип.
Кінәсіздік презумпциясы ұлғайту ... ие, яғни ... ... ... сот ... демократияның мәнін түсіну мүмкіндігімізді
кеңейту болып танылады» /11, б.б. 7-8/. ... ... іс ... ... ... ... да жанама түрде ... ... ... ... ... сот өндірісінің, оның
ішкі заңдылығының даму ... ... ... ол ... ... идея
ретінде XVIII ғасырда Ұлы ... ... ... пайда болып,
қылмыстық процеске саясаттан келіп ... ... бері ... қоғамдық қатынастар тәжірибесіне мықты еніп, ең ... ... ... ... ... алды /12, б. 27/.
Кінәсіздік презумпциясы алғаш рет қылмыстық іс ... ... 1789 жылы ... қабылданған Адам және азамат құқықтары
Декларациясында ... ... ... ... ... ... жарияламағанынша, оны кінәсіз деп жорамалдайды, қажет ... оны ... ... ... қаталдық, заңмен қатаң
жазаланады».
Келтірілген тұжырым шынайы ... ... ... ... ол
айыпталушының процестегі жағдайын анықтаудан бұрын, бұлтартпау шараларын
негізсіз ... ... ... Сондай-ақ тәжірибеде де ... ... ... ... ... үшін де анық ... ... Әйтсе де, бұл басқа да мемлекеттердің заңдарының ... ... ... ... бұл ... ... ... мынадай актілерінде
көрініс тапты, 1948 жылы 10-желтоқсанда БҰҰ Бас ... ... ... жалпы Декларациясы, және 1966 жылы ... және ... ... ... ... ... 14-бабы 1973 жылы
КСРО-да бекітілген.
Халықаралық пактінің көрсетілген бабында былай делінген: ... ... ... сәйкес дәлелденбегенше, ол өзін қылмыстық іс
жүргізуде кінәсіз деп тануға құқығы бар». Және ... ... ... ... ... ... еместігін байқау қиын емес.
Біздің мемлекетімізде ұзақ уақыт бойы ... ... Біз ... сол ... ... естен шығару қандай қайғылы
салдарға әкеліп соғатынын байқаймыз, яғни бұл ... ең ... ... оның ... мен ... ... ... идеология құқықтық мемлекет пен билікті бөлу теориясын
буржуазиялық ойдан шығару деп, оны ... ... ... ... ... ... ... сот сияқты арнайы құралсыз,
бірде-бір мемлекет ... ... ... ... ... ... жүйесін РКФСР, кейіннен КСРО территориясында құрды.
Бұл жүйе жеткілікті демократиялық түрде советтік ... ... ... түсіндіріліп айтылған. Сот әділдігін ұйымдастыру
мен жүзеге асыру тәртібін ... ... ... нормалар, тіпті
әлемдік стандарт көзқарасымен де эталон деп ... ... ... ... ... ... ... мен
шындық арасында болған алшақтық кедергі келтірді.
КСРО тұсында ешқашан тәуелсіз және ... сот ... ... Сот,
прокуратура, анықтау және тергеу органдарымен мемлекет атынан істеген
әрекеттерді, ... ... ... ... мен ... жеке
қызметкерлерінің нұсқауы бойынша жасалған. Сонымен бірге әр соттық ... ... ... ... ... ... кезіндегі іске асқан әрекеттерді еске алсақ, яғни ... ату мен ... ... қамауда ұстау, сонда сол ... ... ... ... ба, ... ... ... Егер
ол халық жауы болса, оның кінәсін дәлелдеудің не ... бар? ... ... ... ... ... ... не, егер сол уақытта РКФСР
Қылмыстық кодексінің 58-бабына негізделіп, оның ... ... үшін ... ... ... ұзақ ... жер аудару тиісті
болатын. Кінәсіздікке ... ету – бұл ... ой, ол ... ... кедергі жасайды социалистік ... ... ... ... Ешқандай да презумпциялар бізге
қажет емес».
Революциядан кейінгі мемлекетімізде ... ... ... ... ... жыл. КОКП ОК (ЦК ... Хатшысының әмірі бойынша құқық қорғау
органдарының бірінші тұлғаларынан құрылған арнайы ... ... ... КСРО ... ... төрағасы т.б.), советтік қылмыстық іс
жүргізу құқығында ... ... бар ма, әлде жоқ па ... ... ... Комиссия бұл сауалға жауап бере ... ... ... кінәсіздік презумпциясы жайлы пікірталасты ... емес ... ... соң ... мен редакцияларда қолжазбалардан «кінәсіздік
презумпциясы» терминін және оның қорғану ұстанымдарын жоя бастады.
Дегенмен, 1977 жылы КСРО ... ... ... ... ... ... 1936 ж. Конституцияда
айыпталушының қорғануға ... бар деп ... ... ... ... ... ... 1968 жылы бұл жайында М.С.Строгович: «Әрекет етуші
қылмыстық-процессуалдық заңнамаға ... ... ... ... ... ... қосуға, жеткілікті негіз бар деп санаймыз» /13, ... жыл. КСРО ... (160 б.) ... ... де ... ... деп ... сондай-ақ заңға сәйкес соттың үкімі
болмаса, қылмыстық жазаға тартылмайды». Бұл сөзді ... ... ... айтып көрсетуге болмайды, өйткені, үкім ... ... ... деп ... ... ма, әлде жоқ па ... ... жауап
бере алмайды, бірақ онда кінәсіздік презумпциясының басты идеясы: кінәлі
деп тек сот қана ... деп ... жыл. ... бұл нормасына сүйеніп, КСРО Жоғары Сот
пленумы (16 маусым № 5) «Айыпталушыға қорғану ... ... ... ... қолдану тәжірибесі туралы» қаулы қабылдады /14, б. 805/.
1989 жыл. Мемлекет Парламенті сот құрылысы туралы КСРО ... ... онда ... презумпциясы» делінген арнайы 14-бап
пайда болды, бұл бапта принциптің мазмұнын ашып көрсететін нақты ... жыл ... ... ... ... Адам және азаматтың құқықтары
мен бостандықтары Декларациясын ... ... ... ... ... ... заңмен көзделген тәртіпте, сондай-ақ жетік,
тәуелсіз және әділ ... ... ... енген үкімменен кінәлі деп
танылмайынша, ол кінәсіз деп саналады».
Аздап ... ... соң ... заң ... ... кінәсіздік
презумпциясын өзгеше тұжырымдамасын бекітеді.
1993 жыл. 1993 жылы 28-қаңтарда ... ... ... ... ... ... ... мен оның
негізгі ережелері берілген:
«Адамның кінәлі екендігі заңды күшіне енген сот үкімімен ... ... ... кінәлі емес деп есептеледі.
Айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес.
Адамның ... ... ... кез ... ... ... ... анықтама өте кең, терең болып танылады, берілген принциптің
нақты ... ашып ... ... ... ... ... ... да, оны
түсіндіру мен анықтамасы бар. Терминнің жоқтығы, ... ... ... және де ... ... ... ... түрде
терминологиялық көрсетуін талап етпейді.
Берілген жағдайда «кінәсіздік презумпциясы» ... ... бір ... ... ... Конституцияда баяндалып көрсетілген
тәсілменен бірден-бір баптың атауы жоқ. Егер ... ... да ... ... ... ... ... болса, онда ... ... ... ... ештеңе болмас еді. Екіншіден,
Конституцияда бұл терминнің болмаған себебі, тіпті заңгерлердің өздері ... ... ... әртүрлі талқылап, түсінеді.
2. Кінәсіздік презумпциясы алдын ала тергеудегі айыпталушының құқықтары
мен заңды мүдделерін қамтамасыз етудің
кепілі ... ... ... ... ... ... және ... мемлекет деп жариялап, оның ең қымбат
қазынасы – адам және ... ... ... мен ... деп
мойындады (ҚР Конст-ның 1 б.). Адам және ... ... ... ... ... және қорғау – мемлекеттің міндеті.
Алдын ала тергеудегі тұлғаның құқықтары процессуалдық кепілдіктер
жүйесімен қорғалып, оның ... ... мен ... ... ... ... және олардың заңсыз шектелу мүмкіндігін
тоқтатады. ... ... ... деп ... пен ... ... саяси, идеологиялық және құқықтық жағдайды
айтамыз, ... ... ... ... ... ... осыған
байланысты.
Қылмыстық іс жүргізуде айыпталушының қорғануға құқығын іске ... ету ... ... ... ... ... – бұл ... айыпталушының өзіне қарсы тағылған айыпты ... ... ... кем дегенде, кінәсін заңмен анықталынған жолдармен
дәлелдеу мүмкіндігі танылады. Мысалы, айыпталушыға айып тағылғаннан ... ... одан ... ... ... алу керектігі туралы ереже
айыпталушының қорғану құқығының басты кепілдігі. ... алу ... ... ... ... құқығына рұқсат беру, тергеу
әрекеттерінің барысында өзінің ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Қорғау құқығын іске асыру айыптың ұстанымын ... ... ... қорғану құқығы – бұл қылмыстық жауаптылыққа тартылатын
тұлғалардың заңды мүдделерін қорғау құралы және де қылмыстық іс ... ... ... ... ... құқығы маңызды мәнге ие, ол сот әділдігін жүзеге
асырудағы маңызды принциптерінің бірі ... ... ... ... заң ... ... болатын кінәсіздік презумпциясына
сүйенеді. Осыған сәйкес, әр айыпталушы оның қылмыс жасағандығы ... ... ... ... ... және ... заңды күшіне
енген үкімімен белгіленгенге дейін кінәсіз деп саналады.
Кінәсіздік презумпциясы алдын ала тергеудің объективті және ... ... ... ғана емес, сондай-ақ оны ақтайтын
мән-жайлардың айқындалуын талап етеді. Бірақ, өкінішке ... ... ... іс ... ... ... ... жүзеге асырылмайды.
Кінәсіздік презумпциясының негізіне сәйкес, айыпталушы сөзсіз қылмыскер
ретінде танылмайды. Айыпталушыға заңмен ... ... ... құралдармен
өзінің кінәсіздігін дәлелдеу құқығы, сонымен қатар, ... ... ... ... қоса беріледі.
Әр қылмыстық істе көптеген мән-жайлар анықталуы қажет, себебі, адамның
кінәлі немесе ... ... ... ал егер, кінәлі болса, онда ол жазаға
лайықты ма, әлде жоқ па деген ... ... ... ... нақты және шынайы анықтау керек, өйткені, онсыз жаза түгіл, ең
жеңіл жаза туралы да сөздің болуы мүмкін емес.
Адамның кінәлілігі ... ... ... ... ... сот
шешеді?
Әрекеттегі заңнама қылмыстық істер бойынша сот әділдігін ... ... ... ... сотқа берген. «Қазақстан Республикасында
сот төрелігін тек сот қана ... ... – деп ҚР ... ... ... ... ... тартылатын адам үшін өте маңызды кепілдік
болып табылады, себебі, ол ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін, және оның тағдырын тек сот қана
шешетінін ... ... және сот ... ... жүзеге асыру үшін
жалпы көп нәрсе қажет: ... ... ... ... адам ... ... ... қоятын нақты
қалыптасқан заңдар; осы заңдарды ... ... ... ... ... ... арнайы сот мәжілісіне арналған кең, ... ... ... ... ... ... құралдармен, транспорт, күзет және т.б.
қамтамасыздығы – бұл жиынтық сотты ... ... ... ... ... ең ... ... басты Сот болу үшін – тәуелсіздік қажет.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... және басқа да қоғамдық бірлестіктерден тәуелсіз болады.
Соттардың тәуелсіздігінің ... ... ... және ол тәуелсіздікті
айнадағылармен ұғынып қабылдану талабына ... ... және ... ... ... ... ... ақталғандығы туралы соттың шешімі
әділ, тура деп қабылданады.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-баптың 1-бөлігінде: «Судья
сот ... іске ... ... ... және Конституция мен заңдарға
ғана бағынады» – деп айқындалған. Бұл жерден екі ... ... ... ... ... анық көрінеді: нақты соттың тәуелсіздігінсіз
олардың тек Конституция мен басқа да ... ... ... ... уақытында сот ешқашан тәуелсіздікті ... ... ... мен ... қызметі үнемі КОКП-тың (КПСС) бақылауында
болды. Сот лауазымдары түгелімен тек партия мүшелеріне ғана артықшылықтарды
жасайтын партия номенклатурасына ... ... ... ... ... 85-90% ... ... – комсомлдар) және 100%
жоғары тұрған соттардың судьялары құраған. КОПК ... ... ... ... ... байланыстырылған және соншалық Конституция мен
заңдармен емес, партия комитеттерінің ... ... ... ... ... ... соттарға тоқтаусыз ықпал жасау үшін, «телефон
құқығы» ретінде қызмет ететін» /21, б. 608/. Тек ... ... сот ... ... ... пен ... тауып алды. Бұған 1995 жылы
қабылданған «Қазақстан Республикасының Соттар және судьялардың ... ... 1995 жылы ... ... ... ... ... салды.
Егер қылмыстық іс бойынша ақиқатты анықтау үшін алдын ала тергеудің
кепілдіктері ... ... ... ... ... ... ... Олай болса, ақиқат, кінәлілік те тек қылмыстық іс ... ... ... ... ғана ... ереже бойынша нақты анықталынады.
Кінәсіздік презумпциясында екі фактінің арасындағы байланыс анықталынады,
біреуінің бар ... ... ... ... ... атап ... үкімінің қаулысы тұлғаны кінәлі деп мойындау шарты болып танылады
және керісінше, соттың ... ... жоқ ... ... ... ... ... беретін мән-жайлар ретінде қарастырылады.
Кінәсіздік презумпциясы – тек іс жүргізу принципі ғана емес, сондай-ақ
қоғамда және ... ... ... ... ... жалпы
құқықтық болып келеді. Нақты қылмыстық іс ... ... ... ... шарттарды жасау (құру) мақсатымен кінәсіздік презумпциясы
институты енгізілген. ... ... ... ... ... ... деп тану құқығы, тек сотқа ғана берілген, ол да болса,
тергеу процесі мен сот ... ... ... барлық талаптары
сақталынса.
Неліктен алдын ала тергеу барысында адамның кінәлі немесе кінәсіз
екендігін нақты ... ... ... іс ... ... анықтау бойынша
бір жағынан тергеуші мен прокурорда, ал ... ... ... ... ... ... ... |Алдын ала тергеу сатысындағы |Сот ... ... ... |
| |ақиқатты анықтау бойынша ... ... ... |
| |мүмкіндіктер | |
|1 ... мен ... ... ... қойылатын талап: 25 жасқа |
| ... ... ... |толған; жоғары заң білімі; заңгер |
| |талаптар: ҚР ... ... ... ... 5 ... кем |
| |заң ... өзінің міндетін іске |емес стажы; біліктілік емтиханын |
| |асырудағы өнегелі, ... ... |
| ... ... болуы. | |
|2 ... ... өз ... |Сот ... уақытына үзіліспен |
| |бірнеше қылмыстық істерді қарайды.|ғана, тек бір істі ... |
| | ... |
|3 ... ... ... жеке |Сот істі ... ... қарастырады |
| |жүргізеді. ... аз ... ... |
|4 ... ... түскен шамамен |Әдетте дәлелдемелер ұсынылып, |
| |біртіндеп жиналып, бағаланады. |бірден ... ... жаңа |
| | ... ... ету |
| | ... ... |
|5 ... ... тек ... бір ... ... үлкен дәрежеде|
| |тұлғалар тобы таныса алады. ... ... ... |
| | ... сот ... ... қатыса|
| | ... |
|6 ... ... жеке ... |Сотта барлық әрекеттер тікелей |
| |әрекеттерін жүргізуді, анықтау |судьямен ... |
| ... ... алады. ... |
|7 ... ... ... ... және айыпталушының |
| ... мен оның ... ... дәлелдеу барысында тең |
| |мүмкіндігі аз. ... |
|8 ... және ... ... ... тәуелсіз және де тек заңға |
| |бастығы орындалуы міндетті ... ... (ҚР ... |
| |нұсқауларды тергеушіге бере алады.|77-бабы). ... ... ... іс ... ... ... ... кепілі
ретінде апелляциялық өндірісті қолдану айыпталушыға ғана емес, сондай-ақ
сот талқылауының басқа да қатысушыларына (жәбірленуші, ... ... ... және де ... байланысты болады. Олардың қайсысы
болса да апелляциялық (наразылық келтіру) құқығын қолданса, екінші ... істі ... ... міндетті, яғни барлық сотталушыларға қатысты айыптың
негізділігін тексеру. Бұған қоса, қалай және қандай негіз ... ... ... ... аса ... ... қылмыстық қудалау кезінде қандай да бір қателік жіберілсе және сот
кінәсіз адамға айыптау үкімін ... онда ... ... қиын ... кінәсіз жәбір шеккен адамға ақталу мүмкіндігін қарастырады (атына
кір келтірмеуін, тәркіленген мүлкін қайтару және т.б.), ... оның ... ... ... азап шегуін түзеу іс жүзінде мүмкін емес.
Қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... үшін, заң шығарушы қылмыс жасауда адамды кінәлі деп, тек сот ... ... ... ала тергеудің кепілдіктері ақиқатты іздеп табу ... ... ... ... презумпциясының әрекетін
тоқтатпайды. Бұл жерден қызық жағдай анықталынады: айыпталушы өзін кінәлі
деп ... ал ... ... ... ... ... ... сот мәжілісінде басқа да дәлелдермен қатар, айыпталушының мойындауы
мұқият тексерілмегенінше, айыпталушыны кінәсіз деп санайды. Сонымен қатар,
кінәлілік туралы ... ... ... ... мойындауына шешуші
мән берілмейді, және айыптау қорытындысының негізі болмай тұрып, қылмыстық
іс бойынша жиналған басқа да ... ... ... өз
растауын табу үшін талаптар ұсынылады.
1. АЛДЫН АЛА ... ... ... ... КІНӘСІЗДІК
ПРЕЗУМПЦИЯСЫН ДӘЛЕЛДЕУ АРҚЫЛЫ ІСКЕ АСЫРУ
1. Алдын ала тергеу органдарына ... ... ... ... ... ... ретінде
Дәлелдеу (тұтас алғанда) ақиқатты тану әдісі болып танылады. Қылмыстық
іс жүргізу дәлелдеуінде екі ... ... ... ...... ... ... және бағалау бойынша тиісті
органдар мен тұлғалардың қызметі ретінде;
б) дәлелдеу – іс бойынша ... ... ... ... ... дәлелдеу ретінде /26, б. 56/.
Ақиқаттың шын құбылысы ретінде нақты қылмыс ... факт қана ... Ал ... ... ... ... мағынада дәлелдеуге
жатпайды. Әрбір қылмыс бойынша іс жүргізу кезінде дәлелденуге тиісті мән-
жайлар бар. Ол ... ... ... олар қылмыстық іс бойынша алдын
ала тергеуді және ... іс ... қай ... ... ... Сол ... анықтау арқылы ғана қылмыстық іс жүргізу органы
ақиқатқа жету мақсатын ... ... ... ол ... ... іс
бойынша дәлелдеу пәнін құрайды, яғни қылмыстық іс бойынша дәлелдеу пәні деп
әрбір ... істі ... шешу үшін ... бар және сол ... ... ... ... айтамыз. Бұл мән-жайларды анықтау
және дәлелдеу қылмыстық іс ... ... ... ... ... ... мен ... нормалар арасындағы байланысты анықтау дәлелдеу ... ... ала ... ... ... ... бар ... немесе
жоқтығын дәлелдеу қажет. Қандай да бір болған оқиғаның дәлелі ... ... ... ... болғандығын және оның қылмысты
сипатта болуын болжауға рұқсат беретін белгілі бір мәліметтер болуы қажет.
Әңгіме екі ... ... ... ... оқиғаның нақты белгілері ... ... ... болуы. Біріншісі – табудың ... ...... бағалау /27, б. 18/.
Алдын ала ... ... іс ... ... ... мына тұлғалар, анықтау жүргізетін тергеушілер, тергеу
бөлімдерінің бастықтары және ... ... ... маңызды процессуалды ереже байланысты, оған
сәйкес, қылмыстық іс ... ... ... барлық элементін, кінәсіздігі
немесе кінәлілігі туралы мәселені қосқанда, дәлелдеу міндеті айыпталушыға
жүктелмейді, бірақ, оның құқығы болып ... ... істі ... ... ... ... ... іс бойынша келген тұжырымдар мен
қорытындыларды ... ... ... ... ... ... ... анық көрінеді,
егер бұл ереже негативті (ешқандай ... ... ... ... дәлелдеу міндеті айыпталушыға жүктелмейді. ҚР Конституциясының 77-
бабының 3-бөлімінің ... ... ... ... ... ... емес».
Қазақстан Республикасы Конституциясының 77-бабының 3-бөлімінің 6)-
тармағына сәйкес, айыпталушы ... ... ... ... емес:
қылмыстық-процессуалдық заң дәлелдемелерді жинау, зерттеу міндетін, сот,
прокукрор, тергеуші және анықтама жүргізетін ... ... ... 128 б.б.) және ... ... міндетін жүктеуге рұқсат етпейді
(ҚІЖК 24 б.), ал КСРО Жоғарғы Сотының Пленумы нақты көрсетеді: «Айыптаудың
негізін дәлелдеу ... ... ... ал ... ... ... дәлелдеуін жүктеуге рұқсат етілмейді» /28/.
Бұл ережелердің жиынтығы ... іс ... ... жүзеге
асыратын сот, прокурор, тергеуші және ... ... ... және ... ... ... (міндеті емес) құрады.
«Кінәсіздік презумпциясы принципі бірінші алғышарт ретінде, айыпты
тағатын және оны дәлелдеп, қолдайтын айыптаушының бар ... ... ... ... өзінің жауабындағы болжауларды айтып, дәлелдейді, ол сөзсіз
дәлелдеуге қатысады. Бірақ, бұл ... ... ... қорғануына қолданатын,
айыпталушыға тиесілі құқық. Берілген ... ... ... ... анықтама жүргізетін тұлғамен айыпталушыға тағылған ... ... ... етуі сәйкес келеді.
Латын формуласы neto se ipsum prodere tenetur – ... де ... ... ... міндетті емес) ҚР Конституциясының, сондай-ақ,
қылмыстық заң ... ... ... ... ... тұлға,
сонымен қатар, айыпталушы өзіне-өзі қарсы айғақ беру міндетінен босатылады.
Бұл ереже ... ... ... жүктеуді рұқсат етпеу ... ... ... ... ... сот ... тәжірибесінде азаматтардың
құқықтарын шектеу фактісі әлі де жалғасуда.
«Заңдағы анықтама айыпталушының жауабын міндеті емес, ... ... ... айыпталушы өз білгенінше кез-келген ... ... ... ... жекелеген сұрақтарға жауап беруден толық бас
тартуға ... ... ... де ... ... ... құқығы жоқ; үшіншіден, түсінік беруден бас тарту..., қарама-
қайшы, ... ... анық ... ... беру ... үкімі үшін негіз
бола алмайды» /30, б. 56/.
Тергеушінің, прокурор мен анықтама ... ... ... ... беруіне байланысты, тек жауап алумен ғана
шектелмейді. Бұл ... ... ... ... ... ... қылмыс жасағандығы өзінің ... ... ... бар ... ... ... кезде ғана айыптау
негізіне жатқызылуы мүмкін (ҚІЖК 119 б. 4 б.).
Айыпталушы тек дәлелдемелерді жинауда ғана ... ... ... бекітуде, зерттеуде және ... ... ... бас ... ... ... айыпталушы өзі қатысқан тергеу
әрекетінің хаттамасының дұрыстығын өзінің қолымен куәландырудан бас тарта
алады, әрі ... ... қол ... бас тартуын дәлелдеуге құқылы,
міндетті емес. Тергеуші процессуалдық құжатқа айыпталушының қол қоюдан бас
тарту фактісін, тергеу ... ... ... оның себебін (егер,
ол бар болса) көрсетеді. Бірақ, сонымен қатар, «айыпталушының ... оның ... сот ... мәні бола алар ма екен»
/31, б.б. 39, 43/.
Айыпталушы ... ... ... ... ... ... ... жәбірленушіге, экспертке, басқа да айыпталушыға сұрақ қою
керек пе; ... ... ... ... мен ... да ... жүргізуге қатысу қажеттілігі айыпталушыға байланысты.
Айыпталушы өзінің қарауындағы дәлелдемелерді тергеуші, ... ... ... ... ұсынуға міндетті емес, егер тек көрсетілген
органдар алу және тінту арқылы ... ... ... алып ... ... ... ... қандай да бір заттарды немесе
құжаттарды алып қою қажеттілігіне байланысты уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... бар деп болжайтын, тергеу
әрекетін жүргізетін жерге мәжбүрлі түрде жеткізу арқылы оның ... ... ету ... ... ... 208 б.). Әйтсе де,
айыпталушының айдап ... ... ... мәні бойынша айыпталушының
айғақ беруге мәжбүрлеу шарасы ретінде қарастырмаймыз. Тергеу ... ... ... ... айыпталушы, өзінің айғақтарымен немесе
эксперимент әрекеттерімен дәлелдеуге қатысуға міндетті емес.
Айыпталушының тергеуге кедергі жасауға құқығы жоқ. ... ... ... ... беру» міндеті айыпталушыға жүктеледі, мысалы,
мынадай жағдайда, дәлелдеу мақсатына ... ... ... оның ... ... ... психикасын сараптама жүргізу арқылы зерттеу,
сондай-ақ, салыстырмалы зерттеу үшін үлгі алу, жеке ... және ... ... ... (осы ... айыпталушының қатысуы, оны айдап
әкелумен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... жүктелмейді. Барлық жағдайларда дәлелдеу міндетінің субъектісі
болып тергеуші шығады, ал айыпталушы оған кедергі болмауы ... ... ... ... ретінде емес, тергеушімен бірге нақты
құқықтық қатынастың ... ... ... ... Берілген құқықтық
қатынастың жүзеге асуы, ... ... ... ... міндетін
жүзеге асыруы мен қылмыстық іс ... ... ... ... шарт
болып қызмет атқарады.
Айыпталушының мінез-құлығының енжар болуымен де, іс бойынша ақиқатты
анықтау мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... тергеу, прокуратура және сот органдарының
қызметінің ... ... ... ... ... ... тарту және айыптау қорытындысымен бірге істі ... беру ... ... ... /32, б. ... дәлелдеуге қатысу құқығы бар, бірақ оны қолданбауына да
болады. Бірақ, тергеуші айыпталушының ... ... бас ... ... ... бар деп ... түрде көрсететін мән-жай
ретінде қабылдамауы тиіс.
«Айыпталушыға дәлелдеу міндетін көшіруіне логика-психологиялық негіз
беруге болады, мысалы, ... ... ... ақталуына мүдделі;
кінәсізге оның іске қатыстылығы жоқ екендігін ... ... ... ол бұл мән-жайларды көрсете алады; егер айыпталушы мұндай мән-жайларды
көрсетпесе, демек, олардың жоқ болғаны, олай болса, ол ... ... ... ... ... ... Олар қылмыстық іс бойынша ... ... ... әр ... ... /33, б. ... өзінің қорғалуына дәлелдердің ... ... жиі ... ... өзін ... ... дәлелдемелерді қолданбауы мүмкін,
мысалы, оны өз-өзіне жала жабуын зорлықпен мәжбүр ету, анық ... ... ... презумпциясы принципінің регламентациясы айыпты дәлелдеу
тұрғысынан екі әдісті анықтайды: мәнді және ... ... – бұл ... мәні ... ... талабы, қылмыстық сот өндірісін
жүргізетін тұлғаға қатысты, және егер, бұл ... ... ... кінәсіз деп тану туралы алдын ала ескерту болып табылады. ... ... ... ... шеңберіне жатқызылады.
Екінші әдіс мыналардан тұрады: әр айыпталушы, оның қылмыс жасағандығы
үшін кінәлілігі заңмен көзделген тәртіппен ... ... және ... ... ... үкімімен белгіленгенге дейін кінәсіз деп саналады.
Егер істе айыптайтын дәлелдемелер ... ... онда ... және сот айыпталушының ... ... ... оны ... ақтауға міндетті. Бұл ... мен ... ... жүргізу барысында айыпталушыға кінәлі ретінде
қарауға құқықтары жоқ, оны азаматтардың ... ... ... ... үйге ... еңбек құқығы, ар-намысы мен қадір-қасиеті
және т.б.) ... ... ... ... органдардың алдына
айыпталушыны, көрсетілген құқықтардан ... ... ... ... мәжбүрлеу шараларын қолданғанда – қызметтен шеттету,
айыпталушының мүлкін тәркілеу және т.с.с. жағдайларды ... ... ... және ... ... тұлға кінәсіздік
презумпциясын логикалық дәлелдеу тәсілі ретінде – «қарсы жорып» ... ... аса ... ... және ... етеді. Дегенмен, мұндай дәлелдеу тәсілін қолдану мүмкіндігінің
өзі құқықтық қағиданың объективтілігінен шығады, яғни оған ... ... ... ... ... ... ... анықталмағанға
дейін кінәсіз деп саналады. Сондықтан, кінәсіздік презумпциясы объективтік
құқықтық қағида ретінде істің мән-жайын ... ... ... одан ... ол, процессуалдық жағдайды (үкімнің заңды күшіне
енуі), яғни айыпталушының кінәлілігі мен іс ... ... ... деп ... ... Дәл осы ... мағынада, кінәсіздік
презумпциясы өзін құқықтық презумпция ретінде көрсетеді.
2. Алдын ала тергеудегі айыптау мен қорғаудың процессуалдық функциялары
мен дәлелдеу ... мен ... ... ... о ... ... қылмыстық-процессуалдық заңнамамен оларға жүктелген міндеттермен
анықталынған. ... ала ... ... ... субъектісінің әр
қайсысының негізгі қылмыстық-процессуалдық сипаттамасын, сонымен қатар,
айыпталушы мен ... үшін ... ... ... болып табылатын
жоғарыда көрсетілген сипаттамаларды қарастырамыз.
Прокурор – мемлекеттік биліктің өкілі болып табылатын және заңдардың,
өзге де ... ... ... ... ... ... асыратын, сотта мемлекет мүддесін білдіретін (қолдайтын), сонымен
қатар, ... ... ... ... ... ізге түсуді жүзеге
асыратын лауазымды тұлға. Қылмыстық процестегі прокурордың процессуалдық
жағдайы, қызметінің формасы мен ... әр ... ... сәйкес
шешілетін тиісті міндеттермен және ... сот ... ... ... қылмыстық іс қозғау және алдын ала ... ... ... ... ... қылмыстық істі қозғаудың негізділігі мен
заңдылығын қадағалайды немесе қылмыстық істі өзі қозғайды, ... ... ... ... Ол ... мен ... ... қылмыстық
істі және қылмыстар туралы материалдарды талап етуге; тергеу жүргізу
жөнінде ... ... ... ... ... ... шығарылған
қаулыларын бұзу және өзгерту; алдын ала тергеу мен ... ... ... ... ... ... ... үшін қайтару; істі тергеу
үшін бір тергеушіден басқа тергеушіге беруге құқылы.
Прокурор кез-келген қылмысты тергеуді өз ... ... ... ... прокурорға не тергеушіге тапсыруға құқылы /36, б. 3/. Бұл
жағдайда прокурор алдын ала тергеу органы ... ол ... ... ... тергеудің жүргізілуі тергеу заңдылығына, прокурорлық
қадағалау мәніне қайшы келмейді.
Азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... ие болады. Егер қажетті жағдайда
болмаса, онда прокурордың қамауға алуға санкциясын беруге болмайды, ... ... ... ... жоқ ... прокурор ол бұлтартпау
шарасын өзгертуі тиіс.
Прокурор тергеу изоляторында немесе уақытша ... ... ... ... ... ... ... қаулысымен тез
арада босатуға міндетті.
Прокурорлық қадағалау алдын ала тергеу сатысында қылмыстың тез ... ... ... ... адамдарды әшкерелеп қылмыстық жауаптылыққа
тартуды және кінәсіз адамдардың жауаптылыққа тартылуына жол ... ... (ҚР ... ... заңының» 1 б.; ҚІЖК 8 б.).
Алдын ала тергеу аяқталғаннан кейін, прокурор қылмыстық іс бойынша
жүргізілетін ... ... ... 282 б.). ... ... іс, ... қаралуына мына жағдайларда ғана қабылдануы мүмкін,
егер айыптау қорытындысы прокурормен бекітілсе.
Алдын ала ... ... ... ... ... қадағалаудың келелі мәселелері төменгі параграфта қаралады.
Тергеуші – өз құзыреті шегінде қылмыстық іс ... ... ала ... ... ... ... ... адам. Қолданыстағы заңнамаға
сәйкес, қылмыстық істер бойынша алдын ала тергеуді Ұлттық ... ішкі ... ... және ... полициясы органдарының
тергеушілері жүргізеді (ҚІЖК 191 б. 3 ... ... ... мен оның ... ... ... болуына байланысты емес, олар ... ... ... ... бағыты мен мазмұны қылмыстық сот
өндірісінің міндеттерімен анықталынады. Тергеуші қылмысты тез және ... мен ... ... ... ... ... ... тарту, яғни,
қандай қылмыс қашан және қандай тәсілмен жасалғандығын, оған ... ... ... ... ... ... барлық белгілерін анықтау,
қылмыс субъектілерін сипаттайтын ... ... ... және
объективтік жақтарын, қылмысты жасауға мүмкіндік тудыратын себептер ... ... ... ... зиянды өтеуін қамтамасыз ... ... ... ... жасаған және ... ... ... ... жасайтын және іс бойынша ақиқатты
анықтауға кедергі жасайтын іс-әрекетіне тиісті шараларды ... ... ... ... ... ... жан-жақты, толық және объективті түрде
зерттелуі керек, себебі, ол арқылы нақты ... ... ... және
кінәсізді негізсіз жауаптылыққа тартудан қорғауды қамтамасыз етеді.
Тергеуші іске қатысты ... ... ... мен ... мүдделерін
қорғауға байланысты шаралар қабылдауға міндетті, ... бұл ... және ... іске асу ... қамтамасыз етеді.
Тергеуші кең өкілеттіктерінің ішінде процессуалдық дербестікке ие.
Тергеушінің процессуалдық дербестігі – оның ... ... мен ... ... ... ... ... өзі дербес
қабылдайтындығын және ол ... ... әрі ... ... ... ... болатынын білдіреді. Заңда ... ... ғана ... ... ... ... соттың шешімін алуы
тиіс (мысалы, тінту жүргізу үшін прокурордың санкциясын алу ... ... ... бөлімінің бастығы тергеу жүргізудің барысында
қандай шешімдер қабылдау ... және ... ... ... қажеттілігі жөнінде тергеушіге шектеу қоя алмайды. Сондықтан ... ... ... ... деп ... ... бөлімі
бастығының қылмыстық іс бойынша нұсқауы тергеушінің дербестігін және оның
құқықтарын шектей ... ... ... 5-бөліміне сәйкес,
тергеушінің қызметіне заңсыз араласуға жол ... оның ... ... ... ... әкеп ... ... дербестігін қорғауға бағытталған тағы бір
мынадай ... бар: ... ... ... іс ... ... жағдайда, ол жөнінде жоғарғы тұрған прокурорға шағымдануға
құқылы ... 64 б. 6 б.). ... ... барлық мән-жайын жан-жақты, толық
және объективті ... ... ... ... ішкі ... ... бұл орайда, заң мен ар-ожданды басшылыққа алады (ҚІЖК ... 25 ... ... бастығы – алдын ала тергеуді жүзеге асыратын
органның тергеу ... ... мен өз ... ... ... оның ... ... 63 б.). Ішкі істер органдары, ұлттық
қауіпсіздік органдары және ... ... ... ... ... ... ... лауазымды адам, ҚІЖК-нің тиісті бабында
көрсетілген өкілеттіктерді қолдану ... ... ... күнделікті жұмысын ұйымдастырып, алдын ала тергеу жұмысының
қойылатын ... ... ... үшін ... ... ... бастығының өкілеттіктері ҚР ҚІЖК-нің 63-бабында
айқындалған. Оған ... ... ... ... құқығы берілген: тергеу
ісін жүргізуді ... ... ... ... ... ... ... дер кезінде іс-әрекет жасауына, тергеушінің алдын ала
тергеу және күзетпен ұстау ... ... ... нұсқауларының,
басқа да тергеушілер тапсырмаларының орындалуына бақылау жасауды ... ... ... ... ... алдын ала тергеу жүргізуді бірнеше
тергеушілерге тапсырады; заңда көзделген жағдайларда ... іс ... ... ... өз ... ... ... бағынысты алдын ала
тергеуді жүзеге асырушы органдардың бір тергеу бөлімінен қылмыстық ... және ... ала ... ... ... сол не өзге де ... ... басқа тергеу бөлімшесіне береді; аяқталған қылмыстық істерді
прокурорға ... ... ... ... қылмыстық іс қозғауға,
қылмыстық істі өзінің іс жүргізуіне алуға және бұл ... ... ... ... ... ... ала ... жүргізеді.
Тергеу бөлімі бастығының қылмыстық іс бойынша нұсқауы тергеушінің
дербестігін, ҚІЖК-нің 64-бабында белгіленген оның ... ... ... ... ... ... және атқарылуы міндетті, бірақ ол
жөнінде прокурорға шағымдануға болады. Тергеушінің тергеу бөлімі ... ... ... ... қылмыстың сипаттамасы мен
айыптаудың көлемі, ... ... беру үшін істі ... ... ... қылмыстық істі қысқарту туралы ... ... ... ... ... ала ... айтысушылық өркендеуі мен дәлелдеудегі
тергеуші мен айыпталушының мүмкіндігінің нақты байланысы
Қылмыстық іс бойынша дәлелдеу барысында қорғаушы шағым жасауға, өтініш
білдіруге ... ... заң ... ... ... ... ... бір топ әрекеттер мен шешімдерді
шектемейді. Сонымен қатар, шағым сезіктінің, айыпталушының құқықтары ... ... ... ету ... болып қана қоймай, сондай-ақ тергеу
процесінде жіберілген бұзылулар мен қателіктерді анықтау мен жою ... ... /55, б. ... ... және ... бекітілген жалпы ереже бойынша
анықтаушының, анықтау органының және тергеушінің іс-әрекеті мен ... ... ... бастап, үш тәуліктің ішінде прокурормен қаралады.
Тергеуші және анықтау ... ... ... ... ... өздерінің
түсініктемелерімен бірге 24 сағат ішінде прокурорға жіберуге міндетті. ҚІЖК-
нің 108-бабының 1-бөлігіне сәйкес, прокурордың ... мен ... ... тұрған прокурорға беріледі. Сонымен қатар, ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... ... алу және қамау
мерзімін ұзартуға берген санкциясына сотқа шағымдану (сот ... ... ... көрсетілген мән-жайлар болғанда (ҚІЖК 91 б.;
92 б.; 95 б.; 96 б.), ... мен ... ... ... ... мен ... сарапшыға қарсылық білдіру мүмкін.
Қорғаушы өзіне заңмен берілген құқықтарды мына ... ... ... егер ... ... іс бар лауазымды тұлғаға қағаз ... ... ... ... ... ... ... болып танылады.
Қылмыстық іс жүргізуде қорғаушы өзінің ... ... ... үшін
өзінің конституциялық құқықтарын пайдалануы мүмкін. Бірақ, олардың ... ... ... ... ... қатынастар таза қылмыстық-
процессуалдық болып танылмайды.
Адвокатпен дәлелдеу ережесін бұзу тәртіптік жауапкершілікті ... ... және ... қызмет туралы» зыңында қорғаудың заңсыз
құралдары мен ... ... үшін ... тәртіптік
жауапкершілігі нормасы көзделген.
Адвокатқа дәлелдемелерді ұсыну құқығын беріп, қылмыстық іс жүргізу
заңы, оларды қандай ... ... ... ... және қай ... ... ... Бірақ, адвокатпен ұсынылған заттар мен
құжаттар, тергеушімен іске қосқаннан кейін ғана ... деп ... ... ғана ... ... сақтаушы (жақтаушы)»
адвокатпен алуы ... ... ... /56, б. 41/. ... ... оның қорғаушысының заттар мен құжаттарды дәлелдеме
ретінде қосу туралы өтініштерін ... бас ... ... ... мәліметтерді сақтаушыны (жақтаушы) табуға бағытталған
адвокаттың қызметі процессуалды емес ... ие ... ... іс ... ... ... ... қорғау үшін маңызы бар
заттар мен құжаттарды айыпталушыдан, ... және ... ... ... қатар мемлекеттік және қоғамдық ұйымдардан ... ... әр ... ... немесе олардың көшірмелерін талап
етуге құқылы.
Тергеушінің тиісті түрде жасалынған ... ... ... сұранысы жалпыға міндетті сипатқа ие болмайды. Сондықтан,
адвокат мемлекеттік, коммерциялық немесе дәрігерлік құпия болып танылатын
өзіне ... ... ... тәсілмен ала алмайды.
Қазақстанның заңнамасында болатын қорғаушы мен ... ... ... түсінігі, 1980 жылы 15-желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясымен
қабылданған ... ... ... ... ... ... ... нормаларына толық сәйкес келеді /57, б. 44/.
Қазіргі таңда қорғауындағы адаммен жолығу құқығын жүзеге ... ... ... ... мен ... қамауда ұстау туралы» Заңмен
реттеледі, яғни, ордерін көрсету бойынша, сезікті мен айыпталушыға ... іске ... ... ... жол ... ... бұл
үшін тергеушінің жазбаша рұқсаты талап етілмейді.
Осыған байланысты қызық ... ... ... ... ... ... ... және ұзақтығы шектелместен оңаша
және құпия жолығу ... ... ... уақыт пен белгіленген
процессуалдық мерзімде тергеу әрекеттерін жүргізе ... ... ... ... түсіп қалмас үшін, өндірісінде қылмыстық іс ... ... ... ... ... туралы алдын ала ескерту орынды
болады.
Қорғаушыда процессуалдық құжаттың мәтінінің ... ... ... ... ... ... ... жиі елеулі түрде
қиындатады. ... ... ... ... ... құқылы, олар оған өтініштерді, қарсылық білдіруді, шағымдарды
дәлелдеу (негіздеу) үшін ... ... олар ... ... ... түсініктерді түсіндіру және онымен бірге қорғау тактикасын
мақұлдау үшін қажет, өйткені, ... ... ... олар ... ... ... ... байланысты қорғаушы танысуға құқылы істің барлық
материалдарынан кез-келген мәліметті кез-келген көлемде көшіріп ... іс ... ... ... ... отыр. Құжаттардың
көшірмелеріне тергеуші өзінің қолы мен мөрін қоюы тиіс.
Қорғаушының жолығудағы (кездесудегі) өзінің құқықтарын ... ... ... ... байланысты көңіл бөлуі, дәлелдеуге қатысу
бойынша қызметі мен ол үшін ұсынылған құқықтарды жүзеге асуы ... ала ... Егер ... ... ... ... ... алынған іс бойынша мәліметтер жеткілікті болғанда,
нақты жағдай үшін аса ыңғайлы қорғау тактикасын шығарады. Сонымен ... ... ... жауаптылығын жеңілдететін немесе ақтайтын жағдайларды
табудың орнықты құралдарын таңдайды, бір жақты тергелу мүмкіндігін жою ... ... ... ... ... Егер де қорғаушыда іс
бойынша мәліметтер жеткіліксіз болса, онда ол заңмен жүктелген міндеттерді
(ҚІЖК 74 б. 1 б.) ... ... ... ... ... ... білімі мен тәжірибесін ғана пайдалана отырып, ... ... ... ... ... мұндай мінез-құлқы айыпталушының
(сезіктінің) құқықтары мен заңды мүдделерін нәтижелі қорғауына мүмкіндік
тудырмайды. ... ... ... ... «Сот ... үшін
қауіптілік соншалықты қорғаушының ықыласында емес, қаншалықты ... ... ... ... мен сақтығында болады» /58, б.
69/.
Айыпталушының ... ... ... және іс үшін
маңызы бар фактілі деректерді алу үшін, қорғаушы жеке ... ... ... Көрсетілген қызмет түрін орындаудың қажетті шарты
болып, тергеуші ... ... ... органы қайсысының өндірісінде
қылмыстық іс болса, ... ... ... ... ... үш ... жеке ... жазбаша ескертілуі міндетті танылады.
Айғақтайтын мәнге ие деректер туралы мәліметті, қорғаушы азаматтармен
алдын ала сөйлесу арқылы ала ... Куә ... ... ... мүмкін
жағдайда, іске қосылатын жауап алу хаттамасында көрсетілген айғақтарды ... Заң ... ... (собеседование) тыйым салмайды. Қорғаушының
азаматтардан айғақтарды жазбаша ... ... ... жөн, ... адамнан куә ретінде жауап алу ... ... ... ... бас ... ... бұл шешімге шағым жасауға
болады.
«Үшінші тұлғамен» (техникпен, фотографпен) даярланған жоспар, сызбалар,
фотосуреттер де ... ... ... ... ... /59, ... ... қатар, «маманның өзі де куә ретінде айғақ ... ... ... 112/.
Айыпталушы (сезікті) және оның қорғаушысымен салыстырғанда, тергеушіге
дәлелдеуге қатысу бойынша орасан мүмкіндіктер берілген. Бұл ... ... ол ... ... ... ... танылады және өктемдік
өкілеттік берілген лауазымды тұлға. Ол іс бойынша өндірісті жүзеге асырады:
тергеу әрекетін ... ... ... ... іс бойынша
дәлелдемелер ретінде заттарды, құжаттарды, мән-жайларды мақұлдайды (не
мақұлдамайды); айыпталушыға қатысты ... ... ... ... ... істі қысқартады, тоқтата тұрады, сотқа ... ... ... ... ... деп ... ... бұған қоса,
тергеуші іс бойынша дәлелдемелерді объективті, ... ... ... ... ... ... ету керек; айыпталушының ... мен ... ... ... және ... қорғау бойынша шаралар
қабылдау; іс бойынша ақиқатты анықтау ... ... ... ... ... жігерін салу керек. Тергеушінің қарауында қылмыстық ... ... ... ... мен ... ... ... бар.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында демократиялық қайта құрулардың қалыптасуы
және ... ... адам және ... ... мен бостандықтарының
сақталуы мәселелеріне қадала көңіл ... ... ... Бұл ... ... теоретик және практиктармен республика тәуелсіздікті және
егеменділікті бекітіп және ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтары құрушы өркениетті және ... ... да ... қана қоймай, сондай-ақ қазақстандық
отандастарымыз ... ... ... ... орын ... ... ... ол туралы оларды бағаламай, қазір нақты
өмірде ... ... ... ... ... жылдар аралығында
белсенді жүргізіліп отыр.
Осы басым бағыт аясында Қазақстан көптеген жобаларды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ал тарихи маңыздағы көптеген халықаралық құқықтық актілерінің
ратификациялануы Қазақстан туралы ... ... ... ... ... ... және қамтудан тұратын мемлекет ... ... ... ... ... ... ... оның құқығы мен бостандығы елеулі шектеулерге ұшырайтын
мемлекеттік ... ... ... ... қылмыстық
–процессуалдық аясымен де толықтырылады. Осындай ... ... ... ... және ... ... құқықтары мен бостандықтары бұзылатын бассыздықты бөлуші жіп
болып айыпталушының (сезіктінің) ... мен ... ... ... және ... кепілдіктері
табылады.
Осындай кепілдіктерінің бірі ретінде қылмыстық процесте кінәсіздік
презумпциясы принципі жүреді. Қылмыстық процестің ... да ... ... ... принципі Қазақстан Республикасында адам және
азамат құқықтары мен ... ... және ... ... ... мен ... ... бірі ретінде қамауға алу, ... және ... ... ... шараларының заңдылығы негізгі орынға ие
көптеген процессуалдық кепілдіктермен бекітілген.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1
2 Қазақстан Республикасының Конституциясы: ... ... жылы ... қабылданды. – 4 б.
3 Қазақстан Республикасы Н.Ә.Назарбаевтың 1997-жылы ... ... ... ... ... - 2030». 15 ... Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Жаңа онжылдық –
жаңа экономикалық өрлеу – ... жаңа ... ... Жолдауы, 2010 жыл ақпан. – С. 22.
5 Мами К.А. ... ... ... прав ... уголовного
процесса //Проблемы усиления гарантий прав участников уголовного процесса:
Мат-лы междунар.науч.-практ.конф. – Алматы: Киік, 2003. – 122 с.
6 ... ... ... іс жүргізу кодексі 1997 жылы 13-
желтоқсандағы, № 206-1 Қазақстан Республикасының Заңы.
7 ... Б.Т. ... ... ... / Курс ... – М., ... ... Деятельность юрисдикционных органов по ... прав ... ... ... ... – М., 1994. С. ... Б.Т. Безлепкин, В.Т. Томин Презумпция невиновности и советский
уголовный процесс // ... ... и ... ... ... ... ... Конституции СССР. – М., 1979. С. 64.
10 Ларин А.М. Проблемы расследования в советском уголовном процессе:
Дисс. ...докт. юрид. ... – М., 1970 – Т. 1. С. ... ... ... ... ... – очерки / Под ред. проф. В.М.
Савицкого. – М., 1997. С. 78.
12 ... Б.Т. ... ... ... / Курс ... М., ... ... Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. – М., 1968. ... ... ... ... Верховного Суда СССР (1924-1986 г.г.)
– М., 1987. С. 805-814.
15 Либус И.А. Презумпция невиновности в советском уголовном процессе.
– Ташкент, 1981. С. ... ... В.М. ... ... – М.: Норма. 1997. С. 26.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кінәсіздік презумпциясы түсінігі, құқықтық негізі және мәні55 бет
Орыс философиялық ойларының типологиялық ерекшеліктері17 бет
Паскаль тілінде алгоритмдеу9 бет
Ғылымдар жүйесіндегі әлеуметтік жұмыстың алатын орны16 бет
Әл- Фарабидің философиялық көзқарастары12 бет
"мектеп басшысының жеке тұлға ретіндегі ролі"7 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
Автоматтандыру объектісі ретіндегі магистралды мұнай құбыры61 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь