Англияның үндістандағы отарлық саясаты

Кіріспе

І . тарау. Англияың Үндістанға отарлық билігін орнатуы.
1.1. Үндістандағы ағылшын билігінің қалыптасуының алғышарттары және Британияның жаулаушылық саясаты.
1.2. Англияның Үндістанда қолданған отарлық заң ережелерімен халықты езіп, қанау тәсілдері.

ІІ . Үндістанның отаршылдарға қарсы күресі және отарлық езгіден арылу тарихынан.
2.1. Ұлттық сананың қалыптасуы мен отаршылдарға қарсылықтың күшеюі.
2.2. Тәуелсіздік жолындағы саяси қозғалыстар және Үндістанның тәуелсіздік алуы.

ІІІ . тарау. «Англияның Үндістандағы отарлық саясаты» тақырыбын мектепте оқыту әдістемесі.
3.1.Модульдік ойын технологиясы және тірек конспектісі қолданылған сабақ үлгісі

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер.

Қосымшалар.
Кіріспе
Қазір біз өткенді қайта қарап, қайыра зерделеу үстіндеміз. Мектептерде, жоғарғы оқу орындарында Отан тарихын оқыту басты назарда жүрген мәселелердің бірі. Тарих ғылымы мен тарихты оқыту қазіргі күндегі түбірлі өзгерістер жағдайында маңызы бұрынғыдан да артуда. Тарих – бұл өткен ғана емес, бүгінгіміз бен кешегіміз.
Тарих және онымен байланысты әлеуметтік ғылымдар кез келген мемлекеттің білім беру жүйесінде маңызды роль атқарады. Адамзат өзінің өткенін түсініп, болашағын жоспарлай алады.
Тарих ғылымы мен тарихты оқыту қазіргі күндегі түбірлі өзгерістер жағдайында маңызы бұрынғыдан да артуда. Тарих – бұл өткен ғана емес, бүгінгіміз бен келешегіміз.
Тарих және онымен байланысты әлеуметтік ғылымдар кез келген мемлекеттің білім беру жүйесінде маңызды роль атқарады. Адамзат өзінің өткенін түсініп, болашағын жоспарлай алады.
Қоғамда болған түбірлі өзгерістер білім беру саласында да жүріп жатыр. Білім беруде құндылық пен ізгілікті оқытып үйретуге басты басты назар аудару қажеттігі ғылымда көптеп айтылып келеген мәселе. Тарихты оқытудың басты мақсаты – оқушыларға адамзаттың жүріп өткен тарихи жолын, адамдар жасаған құндылықты, мәдениетті яғни олар жинаған тарихи тәжірибенің негізін оқытып үйрету. «Білім туралы» заңда көрсетілгендей: «ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтарға, ғылым мен рпактика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға, шығармашылық рухани, ... әлемдік және отандық мәдениеттің жетістіктеріне баулуға...» - басты назар аудару қажет[51-33].
Қазіргі кезеңде мектепте тарихты оқытудың басты міндеті – жастарды адам баласының өткен шындық тарихымен таныстыру, дүниежүзілік мәдениеттің басты-басты жетістіктерімен сусындату, өткен тарихты өздігінше сын көзімен талдай отырып, өз білімін үнемі толықтырып отыратын, алған білімін күнделікті өмірде қолдана алатын азамат тәрбиелеу екені назарда болуы тиіс.
Өзектілігі: Болашақ тарихшыны дайындауда ғана емес, жалпы кез келеген азаматты қалыптастыруда ежелгі дүние тарихын, соның ішінде Азия мемлекеттерінің тарихын, соның ішінде отарланған Үндістан тарихын, Үндістанның даму жүйесі ағылшындарға тәуелді болғандығына байланысты, бұл елдегі ағылшындық отарлау саясатының ерекшеліктерін оқытушыларға үйрету және өз елімізбен салыстырмалы түрде игерту үлкен маңызға ие. Жалпы адамзат мәдениетінің, ғылымының, білімінің, мемлекеттілік пен әскери өнердің сан алуан қайнар көзі, сарқылмас бұлағы, алтын бесігі болған ежелгі Үндістан мемлекетінің тарихы, қилы да, қиын тағдыры, ағылшындардың отарлау жүйесі, Үндістан халқының отарлыққа қарсы күрестері бүгінгі таңда тарих сахнасында өз құнын жоймайды.
Қалай дегенмен де кейінгі кездері әлем тарихына да, көп көңіл бөлініп жүр. Себебі өз отанымыздың тарихы әлем тарихының бір бөлігі ретінде ала аламыз. Бірақ та, отан тарихымен қоса дүние жүзі тарихының да өзкеті мәселелерін оқыту, оны бала санасына сіңіру, өркениет ошақтарының қалыптасуы мен әлемдік үрдістердің, қоғамның құрылу ерекшеліктерін оқыту бүгінгі күннің талабы. Сондықтан да Шығыс еледерінің тарихын мектепте оқыту – жүйе бойынша танымның әуелгі сатысы болып табылады. Дүниежүзі тарихындағы орны зор мемлекет болып саналатын Үндістанның тарихын мектепте оқыту, бала санасына отар елдердегі саясат және мемлкеттіліктің қалыптасуы мен империялистік мемлекеттер мен отар елдер арасындағы қатынастардың нығаю белгілерін тарихи тұрғыда оқушы санасына сіңіру тарихты оқытудағы өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
«Ағылшындардың Үндістандағы отарлық саясаты» тақырыбы жаңа және қазіргі заман тарихында Үнді мұхиты бассейні жағалауындағы қоғамдар мен мемлекеттердің даму жағдайларына көп көңіл бөлінген «Жаңа және қазіргі заман тарихының » құрамдас бөлімі болып табылады. Англияның отарлық Үндістандағы тек Үндістандағы ғана емес, Үнді мұхиты жағалауындағы көптеген мемлекеттердің қоғамдық және мемлекеттік құрылымдарының пайда болуын, дамуын және тәуелсіздікке қол жеткізуін қарастырады.
Хронологиялық шеңбері: Ост – Инд компанияларының Үндістан территорияларында құрылуынан ағылшындардың отарлық саясатын және оларға қарсы жергілікті халықтардың көтерілістерін қамти отырып, яғни ХҮІІ ғасырлардан бастап, ХХ ғасырдың ортасына дейін, дәлірек айтсақ, Үндістанның тәуелсіздік алуына дейінгі аралықты қамтиды.
Зерттеу әдісі: Тақырып бойынша зерттеулерді талдау, зерттеу, салыстыру, оқылған материалдарды синтездеу, бақылау, әңгімелеу болып табылады.
Теориялық негізі: Қоғам, тарих, әдістемелік мәселелерін зерттейтін тарихшылардың еңбектеріне негізделген.
Зерттеу объектісі: Жаңа және қазіргі замандаға Азия және Африка еледерінің құрамдас бөлігі болып табылатын Үндістан мемлекетіндегі ағылшындардың отарлық саясатының тарихы.
Негізгі мақсат: Жаңа және қазіргі замандаға Азия және Африка еледерінің құрамдас бөлігі болып табылатын Үндістан мемлектіндегі ағылшындардың отарлық саясатын зерделей отырып, Үндістанның қоғамдық – саяси дамуын, әлеуметтік – экономикалық жағдайы мен мәдениетінің дүниежүзі тарихында алатын орнын жете зерттеп, тарихи тұрғыда талдап қарастыру және аталған мемлекеттің тарихын мектеп курсында оқытудың ғылыми - әдістемелік ерекшеліктерін көрсету.
Міндеттері:
- Жаңа және қазіргі замандағы Үндістан тарихы бойынша әдеби – зерттеулерді, деректер мен ғылыми және әдістемелік әдебиеттерді тақырыптық талдау.
- Мектепте жаңа және қазіргі замандағы дүниежүзі тарихы курсында Британдық Үндістандағы ағылшындардың отарлық саясатын оқыту ерекшеліктерін көрсету.
- Үндістандағы ағылшын билігінің қалыптасуының алғышарттары мен себептерін, Англияның Үндістанда қолданған отарлық заң ережелерімен халықты езіп, қанау тәсілдерін жан – жақты зерттеу.
- Ұлттық сананың қалыптасуы мен отаршылдарға қарсылықтың күшеюін, тәуелсіздік жолындағы саяси қозғалыстар және Үндістанның тәуелсіздік алу жолындағы тарихи үрдістердің мәні мен мағнасын ашып көрсету
- Ежелгі Спартаның әлеуметтік– экономикалық жағдайы мен ежелгі Спарта қоғамының ерекшеліктері мен мемлекеттік құрылысын теориялық тұрғыда зерттеу.
- Тақырыпты оқытудағы Ресей және шетел зерттеулеріндегі озық тәжірибелерді жинақтау.
Гипотеза: Англияның Үндістандағы отарлық саясаты тақырыбын мектепте оқытудың ғылыми - әдістемелік талаптарын қолдану, тарихи білімдерді қалыптастыруда неғұрлым жоғары дәрежеде ұйымдастыруға жағдай жасайды.
Практикалық маңызы: Мектеп мұғалімдері мен педагогикалық бағыттағы жоғарға оқу орындары студенттері үшін мемлекеттіл тілдегі оқу - әдістемелік құрал.
Зерттеу базасы : Зеттеу базасы ретінде Шығыс Қазақстан облысы Семей қаласындағы № 37 мектеп -гимназиясының 8 «А» сыныбы.
Тарихнамасы:
Құрылымы: Кіріспеден және үш ірі бөлімнен тұрады. І – тарау. Англияың Үндістанға отарлық билігін орнатуы жағдайы деп аталып ол өз ішінен Үндістандағы ағылшын билігінің қалыптасуының алғышарттары мен себептері және Англияның Үндістанда қолданған отарлық заң ережелерімен халықты езіп, қанау тәсілдері деген екі бөлімшеден құралған. ІІ – тарау. Үндістанның отаршылдарға қарсы күресі және отарлық езгіден арылу тарихынан деп аталып, ол өз ішінен ұлттық сананың қалыптасуы мен отаршылдарға қарсылықтың күшеюі және тәуелсіздік жолындағы саяси қозғалыстар және Үндістанның тәуелсіздік алуы жолындағы саяси оқиғаларға ден қойылған арнайы бөлімшеден тұрады. ІІІ – тарау. «Англиның Үндістандағы отарлық саясаты» тақырыбын мектепте оқыту әдістемесі, яғни ойын технологиясы және тірек конспектісі арқылы сабақ жоспары берілген. Соңы қорытынды және қолданылған әдебиеттер тізімімен аяқталады. Бұған қоса сабақтың белсенділігін артыру мақсатында қосымша көрнекілік құралдары ұсынылған.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Антонова К. А., Бонгард-Левин Г. М., Котовский Г. Г., История Индии . М.,1973.
2. История стран Азии и Африки в новое время, ч. 1.2. М., 1989.
3. Новейшая история Индии. М., 1969.
4. Новейшая история Арабских стран. М., 1967.
5. Юрьев М.Ф. История стран Азии и Северной Африки после II мировой войны (1945-1990). М., 1994.
6. Васильев Л.С. История Востока в 2-х томах. Т. 2. М., 1998.
7. Юрьев М.Ф. История стран Азии и Северной Африки после II мировой войны (1945-1990). М., 1994.
8. Васильев Л.С. История Востока в 2-х томах. Т. 2. М., 1998.
9. Рейснер И. Народные движения в Индии в ХҮІІ-ХҮІІІ вв. М., 1961.
10. И.Лавров И.М. Пробуждение Азии. М., 1958.
11. Васильев Л. История востока. Т 2. М., 1998.
12. Брутенц К.Н. Современные национально-освободительные революции, некоторые вопросы, теории и идеологической борьбы. М., 1972.
13. Дьяков А.М. Национальный вопрос о современной Индии. М., 1963.
14. Зарубежный Восток с современностью М., 1974.
15. Источниковедение и историограммы стран Юго-Восточной Азии. М., 1971.
16. Буржуазия и социальная эволюция стран зарубежного Востока. М., 1985.
17. Общественные движения и их идеологии в обществах Азии. М., 1988.
18. История национально-освободительной борьбы народов Африки в новое время. М., 1976.
19. Буржуазия и социальная эволюция стран зарубежного Востока. М., 1985.
20. Райков А.В. Пробуждение Индии. М., 1968.
21. Симония Н.А. Буржуазия и формирование нации в Индонезии. М., 1964.
22. Ульяновский Р.А. Современные проблемы Азии и Африки (политика, экономика). М., 1978.
23. Юго-Восточная Азия в Мировой истории. М., 1977.
24. Конституции и законодательные акты буржуазных государств XVII – XIX в. М.,1957. -Новая история в документах и материалах / Под ред.Н.М. Лукина.
25. Новая история стран Европы и Америки Первый период. / Под ред. А.В Адо. М.,1986.
26. Новая история стран Европы и Америки Первый период / Под Ред. Е.Е. Юровской и И.М. Кривогуза М., 1997.
27. Сборник документов по истории нового времени стран Европы и Америки (1640- 1870) /Сост. Е.Е. Юровская М.,1990.
28. Хрестоматия по новой истории / Под ред. А.А. Губера. В 2-х т. М., 1963 – 1965.
29. Дебидур А. Дипломатическая история Европы Тт. 1-2. Ростов-на -Дону, 1995.
30. История дипломатии. Под ред. Потёмкина. М.,1941, Тт. 1-2
31. История Европы. М.,1993. Тт. 3-4.
32. Чубарьян А.О. Европейская идея в истории. Проблема войны и мира М., 1987
33. Бессмертный лотос: слово об Индии./ Сост. А.Сенкевич. - М.: Молодая гвардия,1987.
34. Весть: Книга советско-индийской дружбы: Переводы./ Сост. Н. Скалдина. - М., 1987.
35. Володин, Андрей Геннадиевич.Индия: становление институтов буржуазной демократии. - М., 1989.
36. Гачев, Георгий. Образы Индии (опыт экзистенциальной культурологии). - М., 1993.
37. Индия 1980. Ежегодник. - М., 1982.
38. Индия: религия в политике и общественном сознании: Сборник статей. – М., 1991.
39. Мезенцева, Ольга Васильевна.Роль индуизма в идеологической борьбе современной Индии. - М., 1985.
40. Минаев И.П. Дневники путешествий в Индию и Бирму 1880 и 1885-1886. - М., 1955.
41. Культура Индии. / Под ред. И.Ю. Серебрякова. - М., 1991.
42. Открытие Индии: Философские и эстетические воззрения в Индии XX века: [СборникМ., 1987
43. Рационалистическая традиция и современность. Индия. - М., 1988.
44. Ткачева Анна Алексанровна. Индуистские мистические организации и диалог культур. - М., 1989.
45. Шептунова, Ирина Игоревна.Очерки по истории эстетической мысли Индии в новое и новейшее время. - М., 1984.
46. Жанысбекова Г. А., Шабанов Е. И., Жанысбеков А. Ж. Тарихты оқыту әдістемесі. Шымкент, 2004.
47. Иқсанов М. З. Тарихи танымдық ойындар. Өскемен қаласы , 2003.
48. Тұрлығұл Т. Т. Мектепте Қазақстан тарихын оқытудың теориясы мен әдістемесі. Алматы, 2003.
49. Храпченков Г. М. Проблемы содержания и методов обучения в школах Казахстана. Алма – Ата, 1983.Ақатаева Г. Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту. // Қазақстан тарихы, 2005 № 4.
50. Ахатаева Ғ. Интерактивті әдісті пайдалану негізінде ІІ дүниежүзілік соғыстың басталуы тақырыбын оқыту. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2004 № 1.
51. Қойшиева С. Э. Оқушылардың тарих пәніне саналы көзқарасын қалыптастыру // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005, №6.
52. Құрманжанова Г. Тарих пәнін оқытуда интерактивті әдістерді қолдану. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005 № 4.
53. Тұрлығұл Т. Т. Жаңа педагогикалық технологиялар және оларды тарихта оқытуда пайдалану. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2004 № 4.
54. Уәлиева Г. Ойын арқылы оқыту. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2004 № 2.
55. Шажаева Ә. Танымдық ойындар арқылы дата оқыту. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005, № 6.
56. Чиющалинова К. Пікірсайыс технологиясын мектепте қолдану. // Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005, № 2.
57. Ақатаева Г. Оқушылардың шығармашылық бастамасын дамыту. // Қазақстан тарихы, 2005 № 4.
        
        Англияның Үндістандағы отарлық саясаты.
Кіріспе
І – тарау. Англияың Үндістанға отарлық билігін ... ... ... ... қалыптасуының алғышарттары және
Британияның жаулаушылық саясаты.
1.2. Англияның ... ... ... заң ... ... езіп,
қанау тәсілдері.
ІІ – Үндістанның отаршылдарға қарсы күресі және отарлық езгіден арылу
тарихынан.
2.1. Ұлттық ... ... мен ... ... ... ... жолындағы саяси қозғалыстар және Үндістанның тәуелсіздік
алуы.
ІІІ – тарау. «Англияның Үндістандағы отарлық ... ... ... ... ойын ... және ... ... қолданылған сабақ
үлгісі
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Қосымшалар.
Кіріспе
Қазір біз өткенді қайта қарап, қайыра ... ... ... оқу ... Отан ... ... басты назарда
жүрген мәселелердің бірі. Тарих ғылымы мен тарихты ... ... ... ... жағдайында маңызы бұрынғыдан да артуда. Тарих – ... ғана ... ... бен ... және онымен байланысты әлеуметтік ғылымдар кез келген
мемлекеттің білім беру жүйесінде маңызды роль ... ... ... ... ... ... ... ғылымы мен тарихты оқыту қазіргі күндегі түбірлі өзгерістер
жағдайында маңызы бұрынғыдан да ... ... – бұл ... ғана ... бен ... және ... байланысты әлеуметтік ғылымдар кез ... ... беру ... ... роль ... Адамзат өзінің
өткенін түсініп, болашағын жоспарлай алады.
Қоғамда болған түбірлі өзгерістер ... беру ... да ... ... ... ... пен ... оқытып үйретуге басты басты
назар аудару қажеттігі ғылымда көптеп айтылып ... ... ... ... мақсаты – оқушыларға адамзаттың жүріп өткен тарихи жолын,
адамдар жасаған құндылықты, мәдениетті яғни олар ... ... ... ... ... ... туралы» заңда көрсетілгендей: «ұлттық ... ... ... ғылым мен рпактика жетістіктері негізінде
жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға, шығармашылық рухани, ... ... ... ... ... ... - ... ... аудару
қажет[51-33].
Қазіргі кезеңде мектепте тарихты оқытудың басты міндеті – ... ... ... ... тарихымен таныстыру, дүниежүзілік мәдениеттің
басты-басты жетістіктерімен сусындату, өткен тарихты өздігінше сын ... ... өз ... ... ... отыратын, алған білімін
күнделікті өмірде ... ... ... ... ... ... болуы тиіс.
Өзектілігі: Болашақ тарихшыны дайындауда ғана емес, жалпы кез келеген
азаматты қалыптастыруда ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде отарланған ... ... даму ... ... тәуелді болғандығына байланысты, бұл
елдегі ағылшындық отарлау саясатының ерекшеліктерін оқытушыларға ... өз ... ... ... ... ... маңызға ие. Жалпы адамзат
мәдениетінің, ғылымының, білімінің, мемлекеттілік пен әскери ... ... ... ... ... бұлағы, алтын бесігі болған ежелгі Үндістан
мемлекетінің тарихы, қилы да, қиын ... ... ... жүйесі,
Үндістан халқының отарлыққа қарсы күрестері бүгінгі ... ... ... ... ... ... де ... кездері әлем тарихына да, көп көңіл бөлініп
жүр. Себебі өз ... ... әлем ... бір ... ретінде ала
аламыз. Бірақ та, отан тарихымен қоса дүние жүзі тарихының да ... ... оны бала ... ... өркениет ошақтарының
қалыптасуы мен әлемдік үрдістердің, қоғамның ... ... ... күннің талабы. Сондықтан да Шығыс еледерінің тарихын мектепте оқыту
– жүйе ... ... ... ... ... ... Дүниежүзі
тарихындағы орны зор мемлекет болып саналатын Үндістанның ... ... бала ... отар ... ... және мемлкеттіліктің
қалыптасуы мен ... ... мен отар ... ... ... ... тарихи тұрғыда оқушы санасына сіңіру тарихты
оқытудағы өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
«Ағылшындардың Үндістандағы отарлық ... ... жаңа ... ... ... Үнді мұхиты бассейні жағалауындағы қоғамдар ... даму ... көп ... ... ... және ... ... » құрамдас бөлімі ... ... ... ... тек ... ғана ... Үнді мұхиты жағалауындағы көптеген
мемлекеттердің қоғамдық және мемлекеттік құрылымдарының пайда болуын,
дамуын және ... қол ... ... ... Ост – Инд ... ... құрылуынан ағылшындардың отарлық саясатын және оларға
қарсы жергілікті халықтардың көтерілістерін қамти ... яғни ... ... ХХ ... ортасына дейін, дәлірек айтсақ, Үндістанның
тәуелсіздік алуына дейінгі аралықты қамтиды.
Зерттеу ... ... ... ... ... зерттеу,
салыстыру, оқылған материалдарды синтездеу, бақылау, әңгімелеу ... ... ... ... әдістемелік мәселелерін зерттейтін
тарихшылардың еңбектеріне негізделген.
Зерттеу объектісі: Жаңа және қазіргі замандаға Азия және ... ... ... ... ... ... мемлекетіндегі
ағылшындардың отарлық саясатының тарихы.
Негізгі мақсат: Жаңа және ... ... Азия және ... ... ... болып табылатын Үндістан мемлектіндегі
ағылшындардың отарлық саясатын ... ... ... ... ... ... ... – экономикалық жағдайы мен мәдениетінің дүниежүзі
тарихында алатын орнын жете зерттеп, тарихи тұрғыда ... ... ... ... тарихын мектеп курсында оқытудың ғылыми - әдістемелік
ерекшеліктерін көрсету.
Міндеттері:
- Жаңа және ... ... ... ... ... ...
зерттеулерді, деректер мен ғылыми және әдістемелік ... ... ... жаңа және ... ... дүниежүзі тарихы курсында
Британдық Үндістандағы ағылшындардың отарлық саясатын оқыту ерекшеліктерін
көрсету.
- Үндістандағы ағылшын билігінің қалыптасуының алғышарттары мен
себептерін, ... ... ... ... заң ... ... ... тәсілдерін жан – жақты зерттеу.
- Ұлттық сананың ... мен ... ... ... ... ... қозғалыстар және Үндістанның тәуелсіздік алу
жолындағы тарихи үрдістердің мәні мен мағнасын ашып көрсету
- Ежелгі ... ... ... жағдайы мен ежелгі
Спарта қоғамының ерекшеліктері мен мемлекеттік құрылысын теориялық тұрғыда
зерттеу.
- Тақырыпты оқытудағы Ресей және ... ... ... ... ... ... ... саясаты тақырыбын мектепте
оқытудың ғылыми - ... ... ... тарихи білімдерді
қалыптастыруда неғұрлым жоғары ... ... ... ... маңызы: Мектеп мұғалімдері мен педагогикалық ... оқу ... ... үшін ... ... оқу -
әдістемелік құрал.
Зерттеу базасы : Зеттеу ... ... ... Қазақстан облысы Семей
қаласындағы № 37 мектеп -гимназиясының 8 «А» сыныбы.
Тарихнамасы:
Құрылымы: Кіріспеден және үш ірі ... ... І – ... ... ... ... ... жағдайы деп аталып ол өз ішінен
Үндістандағы ағылшын билігінің ... ... мен ... ... ... ... отарлық заң ережелерімен халықты езіп,
қанау тәсілдері деген екі ... ... ІІ – ... ... ... ... және отарлық езгіден арылу тарихынан деп ... өз ... ... ... ... мен отаршылдарға қарсылықтың күшеюі
және тәуелсіздік жолындағы саяси қозғалыстар және Үндістанның тәуелсіздік
алуы жолындағы саяси оқиғаларға ден ... ... ... ... ... тарау. «Англиның Үндістандағы отарлық саясаты» тақырыбын ... ... яғни ойын ... және ... ... арқылы сабақ
жоспары берілген. Соңы қорытынды және ... ... ... ... қоса ... белсенділігін артыру мақсатында қосымша
көрнекілік құралдары ұсынылған.
І – тарау. Англияның Үндістанға отарлық билігін орнатуы.
1.1. Үндістандағы ағылшын билігінің ... ... ... ... ... ... ХҮІІ – ХҮІІІ ғасырлар тарихы ... ... Бұл ... Шығыста ірі сауда буржуазиясының мүддесін
қорғайтын компаниялардың құрылуымен ерекшеленеді. ХҮІІ ғасырдың ... ... ... ... аты Нидерландымен байланыстырылса, ... ... ... биліктің тұтқасын мығым ұстай алмай, үстемдік пен ... ... ... ғ. ... ... Еуропада кәсіпкерліктің жаңа жүйесі –
мануфактура пайда болып, ХҮІІ ғ. бұл ... дами ... ... ... кәсіпкерлерден одан бетер ауқымды және ұйымдасқан
экспансияны талап етеді. Көпестер мен ... ... ... ... ... ... мен бағалы заттарды сатып алу ғана емес,
сондай – ақ отарлап бағындыратын, ... ... ... елдерді
іздеу еді. Бұғанға дейінгі ағылшындардың ... ... ... кең, ... ... ... ... Жаулап алушылардың әрекеттері қиындап, жеке
дара жерлерді иемдену немесе бағындыру мүмкінсіз жағдай ... ... ... мен ... капиталистердің мықты ұйымы ғана жүргізе алатын болды.
Капитализмнің дамуындағы жаңа ... ... ... ... ... ... ... Еуропадағы өндірістің жетістіктеріне қарамастан, ХҮІ
ғ. аяғы мен ХҮІІғ. басында Еуроапалық державалардың өнімділігі қол ... ... ... ... мен ... ... үшін ... аренасына
айналған ринг есебінде қарас тырылатын мемлекеттің бірі десе де ... ... ... ... ... Бенгалия болып табылджы. Масштабы
жағынан ... ... ... алғашқы және іс жүзінде жалғыз ... ... ... тән ... ... ... ... ағылшындар өте оңай, аса шығындарсыз, негізінен үнділердің өз
қолымен билікті тартып алып, өз билігін орнатты. Енді ... ... жаңа ... ... ірі ... ... ... керек? Алдынға жаулап
алуышылардың алдында мүндай ... ... ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан және барлығына түсінікті жүйемен
билеген болатын. Бірақ, ағылшындар түбегейлі ... ... ... ... ... ... ... тізбегінің
нәтижесінен гөрі, бүкіл әлемде қалыптасқан ... және ... ... ... ... Үндістанның жаулануы Англидағы өнеркәсіп
төңкерісіні жиілеткені рас. Үндістаннан әкелінген шикізат ... ... ... ... ... ... ... қарқынды дамып,
өнәркәсіп басқа дәрежеге аяқ басты. Үндістанның отарлануы Англия үшін тек
қана ... ... ғана ... сонымен қатар әлеуметтік
жағынан да ағылшын қоғамына өз ... ... еді. Жаңа ... жаңа жер ... ... көбеюіне де септігін
тигізді.
1600 жылдың ортасында Ост – Индтік команиялар сол ... ... ... ... бола ... ... ... Ост –
Индтік команиялар қатарлас дамыды. Мысалы: 1600 – 1858 жылдыры ағылшындық,
1602 – 1798 ... ... 1664 – 1774 ... ... ... еді. Ірі ... мен өндірістік метрополияларды біріктірген бұл
компаниялар, Шығыста жаулап алу саясатын жүргізуге, соғыс ... ... ... ... ... ... ... өз колониалдық иеліктері
арасында монополиялы сауда жүргізуге хақылы болды. Ост – Индтік компаниялар
мануфактуралық ... ... ... тікелей қызмет етті.
Ост – Индтік компаниялар колониялардан таурлар (бұрыш, гүл, ... ... т.б.) ... ... алып, еропалық елдерде қымбат бағамен ... Ост – ... ... өз ... ... табыстар әкеліп
отырды. Осылайша, 1600 жылы Лондонда ағылшындық Ост – Индтік, 30 мың ... ... бар ... ... ... Оның ... ... мен ірі саудагерлер болды. Компания Малукк, Суловеси,
Ява, Суматра, Үндістан, Сиамда сауда ... құра ... ... жылы ... Ост – ... ... әскері Сиамдағы бірнеше
шайқаста ағылшындарды талқандап, ... ... ... 1623 ... ... ... ... шешуші соққы беріп, олардың
Үндістандағы ... ... ... ... бәсекелестік отарларға иемденудегі қақтығыстар Ост –
Индтік ... ... ... Тынық мұхитындағы қатаң бәсекелестігі
Азия, Африка, Латын Америкасында ғана ... ... – ақ ... ... ... ... алып ... Осылайша, ХҮІІғ. қан төгіс
соғыстар – 1701 – 1714 жж. ... ... 1740 ... «Австриялық
мұрагерлік» үшін – 1756 – 1763 жж. жеті ... ... ... мен ... отарларды кедергісіз тонауға бақталастықпен тікелей ... ... ... үнемі жеңімпаз болып шығып отырды.
Бенгалияда бекініп алған ағылшын отаршылдары жыл өткен сайын
Үндістан жеріне ішкері ене, ... Олар ... ... ... ... баса-кәктеп кіруі барлық жерде жергілікті феодалдар мен
шапқыншылардың екі жақты езгісінен ... ... ... ... күшейте түсті.
ХІХ ғасырдың басында Ост Индия ... ... ... ... ие ... Енді ... ... бүкіл
түбекті жаулап алуы үшін маратхалық князьдықтардың қарсыласуын басу қажет
болды.
ХІХ ... ... ... ... ... күрделі
дағдарысты басынан кешіріп жатты. Маратхалық князьдықтардың конфедерациясы
ыдырады, князьдар пешва ... ... Әрі ... князьдарға
ғана бағынды.
Индауыр мен пешва арасындағы ... ... ... ... ... ... ... жеңіліс тапқан пешва Бадеш әскери көмек
беруге, ал өз ... ... ... ... ... ... уәде ... 1808 жылы ағылшындар соғыс бастайды.
Маратхалар жаулаушыларға табанды қарсыласы. ... ... ... ... ғана ... олар тек өз ... ғана
қорғауды мақсат етіп, бірлеспей жалпыүнділік сипатқа енбегендіктен жеңіліс
табады. 1803-1805 жылдардағы соғыс ... ... ... мен Ұлы ... ... Дели ... бағынады.Орталық
Үндістанның князьдары Ост - Индия компаниясының вассалдарына айналады. Ост
- Индия компаниясы, яғни ... ірі ... ... етеді.
1818 жылы жаңа соғыс нәтижесінде ағылшындар маратхалық князьдықтарды
бағындырды. Гаужахстанның князьдары да ағылшындардың билігін мойындады.1826
жылы жаулаушылық соғыс нәтижесінде Ост Үнді ... ... ... жері ... жылы ... жаулап алу аяқталды.
19 ғасырдың басында экономикалық дамудың ... мен ... ... ... ... ... орталықтанған мемлекет құру
тенденциясын туындатты. Педжабтың феодалдардың ... ... ... иемденген Ганджит Сингх жеңісімен аяқталды. Ол ... ... Жер ... синх ...... арасында
әскердегі қызмет ету уақытында берілетін джагирлер формасында берілді.
Педжабта жақсы артиллериясы бар 40- ... ... ... Одан басқа
махараджаның иелігінде 30 мыңдық ... ... ... ... өз ... ... ... облыстарын бағындырды.Педжабтың күшін ескере
отырып , ағылшындар уақытша Гаджит Сингхпен ... ... ... ... ... жылдардың аяғына таман синхтер мемлекеті түрлі
қайшылықтардың салдарынан ... ... ... ... өлімінен кейін ,
1838 жылы Педжабта феодалдық өзара ... ... ... ... ... қарсы тұрды. Олар Педжабтың тұтастығы мен тәуелсіздігін
қорғап, ... ... ... ... ... ... мен жер иеліктеріне қарсы қауіп ... ... ... ... басқа территорияларға таралып кетуден қауіптеніп ... ... ... ... ашады. Сатқындыққа қарамастан
алпыс мыңдық армия табанды қарсыласты. Бірақ 1846 жылы ақпанда ... ... ... ... ... ... ... сингх
мемлекетінің бір бөлігі компанияның иелігіне ... Ост - ... ... ... ... ... сүйгіш педжабтықтар 1848 жылы Педжабта жаңа көтеріліс
бастайды. Оларға ауғанстандық әмір, салт аттыларды көмекке жібереді. ... ... ... , оның нәтижесінде Педжаб толығымен бағындырылады.
Осылайша 1849 жылы британ отаршылдарының Үндістанды жаулап алуы аяқталады.
Ост-Индия компаниясы ... ... ... ... ... ... біртіндеп емес жылдам
түсті. Үндістанды қанау ... ... ... ... алу ... ... ... тонаудан басталды. Карл Маркс «байлық
елді ашық ... және ... ... ... зор ... алу ... ... - деп жазды. XIX ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі өсті. Үндістанды
тонау ағылшын буржуазиясының қолында орасан мол байлықтың жиналуына жағдай
жасады.
ХІХ ғасырдың орта ... ... үнді ... тым мүшкіл еді. Олар ... ... ... ... - мата ... ... төтеп бере
алмай күйзеліске ... ... ... мата ... ... қажетті шикізат — мақта жеткізілді, ал Үндістанға
ағылшынның даяр ... ... ... ... ... ... ... байи түсті, ал ... ... ... он мыңдап ... ... ... ... ... ... буржуазиясының мүддесіне бағындырылды. Ост – ... ... ... бөліске салып, елден байлықты Еуропаға ... ... ... ... ... заң ... халықты езіп,
қанау тәсілдері.
Ост – Индтік компаниялардың Шығыс елдеріндегі іс - әрекетінің тарихы
– бұрын сонды болмаған ... ... ... ... ... ... қайта сатудан, ірі көлемдегі салықтан, халықты тонаудан, қосымша
төлемдерден үлкен пайда тауып отырды. Сонымен қатар ағылшындық Ост – ... ... мен ... ... ... ... ... алып келінетін тауарларға, жалпы мемлекет ішіндегі бүкіл саудаға
монополия орнатты. Компания тұзға, апиынға, т.б. тауарларға бағаны ... ... ... ... ... ... ... жүйені
жоғалтып алмауға тырысты. Олар ескі феодалдарды қалдырып, оларға салық
жинауды және ... ... ... реформа қарулы күштердің ... ... ... ... саны өсті. Үнді княздарын арнайы жолдауында
Виктория ... ... ... мойындады. Британ билеушілері
Үндістандағы дәстүрлі касталық жүйеге назар аударып, қастерлеуге міндеттеме
алады.
Еуропалық саяси ... ... енуі ... ... ... ... мен ... ғылым, өнер, мәдениет, өмір
салтының енуіне себепкер ... ... ...... ... ... ... ағылшын тілінде таралды. Ағылшын тілі біртіндеп үндістандағы
негізгі тілге айналды. Осы орайда алдынғы ... ... ... ... Ол ең ... ... ... алған елді – мекен еді.
1857 – 1859 жж. Үндістандағы халық көтерілістері Британ ... ... ... ... ... отарлық жүйесіне көптеген
өзгерістер енгізуге, реформа ... ... ... 1860 ... ... реформасы ағылшындардың шендік билігін күшейте түсті.
1858 жылдың 2 тамызында ағылшын парламенті «Үндістанды ... ... заң» ... ... ... Үндістанның билігі ... ... ... ... парламент оған бақылау жасайтындығы
баяндалады.Бұрынғы екі Кеңеспен бағындырылатын жүйе өзгеріске ... ... ... Бақылау Кеңесі мен Ост – Инд компаниясының
директорлар Кеңесі басқарып отыратын еді. Олардың қызметін ... ... ... ... ... атқаратын болды.
1857 – 1859 жж. көтеріліс әскери ... ... да ... ... басу ... ... ... бөлімдері ерекше көзге
түскен болатын. Әскер ... ... ... ... пенджаб
сикхтарынан және Гималай мен Непала ... ... ... бұл ... ... ... ... жырақ, саясаттан
алыс болған – ды. Артилерия тек ағылшындардан құралды. Әскери ... ... ... ... ... ... болды.
Олар көбінесе феодалдық топтардың азаматтарынан тұрды.
Әкімшілік жүйеде де, реформалар болып өтті. 1861 жылы ... ... ... заңға» сәйкес бірнеше әкімшілік ... ... ... ... де ... ... Ост – Инд ... бірге
жергілікті билер соты қатар жүрген еді. Енді тек ағылшындық сот жүйесі ғана
Ағылшындар ... ... ... ... ... болды.
Көтерілісшілердің жерлерін жергілікті феодалдарға беріп отырды. Оларға
қосымша жаңадан титулдар ... ... ... ... 1877 ... колониалдық әкімшілігі княздықтардың үстінен бақылау орнатылды.
Сонымен қатар ағылшын императрицасы Үндістанның да иператрица әрі ... ... 70 ж. ... ... ... Англияның саяси өмірінде
айқын орын ала бастайды. 1868 ж. ... –ақ, ... ... ұйым
құрылған болатын. Кейінірек ол империялдық колониалдық институт деп
аталатын болды. Саяси ... ... ... зор ... бөле ... 80 ж. ... ... империядағы сауда мәселесіне
көңіл арта түсті. Ішкі сауда ... жолы ... ... ... ... ... аудара бастайды. 1868 ж. өзінде – ақ ... ұйым ... ... ... ол ... колониалдық
институт деп аталатын болды. Саяси тұлғалар империя мәселелеріне зор ... ... ... мәселелеріне, империядағы сауда мәселесіне көңіл
арта түсті. Ішкі сауда бәсекесінде жолы болмай тұрған ағылшын ... ... ... ... ... ... капиталдың тең жаршысы
британ империясының пайдасына тиді. 1884 ж. империалдық федерациялар лигасы
құрылады. Олар елден шетел тауарларын ... үшін ... ... ... ... ... кең ... бастады. Аса белсенді
уағыздаушылардың бірі Джозеф Чемберлен болды.
Буржуазиялық публицистер белсенді колониалдық ... ... ... ... ... «тіршілік үшін күресті» дәлел
ретінде ... ... ... ... ... ... тұрғыда
тарихшы Джон Сили қолдады. Ол 1883 ж. ... ... ... ... ... жинағында отарлау тарихта маңызды орын алады деп ... ... осы ... ... ... ... ... әдебиетте де орын
алады.
ХІХғ. аяғында Үндістан Британияның отары болды. Мемлекттік – ... ... ... ... біршама дамыған Үндістан Ұлыбританияның
құрсауында қалып қойды. ХХғ. Британ капиталы Үндістанның шикізатын игеруге
көптеп ... ... ... ... ... ... Үндістан шикізат отанына айналып, Британияға тері, джут, пальма
талшықтарын, күріш, ... ... ... ... Бұл Үндістанның
өндіруші аграрлық ел ретінде артта қалып қоюына ... ... ... ... ... сатып алып, өңдеп қайтадан үнділердің өздеріне
сатып отырда.Осылайша материялы қымбат тауарды ... өте ... ... капиталы көбінесе теміржол, ирригациялық құрылыстарға,
платанция шаруашылықтарына, фабрика, зауыттар мен тау – кен нысандарына көп
құйылды. ... ең ... ... ... ... болды. Солардың
ішінде Калькуттадағы джут фабрикасы, ... ... ... мен ... ... капиталының жартысынан көбі отаршыл
мемлекеттік аппаратты ұстау үшін ... ХХғ. ... ... ағылшын
колониалдық монополия ұйымдары мен ағылшын ... ... ... агенстволары көбейе түсті.
Калькутта, Бомбей, Мадрас, Дели ... ... ... ... ... дами ... Колониалдық - әкімшілік
аппараттың қазынасына қаржының ... ... ... ... емес,
өндірушілерді шамадан тыс қанаудан болды. Елде тауар ақша қатынастарының
дамуы, ішкі ... ... ... Бомбей, Мадрас аудандарындағы
жергілікті кәсіпкерліктің өсуі, тауар сататын ... ... ... өсуі ... ... алғашқы кәсіпкерлікті
жалғастырушылар ... ... ... ... ... ... дәрежеге
жетті.
ХІХғ. –ХХғ басында Британдық ... ...... ... ... қала ... Дәстүрлі әлеуметтік – экономикалық институтымен
жаңа өнеркәсіп орындары қалыптасқан ел болды, бірақ әкімшілік ... ... ... ... ... қолына өтті.
ХІХ ғ. соңында ағылшындар бұрынғы басқару, яғни әскери диктатураның
одан әрі елді басқаруға қауқарсыз екенін сезіне ... Олар енді ... ... ... ... ... жөн көрді. Бұған себеп ... ... мен ... ... ... ... ... керек. ХІХ ғ. өзінде – ақ, Үндістанда Британдық басқаруға ... ... ... ... ... басқарудың жаңа түрін халықтың
үнді халқының өзі де талап ете ... ... ... ... ... бастады.
ХІХғ. аяғында Үндістан 300 млн. тұрғыны бар ірі басқару жүйесіне
айналды. Әскери диктаторлық әдіс ... бара ... ... ... бұл әдіс тиімсіз еді.Британдық колониалдық басқару біртіндеп болса
да әлеуметтік таптар санасына сіңіп, ... ... ... ... ... органдарына тәлім – тәрбиесі батыстық үлгідегі өз мүдделерін
ағылшын қорғауға арланбайтын ... ... ... ... Оған ... иелері, интелегенция, қалалық орта тап,
мамандандырылған адамдар кірді. ... ... ... ... және ... тез ... ... мен Үндістан қарым ... ... даму ... ... деп ... ... ... либералистер қолдады, ал сол кездегі ағылшындардың
беделін ... ... ... сай ... Бұл қатал саясат
Үндістанның вице корольі Лорд Керзон (1899 – 1905жж.) , 1909 – 1910 ... ... ... кезінде біршама төмендеп, ал сыртқы істер министрі Марли
Закан Үнділік Кеңес жайлы реформалар жасады. Тарихта бұл ... ... ... ... ... атпен қалды. Бұл реформа сайлау құқын кеңейту жайында
болды. Сайлау мұсылмандық және жер ... ... ... ... ... ... енгізуге тырысты.
1911 жылы Ү - Георг алғаш рет делиге келді. ... ... ... ... ... ... ... болатын. Бұғанға
дейін 1905 жылдары ... бөлу ... ... ... ... ... ... халықтың тұтасқан күшін ыдыратып, қуатын азайту
еді. Бұл да Британдықтардың басқарудағы жаңа әдістердің бірі ... ... ... ... ... ... ... бөлініп шықты. І
дүниежүзілік соғыс нәтижесінде Үндістан колониалдық автократия ... ... ... мен Бирма басшыларын тағайындап, оларға ... ... ... ... ... ... генерал
губернатор тұрды, ол вице король титулын ... ... Вице ... ... ... ... ... заңдар кеңесі сайлау арқылы
жасақталған болатын. Кеңесте ... ... ... ... ... ... болатын. Тек ағылшындық басқаруға және парламентке мойын
ұсынды.
Басқару жүйесінде Үндістан екіге ... ... ... ... ... болып аталды. Британдық Үндістанға ... т.б. ... Ал, ... ... ... Аджмер, Мервара,
Белуджистан, Кург, Никабардтық аралдар енді. Провинциялар губернаторы
Үндістанның вице корольдері болды. 1909 ... ... осы заң ... еді. Ішкі ... ... махараджаларға, навамдарға сүйенді. Осы
кезде Британдық Үндістанда саяси партиялық жүйе қатаң қалыптасты.
1919 жылы Үндістанды басқару туралы жаңа заң қабылданды. Бұл ...... ... деп ... ... және ... ... сайлау арқылы сайысқа түсе бастады. Басқару жүйесінде де ... іске ... ... негізінде сайлау заңына байланысты,
дауыстарды санау екі бағытта бөлінді, оның бірі үнділіктер және мұсылмандар
леп бөліп ... ... ... заң ... 30 % ... ... ... аз орынды беретін болды. Ағылшындар үшін бұл қарама –
қайшылықтар, яғни ішкі мәселелердің ... ... үшін ... реформа есебінде алдынғы орынға ... Бұл ... ... ... саясатында қолданылатын іс еді. Мемлекеттің
ішінде діни немесе ұлтаралық шиеленістер тудыру арқылы ... ... ... ... ... ... елдің ішкі саясатына араласу
және өзіне ... ... ... жету барлық ... ... ... ... ... ... еді. Монтено –
Челмсфорд реформасы осы сарынды саясаттың белгісінің бірі ... үшін бұл ...... орнымен пайдалана білді.
Үнділердің билікке ... ... ... ... ... ... ... отырды. Әсіресе, қаржы және әскер мен полиция саласында өз
адамдарын қалдыруға тырысты. Вице корольдар өз ... ... ...... ... ... күресі және отарлық езгіден арылу
тарихынан.
2.1. Ұлттық сананың қалыптасуы мен отаршылдарға қарсылықтың күшеюі.
Елде тауар ақша қатынастарының ... ішкі ... ... ... ... ... жергілікті кәсіпкерліктің өсуі,
тауар сататын өсімқорлардың көбеюі, өндіріс капиталының өсуі ... ... ... ... ... ... бұлар үлкен
орындарға таласатын дәрежеге жетті.
Ағылшындар товарларын жеткізуді әрі әскери мақсатты көздепэ ... ... ... ... ... салды. 50:жыл дардағы алғашқы темір
жол күрылысы кезінде аштық пен ауру-: дан мыңдаған үнділер қаза тапты.
1857— 1859 ... ... ... ... ... ... ... әр жерде бой көтере ... ... ... ... ... ... бөлігін қамтыды. Алғашында Делиге ... ... ... ... 60 ... астам сипайлар
бірінші болып көтерілді. Солтүстік Үндістан мен ... ... ... күші ... мен ... болды. Көтеріліске
князьдар мен помещиктер де қосылды, өйткені бүған дейін ... ... ... ... болатын. Алғашқы кезде көтеріліс ... ... ... және ... ... алды ... Отаршылдардан азат етілген территорияларда жаңа тәртіп орнатылды:
кейбір салықтар ... ... ... ... ... ... ... қарсы күрес жүргізілді.
I Ағылшын үкіметі ... ... ... ... ... бар қосымша әскер жіберуге мәжбүр болды. Әскери
күш жағынан енді ағылшын ... ... ... ... ... ... ... бастапқыда қосылған феодалдар, көп кешікпей халық
қозғалысы өздеріне қарсы да бағытталуы ... деп одан ... ... ... ... енді ... басуға қатысты.
Ағылшын әскерлері көтерілісшілер алған қалаларды қоршап, оларды
тіке шабуылмен алды. Халық ... ... ... үрыс ... ... ... ... жеткіз-ген зеңбіректері үрыстың
тағдырын шешті.
Көтерілісті басу жан түршігерлік айуандықпен ... ... ... де, ... да, ... да ... Айдап әкелінген
халықтың алдында зеңбіректің аузына байланған түтқындарды ... ... ... ... қатарлы адамдары Үндістан халқының қайғысына
ортақтасып көңіл білдірді. Орыстың ... ... ... ... ... ... ... ашу-
ызымен әшкерелеп, көтерілістің азаттық сипатын атап көрсетті.
Отаршылдар көтерілісті басқанымен, өз ... ... ... ... жасауға мәжбүр болды. Помещиктердің салықты арттыруына
тыйым салынды. Жергілікті князьдардың жерге жеке меншігіне ешкімнің нүқсан
келтірмейтіндігіне ... ... ... ... ... ... Британия өкімет орындарының қолына көшті. ... ... ... ... Үнді ... алдында тәуелсіздік үшін әлі
де ұзақ та азапты күрес жолы тұр ... ... ... Азия ... ... ... ... күресі тарихындағы маңызды оқиға ... Ол ... да, ... ... ... үнді феодалдарына да үлкен
үрей туғызды. Көтеріліс қанға батыру арқылы басылғанмен, оның ... ... ... ... ... ... зор ... болды.
Әр княздықтардың оппозициялық әрекеттері ағылшындар үшін отаршылдық
саясатын одан әрі терең дамыта ... ... ... ... ... ... пайдаланып, халыққа әлімжеттік жасауын тоқтатпады. Орта
Азия мемлекеттері Ресейге ... ... ... – орыс ... ... еді. Осы ... бірнеше Үндістан княздықтары Ресеймен
байланыс орнатуға тырысты (мысалы, Кашмир ... — 1865 және ... ... — 1867 ж., ... — 1879 ж., Джайпура — 1880 ж.). Бірақ
Үндістанның княздарын патшалық ресей қолдамады. Ресей ... ... ... араласпайтындығын білдірді. Үндістандағы бұндай әректтер
отаршылдарды ызылындырған еді. ... ... ... ұлттық санасы
қалыптасып, ағылшындарға қарсылдығы күшейе ... ғ. 30 – 80 ... ... ең ... ... ... ... Бомбей) жергілікті кәсіпкерелердің мүддесін қорғайтын
алғашқы қоғамдық – ... ... ... ... Бұл ... ... ... үндістерді мемлекеттік органдарға қызмет етуге
жолатпау сияқты мәселелермен күресті. Осы кездері мықты ... ... ... ... – буржуазиялық жүйе құрыла бастады.
Ұлттық сана қылаң бере бастағанымен де, кейбір зиянды факторлардың
әсерінен ұлттық сана мен ... ... ... ... болмады. Бұл
факторларға әлеуметтік – экономикалық дамудың біркелкі болмауы, үнді
экономикасының көп ... ... ... ... көп ... ... капиталистік және феодалдық түрінің болуы үнді халқының қарсылықты
бірігіп, ортақ күрес жүргізуіне көп кедергісін тигізді.
Бомбей, ... ... ... ... саяси партиялардың дамуы
байқалса, Хундистан, Орисса, Раджутан ... ...... ... ... болатын.
Үндістанның колониалдық келісімдегі негізгі саяси жаңалығы 1885 ж.
құрылған бірінші жалпыүнділік ...... Үнді ... ... ... ұлттық конгресінің негізігі мақсаты ұлттық кәсіпкерлердің,
зиялы ... ... ... ... мұғалімдердің, мемлекеттік
қызметкерлердің мүддесін қорғап, солардың көзқарастары үшін ... ... ... ... берді. Енді конгресті қоғамның барлық
табы мен шеткері аудандар да қолдай бастады.
Конгреске қоғамның ... ... табы ... ол ... ... айналды. Бұл ұлт – азаттық қозғалыстың өршуіне жағдай
жасады. ... ... ... ... ... топқа қарамайтын
жалпы үнді ұлтының күшіне айналды. ... ... ... ... келісім, биліктегілермен ымыра, реформалардың кезеңімен жүзеге
асты.
ХХғ. басында ҮҰК екі басты ағымы қалыптасты. Сипаты жағынан ... ... ... ... ... Либералдардың көсемдері С. Банерджи,
Д. Наориджи, М. ... К. Т. ... т.б. ... ал радикалдардың
қайраткерлері Б.Г. Тилак, Б. У. Пал, А. Гхаш, Л. Л. Рай т.б. ... ... ... болуы ұлт – азаттық қозғалыстың әртүрлі түсіндірілуімен
байланысты. Либералдар ... ... ... заң және ... ... ... жалпы үнді ұлтының саяси санасын және
саяси ... ... ... ... қол ... ... ... қорғалмаған топтармен бірге төменгі тап өкілдерінің
бастарын біріктіріп, ұлт – азаттық қозғалыстың жалпы ... құру ... ... ... ... ... болды. Өйткені, бұл ... ...... ... ... ... ... тап өкілдері ереуілдерге жаппай шыға бастады.
Халықтың әлеуметтік деңгейі өте ... ... ... қоса ... ... ... ... өз әсерін тигізді. Мұндай ереуілдер жаппай
антиколаниалдық көтерілістерге ... ... ... ... ... ... ... сипат алды. Ағылшындардың
2.2. Тәуелсіздік жолындағы саяси қозғалыстар және Үндістанның тәуелсіздік
алуы.
1905 жылы ... ... ... үнді ... ... 1906 жылы ... конгресте ҮҰК – нің кезекті сессиясында
Үністанға даминиондық алу туралы резолюция қабылданды. ... ... ... өз ... өзі ... ... ... болады.
Бірақ, Британ колониалдық әкімшілігіне қарсы ұлт – азаттық идеяға халықты
тарту туралы ой, бір келісімге келмей, ... ... ... 1908 жылы
Сиратадағы Съезде билік либералдардың қолында қалды.
Ұлт – азаттық қозғалыстар ... ... ... ... ... ... отырды. А. Гхош саяси күрестен қол үзді, Б. У. Пал ... шыға ... 1912 жылы ... ... ... Бұл ... ... өзін - өзі басқаруға қол жеткізу керек. ҮҰК жалпы ... ... ... Бұл ұйым тек қана әлеуметтік таптардың мүддесін ... ... және ... ... мүддесін қорғады.
ХХғ. 20 ж. басында үнді қоғамында саяси ... кең етек ... ... ... ... заңды ұйымдар және қоғамдар, саяси
террор позициясында тұрды. ... ... және ... ... ... ... Бенгалиядағы негізгі жасырын ұйымдар болып,
«Читтагонганың ... ... ... ... ... ... жайды. Бұл ұйымдардың қалалар мен ауылдарда бөлімшелерін ашты.
Нәтижесінде ... ... да, ... көбейе түсті.
Хиндустандық социолистік ассоциациясы ұлттық революциялық ... ... ... ... ... ... топтармен де
жақсы қарым – қатынас орнатуға тырысты, ал оның ... ... ... мен терроризмнің өзара ... ... сөз ... және ... ... ... революциялық жасырын
ұйымдар өз жұмысын кеңейтті. Олар әсіресе, қаладан шыққан ұсақ буржуазиямен
интеленгенциясының ... ... ... ... ... ... ... ұсақ буржуазия бағыты ХХғ. басында ... Ол тек ... ... ғана ... ... да дами түсті. Европада,
АҚШ - та ... ... ... болды.
1914 – 1916 жж. үнділік революциялық эммигранттардың үлкен бөлігі өз
отандарына жергілікті жасырын ұйымдармен байланысты ... үшін ... ... жасайды. Берлинде құрылған Үндістан тәуелсіздігі
Комитеті арқылы ... ... ... байланыс орнатады. 1915
ж. Кабулда Комитет қолдауымен эммиграциядағы Үндістанның уақытша үкіметі
құрылды, Махендра Пратап президент ... ... ... ... ... ... көмек сұрайды. Үнділік революциялық демократияның өкілдері
Ресейдегі революцияны қолдап, Ресейдің патша қанауынан құтылып,
1939 жылы қыркүйекте Үндістан 2-ші ... ... ... ... халыққа орасан зор ауыртпалық түсірді. Кейбір аймақтарды аштық
жариялады соғыстың аяғында ... мен ... ... ... және ... қайшылық күрт шиленісті. 1946 ж. басында ... пен ... ... ... ... болып өтті. Ағылшын үкіметі
1946 ж. көктемде Үндістанға ... ... ... ... ... 1947 ... ... Үндістан жерінде тәуелсіз жаңа 2 мемлекет Үндістан мен Пакистан
доминондары құрылды.
Ү.Ұ.К-ң жетекшісі Дж Неру ... ... ... ... ... тағайындалды.
3.1.Модульдік ойын технологиясы және тірек конспектісі
қолданылған сабақ үлгісі
Сабақ – мектепте оқушыларға білім және тәрбие берудің ... ... ... ... байланысты сабақтың міндеттері де, оған
қойылатын ... да ... ... ... бірге сабақтардың өздері де
жетілдіріліп, жылдан жылға сана жағынан жақсарып келеді. Соңғы ... ... ... ... ... сабақтарының сапасы едәуір
арттырылды. Күнделікті сабақты шебер ұйымдастыратын тарихшы мұғалімдер саны
көбейе түсуде.
Қазіргі білім беру ... ... ... ... ... ... ... пәнінің оқытылуына баса назар аударылып отыр.
Еліміздің тәуелсіздікке ие болуы тарих пәнін оқытуды, халқымыздың ежелгісін
егжей-тегжей үйренуді, ... ... ... ... талдау жасауды,
тарихтағы халық бұқарасының қызметін көрсете білуді, ... ... ... ... ... ... ... етіп отыр.
Тарих пәнін оқытудың басты міндеті – жас ... ... ... мен ... ... ... ... жетістіктерімен
сусындату, тарихты сын көзімен талдай отырып, ... ... ... істеп, дұрыс қорытынды жасай алатын ... ... ... ... бір жолы – ... топқа бөліп жұмыс істеу.
Топпен жұмыста оқушылар бір-біріне сұрақтар ... ... ... үйренеді. Оқушы өзіне қажеттіні ... ... ... ... ... ... қызығушылығын арттыру, ойлау, еңбек ету
қабілетін дамыту, жанындағы досына ... ... ... ... ... ең көрнектісін, ең қажеттісін бөліп алу, өз ... ... ... ... өз жұмысына баға беру – міне бұл мұғалімнің
алдына ... ... ... Бұл ... жету жолдарын қаншама педагог –
ұстаздар, әдіскерлер, жағашылдар зерттеп, қаншама көп ... ... ... ... барысында қолданылатын көптеген педагогикалық ой – түрлерінің
маңызы зор. Осы педагогикалық ойлардың пайдаланылуы үшін оның ... ... ... ... асыру және нәтижесі талдануы тиіс. Ойын
қоғамдық ... ... ... ... және ... іс - ... Оқыту үрдісінде қолданылатын ойындардың ... ... ... оған оқушылар өз еріктерімен қатысады, шығармашылық,
бәсекелестік, жарысушылық, эмоциялық ... бар ... ... ... ... ... ... оқушыларды әлеуметтік ... ... ...... ... олардың өз мүмкіндігін
жүзеге асыруға жағдай жасайды, бала адамдар расында болатын күрделі қарым ... ... ... жеңе ... ... ... ... ойынның негізгі қызметінің бірі. Педагогикалық ойындардың негізгі
түрлері: ... ... ... жас ... болып бөлінеді. Ойын түрінде оқытуды көптеген зерттеушілер
болашақтың дидактикалық жүйесі деп ... ... ойын – ... ... түрімен тығыз байланыста болатын педагогикалық мақсаты мен
бағыты бар шығармашылық іс әрекет. С. Ф. ... мен Ю.С. ... ... «Дидактикалық ойын мен танымдық ойынның айырмашылығы,
танымдық ойын ... ... ...... түрімен,
дидактикалық ойын тек толықтырумен ерекшеленеді» дейді.
Ойын ешқашан білімнің мазмұны мен құнын төмендетпейді, ... ... ... ... ойын барысында оқушылар бір – бірінен
алғарлығымен білімділігі арқасында асып түсуге тырысады. Ойын ... ... оқу ... қажетіне қарай бағыттайды, ал ойын
әдістері оқушыларды оқу жұмысына ынталандыру құралы ... ... ойын ... ... сабақ қарапайым, оңай есте сақталатын болады.
Материал өте жылдам екпінмен беріледі. Ойын кезінде басқа ... ... ... ... оқу ... ... Ойын арқылы тапсырма беру
оқушылардың үй жұмысын орындауға ... ... ... ... ... да – бар ... бар ... ... ... ... ... ... өтілгелі отырған жаңа тақырыпты
оқушыларға даяр күйінде түсіндірмей, ... ... ... қою ... ... өте зор. Сол үшін де, танымдық ойын ... ... Ең ... ... ... оқушылардың жұмыс істеуіне мүмкіндік
жасалады. Ойынды сабақтың соңына таман ... ... ... ... ... ... ... бастағанда ойын олардың
жұмыс істеу қабілетін жандандырып, ... ... ... ... береді. Сабақ процесінде ... ... ... ... ...... ... (Драма, иницинировка)
Ситуациялық
Творчестволық
Рольдік (ережеге бағынбайтын)
Рольдік (ережеге бағынатын)
Іскерлік (басқару, экологиялық)
Ұжымдық (командалық)
Жарыс сайыс ... ... ... т.б. ... ... бір ойын сабағының басты түрі дискуссиялық ойын сабағы. Бұл
ойындар әлемдік, ... ... ... ... және ... ... іздену және ғылыми көзқарастар қалыптастырады. Мұндай
ойындардың түрлеріне белгілі педагог М. В. Кларин ... ... ... - бұл ... бір оқушылар тобы – адамнан немесе
сынып қатынасатын әңгімелесу.
«Эксперимент комиссиясының отырысы» - ... ... 4 – 6 ... ... арасынан өз жетекшілерін сайлайды. Алдымен әр топқа талқылауға ... ... ... ... әр топ өз ... қорғайды. Ойынды
орындарында отырып та, тақта алдында шығып та ойнауға болады.
«Форум» - бұл ойын ... ... ... ... бірақ мұнда
пікірталас топ пен тыңдаушы сынып немесе аудиториямен өтеді.
«Симпозиум» - бұл пікірталас ойынында топ жетекшісі өз ... ... ... сөз ... және ... сұрақтарына жауап
береді.
«Дебат» - қарама – қарсы екі ... ... ... бір
проблеманы екі қырынан қорғау.
«Аквариум техникасы» - бұл ойын техникасы екі шешімі екі ... ... ... ... толы ... ... болмаған кезде ойналады.
Проблеманы шешу барысында сынып мүшелерінің барлығының көзқарастарының
біркелкі болуын талап ету міндетті емес. Бұл ... ... ... ... жету ... ... ... ойлау, өз
көзқарастарын білдіру, ғылыми тұрғыдан қорғай білу қабілеттерін дамыту үшін
ойналады.
Ал бұл ойындардың жүргізу әдістемесі ... ... мәні мен ... ... ... ... ... Ойынның түрі мен формасын анықтап алу.
4. Ойын шартын ... ... Ойын ... барысындағы мұғалімнің ролі.
6. Оқушының іс-әрекеті.
7. Ойынды бақылап, қорытынды жасау.
Ойын соңында ойын барысындағы кемшіліктер мен ойынның ... ... ... ... ... ... Ойын баланың көңілін өсіріп,
ойын ... қана ... ... ... оның таным – ... ... ... ойын ... бір – бірімен тез тіл ... ... ... ... да ... шымыр да епті, қайратты да қажырлы
болуды армандамайтын бала жоқ. Демек, ойынның өзі балаға біліктің, тәлімнің
қайнар көзі ... ... ... ... ... Ойында ұмытыла
бастаған салт – ... елес ... ... ... да ... ... халық қазынасынан, оның тұрмыс – тіршілігінен де мағлұмат беріп
отыру керек. Мысалы, оқушыларды топқа бөлу ... ... кім көп ... ... «Хан ... ... ... болады. Сөз ойындарының
қатарына жұмбақтар шешіп, мақал – мәтел айту да ... Бұл ... бір ... ... ... ... оқушылардың дүниетанымын
кеңейтеміз және ойлау шапшаңдығы арттырып, ... ... мен ... ... ... ... ойын түрлерін ойын сабағында қолдау өте тиімді болып келеді.
Мектепте тарих ... ... ... ... ... іс - ... ойыны ерекше орын алады. Іс - әрекет ойыны -
эмоционалдық бейнелілік ... ... ... ... беретін әдіс. Бұл әдіс
оқушының оқиғаға «тікелей қатысуы» және «белсенді ... ... ... да, ... ... материалды жоғары деңгейде меңгеру іске
асырылады. Іс ... ... ... ... ... ... Оқушыны басқа адамның рөліне енгізіп, оның ойын, сезімін, іс -
әрекетінің мақсаты мен мәнін түсінуге көмектеседі;
2. ... ... ... ... ... ... ... қабылданып, тарихи оқиға туралы өзіндік қорытынды
жасауына мүмкіндік береді;
3. Іс - әрекет ойнына дайындалу ... ... ... ... тарих сабағында жиі қолданылатын ойын түрлері ...... ... ... хронологиялық іскерліктерін
қалыптастыратын ойындарды атауға болады.
Тапсырма ойындар ... ... ... ... ... ... болып табылады. Тарихи тұлғаларды сипаттайтын «Қай тарихи тұлға?»
немесе «Мұны кім ... «Бұл ... ... ... түрлерін өзгерте
отырып кез – келген сыныпта қолдануға болады. «Қай тарихи ... ... ... ... ... ... дерек жазылған кеспе
қағаздар таратылады. ... ... ... ... ... оқиғаларын тауып айтуы керек. «Мұны кім айтты?» ... ... ... ... ... ... адамдардың қанатты сөздері
жазылады. Оқушылар олардың авторын және оның ... ... ... «Бұл ... ойын – тапсырмасы оқушылардың деңгейіне байланысты
қарапайымдалады немесе ... ... өмір ... аты – ... ... ... ... мынадай тапсырма алуы
мүмкін:
1. Спартада заң шығарған алғашқы адам.
2. Б.з.д.Ү ғасырда заң шығарған кім?
3. Әйгілі Спарта флотының ... ...... бір ... ... ... ... ал басқа оқушы үндемей қолын көтеріп, тақтаға объектінің атын
жазады. Егер біреуі сөйлеп қалса, ... ... Ойын ... ... ... тиімді. «Оңтүстіктен солтүстікке қарай, ... ... ... т. с. с.» ... ойын ... оқушылар
объектілерді қағазға жазып араластырып, оларға байланысты оқиғаларды айтуы
тиіс. Мысалы, ... десе ... ... болған оқиғаларды айтуы тиіс.
Сондай ақ «Төртіншісі артық» ойыны да жүргізілуі мүмкін. Кеспе қағазға төрт
қала ... ... ... ... бір ... ... немесе оқиғаға
соның тек үшеуі ғана қатысты. Оқушының міндеті осы қатыссыз ... ... ... ... ... білімдерді қалыптастыруға
чайнвордтар да көмектеседі. ... ...... соңғы әрпінен
келесі сөз басталатын сөздер тізбегі.
Хронрологиялық ойындар. Тарихта оқушының ... ... зор мән ... ... ... ... ... да саналуан болуы мүмкін. Мысалы, оқиғаның датасын ... ... ... ... ... ... ... іс – барыстарға ғана
қатысты даталарды ұсынылған саналуан даталардың ішінен іріктеп ... ... ... ... оқиғаның қандай дәуірге жататынын
анықтау, негізгі оқиғаларды ... ... ... ... 6-7 ... ... ... хронологиялық ретімен
орналастыру тапсырмалары берілуі мүмкін. Хронологиялық тапсырмалар
даталардың ... ... ... ... ... ... анықтау;
берілген хронологиялық қатардың арасынан басы артық, тақырыпқа сай емес
датаны анықтау; ... ... ... ... ... ... ... карточка, тест, тақтада (плакатта, дәптерде) ... ... ... беру ... ... ... ... даталар
бойынша эстафета (команданың әрбір мүшесі ... ... ... ... ... ... (даталарды белгілі принцип бойынша ретке
келтіру; әскери ... ... ... ... дата» (бір жылда
әртүрлі елдерде болған оқиғаны атау) ойыны түрінде өткізіледі. ... ... ... ... ойын алаңы бойынша жылжып,
клеткада ... ... ... ... ... қате ... ... жылжылытады немесе ойынды жаңадан ... ... – ақ ... ... ... ... тарихи дата құрастыруы тиіс.
Келесі бір ... ... ... ... даталарды барлық формасындағы
картонға жазып, ... ... ... ... ... ... онда
жазылған даталардың оқиғасын айтып береді. Хронологиялық кеспе қағаздар
«Үндемес» ойнын жүргізуге де ... ... ... ... ал
оқушылар қажет датасы жазылған кеспе қағазды көрсетеді. Әрбір дұрыс жауап
үшін бір балл ... қай ... көп балл ... ... ... ... нәрсе.
Білімді жаңғырту кезеңіндегі ойынның маңызы ерекше. Мұндай ... өте ... ... Ал, ... ... ... ойындары кең
пайдаланылады. Оқушыларға өткенде не болғаны, ... не ... Бұл ... ... үшін ... ... ... өткізу
керек. Бұл ойын тарихи оқиғаны дәл анықтауды, қиялдай алуды, шығармашылықты
талап етеді. И. В. Кучерчук ойынды ... үшін ... ... тапсырманы
ұсынады: Сіздерде кез – келген дәуір мен елге бара алатын уақыт ұшағы бар
деп есептеңіз де, ұшу ... ... ... ... ғасыр мен жылды көрсетіңіз.
2. Барғыңыз келетін елді көрсетіңіз.
Тарих пәнінен ... - ... ... ... ... ... жүрген, оқушыларға таныс ойындарды өткізуге болады.
Мысалы, «ХХІ ғасыр көсбасшысы», «Атажұрт», «Алтын қақпа», «Ғажайып ... ... «Не? ... Қайда?» тағы басқа ойындарды оқушылардың жас
ерекшелігіне, қорытындыланып ... ... сай ... мен ... ... ... ... қатар, қазіргі таңда білім беруде пікір сайыс технологиясы
ойын технологияларының ішіндегі тиімді құралдарының бірі ... ... ... сайыс – дидактикалық ізденістің маңызды саласы. Коммуникативтік
пікір алмасу моделі жөніндегі ... ... мен ... ... ... жүзі ... инновациясы» атты М.В.
Клариннің еңбегін басшылыққа ала ... ... ... ... құралы ретінде
пайдалану – жақсы нәтижеге қол ... ... ... ... ... ... ол ... пәнінде тарихи оқиғаға баға беруде
маңызды роль ... ... ... сөз ... ... оқушылар білімін
молатып, саяси төңіректеріне ойлы көздерін ... ... ... шеберліктерін шыңдаса, екіншіден, ұлтжандылығын
оятатыны сөзсіз. Олай ... ... ... ... қолданылатын пікірталас
оқытудың жаңа ұлттық үлгісі бола аларлық дәрежеде деп сенімді түрде айтуға
болады.
Тарих пәні ... ... көзі ... әр ... осы білімді
меңгеруіне толық жағдай жасалынуы ... ... ... ... бала ... оның ... қабілетіне сай
болып келетін және ұстаз тарапынан ұйымдастырушылық қабілетті көп қажет
ететін тиімді ... ... – ойын ... аталдып жүр. Сондықтан
да менің ойымша әрбір ұстаз өз шәкіртіне ... ... ... ... ... ... өткізілген сабағына ойын элементтерін енгізу қажет.
Менің алып отырған тақырыбым бойынша арнайы сағат саны ... жылы ... ҚР ... ... ... білім беру
стандарты бойынша 6 сыныпта оқытылатын ... ... ... ... ... Оны ... да дұрыс өткізу оқушы үшін маңызды. Себебі,
аталған ... ... ... алғашқы тарихи ... ... ... бірі ... табылады.Сондай – ақ,
өркениеттің алғашқы ошағының бірі болып танылатын ежелгі ... ... ... ... ... ... жөн ... Осы мақсатта
сіздерге «Ежелгі Спарта мемлекетінің тарихы» атты тақырыпты мектепте ойын
технологиясы арқылы өткізудің ... ... ... ... ... ... Ежелгі Спарта мемлекеті
2.Түрі: Дәстүрлі емес ойын технолгияларын қолдану арқылы.
3. Сабақтың мақсаты:
а) білімділік: ... ... ... ... ... және жаңа ... ... игерту.
ә) тәрбиелік: Оқушыларды халықтың салт-санасын сүюге, еңбекқор,
адал болуға ... ... ... ... ... сонымен
қатар қабілетін арттыру.
Көрнекіліктер: Ежелгі Грецияның картасы. Үлестірмелі қима ... ... алу ... ... ... ... талдау әдістері.
5. Сабақ барысы:
а) Ұйымдастыру: Оқушыларды түгендеу, сабаққа дайындау.
ә) Үй тапсырмасы: Ежелгі Греция тарихы
1. Ежелгі Греция ... ... ... қандай мемлекеттер
орналасқан?
2. Ежелгі Греция территориясындағы қала мемлкеттерді атаңыз.
3. Полистер дегеніміз не?
Пысықтау сұрақтарынан ... ... алу» ... ... Ойын
шарты бойынша кім көп теңге жинаса сол жеңімпаз ... ... ... ат ... ... келе жатып, жерде түюлі жатқан шүберектегі
теңгені алып ... ... Сол адам ең ... епті адам ... ... ойынды сабаққа негіздеп өткізсек, кім көп сұраққа жауап ... ... ... сол ... осы ойынымыздың ең мықты, білімді, ойлы жеңімпазы
болмақ. Сұрақтар тақтадағы плакаттағы аттар арқылы жылжытылып отырады. Егер
сұраққа оқушы ... бере ... онда ол ... ... ала алады. Теңге
артындағы сұрақтарға оқушылар үш ... үш ... ... ... ... Әр
сұрақ бір ұпайдан белгіленеді.
Теңгеде мынадай сұрақтар берілген:
1. Грек ... ... ... ... ... қайдан пайда болды?
3. Греция қай материкте орналасқан?
4. Крит аралдары қайда? Картадан көрсетіңіз?
5. Антика деген не?
6. ... ... ... ... ... атаңыз?
7. Грециядағы сарайларды атаңыз?
8. Неге сарайлар кезеңі деп атаймыз?
9. Микен мәдениетін кімдер жасады?
6. Жаңа сабақ:
Спарта мемлекеті Пелопоннестің оңтүстік ... ... ... ... аталады. Ертедегі Лакония жерінде орналасты.
Спарта мемлекетінің тарихын Фукидидтің, Ксенофонттың, Аристотель мен
Плутархтың шығармалары және ... ... ... ... ... отырмыз. Аталған тарихшылар мен философтардың шығармаларынан ... ...... ... ... болады.
Спартаның өмірі мен әлеуметтік құрылысының өзгешеліктері көбінесе
табиғи жағдайларына байланысты еді. ... ... ... ... ... өз ... томаға тұйық болуына, екінші жағынан, өздерінің
көршілеріне , әсіресе Мессенияның құнарлы ... ... ... ... ... ... ... қалалары сияқты, Спартада өндіргіш күштерінің өсу,
көршілес елдермен жиі - жиі ... ... және ішкі ... ... ... құл иелену мемлекетінің құрылуына ... ... ... өте ертеде шықты, ол жаулап алу нәтижесінде құрылды және
басқа полистерге қарағанда, онда ру ... ... ... ... Спарта құрылысының және аздап бүкіл дорий құрылысының негізгі
өзгешелігі, күшті мемелекеттілігінің ру мекемелерімен үйлесуінде еді.
Спарта ... ... ... бір – ... ... білді. Спарта
экономикасының негізі жер игеру болды. Табиғи ... ... ... ... ... ... астық жинау, жүзім, зәйтүн, бау – бақша
және мал шаруашылығы.
Ежелгі ... ... ... егін ... болды. Ежелгі Спартада
жерге жеке меншік ... жоқ. ... жер ... ... ... Ал қауым
өзінің мүшелеріне жеке учаскелерді уақытша пайдалануға беріп отырды. Жер
қауы ... ... ... олар не ... не ... ... ... Спартада өте аз өркендеді. Қолөнермен ... ғана ... Олар тек ең ... ... ғана ... Бірнеше
ғасырлар бойы спарталық қолөнер өркендемей, даму сатысы төмен дәрежеде
тұрды.
Спартандықтардың тәрбиесі басқа грек қала ... ... ... ... Плутархтың еңбегінде спартандықтардың тәрбиесін туралы
былай жазады: « Асыраушылар өте сапалы тәрбиеледі. Олар ... ... ... ... ... пен жалғыздыққа үйретті, бұл оларға
еркіндік береді деп түсінген еді. ... ... ... мемлекеттер
Лакониядан асыраушы, яғни тәрбиешілер сатып алатын кездері де ... ... ... Ликург туралы деректерінен Спартаның
қоғамындағы әлеуметтік жағдайды жақсы көруге ... Онда ... ... ... ... ... да мән беруге болады. Спартада
әкесі ... өзі ... ... ... болмаған. Бала жалпы
қоғамдық тәрбиешілер қарамағында болады. Өсіп келе жатқан баланы ... ... ... ... ... бой ... ... Ликург ата
– ансынан жеті жасқа жетер жетпестен балаларын бөліп ... ... ... Балалар бірге өмір сүріп, бірге ойнап тамақ табуды
бірлесіп үйренеді. Балалар ... ең ... ... ... ... Оған ... ... тиісті болады. Бұл бір адамға бағынуға
жастайынан үйренуге ықпалын жасаған еді. Балалларды ойын үстінде ақсақалдар
бақылап отырған. ... ең жау ... ең ... ... ... ақсақалдар төбелесті өздері әдейі ... ... ... ... ... ... жас ... тәрбиелеу және
оқыту болды. Ішкі және сыртқы жауға ... тұра ... ... жаттыққан,
дене-күш жағынан жетілген жауынгерлер ... ... ... ... қиыншылыққа төзімді, таласқа келмей, басшыларына міндетсіз
бағынуы керек. Тәрбие ... ... ... көп маңыз берілмеген.
Спартада тәрбиелік жүйе үш бөлімнен тұрған. Бірінші сатыға 7 мен 12
жастың ... ұл ... ... алып ... ... ... бөлініп, олардың басында арнайы ... ... ... ең ... ... ... төбелеске епті балаларды
тағайындаған. Басқа балалар оған бағынған. Тәрбиенің мақсаты – ... және ... ... ... ... олардың
ойындарын үнемі бақылап, оларды бір-бірімен жиі төбелестіріп отырған.
Ұрыста немесе төбелемте ... ... ... деп ... Балаларды
тәрбиелеудегі жалпы басшылық мемлекеттегі ерекше қызмет адамы – педономға
жүктелген.
Грецияда, тек Спартада ғана, әйелді ... ... ... ... ... ерлердің тәрбиесіндей қаралатын болған. Мұнда бұл ... ... ... ... ... денсаулығы жақсы бала тек
денсаулығы жақсы анадан туады деп білген. ... үй ... ... гимнастика, жүгірумен үнемі айналысқан. Жастар ... ... ... ... ... ... ... Олар әсакери бөлімдер
бойынша тамақтанды. Спартада қауымдық, яғни ... ... ... ... Ал ... ... гректері бұндай тамақтануды сиссития деп
атаған болатын.
Спарта тәрбиесі ... ... ... елдің әскери қуатын
нығайту мақсатына бағытталды. Спартандық ең ... ... ... ... ... ... ... жақындығынан емес, қаналушы, езілуді ... ... ... ... ... ... ... өмір сүруден
туған нәрсе.
Спарта мемлекеті қандай да болмасын сыртқы саудаға тиым салды. Сауда
тек ел ішінде және ... ... ... ... ... Ел арасында натуралды айырбас жақсы дамыды. Егіннен түскен
өнімді әртүлі заттарға айырбастап күн кешкен ... Қала ... ... ... орындары ашылып, ел өз өнімдерін орталықта айырбастай алған
еді.
7. Картамен жұмыс:
1.Картадан Ежелгі Греция жерлерін көрсетіңіз.
2. Месенния ... ... ... ... ... ... территориясын көрсетіңіз.
8. Дәптермен жұмыс: Спартаның мемлекет басшыларының ... ... ... – ақ ... ... ... ... отырып, дәптерге жазыңыздар. Ежелгі Спартада болған ... ... жеке ... ... отырыңыздар. Бірінші жылдар одан
кейін болған оқиғаларларды ретті түрде дәатерге жазамыз.
9. Жаңа сабақты бекіту:
Жаңа сабақты бекіту ойын ... ... ... ... ... ... және тақырыпты қайталай отырып, қарымта
түсінуіне ойын өте жақсы жол ашады. Сондықтан да өтілген ... ... ... ойын ... ... отырмыз. Ойын қызықты және
оқушының ынтасын арттыру үшін ... үш ... ... ... ... ... ... қойылады.
9.1. Қайсы дұрыс?
Бұл ойында оқушы жаңа өтілген тақырыпқа байланысты берілген терминдер
мен сөздердің дұрыс ... ... ... анықтайды. Кепе қағазға
жазылған бұл ... жеке ... ... ... ... ... |жауап ... ... |
|1 ... ... Рим ... | |
|2 ... ... заң шығарушысы. Ол | |
| | ... Ү ... | |
| | ... мемлекеттік | |
| | ... ... | |
|3 ... ... мен ... | |
| | ... зерттейтін | |
| | ... | |
|4 ... ... ... мен | |
| | ... тұрғындары, | |
| | ... ... ... жоқ| |
| | ... | |
|5 ... ... өз ... | |
| | ... ... бір | |
| | ... | |
|6 ... ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
|7 ... |Бес ... тұратын | |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... бірі. Эфорлар | |
| | ... ... Олар | |
| | ... ... | |
| | ... периектерді | |
| | ... ... | |
2. Бұл ... жаңа ... ... ... ... қатысты шендік
немесе басқа да термин сөздер мен оқиғалардың атауын сөздің бас ... ... ... ... ... оқушылар жылдам жауап беруге тиісті. Топ
арасынан кім қолын ... ... сол ... ... ... ұпай әрі ... әрі оқушыға жекелей де беріледі.
1. О * * * * * *я – Ауқатты шонжарлардан тұратын ... ... М * ф – ... тыс ... ... мен ... ... туралы аңыз - әңгімелер.
3. Х * * м – ең үлкен діни құрылыс, мінәжәт орны.
4. П * * * * * * а м * * * * * * і – 12 ... ... ... Онда ... ... күрес, диск, найза лақтырумен
шұғылданған.
5. А * * * * а – Спартадағы 30 ... ... ... ... ... ... Г* * * * * * * р ...... ... Э * * * * * р – Бес ... ... коллегия. Спарта мемлекетінің
беделді органдарының бірі. ... ... ... ... ... илоттарды, периектерді бақылап отырған.
8. А* * * * д – ... К * * * * * я – ... ... ... ... Жасырын деген мағна
береді.
10. А * * * * * к – ақсүйектктер кеңесі.
11. Ф * * * * * я – ... ... ... А * *л – 7 ... ... ... тәрбиелеуге беретін топ.
13. П * * * * м – Бала тәрбиесіне басшылық етуші қызметкер адам.
9.3. Блиц- сұрақ
Сұрақтар топ ... ... ... ... ... ... ... мақсатында жекелеп сұрақтар қойылады.
Сұрақтарға аты аталған оқушы жауап бере ... ... топ ... ... рұхсат беріледі.
1.Спарталықтардың мекені.
2. Ежелгі Спартандықтар мінәжәт еткен жер қалай аталады?
3. Спартандықтар мектебі.
4. Ежелгі спартаның басшысы.
5. ... ... жер ... ... Қала мемлекет дегеніміз не?
7. Пелопоннес дегеніміз не?
8. Елдегі ... ... ... ... Илоттар ерікті болды ма?
3. Уақыт уәждемесі
«Уақыт уәждемесі» ойыны жаңа ... ... ... ... бекіту мақсатымен құрылған. Бұл барлық топтарға бір мезетте
қойылады. Топтар ... ... ... ... ... ... ... жауап береді.
10. Спарта әскери күшті мемлекетке қай ... ... ... қай ... өзіне көршілес жерлердің көпшілігін
қаратады?
12. Мессения соғысы жүрген ... Қай ... ... ... ... ... ойындарында
үлкен жетістіктерге жеткен?
14. Қай жылдары екінші Мессения соғысы болды?
15. Ликург Спартаның мемлекеттік құрылымын қай ғасырда құрды?
16. Қай ... ... ... ... ... Сандарды сөйлет
Бұл ойын да «Уақыт уәждемесі» сияқты жаңа ... ... ... ... ... мақсатымен құрылған. Бұл барлық ... ... ... ... ... ... белгілерін көтеру арқылы ойынға
қатынасып, сұрақтарға жауап береді. Тек алдыңғы ойыннан ... ... ... осы уақытттарда болған оқиғаларды толықтырып жауап беруге
мүмкіндіктер алады.
1. Б.з.д. ҮІІІ – ҮІ ... ... 800 – 730 ... ... 743 – 724 жж.
4. Б.з.д. 720 – 576 жж.
5. ... 552 ... ... Ү ... ... ... Сен білесің бе?
Бұл ойынның алдыңғы ойыннан ерекшелігі ойынның соңғы ... ... Бұл ... әр ... ... қалам алып, аталған сұрақтарға
жазбаша ... ... ... ... өткізеді. Бұл оқушының қаншалықты
түсінгенін, келесі сабақта үй тапсырмасын сұрауда әр оқушының толық жауап
бере алмаған, түсінбеген жерлерін ... ... бере ... ... Спарта мемлекетнің құрылуы қалай жүрді?
2. Спарталықтарды қалай тәрбиеледі?
3. Илоттарда неге ерік болмады?
4. Периэктер ақсүйектер тобына жатты ма?
5. Спраталықтарда неге ... ... ... Спартандықтар парсылар шабуылы кезінде неге Афиныға көмек бермеді?
7. Пелопоннес соғысы неге болды?
8. Спарта мәдениеті жоғары болды ма? ... ... ... кәсібі?
10. Спратаның негізгі қалаларын атаңыз?
9. Заң шығарған адам?
10. Үйге тапсырма беру: ... ... ... ... ... ... Даталар мен термин сөздерге ... ... Әр ... ... ... мемлекетіне байланысты он тест сұрақтарын
құрап әкелу.
11. Оқыушы білімін бағалау: Сабақ ... және ... ... ... ойын ... ... қатынасқан оқушыларды орнынан
тұрғызып, тиесілі бағаларын күнделіктеріне қою.
Анықтамалық сөздік:
14. Спарта - Пелопоннестің оңтүстік бөлігінде ... ... ... - ... заң ... Ол ... Ү ... Спартаның
мемлекеттік құрылысын қалыптастырушы.
16. Ретр – Қандайда болмасын маңызды қаулылар мен заңдардағы қысқаша
баяндалған ... ...... ... мен Мессенияның тұрғындары,
жергілікті халық құқығы жоқ тұрғындар.
18. Периэктер - Дорийліктерге өз ... ... ... ... Спартандықтар – Ерекше құқықтарға ие Спарта азаматтары.
20. Герусия – ... ... ... ...... 2000ж. ... ... басып кіріп, Лаконияны
алып, сол жерде мемлекетті құрған тайпалар.
22. Олигархия – ... ... ... ... ... Миф – Табижғаттан тыс тіршілік иелері мен таңғажайып құбылыстар,
оқиғалар туралы аңыз - әңгімелер.
24. Храм – ең үлкен діни ... ... ... ... ... – 12 ... ... ұлдардың қосымша. Онда
гимнастика, жүгіру, ... ... ... ... ... ... – Спартадағы 30 жасқа жеткен ересек ерлер ... ... ... ...... кеңесі.
28. Эфорлар – Бес адамнан тұратын ... ... ... органдарының бірі. Эфорлар ... ... ... ... ... ... бақылап отырған.
29. Архонд – ақсүйектер.
30. Крмптия – илоттарға жасырын шабуыл жасау. Жасырын ... ... ... – ақсүйектктер кеңесі.
32. Фидития – қауымдық бірлесіп ауқаттану.
33. Агел – 7 ... ... ... тәрбиелеуге беретін топ.
34. Педнам – Бала тәрбиесіне басшылық етуші ... ... ... К. А., ... Г. М., ... Г. Г., ... Индии .
М.,1973.
1. История стран Азии и Африки в ... ... ч. 1.2. М., ... Новейшая история Индии. М., 1969.
3. Новейшая история Арабских стран. М., 1967.
4. Юрьев М.Ф. История стран Азии и ... ... ... II ... ... М., 1994.
5. Васильев Л.С. История Востока в 2-х томах. Т. 2. М., ... ... М.Ф. ... ... Азии и ... Африки после II мировой войны
(1945-1990). М., 1994.
7. Васильев Л.С. ... ... в 2-х ... Т. 2. М., ... ... И. ... движения в Индии в ХҮІІ-ХҮІІІ вв. М., 1961.
9. И.Лавров И.М. Пробуждение Азии. М., ... ... Л. ... ... Т 2. М., ... Брутенц К.Н. Современные национально-освободительные революции,
некоторые вопросы, теории и ... ... М., ... Дьяков А.М. Национальный вопрос о современной Индии. М., 1963.
13. Зарубежный Восток с современностью М., 1974.
14. Источниковедение и ... ... ... ... М., ... Буржуазия и социальная эволюция стран зарубежного Востока. М., 1985.
16. Общественные движения и их ... в ... ... М., ... ... ... ... народов Африки в новое
время. М., 1976.
18. Буржуазия и ... ... ... зарубежного Востока. М., 1985.
19. Райков А.В. Пробуждение Индии. М., 1968.
20. Симония Н.А. ... и ... ... в Индонезии. М., 1964.
21. Ульяновский Р.А. Современные проблемы Азии и ... ... М., ... ... Азия в ... истории. М., 1977.
23. Конституции и законодательные акты буржуазных государств XVII – XIX
в. М.,1957. ... ... в ... и ... / Под ред.Н.М.
Лукина.
24. Новая история стран Европы и Америки Первый период. / Под ред. А.В
Адо. ... ... ... ... Европы и Америки Первый период / Под Ред. Е.Е.
Юровской и И.М. ... М., ... ... ... по ... нового времени стран Европы и Америки
(1640- 1870) /Сост. Е.Е. Юровская ... ... по ... ... / Под ред. А.А. ... В 2-х т. М.,
1963 – 1965.
28. Дебидур А. Дипломатическая ... ... Тт. 1-2. ... ... История дипломатии. Под ред. Потёмкина. М.,1941, Тт. 1-2
30. История Европы. М.,1993. Тт. 3-4.
31. Чубарьян А.О. Европейская идея в ... ... ... и мира М.,
1987
32. Бессмертный лотос: слово об Индии./ Сост. А.Сенкевич. - М.: ... ... ... ... ... ... ... Н. Скалдина.
- М., 1987.
34. Володин, Андрей Геннадиевич.Индия: становление ... ... - М., ... ... ... ... Индии (опыт экзистенциальной культурологии). -
М., 1993.
36. Индия 1980. Ежегодник. - М., 1982.
37. Индия: религия в ... и ... ... Сборник статей. –
М., 1991.
38. Мезенцева, Ольга Васильевна.Роль индуизма в идеологической борьбе
современной ... - М., ... ... И.П. ... ... в ... и Бирму 1880 и 1885-1886. -
М., 1955.
40. Культура Индии. / Под ред. И.Ю. Серебрякова. - М., ... ... ... ... и эстетические воззрения в Индии XX века:
[СборникМ., 1987
42. Рационалистическая ... и ... ... - М., 1988.
43. Ткачева Анна Алексанровна. Индуистские мистические организации и
диалог культур. - М., 1989.
44. Шептунова, Ирина Игоревна.Очерки по ... ... ... ... ... и новейшее время. - М., 1984.
45. Жанысбекова Г. А., Шабанов Е. И., Жанысбеков А. Ж. ... ... ... ... ... М. З. ... танымдық ойындар. ... ... ... ... Т. Т. ... ... тарихын оқытудың теориясы ... ... ... ... Г. М. ... ... и ... обучения в школах
Казахстана. Алма – Ата, 1983.Ақатаева Г. ... ... ... // ... тарихы, 2005 № 4.
49. Ахатаева Ғ. Интерактивті әдісті пайдалану негізінде ІІ ... ... ... оқыту. // Қазақстан тарихы (әдістемелік
журнал), 2004 № ... ... С. Э. ... тарих пәніне саналы ... // ... ... (әдістемелік журнал), 2005,
№6.
51. ... Г. ... ... ... ... әдістерді қолдану.
// Қазақстан тарихы (әдістемелік журнал), 2005 № 4.
52. Тұрлығұл Т. Т. Жаңа ... ... және ... ... ... // ... тарихы (әдістемелік журнал),
2004 № 4.
53. Уәлиева Г. Ойын арқылы оқыту. // ... ... ... 2004 № ... ... Ә. Танымдық ойындар арқылы дата оқыту. // ... ... ... 2005, № ... ... К. ... ... мектепте қолдану. // Қазақстан
тарихы (әдістемелік журнал), 2005, № 2.
56. Ақатаева Г. ... ... ... ... // ... 2005 № 4.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Англияның Еуропадағы саясаты10 бет
Англияның әлемдiк экономикалық дағдарыс кезiндегi сыртқы саясаты24 бет
Таяу Шығыстағы Британ Француз үкіметінің отарлық саясатының дағдарысы31 бет
Қазақстандағы білім беру және кәсіби мамандар дайындау саласында патшалық Ресейдің отарлық саясатының салдарлары мен зардаптары179 бет
Үнді интеллигенциясының қалыптасуы20 бет
Оңтүстік-Шығыс Азия7 бет
Ұлыбританияның екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жағдайы8 бет
Елдегі әлеуметтік – экономикалық даму және ішкі саяси жағдайлар6 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Англияның мануфактурадан фабрикаға өтуі. Өнеркәсіп төңкерісі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь