Франчайзингтың теориялық аспектілері

КІРІСПЕ
1 ФРАНЧАЙЗИНГТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Франчайзинг жүйесінің экономикалық мәні
1.2 Франчайзингтің жіктелу белгілері
2 ФРАНЧАЙЗИНГТЫҢ БІЛІМДІК.ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
2.1 Франчайзингтың құқықтық реттелуі
2.2 ҚР.дағы франчайзингті дамыту курсынан сабақ беру әдiстемесі
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ФРАНЧАЙЗИНГТІК ҚАТЫНАСТАР ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Франчайзингтің шетелдік тәжірибесі
3.2 Қазақстандағы франчайзингтік қатынастарды дамыту
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанды жаһандық экономикаға ойдағыдай кіріктіруге негізделген мемлекеттік саясат, экономиканың бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін толымды стратегия әзірлеу және оны іске асыру, осы тұрғыда орта және шағын кәсіпкерліктің жаңа инновациялық сипатын құруды айқындады (1.). Қазақстан Республикасы Президентінің 2008 жылғы Жолдауында да өзінің ары қарай дамытылуымен сипатталады(2) Кәсіпкерліктің инновациялық нысандарының бірі – өндірісті дамытуға және филиалдар ашуға өз қаражатын салмай-ақ өркендеуге мүмкіндік беретін фирманың бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ету үшін жаңалықтарды енгізуге бағытталған бизнесті ұйымдастырудың ерекше нысаны – франчайзингті қарастыру болып табылады.
Қазақстан экономикасының жаһандануына шағын және орта кәсіпкерліктің дамуы тікелей әсер етеді. Кәсіпорындардың нарықтағы тұрақтылығын шешу жолдарының, шағын кәсіпорындарды дамытудың тиімді әдістерінің бірі – франчайзинг болып табылады.
Франчайзинг – бұл ұзақ мерзімді іскерлік қатынастардың нысаны, ол тәуекел дәрежесі төмен және тұрақты пайдалылық деңгейі бар кәсіпкерлікті ұйымдастырудың тиімділігі жоғары жолы. Франчайзинг жүйесін пайдалану тұтынушылардың сұранысын толығымен қанағаттандыруға және оның өзгерісіне жедел жауап қайтаруға мүмкіндік береді. Франчайзингтік қатынастар желі қатысушыларына бірқатар артықшылықтар ұсынуымен тартымды: біріншіден, жаңа кәсіпкерлерге – табысы тұрақты бизнестің көмегімен өзіндік кәсібін ұйымдастыруға мүмкіндік береді, екіншіден, танымал компаниялардың нарықтағы қызметін кеңейту және нығайту жолы, үшіншіден, мемлекеттің кәсіпкерлікті қолдаудағы тиімді тетігі болып табылады.
Қазақстанда Франчайзинг қауымдастығының мәліметтері бойынша, елімізде 120 франчайзингтік жүйе және 1000 франчайзи кәсіпорындар бар. Экономиканың қарқынды дамуы, шағын және орта бизнестің ЖІӨ-гі үлесінің өсуі, алдыңғы қатарлы бизнес технологияларына сұраныстың артуы, салыстырмалы түрде франчайзинг тауашасының қанықпағандығы және тағы басқа бірқатар факторлар жуық арада бұл сектор үлесі бірнеше есеге ұлғаяды деп болжам жасауға мүмкіндік береді. Бірақ, франчайзингтің дамуына кедергі болып отырған факторлар бар, олар: франчайзингтік секторға арналған мемлекеттік жеңілдіктер мен преференциялардың болмауы, санаткерлік меншіктің толық қорғалмағандығы, кәсіпкерлердің қаржылық мүмкіндіктерінің жеткіліксіздігі, франчайзинг туралы ақпараттың аздығы, жылжымайтын мүлікке деген бағаның әлі де болса жоғары болуы. Жоғарыда аталғандарға байланысты, кәсіпкерлік дамуының ерекше нысаны ретіндегі франчайзинг жүйесін қалыптастыру мен дамытуға байланысты теориялық және практикалық аспектілерді зерттеу уақтылы және өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
1 ҚР Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы, 2011 жыл «Болашақты бірге калаймыз»//www.akorda.kz.
2 ҚР Президенті Н.Назарбаевтың «Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты» Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен Қазақстан.- 2008. –8 ақпан.
3 Руббе В.А. Крупный и мелкий бизнес: связи и противоречия //Известия Академии наук. Сер.экономическая. – 1985. - №2. – С.116.
4 Сирополис Николас К. Управление малым бизнесом. Руководство для предпринимателей. Пер. с англ. – М.: Дело, 1997. – 672 с.
5 Сихимбаева Е. Инвестиционные возможности франчайзинга как формы организации бизнеса // Предприниматель и право. - 2000. -№10. - С. 8-9.
6 Довгань В.В Франчайзинг: путь к расширению бизнеса. — Тольятти: Дока-пресс, 1994.- 232 с.
7 Мендельсон М. Руководство по франчайзингу. Пер. с англ. – М.: Сибли Интернэшнл Инк., 1995. – 113 с.
Майлер А.З., Куликов С.А. Пособие по франчайзингу. – М.: РАРФ, 2001. – 125 с..
8 Амирбекова С. Франшиза для своих //Эксперт Казахстан. – 2004. – № 15 (17). – С.12.
9 Абылаев С. Жаңа бизнес түрінің алғашқы толқыны //Малый и средний бизнес Казахстана Специальное приложение: Франчайзинг. – 2004. – № 2 (7). – С. 36-37.
10 Семенова А. Франчайзинг как эффективная мера поддержки малого бизнеса // Казахстанская правда. - 2003.
11 Бутрин Д. Довгань как зеркало российского франчайзинга //Компания. – 1999. – №16(64). – С.26-27.
12 Нусупбаев М., Сейтимов Е. Бизнес в стиле KAZ Алматы. – Алматы: Пресс АТТАше, 2005. – 400 с.
13 Сарин Қ. Стремительное развитие при низких затратах //Малый и средний бизнес Казахстана. Специальное приложение: Франчайзинг.– 2004. – № 2(7). – С.14-15.
14 Окаев К.О., Смагулова Н.Т., Яновская О.А. Предпринимательство в Республике Казахстан. – Алматы: Экономика, 2000. – 102 с.
15 Қазақстан Республикасының 2003-2015 жылдардағы индустриалдық-инновациялық дамуының стратегиясы //www.akorda.kz.
16 ҚР «Кешенді кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) туралы» Заңы // Егеменді Қазақстан – 04.07.2002.
17 Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.- Алматы.: Жеті жарғы, 2000 ж. – 800 б.
18 Есімжанова С.Р. Маркетинг. Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2003. – 448 б.
19 Кисиков Б. Франчайзинг в Казахстане. – Алматы.: BookinEast, 2007. – 256 с.
20 Земляков Д.Н., Макашев М.О. Франчайзинг. Интегрированные формы организации бизнеса. Учебное пособие. –М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2003. – 142 с.
21 Бенке И., Юльчиева Г. Возможности развития франчайзинга в Казахстане //АльПари. – 1997. – № 3. – С.56-61.
22 Кочетков Г. Б. Франчайзинг: организация малого бизнеса //США. Канада: Экономика, политика, культура. – 2000. – № 4. – С. 102-118.
23 Шаикова С. Франчайзинг. Расширение горизонтов ведения бизнеса в Казахстане //Внешнеэкономическая деятельность в Казахстане. –1997. – №21. – С.14-15.
24 Филип Ф. Зайдман. Франчайзинг. – Вашингтон: Компания «Rudnik», 1998. – 80 с.
25 0Джаксылыкова Г. Зачем предпринимателю покупать франшизу?// Предприниматель и право. - 2002. - №16. - С. 12.
26 Джаксылыкова Г. Франчайзинг: виды, плюсы и минусы, способы получения //Предприниматель и право. –2002. –№17. –С. 10-11.
27 «ФМ» консалтингтік компаниясының франчайзингті қаржыландыру механизмдер бойынша ұсыныстары. // www.fmconsulting.dp.ua.
28 Парфенов О. Франчайзинг у фирмы "Кодак" //Деловые люди: Блокнот делового человека. –1998. –№7(87). –С.22.
29 Нуралиев Б., Каменецкий В. Франчайзинг в информационных технологиях // Мир ПК. –1999. –№4. –С. 94-102.
30 Криксунов В. Франчайзи "1С" и бухгалтерия в Казахстане //Бухгалтер плюс компьютер. –2004. –№1. –С.36-43.
31 Галиева А. Формы и опыт производственного сотрудничества в рамках интеграционных структур //Транзитная экономика. –2003. –№2. –С. 62-70.
32 Захаров А. Франчайзинг в Казахстане – возможности и перспективы // Тезисы доклад на ІХ форуме предпринимателей Казахстана. - 2003. – С.4.
33 Ташенова С. Торговля услугами и посредничество во внешнеэкономической деятельности //Внешнеэкономическая деятельность в Казахстане. –1999. –№5-6. –С. 30-32.
34 Сидельников В. Франчайзинг без границ // www.agentstvo.franchising.kz.
35 Каримов А. Работа по лицензии - это франчайзинг //Малый бизнес Казахстана. –1998. –№7. –С. 20-21.
36 Сидельников В. Когда чужой бизнес становится своим // Бизнес Life. –2007. –№ 6. –С. 56-58.
37 Казиева Р.К. Франчайзинг – прорыв в становлении малого бизнеса // Вестник университета "Туран". –2000. –№3-4. –С. 82-87.
38 Лапицкая Л. В. Франчайзинговая модель организации бизнеса // Маркетинг. -2000. -N 3. - С. 105-114.
39 Кочетков Г. Социальная функция франчайзинга// Человек и труд. –2000. –№ 2. – С. 32-36.
40 Джалилов А. АТФБанк и КАФ объявили о начале реализации совместной программы по франчайзингу // www.gazeta.kz.
41 Алибеков Б. Франчайзинг – возможность снизить риски // Малый и средний бизнес Казахстана. Специальное приложение: Франчайзинг. –2004. –№ 2 (7). –С.12-13.
42 Халықтың тұрмыс-жағдайының көрсеткіштері // www.minplan.kz.
43 Международная Ассоциация Франчайзинга (IFA) // www.franchise.org.
44 Развитие франчайзинга и лизинга в сфере предпринимательства: Методические рекомендации для предпринимателей. –Астана.: МИиТРК. Комитет по поддержке малого бизнеса. – 2004.- 80 с.
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстанды жаһандық ... ... ... ... саясат, экономиканың бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз ететін толымды стратегия әзірлеу және оны ... осы ... орта және ... ... жаңа ... ... ... (1.). Қазақстан Республикасы Президентінің 2008 жылғы
Жолдауында да өзінің ары ... ... ... ... ... бірі – ... дамытуға және филиалдар ашуға өз
қаражатын салмай-ақ өркендеуге мүмкіндік ... ... ... ... ету үшін жаңалықтарды енгізуге бағытталған
бизнесті ұйымдастырудың ерекше нысаны – ... ... ... экономикасының жаһандануына шағын және орта кәсіпкерліктің
дамуы тікелей әсер ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындарды дамытудың тиімді әдістерінің бірі ... ... ... – бұл ұзақ ... ... ... нысаны, ол
тәуекел дәрежесі төмен және тұрақты пайдалылық деңгейі бар ... ... ... ... ... ... пайдалану
тұтынушылардың сұранысын толығымен қанағаттандыруға және оның ... ... ... мүмкіндік береді. Франчайзингтік қатынастар желі
қатысушыларына бірқатар артықшылықтар ұсынуымен тартымды: ... ...... ... ... ... өзіндік кәсібін
ұйымдастыруға мүмкіндік ... ... ... компаниялардың нарықтағы
қызметін кеңейту және нығайту жолы, үшіншіден, мемлекеттің кәсіпкерлікті
қолдаудағы тиімді тетігі ... ... ... қауымдастығының мәліметтері бойынша, елімізде
120 франчайзингтік жүйе және 1000 ... ... бар. ... ... ... және орта бизнестің ЖІӨ-гі үлесінің өсуі, алдыңғы
қатарлы бизнес технологияларына сұраныстың артуы, ... ... ... ... және тағы ... бірқатар факторлар
жуық арада бұл ... ... ... ... ұлғаяды деп болжам жасауға
мүмкіндік береді. Бірақ, франчайзингтің дамуына ... ... ... бар, ... ... секторға арналған мемлекеттік
жеңілдіктер мен ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерінің жеткіліксіздігі,
франчайзинг туралы ақпараттың аздығы, жылжымайтын мүлікке деген ... ... ... ... ... Жоғарыда аталғандарға байланысты, ... ... ... ретіндегі франчайзинг жүйесін қалыптастыру мен
дамытуға байланысты ... және ... ... зерттеу уақтылы
және өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Диплом жұмысының зерттелу ... ... көп ... мен ... ... оған ... ... арттырады.
Франчайзинг мәселесін зерттеген шетелдік авторлардың ішінен оның жан-
жақты дамуына өз үлесін ... М. ... Я. ... ... Б. ... Н.К. ... және т.б.
Франчайзингтің теориялық және ғылыми ... ... ... – В.В. Довгань, Д.Н. Земляков, Д.Н. Колесников, А.З. ... ... С.В. ... И.В. ... С.А .Силинг, Л.Б. Сульповар,
А.В. Цират және т.б. еңбектерінде көрініс тапқан.
Диплом жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... ... және ... ... кешенді талдау
арқылы оның Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ұсыныстарды жасау болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін жұмыста келесі міндеттер анықталды және ... ... ... негіздерін, нарықтық тұжырымдамасын жан-
жақты ... және ... ... ... және ... ... экономикасындағы
артықшылықтары мен кемшіліктерін жалпылау;
– Қазақстандағы франчайзингтің дамуына әсер ... ... ... түрлерінің салалық аспектілердегі ерекшеліктерін
шетелдік тәжірибе ... ... ... ... ... тұтынушыларының талғам-талаптарын,
қалауын анықтау үшін маркетингтік зерттеу әдістемесін дайындап,
жүргізу;
– франчайзингтік қоғамдық тамақтандыру ... ... және ... ... ұсыныстарды дайындау.
Диплом жұмысының пәні. Қазақстандағы франчайзинг жүйесінің қалыптасуы
және даму үрдісінде пайда ... ... ... ... ... пәні ... табылады.
Зерттеу объектісі ретінде ҚР-дағы ... ... ... ... ... зерттеудің теориялық-әдістемелік негізі ретінде экономикалық
теория, франчайзингке, маркетингке байланысты отандық және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің Қаулылары және франчайзингтік
қатынастар мәселелері жөніндегі нормативтік ... ... ... ... АСПЕКТІЛЕРІ
1. Франчайзинг жүйесінің экономикалық мәні
Қазақстанда франчайзинг салыстырмалы түрде жаңа ... бұл ... ... қазақша жалпы қабылданған терминологиясы ... ... өзі ... ... - жеңілдік, артықшылық,
сонымен қатар салық пен жарналардан босату сөзінен ... ... ... мағынасында франчайзинг экономикалық және отандық лексикаға
франчайзинг жөнінде мағлұмат жоқ ... ... ... болу ... оның ... және ... ... болуы батыс және отандық әдебиеттерде әр ... ... В.А. ... ... ... «франчайзинг»
француздың «franchise» сөзінен шыққан, бұл «жеңілдік, артықшылық, салық пен
жарналардан босату» ... ... және ... ... жүйе
мағынасына сәйкес келеді (3). Ал ... Н.К ... ... ... ... ... ... етістігінен пайда болған, ол
«босату», яғни бастапқы мағынасы «бодандықтан босату» дегенді білдіреді
(4). Нәтижесінде бұл ... сөзі ... ... ... де ... ... бірінші түсіндірмесі анағұрлым кең таралған, әрі мағынасы бойынша
франчайзингтің ... ... ... сәйкес келеді.
Франчайзингті қарастыру үрдісінде туындаған қиындықтардың бірі –
елімізде ... ... ... ... сипаттайтын тұрақтанған
терминдердің жоқтығы. Сонымен ... ... ... Азаматтық
кодексінде франчайзинг кешенді кәсіпкерлік лицензиясы түрінде ... осы ... ... ... көзқарастары бойынша мағынасына
сәйкес келмейді. Сондықтан берілген зерттеуде біз Халықаралық франчайзинг
қауымдастығы белгілеген терминологияны ұстануға тырысамыз ... ... ... ... франчайзингтің мәнін оның
заңдылықтары мен көріну ерекшеліктері арқылы түсіндіруге болады:
1.Экономикалық қатынастар ... ... ... ортаның сипатына байланысты болатын белгілі бір жылдамдықпен
таратылады;
2. Франчайзингтік қатынастардың айқындығы ... ... ... ... ... саны мен сапасының артуына
себепші болады;
3. Франчайзинг гибридтік институционалдық келісімнің нысаны тәріздес,
яғни ... пен ... ... ... ... ие;
4. Франчайзингтің негізінде ресурстардың ерекшеліктері мен белгісіздік
жағдайындағы мүдделі жақтар арасындағы ұзақ мерзімді ... ... ... келісім жатыр;
5. Франчайзингте технологияларды, тәжірибені ... ... беру ... персоналды оқыту есебінен макро-мезо-микро-
экономикалық деңгейлер арасындағы ... ... ... ететін
әлеуметтік-мәдени және ақпараттық функциялардың болуы қажет. Бұл ретте жаңа
басқарушылық, өндірістік және қаржылық ... ... ... ... ... ... ... кедергілерді
көрсетеді;
6. Франчайзинг экономикалық кеңістікті институционалдау факторы болып
табылады және ірі, орта және ... ... ... ... ... ... экономика инфрақұрылымының құрылымдануына ықпал
етеді. Мұндай ... ... ... деңгейлеріндегі бизнес
үрдістері жүруінің тұрақты нәтижесін көрсетеді (5)
Франчайзинг, жоғарыда атап өткендей, ... ... ... дамытуға, ірі, орта және шағын бизнестің ... ... мен ... өндірушілерді ішкі және халықаралық нарықта жылжытуға
мүмкіндік береді. Сонымен қатар франчайзингтің экономика саласындағы және
қызмет ... ... ... рөлі ... ... ... (сурет
1).
Сурет 1. Франчайзингтің экономикадағы, соның ішінде: қызмет көрсету
саласындағы рөлі
Ескерту:
Осыған орай, «франчайзинг» терминінің экономикалық ... ашу ... ... жүргізейік. Кестеден көріп отырғанымыздай, берілген
анықтамалар негізінен франчайзингтің ... ... ... және ... ... жетілдірудің қажетті шарты болып ... ... ... ... ... ретінде сипаттайды. Франчайзингті
бизнесті жүргізудің ерекше ... ... ... ҚР ... ... (франчайзинг) туралы» Заңы, Қазақстан Франчайзинг
Қауымдастығы. Жалпы алғанда франчайзинг ... бір ... ... ... ... ... өз тауар белгісі мен атауын пайдалану құқығын
беру түріндегі қарапайым ... ... ... ... Тәжірибеде
франчайзи нарықта орныққан бизнесті жүргізу тұжырымдамасы және әдістемелік,
кеңес беру мен ... ... ... ол үшін ... ... ... талдай келе қазақстан экономикасында франчайзингтің неғұрлым
дамыған саласы ол тауар айналымы және қызмет ... ... ... ... ... ... ... – бұл тауарды немесе
қызметті тұтынушыға жеткізу, бизнесті ... әр ... ... және қаржылық құралдары мен іс әрекеттерінің кооперациясы
негізінде нарықты жаулап алу әдісі деп атап ... ... ... қауымдастығы франчайзинг деп - бұл
келісім-шарт шегінде франчайзер ноу-хау және персоналды оқыту сияқты ... ... ... ... ... ... Өз кезегінде, франчайзер,
франчайзи оның жалпы сауда маркасы мен ... ... ... және ... ... ... ... кәсіпорынының
капиталы үлесін өзіндік қаражаттарынан инвестициялайды деп айтады.
Қазақстан Франчайзинг Қауымдастығы франчайзинг - ... ... ...... және ... сияқты заңды және
қаржылық тәуелсіз тараптар арасындағы ұзақ ... және ... ... ... ... мен ... және
технологияларды жылжыту жүйесін. Екі тараптың арнайы бекітілген келісімінің
мерзімінде франчайзер бизнесті жүргізу, техникалық мәселелер ... ... ... ... бизнесті франчайзер тұжырымдамасына сәйкес ... ие және ... ... ... негізінде франчайзи франчайзердің
тауар немесе сауда маркасын, ноу-хауды, бизнесті жүргізу ... ... ... ... ... бір ... төлеп тұруға
міндетті. (7.)
Франчайзинг ... ... ... ... ... ғана емес, жан жақты болып келеді. Мәселен, ... К. ... ... ... ... ... (франчайзинг)
туралы» Заңында франчайзинг – ... ... ... әдісі және
лицензиялық қарым қатынастар деп те қарастырылған.
Сонымен қатар франчайзинг ... ... ... ... ... ... ... франчайзер мен франчайзидің арасындағы
қатынасты сипаттауда байқалатын ... ... ... ... ... ... механизмді білдіреді.
Шетелдік және отандық әдебиеттерді ... ... ... ... келесідей өзіндік анықтамасын ұсынамыз:
«Франчайзинг – келісім-шарт негізінде франчайзердің (құқық иесі)
франчайзиге ... ... өз ... өнімдерін, бизнесті жүргізу
технологияларын немесе басқа коммерциялық ақпараттарын белгілі бір аумақта
сатуға (таратуға) ... ... ... ... инновациялық
нысаны».
Қазақстанда кәсіпкерлік бизнес 90-жылдардың басында қалыптаса бастады,
алайда ... ... үшін ... ... кең дамыған ұйымдық
нысаны ретінде әлі де болса жаңа құбылыс болып ... ... ... франчайзингтің орын алғанына 10 жылдай болды
Жаңа тәжірибелерді игеру, жаңа идеяларды және ... ... ... кез ... ... түрі үшін ... ... кәсіпкерлігі шетелдік серіктестердің шағын бизнестің көптеген
жағымды элементтеріне қол жеткізуге мүмкіндік ... ... ... ... бейімдеп, отандық кәсіпкерлік мәдениетін көтеруге
септігін тигізеді. 90-шы ... ... ... ... ... ... ... және қолданылатын франчайзингтің
түрлерін, франчайзингтік келісімдер санының өсу көлемін сипаттайтын ... ... ... ... қатынастардың дамуындағы бірінші кезеңі (1994-1999 ж.ж.)
жекелеген кәсіпкерлердің ... ... ... қалыптасып келе жатқан
нарықтық қатынастардағы ... ... ... ... талпыныстарымен сипатталады. Бұл кезеңде франчайзинг
тамақтандыру саласында, пиццериялар мен ... ... ... ... дами бастады. Өндірістік және сервистік
франчайзинг қалыптаса бастады.
1994 жылы ... ... ... америкалық «Coca Cola»
компаниясы өз өнімдерімен келді. Компания газдалған сусындарды өндіру және
өткізумен айналысады. Нарықтың осы ... «Coca Cola» ... 38%. Ал 1995 жылы ... ... «Алматы Кока Кола Ботлерс»
сусындарды құю ... ... ... өз ... ... қолданады, ол негізінен зауыттың өндіріс технологиясы,
сусындарды әзірлеу мен құю жүйесі және ... ... ... ... 1996 жылы ... ... ... жүйесі бойынша даму
шешімін ... ... ... ... ... бұл ... ... болды.
«Сеймар» компаниясы үшін франчайзинг бизнесті бағалауда ... ... ... ... табыстары мен шығындарын плюс-минус 5
пайыз дәлдігімен жоспарлау мүмкіндігі түрінде тиімді болды. ... Құс» ... ... және ... ... жоғарылату
мақсатында, компания өзінің «Сеймар» ... ... ... ... ... кәсіпорындарға ұсынды. «Алматы Құс» АҚ
франчайзилермен қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... бір рет қайта қарастырылады. Франчайзилер жемді тек «Алматы
Құс» АҚ құрамындағы Қапшағай ... ... ғана ... ... сонымен қатар олар ай сайын амортизациялық өтемдерге сәйкес
теңгемен роялти төлемдерін ... ... ... және франчайзинг бойынша толық ақпараттың
болмауынан, көптеген ... бұл іс ... ... ғана ... атап ... ... франчайзингтің Қазақстандағы тағы бір
нысаны ретінде ... ... ... атап ... болады. Бұл
компанияны 1880 жылы АҚШ-ң ... ... ... ... ... ұсынатын қызметтері келесідей болды: әуесқой және кәсіпқой
фотопленкаларды, кинопленкаларды, ... ... ... ... ... ... қажетті бөлшектерді, батареяларды
көтерме және бөлшек сату. 1990 жылдан бастап «Kodak-Экспресс» ... ... ... ... ... ... халықаралық
франчайзингтік бағдарламаны жүзеге асырады. Қазақстан нарығында ... 1997 ... ... ... ... тағы бір ... 1999 жылы ресейлік «Дока» компаниясының
желілерінің ашылуы. Осы жылдары Алматы ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Алайда бұл
желілердің өмірлік циклі ұзаққа бармады, өйткені нарықта айтарлықтай қолдау
таппады және ... ... ... ... ... ... кезеңі (2000 -2004 ж.ж.) - Қазақстанға
ірі франчайзингтік ... ... ... ... қабылдануымен, соның нәтижесінде қазақстандық франчайзингтік
қауымдастығының қалыптасуына себеп болған бүкіл елдің кәсіпкерлері ... ... ... ... ... бойынша USAID
шараларының жүзеге асырылуымен байланысты.
Осы жылдары франчайзинг экономиканың әр түрлі салаларында ... ... ... ... ... ... ... өндіру, денсаулық сақтау тауарлары мен қызметтері, биологиялық
белсенді қоспалар, емдік косметика.
Осы кезеңнің орта ... – 2002 ... ... ... ... ... ... Қауымдастықтың миссиясы Қазақстан
Республикасында франчайзингті дамыту, ... ... ... ... ... мақсаты – франчайзингтің танымалдылығын жоғарылату
және жылжыту, қауымдастық мүшелерінің мүдделерін қоғамдық, мемлекеттік және
халықаралық ұйымдарда қорғау .
2002 ... 24 ... ... Республикасының «Кешенді
кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) туралы» Заңы қабылданды. Осы ... ... ... «Кешенді кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) айрықша құқықтар
кешенінің құқық иеленушісі осы кешенді ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет» деп қарастырады [19, 1 бап].
Франчайзингтің дамуының осы кезеңінде ... ... ... ... өз ... ... ... «1C» - бағдарламалық
жабдықтау; «World Class» - фитнес клуб; «Scot Holland ... ... ... ... ... ... - консалтинг;
«Баскин31Роббинс» - ... ... - ... ... ... «Sela» - киім сату ... «Il Patio», ... «Американский Бар и Гриль» - қоғамдық тамақтандыру.
Үшінші кезең 2005 ... ... осы ... ... уақытты қамтиды.
Қазіргі уақытта мамандардың берген бағасы бойынша Қазақстанда 100 ... ... ... ... ... қауымдастығына біріктірілген, 15- 20-ға дейінгі бас фирмалар
қызмет етеді. ... ... ... ... ... таралу аумағы алуан түрлі, бірақ тұтастай алғанда жалпы әлемдік
тенденцияларға сәйкес келеді. Әлемде ... ... ... келе ... ... ... түрі бар. Алайда, Қазақстанда франчайзинг жеткілікті
дәрежеде әртараптандырылмаған ... – ол ... ... мейрамханалық бизнес, сауда және ... ... ... ... қамтиды.
Франчайзингтің дамуының үшінші кезеңінде оның қолдану ... ... ... ... ... ... ... саудаға қосымша, тұрмыстық қызмет көрсету саласында да қолданыла
бастады.
Франчайзингтің даму кезеңдеріне ... оның ... ... алғы
шарттарын қарастырайық. Экономика жүйесіндегі ... ... ... нысаны ретінде қызмет ... ... ... болуының алғы шарттары келесідей сипатта болады:
1. Саяси өзгерістердің тізбектілігі;
2. Экономикалық айырбас үрдістерін дамыту қажеттілігі;
3. Мәдениеттердің ... ... және ... ... ... ... кәсіпорындардың инновациялық қызметін дамыту.
Қарастырылып отырған қызмет көрсету саласы – франчайзингтік қатынастар
орын алатын ... ... ... болғандықтан, оған сәйкес заңнамалық
өзгерістерді қарастырамыз. Шағын ... ... ... әсер ... ... ... «Шағын кәсіпкерліктің дамуын жеделдету
мен мемлекеттік қолдау көрсетуді күшейту шаралары туралы» жарлығына сәйкес
1997 жылдан бастап шағын бизнестің ... көп ... ... ... ... ... және ... дамыту», «Лицензиялау туралы»,
«Банкроттыққа ұшырау ... ... ... кәсіпкерлікті қорғау туралы»,
«Шаруашылық серіктестіктер туралы», «Кооперация туралы», «Шағын ... ... ... қолдау туралы» заңдар қабылданды. Сонымен қатар
франчайзингке қатысты 2002 жылы ... ... ... ... ... ... Заңы қабылданды. Осы өзгерістерге сәйкес
франчайзинг нарықта қалыптаса бастады.
Экономикалық айырбас үрдістерін дамыту қажеттілігі негізінен ... ... ... ... ... ... ... бейімдеп, нарықтық қатынастарға ... ... ... ... бірге Қазақстандық ... ... ... ... оның негізгі қызметі кәсіпкерлерге
франчайзинг туралы мағлұматтар беру, таныстырушылық жұмыстар жүргізу болды.
Жоғарыда аталған өзгерістерге ... ... ... ... ... нығаюына орай нарық ... мен ... ... ... дамуы тұтынушылардың сұраныстарының өсуіне,
жаңалануына әсер етті. Елімізге жан-жақтан жаңа ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері де пайда бола ... ... ... мен ... ... ұшырады. Осыған
орай, әр түрлі мәдениеттердің өзара ықпалдасуымен және тұтынудың біртұтас
мәдениетінің қалыптасуымен ... ... ... ... әлемнің
кез-келген түкпірінде өзінің үйреншікті тауарын сатып алу ... ... ... ... дамыту - бүгінгі таңда
басты мәселелердің бірі болып ... . Ал ... ... ... ... өйткені жүйенің ... ... ... үшін өз ... ... ... енгізуге
тырысады.
Осылайша, франчайзингті оның пайда болуының келесідей алғышарттарына
сәйкес бөліп көрсетуге болады:
1. Нарықтың ... ... ... ... ... ... байланысты пайдалылық;
3. Тұтынудың бірыңғай мәдениетінің қалыптасуына байланысты пайдалылық.
Дамыған елдерде франчайзинг тұтынушылардың әр түрлі қызметтерге деген
қажеттіліктерін қанағаттандырудың ... ... ... ... астам уақыт
пайдаланылып келеді, ал қазіргі қазақстандық нарық үшін ол салыстырмалы
түрде жаңа ... ... ... ... ... франчайзингті
қолданудың көпжылдық тәжірибесі оның ... ... ... ... Бұл ... іс ... тексерілген бизнес тұжырымдамаларының
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... атап өткендей франчайзинг кәсіпкерлік қызмет болғандықтан,
онда франчайзингтік қатынастар жүйесі қалыптасады.
1) Франчайзер – франшиза беруші, ... бас ... ... Көп ... франчайзердің рөлін тұтыну нарығында жоғары
мәртебеге ие, атақты сауда маркасы немесе ... бар, ... ... олардың топтарына белгілі бір мерзімге және
белгілі бір ... ... ... ... ... құқығын
беретін ірі фирма (корпорация) атқарады. Әдетте ... ... ... ... ... ... қандай да бір өнімді
өндірудегі қаржылық тәжірибесі мен жеке жүйесі болады.
2) Франчайзи – ... ... ... ... ... ... құқық алушы. Франчайзи франчайзердің сауда
белгісі мен ... ... ... коммерциялық қызметін
жүргізетін тұлға, компания немесе ... ... ... ... – франчайзерден белгілі бір
мерзімге және белгілі бір ... ... ... ... ... жеке ... заңды тұлға болып табылады
3) Франчайзинг компоненттерінің бірі – ...... ... және ... бір ... ... неғұрлым ірі
фирманың қызметтерін ұсынуға немесе оның өнімін ... ... ... құруға берілетін құқық [28, 2
бап].
Франшиза – франчайзинг негізінде белгілі бір экономикалық қызметті
жүзеге асыру үшін өзара ... ... ... ... ... франчайзингтік жүйеде қолдануға арналған іскерлік ... ... ... ... ... ... ... берілетін бәсекелік артықшылықтар жиынтығы болып табылады. Оның
келесідей құрамдас ... ... ... ... ... ... жарна – франчайзердің бизнес-
тұжырымдамасын және ... ... алу үшін ... төлем мөлшері;
– Роялти – франчайзингтік келісімде көрсетілген нақты мерзімде
франчайзидің төлеп отыратын ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
үшін төленетін төлемдер (лицензиялық төлем, роялти);
... ... ... ...... тиімді
жүргізілуін ынталандыратын, франчайзер тарапынан өткізілетін әр
түрлі жарнамалық шараларға франчайзидің ат салысуының ... ... ... ... франчайзер оның
мөлшерін алдын-ала белгілейді.
Франчайзингтік жүйе ... ... ... ... ... және оның ... ... кәсіпорындар желісінен
тұратын ұйымдық құрылымды сипаттайды.
Франчайзинг – бұл серіктестік бизнес, ... ... бірі - өз ... және ... ... ... ... Франчайзер үшін
франчайзинг - өз ісін дамытудың тиімді әдісі. Бұл әдіс ... ... және ... ... ... ... ... үшін франчайзинг - өз бизнесін
ашудың қайталанбас мүмкіндігі, себебі франчайзер франчайзиге дайын нарықтық
тауашаны, ... ... ... бере ... ... ... қамтамасыз
етеді.
Серіктестік қатынастардың ерекше нысаны ретінде франчайзингтің мәні
«Бизнес-бизнеске» В2В және ... В2С ... ... ... ... ... негізінде бизнесті ұйымдастырудың франчайзингтік
жүйесіне қатысушылардың өзара қатынасын сызба түрінде көрсетуге ... ... ... ... ... шарт бойынша
франчайзердің (кешенді лицензиардың) міндеттері (28, 895 бап(:
1) шартта көзделген мерзімдер мен көлемде ... ... және ... ... ... лицензиатқа (франчайзиге) берілген айрықша құқықтарды іске асыру
үшін қажетті ақпаратты ұсыну мен олар ... ... және ... ... (лицензиаттан) алынған құпия коммерциялық ақпаратты
жария етпеу.
Келісіммен қарастырылған қызметті ... ... ... ... ... ... ... шарттағы нұсқауын пайдалануға;
2) өзінің өндірістік аумағына ... ... ... ... ... және құқықтарды дұрыс пайдалануын
бақылауды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... айрықша құқықтардың тұпнұсқада сақтап пайдалануға;
4) лицензиардың (франчайзердің) өндірістік және коммерциялық ақпаратын
жарияламауға;
5) тұтынушыны тауар маркісін ... ... ... ... пайдалануы жөнінде олар үшін айқын тәсілмен хабардар етуге
міндетті.
Франчайзинг идеясы серіктестердің ... ... ... ... ... қайшылықтардың бірлігіне негізделген. Тәуелділік
нақты франчайзер жүйесінің бірлігін анықтап, франчайзер мен оның серіктесі
франчайзи арасындағы ... ... ... ... ... франчайзерге әкімшілікті түрде бағынбайтын заңды тұлға,
«егеменді» кәсіпкер болып ... ... ... ... франчайзидің іс-әрекетін қатаң реттеу
бизнесті жүргізудің жалпы мәдениетін және оның ... ... ... Ол ... ... кәсіпкерлер тәжірибесінде
және нарықта қолдану үшін өте маңызды және анықтамалық негіздеме ... ... ... ... – ол ... ... ... бизнеспен айналысуға шешіле бата алмай жүрген ... ... ... ... ... (7). Яғни бұл ... ... бизнесті және орта тапты дамытушы ... ... ... ... және ірі ... ... байланысы
нәтижесінде франчайзингтік жүйе қатысушыларының арасында ерекше міндеттер
қалыптасады, олар:
Франчайзи қызметкерлерін оқыту ... ... ... ... ... ... көрсету технологиясын, тауарды жөндеу, есептік
операцияларды жүргізу.
Іскерлік франчайзингті ... ... үшін ... тек ... ... ... құжаттары мен ақпаратты беру ... ... ... ... ... ... ... мен франчайзи арасында бірқатар міндетті және талқыланатын
компоненттерден тұратын күрделі компенсация жүйесіне ... ... ... ... ... ... бір ... немесе ағымдық
төлемдер, түсімнен аударымдар, тауарлардың көтерме бағасына ... ... ... өзге ... ... ... Франчайзидің
франчайзерге төлейтін өтем ақының тиімді нысаны сатудан түскен түсімге, не
сату көлеміне ... емес ... ... ... Өйткені бұл: а)
«орындаушы іс әрекетін басқару» үлгісі ... ... ... ... ... және ынталандыру мәселелерін шешуге ықпалын тигізеді. Франчайзиді
оңтайлы ынталандыру ... оның ... ... ... инвестициялау
тәуекелінен жалтаруы шығындарынан артық болуы тиіс. ә) әрбір франчайзидің
сату және түсім көлемдері ... ... ... ... ... кепілі оның тауар маркасының беделі болады.
Франчайзи франчайзердің фирмалық атауын пайдалануда және тұжырымдамасы
негізінде өндіретін тауарлардың ... ... ету ... ... ... ... ... франчайзинг желісін дамыту кестесін
қарастырады, ол субфранчайзинг ... ... ... ... ұлғайтумен байланысты.
Франчайзинг жүйесінің кейбір элементтерінің құпиялылығын сақтау ... да ... ... табылады. Франчайзер ұсынатын ... ... ... жоқ, ол санаткерлік меншік туралы заңнаманың
жетілмегендігіне орай қорғалмаған. Сондықтан франчайзер ... ... ... ... ... жасап, оны келісім-шартта
айқындап, оны бұзған жағдайда жауапкершілікті белгілеу ... ... ... ... ... қояды. Үшінші тұлға үшін бұл франчайзердің өз-өзімен бәсекелестігі -
«ішкі бәсекелестік» сипатында ... ... орай ...... ... ... франчайзингтің артықшылықтары мен кемшіліктері
төмендегі 2-кестеде берілген.
Жүргізілген зерттеулер ... ел ... үшін ... ... ... ... үйлестіру есебінен экономикалық
байланыстарды реттеу, қаржылық және басқарушылық икемділікті жоғарылату,
экономикада қызмет ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандырудағы рөлімен
анықталады. Осымен қатар келесі заңдылықтар да ... ... ... ... ... бар ... ... болған франчайзинг –
тұрақтылық салдары, ал экономикалық қатынастары дамымаған және ...... ... ... ретінде жүреді.
Осылайша шетелдік және отандық ... ... ... ... олар ... ... түрі ... авторлық анықтамамен толықтырылды. Франчайзингтік қатынастар
жүйесінің тізбекті сипаттамасы жасалып, ондағы франчайзер, франчайзи және
тұтынушы сияқты ... осы ... ... мен ... Франчайзингтің Қазақстандағы эволюциясы мен оның дамуының
алғы ... ... ... ... ... ... даму эволюциясы, қолдану салалары, қарым-қатынастар жүйесі
болғандықтан, ... ... оның ... ... ... бірқатар
жіктелу белгілерін саралауды жөн көрдік.
2. Франчайзингтің жіктелу ... ... ... ... ... мен ... халықаралық франчайзингтің нарықта кеңінен таралуына байланысты
күшейе бастады, жалпы франчайзингтің нарықта пайда болу ... ... ол жаңа ... ... ... ... ... қатынастардың қалыптаса бастауымен сипатталады. Мұндай
жағдайлар франчайзерлер әзірленген ... ... ... ... ... аймақтық бөлімшелері қызметін бақылау
процедурасын ұйымдастыру қиындықтарымен ... Көп ... ... ... ... ... ... бұл қиындықтарға тап болады.
Франчайзингтің әртүрлі нысандары бар, оларды таңдау қызметтің қаржылық-
шаруашылық түріне ғана ... ... және оның ... мен
қызметтерінің нарықтағы орнының тұрақтылығы, ... ... ... де ... ... ... нақты бір
нысанының құрылымын анықтайтын элементтеріне оның түрлері және ... [7, қай ... ... жаз].
Франчайзингтің қазіргі түрлері мен әдістерінің байланыс ... ... ... ...... ... қандай да
бір жіктелуінің жоқтығы. Бұл кемшілікті отандық және шетелдік материалдар
да толықтырмайды. Мұндай зерттеулерді ... ... ... ... ... бірі – көптеген сарапшылар франчайзингтің бір
элементін ... ... ... жатқызуы. Сол себепті бірінші
кезектегі міндет - ... ... ... оның әдістеріне
қатысты элементтердің негізгі топтарын бөліп көрсету болып табылады. Мұндай
топтастыру біріншіден, бұл ... ... ... ...... топтары мен тіркелген франчайзинг үлгісі құрамы
арасындағы себеп-салдар байланысына негізделеді.
Франчайзингті жіктеудің бірінші белгісі бас ... ... ету ... ... сәйкес франчайзер франчайзиге қандай түрде
және өндірістің қай кезеңінде тауардың франчайзидің қолына ... ... ... ... бойынша франчайзингтің тауарлық, өндірістік, іскерлік
және қызмет көрсету (сервистік) сияқты ... ... ... дегеніміз – бас компанияның сауда маркасы (сауда
белгісі) атынан тауарларды сату құқығын сатып алу. ... ... ... өз ... тұтынушыға нақты өндірілген
күйінде ... ... ... ... қатар компанияның атауы мен
сауда маркасы нарықта кеңінен таралып, тұтынушылар мен өндірушілерге ... ... ... ... франчайзинг нарықта кең қолданыс таппады.
Әдетте мұндай қатынастар ... үшін ғана ... ... ... ... сауда маркасының жылжуын, өткізу ... ... сол ... тұтынушылармен үздіксіз байланысын қамтамасыз етеді.
Франчайзи франчайзер бақылайтын өткізу жүйесінің бір бөлігі ... ... ... кәсіпорындары үшін көпшілік жағдайда ассортименттік
саясаттың маңызы зор, себебі ас мәзірінде бір ғана ... ... ... ... Франчайзер қоғамдық тамақтандыру ... үшін ... ... ... көрсету және тағы басқа қызметтердің пакетін
ұсынғанда ғана тауарлық франчайзинг тиімді ... Бұл ... ... ... франчайзер имиджіне сәйкестендіріп, ұқсас қызметтер нарығына
танымал болуы мүмкін [6, 112б].
Кейде тауарлық франчайзингті «өнімнің франчайзингі (сауда атауы)» ... ... ... бұл түрі ... ... ... қолданылады және
ол жалпы түрінде франчайзер өндіретін өнімді өткізуге берілетін айрықша
құқықты сипаттайды. Алайда, франшизаны сата ... ... - ... белгіленген аймақта ғана өзінің өнімін өзінің сауда маркасымен
сату құқын береді. Франшизаның иесі берілген ... ... бір ... ... ... ... ерекше өкілі болады. Франчайзи тек
франчайзердің өнімдерін сатуға және өзге бәсекелес тауарларды ... ... ... ... ... ... франчайзингте франчайзи бір
жағынан тауар жайында нақты білімі бар, екінші ... ... ... ... болуы керек.
Тауарлық франчайзингке сүйене отырып, өндіруші-кәсіпорын өз өнімінің
өткізу көлемін ұлғайтады. ... ... ... ... ... және оған ... бір аймақтарды бекіту, ... ... ... ... ... аймақтар арасындағы сату көлемінің
бірқалыпты бөлінуін реттеуге ... ... ... ... ең ... ... әрі бастапқы нысаны
және ол бүгінгі күнге дейін өзектілердің бірі болып ... ... бұл түрі ... мен ... ... үрдісінің әртүрлі
кезеңдерінде ерекшелене отырып, өз буындарын жалғастыруда. (2 - ... ... ... ... ... ... етуі үшін ғимараттың ішкі
безендірілуінде және қызмет көрсету жүйесінде ... ... ... ... ... ... санасында өзінің беделі мен имиджін қалыптастыруы
үшін алдымен ... ... ... ашуы ... ... ... ... тауарлардың бір түрін бір бағытта өткізуге
мамандану немесе кейбір жағдайда – функционалдық ... ... ... тауарларды сату тән болып табылады.
сурет 2. Тауарлық франчайзинг қатынастары
Тауарлық франчайзинг косметика және фирмалық киімді сатуда ... ... ... ... ... ... ... құс»
компаниясы «Сеймар» сауда маркісі, «Maxmara», «Bally», «Dolche & Gabbana»,
«Мехх» сияқты әлемге әйгілі брендтерін сатумен айналысатын «Бутя», ... ... ... ... ... ... қатар, франчайзинг өндірістік салада да
кеңінен таралып, ... ... осы ... тән ... ... Өндірістік франчайзинг – өнімді өндірудің ... ... ... ... технологиясына орама
материалдарымен қоса айрықша құқықтарын беруді білдіреді. Мұндай жағдайда
өнімді ... ... ... мен ... ... ... табылады. (3- сурет І)
Тәжірибе жүзінде шикізат өндірушісіне және дайын өнім өндірушісіне
қатысы жоқ үшінші тұлға ... ... иесі – ... ... ... ІІ, ІІІ). ... ... лицензиялық келісімге ұқсас
жақтары кездеседі, ... тек ... ғана ... ... тек
келісім ғана емес, сонымен қатар ол ... ... ... ұзақ ... ... ... франчайзингтегі қарым-қатынастар тауарлыққа ұқсас түрде
құрылады, бір ғана ерекшелігі – бөлшек және ... ... ... ... немесе дайын өнімді өндіруші келеді.
Өндіріс саласындағы франчайзингтік ... ... ... қажетті әртүрлі сироптар мен концентраттардың ... ... ... ... ... Coca-cola, Pepsi, Royal Crown
сияқты және тағы басқа барлық ірі компаниялары осы қағида негізінде жұмыс
жасайды . ... ... ... ... өндіріс
тұтынушылардан алшақтылығына байланысты тиімсіз болып табылады, сондықтан
франчайзер жергілікті ... ... ... етеді.
Сурет 3. Өндірістік франчайзинг қатынастары
Франчайзингтің осы түрі пайда болғаннан кейін, ол өнімнің белгілі бір
түрінің өндірісін ұйымдастырудың аса ... ... ... ... ... ... себептердің бірі ол өнімді әзірлеудің
патенттелген технологиясын ... ... ... ... ... ... қайталанбас нарықтық жағдайының нәтижесінде, осы ... ... ... ... айналдыру мүмкіндігі болып
саналады.
Өндірістік франчайзинг – бас ... ... ... мен
шикізаттарды пайдалану арқылы тауарларды өндіру мен өткізудің ... ... ... ... франчайзинг тараптардың барлығына қатысты жалпы мақсаттарға
негізделеді, олар:
– еңбек ... және ... ... ... ... ... және ... бағдарламаларды кеңейту;
– өндіріс үнемділігін қамтамасыз ету;
– нарық талаптарына сәйкес өндіріс пен өткізудің икемділігін ... ... ... ... жаңа ... ... ... франчайзинг жүйесі бойынша ... ... ... «Coca-Cola», «Pepsi», тағам өндіруші
«Mars», «Nestle» компаниялары, «Danone», косметика және тұрмыстық химия
өндіруші «Henco», «J&J» ... & Gamble» ... ... ... франчайзинг деген өндірістік және тауарлық франчайзингтің
арасында орналасқан орта (14, 87б(. Мұнда франчайзиге франчайзердің ... ... ... белгілі бір түрімен айналысу құқығы беріледі.
Сервистік франчайзинг ұғымының мағынасы кең, ол тек ... ... ... ... ... оны ... асыру нысанын (франчайзингтік келісім-
шарт жасау), сонымен қатар өзара іскерлік-әрекетті ... ... ішкі және ... ... ... ... тағамдарды
әзірлеу мен клиенттерге ... ... ... ... ... ... ... қамтиды.
Сервистік франчайзингтің негізгі бағыты – тұтынушыларға қызмет
көрсетудің ... ... ... мен ... ... ортақ
саясаттың негізінде тұтынушыға белгілі сауда ... ... ... ... ... ... мөлшердегі және қандай сападағы қызмет
ұсынылатындығы ... ... ... ... ... іздеу және қанағаттандыру уақытын үнемдейді, ал ... ... ... оң ... әсер ... ... ... ықтималдығын жоғарылатады. Дәл осы көрсетілген жағдайлар сервистік
франчайзингтің кеңінен таралуына және ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық үлгісінің
қалыптасуының теориялық аспекттеріне байланысты ... ... мен ... ... ... ... ... дәлірек айтқанда, қолдану аяларын кеңейтуден франчайзингті
тарату құралдарын кеңейтуге өтуіне байланысты, бизнестің аталған ... ... ... ... Олар бір жағынан ... ... ... жағынан франчайзингтік желіні дамытудың белгілі әдістерін
қамтиды .
Әлемдегі әйгілі «MC. Donald,s» компаниясы сервистік ... ... ... ... ... жүзінің түпкір-түпкіріне
таратты. Қазақстандағы сервистік ... ... ... ... ... «Хаятт Ридженси Алматы» компаниялары жұмыс істейді.
Іскерлік франчайзинг (бизнес формат франчайзингі) – шағын ... үшін бас ... аты мен ... ету ... ... сатып
алу. Іскерлік франчайзинг франчайзингтік қатынастардың ... ең ... ... ... ... ... ол ірі ... пен технологиядан бастап ұйымдық сызбалар мен есеп беру әдістеріне
дейінгі өндірістік- шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... франчайзердің жалпы
корпоративтік жүйесінің бөлігіне ... ... ... ... ... дайын өнім өндірушісі, бөлшек және көтерме саудагер,
қызмет ... ... ... ... ... ... белгіленген
келісімге сәйкес франчайзиге берілетін айрықша құқықтардың иесі ғана болуы
мүмкін. Дегенмен, жүйеде ... ... ... ... бір ... бірегей стильде және жүйе ішіндегі мүдделерді сақтай отырып жұмыс
істеуі тиіс. Франчайзингтің бизнес формат жүйесі ... сала ... ... ... масштабында кеңейтуге ғана емес, сонымен қатар осы ... ... ... енгізуге мүмкіндік береді. Нарықтың бір
саласында франчайзингтің бизнес формат жүйесін қолданатын ... ... ... ... ... үшін ... немесе бизнес формат франчайзингі – франчайзи мен франчайзер
арасындағы ынтымақтастықтардың барлық ... ... ... Өз ісін
бастаушы кәсіпкерге қажетті жаңа кәсіпорын үшін орын таңдау, жөндеу-
құрылыстық ... және ... ... ... ... ... ... өнімді өткізу мен ... ... ... мен оның ... ... ... ... және
несиелер сияқты ұйымдастырушылық жұмыстардың барлығын франчайзер ұсынады.
Бүгінгі таңда әлемдегі франчайзингтік желілердің көбі ... ... оң және ... ... ... осы іскерлік франчайзинг
қағидалары негізінде қызмет етеді. Қазақстандық ... ... ... ретінде
«Пятерочка» («7`Я») бөлшек сауда дүкендерінің желісін қарастыруға болады
Алайда, франчайзинг концепциялары эволюциясының даму ... ... ... осы ... ... ... бағыты франчайзингті
пайдаланудың жаңа салаларын анықтауға, франчайзингтің қарастырылып отырған
салаларының ерекшеліктерін көрсететін жаңа ... ... ... ... ... ... бері зерттеу үрдісінің бағыты
франчайзингтік кәсіпорындар желісін кеңейтудің мүмкін ... ... ... ... Яғни ... ... үлгісінің даму
жолдарының сапалық мәніне ауысу жүзеге асырылды.
Іскерлік франчайзингті қолданатын қазіргі франчайзингтік ... және ... ... өзара тығыз байланысы
байқалады, ол ... есеп ... ... ... мәртебесін беруімен сипатталады.
Франчайзингті жіктеудің екінші белгісі бойынша франчайзингтің ... мен ... ... ... ... ... франшизаны сатып алушыға қандай жеңілдіктер ұсынылатындығына
байланысты. ... ... мен ... ... қарым-қатынасына
байланысты франчайзингтің келесідей түрлері :
Франчайзингтің классикалық үлгісі (моделі) – франчайзи франчайзермен ... ... ... жабдықтауға тікелей келісім шарт бекітеді, өз
кезегінде франчайзи франчайзерге франшиза және ұсынылатын ... ... ... және ... ... (роялти) жүзеге асыруды
міндеттенеді.
Франшизаны сатып алушы кәсіпкер франчайзердің қолдауына сүйене отырып,
жаңа кәсіпорын ашып, өз ... ... ... бұл ... ... ... барынша аз шығындардың негізінде жедел дамудың қосымша
мүмкіндіктерімен қамтамасыз ету бағытына қарай өзгерді.
Жоғарыда аталған үлгіден ... ... ... ... ... ... ... әдістер жиі ... ... және ... ... ...... аралық буын болып табылатын бас франчайзи
франчайзердің аймақтағы ресми өкілі ... ... ... ... ... ... жарнаны (франшиза үшін) және басқада ... ... ... ... ... Аймақтық франчайзингті
таңдай отырып, франчайзер өз қызметінде қандай да бір географиялық ауданды
(ол аудан, ... ... ... елді ... ... мүмкін) қамту мәселесін
шешеді. Жедел дамуы үшін ... ... мен ... ... ол бас ... ... ... Өз кезегінде бас
франчайзи өзінің географиялық ауданындағы жаңа франчайзилерді ... ... ... әдетте, франчайзер ұсынатын бастапқы оқыту және тағы
басқа қызметтермен қамтамасыз етеді. Бас ... ... ... ... ... ... Ол франчайзинг беретін барлық игіліктерді
пайдаланады және ол үшін лицензиялық ... ... ал ... ... арналған жарналарды төлейді. ... ... ... үшін ... ... ... ... ретінде бас
франчайзи болашақта франчайзерден осы жүйеге жұмылдырған франчайзилердің
жалпы өткізу көлеміндегі үлесіне ... ... ... ... ... бұл әдіс ... ... үшін пайдалы, себебі бас франчайзи –
ынтымақтастықтың қолдауын кез-келген уақытта таба ... ... ... ол франчайзер үшін де пайдалы болып табылады.
Аймақтық франчайзингтің халықаралық деңгейдегі түрі мастер франшиза деп
аталады. ... - ... ... халықаралық франчайзер белгілі бір
мемлекетте жүйені дамытудың айрықша ... бір ... ... ... түрі мастер франчайзи иесі деп аталады. ... ... бір ... ... ... ... ... белгілі
бір сервистік төлемге (роялтиге) франшизаны ұсынады және сатады. Бұл
франшизаға нақты ... бар ... жиі ... Мұндай жағдайда
франчайзер өз бизнесін ... ... көп ... ... ... ... жүйесін осы мемлекет аймағында табысқа жеткізу мүмкіндігі бар
жергілікті нарықта қызметі ... ... ... ... табу.
Франчайзингтік қатынастарды кеңейтудің балама ... ... ... ... ... ... ... атты жаңа
әдістеме даярланды.
Субфранчайзинг – мұнда аралық буын субфранчайзер. Ол бас франчайзи
сияқты аймақтық нарықты ... ... ... ... ... жүзеге асырады (7). Айырмашылығы франчайзилер ұзақ мерзімді
негізде субфранчайзермен ... ... ... ... субфранчайзерге
роялти мен жарнамалық жарналарды төлейді, олардың бір бөлігі ... ал ... жүйе ... және ... табысына аударылады.
Осылайша субфранчайзер өз территориясындағы франчайзерге ... оның ұзақ ... ... ... болады. Субфранчайзердің
басқармашылық және маркетингтік қабілеттерінің шектелмеген құралдарының
болуы, ... де өз ... ... ... ... қатынастарды мұқият таңдау керек, себебі ол франчайзер
мен субфранчайзердің іскерлік және өмірлік ... ... ... ... ... ... ... қатарлас, желіні дамытудың тағы бір
әдісі дамытушы франчайзинг бөлініп шықты. Бас ... ... ... құқығын берген тұлға немесе инвесторлар тобы дамытушы франчайзингте
делдалдардың ролін атқарады. ... ... ... міндеттер
орындалуы үшін франчайзилерді тарту, ... ... ... ... бір ... ... және сервистік орындардың
белгіленген санын ашуы мүмкін.
Эксклюзивті территорияны дамыту құқығына ие ... ... ... ... отырып, келісілген уақыт аралығында сауда орындарның белгілі
бір мөлшерін ... ... ... Ашылған сауда орындары франчайзилері
франчайзерге роялти мен жарнамалық жарналар төлейді. Эксклюзивті құқыққа ие
тұлғаның бұл ... ... ... оның ... өзі ... ... рентабелділік көрсеткішінде болады.
Кәсіпкер франшизаны сатып алып, франчайзердің көмегімен кәсіпорын ашып,
өз ... ... ... ... ... ... ... бірі – конверсиялық франчайзингті пайдалану
үрдісі басқаша көрінеді.
Конверсиялық франчайзинг – нарықтағы ... ... ... кәсіпорын,
франчайзинг келісімі бойынша жұмыс атқаратын бір ... ... ... ... ... ... кеңейту нысаны болып табылады [11, 58 б].
Франчайзингтің бұл нысанында келесідей екі жақты үрдіс байқалады. Бір
жағынан, тәуелсіз кәсіпкерлер ... ... ... бас ... франчайзер компанияның бақылауына өтеді,
екіншіден, франчайзерлер франчайзингтік желіге дербес ... ... ... ... ұмтылады. Конверсиялық франчайзингтің екі тарап үшін
тартымдылығы ... ... ... ... кәсіпкер
конверсиялық франчайзинг әйгілі сауда маркісін, қалыптасқан ... ... ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулерге
көшу арқылы маркетингтің бірқатар проблемаларын шешу мүмкіндіктерін береді.
Бұл ретте қаржылық міндеттемелер роялти ... ... ... өсуі
керек еді, бірақ іс жүзінде бюджеттің шығындық бөлігі ... ... ... ... алу мен ... ... шығындардың үлес
салмағын төмендету есебінен азая түседі.
Франчайзер - ... бір ... ... ... білетін және
кәсіпкерлік қызметте тәжірибесі бар ... ... ... ... франчайзингтік желісін кеңейте түссе, екінші жағынан, қауіпті
бәсекелестерінен арылады.
Франчайзингтің келесі нысаны - ... ... ... ... ... ... ... кездеседі, бірақ франчайзи
ретінде бизнесі дамыған кәсіпкер болады. Кәсіпкердің ... ... ... ... және нақты стратегиялардың, ... ... ... ... жалпы ұлттық нарыққа шығып, өзінің бәсеке
қабілеттілігін жоғарылату болып табылады.
Франчайзингтің ... ... жаңа ... ... ... ... ... франчайзингтік үлгісін ұйымдастырудың бұл
нысанында франчайзер жеке кәсіпорынды емес, жалдамалы менеджерлерді ... ... ... ... ... Корпоративтік
франчайзингте ірі корпорацияның басқаруына франчайзингтің әртүрлі
нысандары ... ... ... даму ... күшеюі мен
тенденцияларының ... ... ... капиталы мен іскерлік
тәжірибесі мол франчайзидің корпоративтік франчайзинг негізінде франшиздік
желіні ... ... ... бар. Бұл ... ... жүйені басқаруға
белсенді араласусыз жүзеге асырылмайды, тіпті кейде франчайзер ... ... ... ... (қақтығысына) әкелуі мүмкін.
Франчайзингтің және оның түрлері мен әдістерінің, байланыс нысандарының
қалыптасуы мен дамуының ... ... ... ... ... шағын және ірі бизнес ... ... ... ... пен ... ... атап өткендей, франчайзи шағын бизнес субьектісі болып
табылады және экономикалық ... ... ... ... ... ... да ... сияқты белгісіздік пен тәуекелдік
факторларының әсеріне ұшырайды, дегенмен нарық конъюнктурасының өзгерісіне
тез ... ... бір ... ... еншілес және
корпоративтік) таңдау белгіленген нарықтың ... да бір ... ... ... ... облыс, аймақ), макродеңгей (ғаламдық
нарық – ел аралық), мезодеңгей (ұлттық нарық) таңдауға байланысты ... ... ... ... ... ... ... франчайзинг, субфранчайзинг және дамытушы франчайзинг)
таңдау белгіленген нарықтың сәйкес деңгейіндегі экономикалық ... ... ... ... ... өсу қарқынымен
анықталады.
Тамақтандыру кәсіпорындарында бизнесті ұйымдастырудың ... ... ... ... енгізу франчайзингтік ... ... ... ... мүмкіндік береді. Тағы бір
қызықты көрсеткіштердің бірі ретінде жасалған келісімнің ... ... ... құрамы, көлемі, түрі мен формаларында қолданылатын
есептеу әдістемесіне сәйкестігін анықтауды атап ... ... ... ... ... жүйе ... субъектілері арқылы ұсынатын тауарлардың (жұмыстар, қызметтер)
сипаттамалары мен ... ... ... ... ... көлемі бойынша франчайзингті жіктеудің келесі критерилер
ін бөліп көрсетіледі:
- бір реттік (немесе «таза») франчайзинг – франчайзингтік жүйе ... жеке ... ... және жеке ... ... тауарлық франчайзинг шегінде персоналды оқытпай-
ақ, өнімді сату үшін франчайзидің дүкеніне беру);
- ... ...... жүйе ... франчайзинг
объектілерінің белгілі бір жиынтығы ұсынылады және маманданған ... ... ... франчайзинг шеңберінде арнайы құрал
жабдықтарды және оның негізгі компоненттерін беру және ... ... ... оқыту);
- кешенді (немесе толық) франчайзинг – франчайзингтік жүйе ... ... ... беріледі. Мысалы, іскерлік франчайзингтегі
құқықтарды беру.
Бизнесті ұйымдастырудың ... ... ... ... ... берілген франчайзингтік жүйе нарығының саласын
(сферасын) сипаттайтын критериді ... Бұл ... ... өзінің
шаруашылық қызметін жүзеге асыратын нарықтың ... ... ... ... ... ... ... Жіктеуде
франчайзингтік желінің дамуының келесідей деңгейлері ұсынылады:
- ... ... өз ... бір ... ... ... компаниялар кіреді;
- аймақаралық франчайзинг, өз қызметін ... ... ... асыратын компаниялар кіреді;
- ұлттық франчайзинг, франчайзингтік желісі ... да бір ... ... бөлігін қамтитын компаниялар жатады;
- халықаралық франчайзинг. Бұл топқа франшизасы бірнеше елдің нарығында
қызмет ететін компаниялар жатады .(7)
Жіктеудің ... ... ... ... ... ... (4, 5-суреттер). Бұл критерге байланысты франчайзингтік жүйе
келесі объектілер мен субъектілерді қамтиды.
Сурет 4. Франчайзингтің субъектілері
Франчайзингтік қатынастардың ... мен ... ... ... жүйедегі байланыстардың күрделілігі критерилері
туындайды. ... ... екі ... топты бөліп көрсетуге ... ... ... тобы және ... ... жүйелер
тобы (9 сурет).
Сурет 5. Франчайзингтің объектілері
Жіктеудің келесі критериі франчайзингтің атқаратын өндірістік, өткізу,
экономикалық, ... ... ... Осы ... ... ... ... шаруашылық сипатына қарамастан кез келген
франчайзингтік жүйенің дәрежесіне сәйкес келеді. Сонымен қатар жіктеудің
келесі ... - ... түрі ... ... ... ... ... тура немесе жанама түрде көптеген
факторларға әсер етеді. Бұл факторлардың ішінде франчайзингті ... ... ... ... компаниялардың даму нысандары,
әдістері мен түрлері де бар.
Шаруашылық жүргізудің франчайзингтік механизмі шаруашылық қызметіне
байланысты ... ... ... ... ... ... бар:
1. Көңіл көтеру, саяхат, спорт (би студиялары, денсаулық клубтары,
бассейндер, мұз айдындары, ... ... мен ... ... ... ... (салауатты тамақтандыру, косметика, қарттар үйі
және т.б. ).
3. Құрылыс қызметтері (ғимараттарды жөндеу, дренажды жүйелерді тазалау,
кафель және ... ... ... ... ... ... ... Оқу орталықтары (шет тілдерін үйрету мектептері, бухгалтерлік есеп,
іскерлік қағаздарын жүргізу мектептері т.б).
5. ... ... ... ... ... химия, жануарларға
арналған тауарлар, той салондары және ... ... ... ... наубайхана, фаст фуд, дәмхана,
кәуәпхана, кофехана, пиццериялар, ... сату ... және ... ... кәсіпорындар (автомашиналарды сату және жалға беру,
автодиагностика, автожуу, ... ... ... ... ... ... қызметтер және т.б.);
8. Үйге арналған қызметтер (үй жинау, үйді санитарлық өңдеу, үй
шаруашылығын ... ... ... ... ... ... Тұрмыстық қызмет көрсету (кір жуу, химиялық тазалау, сән салондары,
шаштараз, фотосуреттерді шығару, тұрмыстық техниканы жөндеу жұмыстары ... ... ... ... ( бухгалтерлік есеп, баспа жұмыстары,
тираждау, баспа қызметі, пошталық ... ... ... ... ... ... кеңселерді және өнеркәсіптік
кәсіпорындарды жинастыру) [4, 140 б.].
Франчайзингті пайдалану салаларынан ... ... ірі ... ашық ... ... ... және ... құрамындағы дилерлік желі ретінде ... ... ... ... өзгерістеріне жедел бейімделу қабілеті –
икемділігі бар ... ... ... ... ірі ... ... бизнес
сияқты қызмет ететін франчайзингтің ерекше қасиеті айқындалады. Мәні
бойынша франчайзинг – бұл ... ... ... ... ... ... ... атқаратындығын атап өттік, олардың
ішінде қаржылық қызмет шегінде франчайзиді бизнесті ... ... ... ... оған ... мерзімдік несие беру, сонымен қатар
франчайзингтік қатынастардың субъектілері ... ақша ... ... ... ... ... ... бизнесті ұйымдастырудың
франчайзингтік үлгісін енгізу, франчайзингтік ... ... ... ... қозғалысы туралы шешім қабылдаумен тікелей
байланысты болады. Бұдан төлемдердің өздерін, ... ... ... мен әдістерін жіктеу туралы сұрақ туындайды.
Егер франчайзинг жүйесіндегі ... ... ... ... болса, онда компанияға тиесілі тәуекелдік деңгейін анықтауға болады.
Қоғамдық тамақтандыру ... ... ... бұл ... ... ... әзірлеу және түзету үшін қолданады.
Франчайзингтік төлемдер франчайзингтік жүйенің ажырамас бөлігі болып
табылады, олардың орны мен рөлі ... жүйе ... ... ... ... ... яғни ... көрсетіледі.
Франчайзингтік келісімде франчайзингтік төлемдерді төлеу тәртіптері мен
процедураларынан басқа, франчайзингтік ынтымақтастықтың ... ... ... ... болады.
Франчайзингтің қазіргі түрлері мен әдістерінің байланыс нысандарын
зерттеуді қорытындылай келе, франчайзингтің ... ... ... өсу ... ... ... ... байланысты болатындығын
атап өту керек.
Ал экономикалық субъектілердің жиынтығы құрылымданбаған, олардың ... ... ... ... жеткілікті деңгейде
реттелмеген, франчайзингтік желінің ... ... ... ... төмендігіне байланысты артта қалып ... ... ... ... ... ... үшін ... жұмсауына тура келеді, ал бұл өз кезегінде таңдалған ... ... ... әсер етеді.
Франчайзингтің ары қарай даму сипаты бір ... оның ... ... ... ... қызмет ету құрылымдары ішіндегі
франчайзингтік қарым қатынастардың сапалық күрделенуіне, ал ... ... ... ... ... ... ... белгілеп,
франчайзингтің нысандарын және әдістерін франчайзингтік желіні кеңейту
стратегиясын таңдаудың бірыңғай ... ... ... ... ... ФРАНЧАЙЗИНГТЫҢ БІЛІМДІК-ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Франчайзингтың құқықтық реттелуі
Франчайзинг одағы – бұл өзінің ... ... ... ... ... ... қолдануда мүдделі тұлғалар,серiктестiктер
және ұйымдарды бiрiктiретiн қоғамдық қозғалыс. Ең ... ... бұл ... франчайзерлер және Қазақстан республикасында
дамытуға мүдделі халықаралық ... ... ... ... – бұл ... ... ... қызығушылық
танытатын және бұл сегментке арнайы және «В2В» қызметтерін көрсететін
тұлғалар мен ... да ... ... ... ... ... ... инвесторлар; кәсiпкерлер;
франчайзинг делдалдары; «B2B» қызметтерiн ... ... ... ... сауда мен кәсіпкерлікті қолдайтын
мекемелер; ... ... мен ... ... ... ... жұмыс берушілер; мамандар).
Одақ қатысушыларының тiркеуiн қамтамасыз ететін ұйым франчайзинг
агенттігі ... ... ... одақтың қатысушыларына кеңестік-
мәліметтік және жарнамалық сипаттағы қызметтер ... ... ... ... ... жағдай жасау мен ... ... ... ... ... ... ... оңтайландыру
бойынша ұсыныстар енгізеді. Бұл қатысушылар Қазақстан республикасында және
шетел нарығында ... ... ... орнатудың негізгі түйіні
болып табылады және осылайша іскер қоғам ... өз ... ... шетелге шығаруға мүмкіндігі бар елдер өндіріс құралдары
өз қолдарында жұмылдырылғандықтан экономикалық дамуда ... ... ... ... ... ... ... қалушы рөлге ие болады.
Экономика жағынан ... ... ... қатысты қолданушылар иеленетін
құқықтық мүмкіндіктерді өзі анықтайтын болады.
Мүлікті ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік лицензия келісімшарты деп сәйкесінше ҚР азаматтық
құқығының жаңа келісімшарт институтын атауға ... ... ... құқықтық
жүйелердегі істердің жай-күйін ... ... онда ... сартап келісімшарттар түріне жатқызу керек.
Жаңа технологиялар мен өз интеллектуалды меншігін тиімді қолдану
негізінде экономиканың ... ... ... ... да болмасын алғышарттары
бар кез-келген мемлекет үшін маңызды болып табылады. Сонымен бірге қазіргі
еңбек бөлінісі технологиялар іс ... ... ... өз ... ... ... мен ... қорлар жиынтығында) ескертеді.
Экономикалық бірігу, ғылыми-техникалық әріптестікті жүзеге ... ... ... ... ... ... болдырмау үшін, өзі үшін
маңызды деп саналатын салаларда күш ... үшін ... ... ... алады. Бұдан басқа, франчайзинг бір-бірімен ... ... ... ... ... ... арасындағы
керексіз бәсекелестіктен құтылуға мүмкіндік береді.
Мемлекет тұрақты ... ... қол ... франчайзингті
тек елдің кәсіпкерлерімен (сонымен қоса мемлекет кәсіпкерлігінің
субъектілерімен) және ... ... жеке ... субъектілерімен құрылатын
қатынастар деп қарастыру керек. Яғни ... ... ... жеке ... ... бар келісімшарттардың дара салмағы
үлкен, ал, ... ... ... ... ... ... ... бойынша мемлекеттің халықаралық-құқықтық
міндеттемелерін жүзеге асыруды мақсат тұтады.
Франчайзинг ерекше құқықтарды интелектуалды ... ... ... ... түрі ... ... айта ... жөн, ол
ғылымдылықтың үлкен дәрежесіне ие ... беру ... ... ... Ол сонымен қатар халыққа өзге қызмет көрсету мен бөлшек сауда
саласында да ... ... ... ... да франчайзинг кең
қолданыс табатынына шетел тәжірибесі куә.
Қазақстан ғылымның дамуына көп көңіл бөледі. Республикада ғылым ... ... ... ... ... ... ... құраушы
ретінде «күзет, интеллектуалды меншік объектілеріне құқықты ... ... ... ... ... ғылыми, ғылыми техникалық және техникалық
мәліметтер) оларды игеру мен ... ... ... ... ... ... ... лицензия келісімшартымен реттеле алады,
және соған қатысты инновациялық қызметті қолдайтын шаралар жиынтығы жүзеге
асырылуы тиіс.
ҚР-дағы франчайзинг дамуының ... ... ... қатарына
сүйене отырып айту керек. Біріншіден, франчайзингті құқықтық факторлар
мәтінінде бағалау керек. Оларға, өз ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асуын жатқызу керек. Франчайзингтің қандай да ... да ... ... бар ... ... ... экономикалық тұрғыдан да баға беру
керек. Басқа да экономикалық қатынастар сияқты франчайзинг те құн ... ... ... ... ... ... өзгеруі, беру, бағалау қолданбалы экономика ... ... ... ... байланыста қаражаттар қозғалысы болады, әр
түрлі қаржы құралдары жұмыс істейді. Франчайзингке ... ... да ... франчайзингтің құқықтық және экономикалық
құраушылары нақты құбылыс ретінде сипаттайды. ... ... ... үнемі өсетін отандық құқықтық ... ... ... табиғи, техникалық, әлеуметтік, экономикалық мәндердің
пайда болуы құқық жағдайының өзгеруіне алып ... ... ... ... ... ... ... әсер етуі керек.
Ең алдымен интелектуалды меншік объектілерінің қолданылуын
және жасалуын белгілейтін ... ... ... ... ... ... ... лицензиялық келісімшарттар мүлікпен
үйлестіруді орташаландыратын ... ... ... ... иеленген жоқ. 1998жылы 31желтоқсандағы ҚР ... ... ... ... ... мен дамытудың Мемлекеттік
бағдарламасын бекітті. 2.4.1.тарауларда франчайзинг толық ... ... ... ... ... құрылым ретінде ескеріледі. ҚР Азаматтық
кодексі (Ерекше бөлім) 1999жылы 1шілдеде бірақ қабылданғандықтан, ... ... ... ... ... ... жағдайын есепке
алмаған. Сөзбе-сөз дәйексөз береміз: «сату-сатып алу, ... ... ... ... және сонымен қатар шағын мен ірі шаруашылық
субъектілері арасында келісімшарттар қатынастарының бір түрі ... ... ... ... ... Қазақстанда таралмаған».
Аталған мәтінді аяқталған деп айту қиын. Бірден сұрақтар қатары пайда
болады. ... неге ... алу және ... келісімшарттар
қатынастарының түрі болып табылмайды? Екіншіден, неліктен франчайзинг шағын
және ірі шаруашылық ... ... ... қатынастарының
түрі болып табылады? «Шаруашылық субъектіліері» деген сөз тіркесі ... ... ... ... ... ... айтылады ғой. Үшіншіден, бұл
келісімшарттың сол уақыт ... іс ... ... ... ... ... бағасы неге негізделген? Маңызды күмәндар тікелей
франчайзинг шеңберінде өкілдік қатынастарын тудырады. Төртіншіден, егер
құқықтық база ... ... ... ... таралады?(заңмен тыйым
салынбаған) Бесіншіден, тек айғақтар ғана айтатын бұл қандай бағдарлама?
Бұдан әрі бұл констатация ... ... ... ... ... ... атап ... «Франчайзингтің Қазақстанда тез
таралуына көмектесу үшін ... ... және ... құру керек. Олардың жасалуы бойынша тиісті шаралар ... ... ... ... ... франчайзингке қатысты
жеткіліксіз зерттелген, сайып келгенде оның дамуы қажетті деп танылады».
Азаматтық кодекстің ... ... ... етілуін көп мәселелерін шеше алмады. 2002жылы 3 шілдеде
Инновациялық ... ... ҚР Заңы ... Интеллектуалды меншіктің
дамуы мен басқарылуы ... ... пәні ... қосымша мәлім
етіледі. Заңмен белгіленген шаралар мемлекеттік ... ... ... қолданыс таба бастады.
Құқықтық реттеудің жеткіліксіз салдарынан 2002жылдың
24маусымында Кешенді ... ... ... ҚР Заңы ... ... ... франчайзингтік қатынастардың мемлекеттік
қолдауының қағидалары анықталған. Тауар ... ... ... ... ... құқықтың дәстүрлі объектілерін ... ... ... үйлестіру қажеттілігі заң шығарушылық
болып танылатынын атап өткен жөн. ... ... таза ішкі ... ... ... арқылы жүзеге асатын ... ... болу ... ... бұл әсер ... ... жететін болу керек. Кешенді кәсіпкерлік лицензиясы туралы ҚР
Заңының 4-бабында мемлекеттік құрылымдардың және ... ... ... қатынастардың субъектілерінің кәсіпкерлік
қызметіне рұқсатсыз араласуына жол ... ... ... ... ... жеке құқықтық табиғатқа ие болуымен байланысты.
ҚР Азаматтық кодексінің 896-бабының 1-тармағында және ... ... ... ҚР ... ... 1-тармағында
франчайзинг келісімшартын келесідей анықтайды: ... ... ... бойынша бір тарап (кешенді ... ... ... ... сый ... ... ... кешенін, соның
ішінде лицензиардың фирмалық атауын қолдануға құқық, ... ... ... қолдану үшін келісімшартпен белгіленген ерекше
құқықтың басқа да объектілерін (тауар ... ... ... ... ... беруге міндеттенеді».
Кешенді кәсіпкерлік лицензиясы туралы заңның ... ... ... қолдауының шаралары анықталған.
Олардың қатарында ... «2) ... ... ... ... ... нормативті-құқықтық актілерді өңдеу және жетілдіру».
Аталған заңның қабылданғанынан бері ... ... ... ... мағыналы нормативтік акт қабылданбағанын атап кеткен жөн.
Франчайзингті реттеудің ... ... бар ... ... заң ... да арнайы заңдар қатарында кездесетін
қателерден құтылмады. Өте жиі кездесетін қате – ҚР ... ... ... ... ретінде франчайзинг ... өзін ... ... ... ... техникасын
қайталануларды болдырмау және кодекс нормалары мен жеке заңдар арасындағы
өзара байланысты ... ету үшін ... ... болады.
Заңда негізгі ұғымдарды анықтау кезінде сыйымды және жеткілікті
дәрежеде құқықтық мәннің негізгі аспектілерін ашатын ұғымдық ... ... ... ... көптеген жағдайлардағыдай бұл да болмады.
«Кешенді ... ... ... ... ... ... «франчайзингтік қатынастар – ... ... ... ... ... өз арасында құқықтар мен
міндеттемелермен байланысты сол міндеттемеге ... ... ... ... ... ... Біріншіден, құқықпен
реттелген қатынастар бұл қоғамдық ... ... ... ... Екіншіден, өз табиғаты бойынша франчайзинг – бұл азаматтық-
құқықтық ... ... ... ... деп ... нормаларымен реттелген қатынастарды атап өткен дұрыс. Олардың
мүшелерінің қызметіне ешкімнің ... ... жоқ. ... ... саясаттың объектісі болып табылады және мемлекет оған ... ... ... нормалар тек жария құқық саласына ғана жата ... ... ... да ... ... ол ... франчайзингтік
қызметті іске асыратын субъектілермен қатынастарын реттейді. Сонымен қатар
франчайзингтің өзіне әсері жанама болады.
Іс ... ... ... ... және оған ... ... ретінде қарау кеңейді. Мысалы, 2003-2004жылғы ... ... ... ... ... сол ... ... әр түрлі қырын қамтитын жариялаулар пайда болды. Бұл
жариялаулар ... ... ие ... да, ... ... ... ... қарастыруымен байланысты. ... ... осы ... ... қатарын айқындауға мүмкіндік
береді.
Ең алдымен қазіргі шарттарда биржалар рөлі өзгеру керек. Қазір
Қазақстанда интелектуалдық меншікпен сауда жасайтын ... жоқ, ... ... ... ... ... ... өз
үлесін қоспайды. Интелектуалды меншіктің бағасы сонымен ... ... ... ... маңызды мәселелерінің бірі болып табылады.
Биржалар қызметінің құқықтық негіздерін құру, ... ... ... ... ... ... ... капиталына негізделген
серіктестіктер жұмыс істейді. Шетел серіктестіктері өз қызметтерін ұсына
отырып ... ... ... мүмкіндіктерді қолданады.
Осыған байланысты франчайзингті ақпараттық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар халықаралық жеке құқықтық
болып қана қалыптаспайды. Негізінен республикада ... беру ... ... ... ... ... ... құрылымын құрастыру керек. Франчайзинг объектілері туралы
ақпарат берудің ерекшеліктері барлық мәліметтер жиынтығын өздеріне қызықты
салада франчайзингтік ... ... үшін ... ... ... керек. Яғни, потенциалдық кешенді лицензиаттың лицензиялық кешені сол
франчайзингтің объектісі болады, оның құқық иеленушісі ... ... да ... ... т.б. білу ... Бұл ... ... мазмұны бойынша талаптар айқын орнатылу керек, сонымен қоса
берілетін мәліметтің сапасына да қарайды.
Франчайзингті қаржыландырумен ... ... ... ... жеке ... ... етеді. Бұл жерде лизингтік қатынастары
бар кейбір ұқсастықты ... ... ... ... ... қатынастардың қатысушыларының ... мен ... ... ... ... қоса ... ... беретін
басқа мүлік болмаса, келісімшарт орындалуын қамтамасыз ету реті шешілмеген
құқықтық мәселе болып қала ... ... ... ... сұрағынан
басқа мұндай кепілдік затына төлету айналымы кезінде тысқары ... ... ... ... қатынастардң қатысушыларының ... ... мен ... ... ... ... ... өзімен кешенді мүліктік құқықтарды заңмен
бекіту, жұмыс істейтін немесе іске ... ... ... ... жатыр.
Мысалы, азаматтық құқық объектілері ... ... ... бірі болып табылатын, құрамында дәстүрлі заттар
бар (заттай активтер) мүліктік кешен кәсіпорын бола ... ... ... ... – бұл іс ... емес мүліктік объектілерден ... ... ... ... берілетін объектінің басқа да артықшылықтары ... ... осы ... ... тән және оның ... табиғатының
ерекшеліктеріне сай сипаттамалар анықтауға қажеттіліктер тудырады.
Егер бұрын заңның бірінші кезектегі мақсаттары болып құқықтық
қорғау объектісі ... ... ... ... ... ... бөлігі ретінде ... ... ... ... ... ... да бөліктерімен интеллектуады меншік
туралы нормалардың ішкіқұрылымдық байланыстарының түсінігі табылса, қазір
азаматтық-құқықтық келісімшарттар пәні ... ... ... ... сұрақ өте маңызды болып табылады.
Франчайзингтің дамуы мағыналы алғышарттармен және ең алдымен
тауар айналымы мүшелерінің жеке ... ... ... құқық
тұрғысынан бұл сәтке көңіл аударудың қажеті жоқ болып көрінеді, алайда ... ... ... ... алусыз қандай да болмасын ... ... ... болады. Азаматтық құқық шеңберіндегі кез-
келген білімді солармен реттелетін құқықтық қатынастар қандай да бір ... ... ... анық. Келісімшарттық институт ретінде
франчайзинг интеллектуалды ... ... ... ... ... жеке ... нақты жиынның жинақталуымен
ескеріледі.
Осыған байланысты франчайзинг ең ... ... ... сол ... ... ... ал кейбір жағдайларда
интеллектуалды меншік объектілері ... ... ... ... да көрсетеді. Франчайзинг қатынастарының тиісті
реттелуі тікелей интеллектуалды меншік объектілерін ... және ... ... бар ... ... мен ... сақтауды
қамтамасыз ету керек.
Жеткілікті талқыланған болып кешенді лицензиаттың ... ... ... кешенді құраушы табылады. Коммерциялық
тәжірибені азаматтық құқықтар объектісі ретінде сұрыптау қиын. Франчайзинг
келісімшарты ... ... ... кешенінің берілуін
орталандырады. Егер коммерциялық тәжірибе анықталмаған мәлімет ... онда ... ... ... ... ретінде анықтау
қиынға соғады. Белгілі бөліктегі коммерциялық ... ... ... ... болып келеді. Кәсіпкерлік жүргізудің
әдісі, қызмет ... ... ... ... бола тұрып, нақты
жеткіліксіз ... ... ... Мұндай объектілердің берілуі
лицензиялық ... ... ... ... ... ... Лицензиар
коммерциялық тәжірибені үйрете отырып едәуір мөлшерде өзінің ... ... ... ... бұл ... ... ... массаның
қоғамында ой-ақыл меншiгiнiң объекттерiнiң заңға сүйенген тәртiбiнiң
бекiтуi, жинақталуымен жеке ... ... ... ... ... ... байланысты ең алдымен франчайзинг ... ... ... ... институт басқа мағынада және ой-ақыл
меншiгiнiң объекттерiнiң ... ... ... ... ... ... қатынастарының тиiстi реттелуi орындалуын қамтамасыз
етуi керек, олар құқықтарға ие болатын ... ... ... ... ... мүдделерiнің де дұрыстығын айтады.
Жеткiлiктi талқыланылған лицензиялық кешен болып кешендi лицензиаттың
коммерциялық тәжiрибесі табылады. Коммерциялық тәжiрибені ... ... ... ... ... ... Франчайзингтiң келiсiм
шарты ой-ақыл меншiгiнiң объекттерiнiң кешенiнiң берiлуiн орташаланғанған
жорамалынан шығу керек. Егер ... ... ... мәлiметке
жатпаса, онда тiптi коммерциялық тәжiрибенiң табиғатын объект ретiнде
анықтау қиын ... ... ... ... ... ... әдiстерін жүргiзуi, қызмет көрсету стандарттары, сонымен
бiрге жеткiлiксiз ұғымдармен заңға сүйенген ... ... ... ... ... лицензиялық кешеннiң кәрзеңкесiн тiкелей толтырылумен
байланысты емес. Коммерциялық тәжiрибесiн бере отырып, ... ... ... ... ... қамтамасыз етедi.
Сондықтан коммерциялық тәжiрибе, шын мәнінде ашылмаған ақпараттың және
лицензиар көрсеткен қызмет көрсетулерге тек беріп ... үшін ... ... ... ... шектеу қойылған құқықтарды
беру ереже бойынша бастапқы ... ... ... ... объект құрушылар қызметін атауға
болады. Патент заңнамасы өзінің алғашқы бастамасын франчайзинг саласындағы
қатынас регламент ... ... ... ерте ... ... ... заңнан өз бастапқы дамуын алды. Сондықтан, бiзге көрсетiлгендей, патент
келiсiмдерi толық ... ... ... ... ... ... ... объектiсіне қатысты заңға сүйенген талаптарының
анықтауындағы ... ... ... қана ... ... ... көрсетемiз. Ол үшін сату және сатып алу келісімшарттарының
аналогиясын қарастырамыз.Дүкеншi барлығына ортақ ... ... ... тауарға қатысты үшiншi тараптарының талаптанулары мен
құқтарының ... ... ... міндетті. Кешендi кәсiпкерлiк
лицензияның келiсiм шарты, бiздің ... ... ... ... ... ... шарты бойынша ерекше құқықтың
нақты көлемiнің оған берiлуiне ... ... ... керек. Егер де
лицензатқа біреудің шектеу қойған ... ... үшін ... ... ... олар франчайзингтiң келiсiм шарты бойынша
лицензиар есебiнен тiкелей ... ... ... тек қана ... ... алады: 1 ) франчайзингтiң келiсiм шартының ... 2 ) ... ... оған ... да бір ерекшеленген құықты
беруге байланысты кешенді лицензиаттың ... ... ... сай егер де ... ... ... ... деп танылса, онда
лицензиат ерекше құқықты қолдануды тоқтатуға мәжбүр болады.Бір уақытта
кешендi ... керi ... қою ... ... болады.
Айтылғандар франчайзингтiң объектiсі туралы сұрақтарды реттеудегі
сапалы талаптарға қатысты.Осыған орай, ... ... ... ... ... ... және ерекше құқық, бұл ... ... ... ... ... ... ететiн объекттердiң барлық тауар
айналымы.Франчайзинг қатынастардағы типтік емес келіспеушілік пайда ... ... ... туралы айтсақ) оған сәйкес құқықтық
құралдарды табу және оны ... ... ... ... кешеннiң құрамына мынадай фирмалық атау ретінде объект кiре
алады. Азаматтық заңнама,өкiнiшке орай, фирма атауының аралығында ... ... ... ... бұл (заңды тұлға ) құқық
субъектiсiнiң атрибуты және ... ... бұл ... ... ... мүмкіндік бермейді. Бұл мәселелер қазақстандық ... ... ... ... мағыналы айырмашылықтарын
айқындау бейнелеуге заңнамаға сәйкес уақыт та келген сияқты.
Заңды тұлғаның фирма атауынан туынды ... ... ... ... Егер ... ... ... заң нақтылы талаптарға заңды тұлғаның
сәйкестiгi және оның құқық иеленуiн алса, онда ... ... ... ... ... ... тұлғаның iскерлiк атағын қамтып көрсетедi,
тауарлар және заңды тұлғаның қызметi жекелейдi.
Заңды тұлғаның жасалу моментінен бастап ... ... ... бұл ... нақты толтырылуы заңды тұлға қызметтiң нәтижесiнде
пайда болады. ... ... ... субъективті заңды аспектілер мәнi
болмайды. Сондықтан ... ... ... ... белгiлi
тауарды қолдануы жеткiлiктi заңға сүйенген формасын, жұмыс қызметін
көрсетуге ... Оның аты және ... ... ... ... тауар байланыс орнату үшiн керек. Жеке кәсiпкерге де, ... да ... ... ... ... фирма құқығы жата алады.Азаматтық
кодекске келесi мазмұнның нормасын қосуға ... ... ... болып заңды тұлғаның фирмалық атауы және оған ... ... және ... формасы(өзіне тиеслігі,өзіндік
формасы,қызмет түрі)іскерлік ... ... сай ... мен жұмысы және анықталған субъект көрсетулері»
Бiз франчайзингтiң түгенделмейтiн объекттерiн заңға сүйенген реттеудiң
сұрақтарының кейбiрiн ғана ескердiк. Ендi субъекттерді және келiсiм ... ... ... ... ... ... кешендi
кәсiпкерлiк лицензиясы туралы заңның 12-шi бабына ... ... және ... ... ... ... келiсiмi бойынша тұлғалардың 3 бұл
үшiншi бабының ... ... ... ... жеке кәсiпкер, банктiк,
сақтандыру және басқа ұйымдар бола алады.
Бiзге көрінгендей, ҚРның ГКОлары 391-шi ... ... ... анықтауында және оның нормаларынан шегiнбеуге есепке алу керек.
Аталған заңның бабы сартап ... ... ... үшiншi тараптың
ҚРның келiсiм шартында 391-шi бабына сәйкес-бұл тараптардың пайдасына
келiсiмiмен сәйкес келiсiм ... ... ... ... алатын тұлға.
Аты және тәуекелге де, өз атымен және өз тәуекелiне де ... ... ... ... ... 13-шi ... сәйкес лицензиялық
делдал франчайзинг қатынастарының тағы басқа ... ... ... ... ... ... ... делдал франчайзинг
қатынастарының субъектiсі бiр мәндi болып табылмайды. ... ... ... үшiн ... ... және ... ... сүйенген
зардаптар орын алмайды.Оның әсері ... ... ... ... ... ... ... келiсiм шарттары қызмет етедi.
Лицензиялық делдал бiрiншi жағдайда қатысушы ... ... ... ... ... Оның ... ... сүйенген негiзi - не бiр
тараппен комиссияның келiсiм шарты, яғни ... ... ... ... ... ... франчайзингтiң келiсiм шартының тарабы мен
мiндеттерiн алған болып табылады.
Бiржақтылық заңнама банктiк, сақтандыру және басқа ... ... ... анықтауына да жақындайды. Көрcетiлген субъекттер ... ... ... ... жағдайда (ҚРдың ГКОлары 391-шi бап ... ... ... ... бола ... Егер сөз ... олар өзге
жағдайда (банк кепiлдiк ) акцессор мiндеттемелерi, ... ... ... ... ... ... ... франчайзингтiң
сақтандыруы туралы. Егер банк бөлек алынған қарыз келiсiм-шарты бойынша
кешендi лицензиатты ... ... ... ... ... Сондай
варианттардағы массасы болуы мүмкiн. Франчайзинг ... ... ... ... 14-шi бабы ... лицензиардың құқығын ескередi.
Кодексте ұқсас норма жоқ, сондықтан 14-шi бап артық емес болып ... ... ... ... ол да ... емес. Не үшiн, мысалға,
лицензиардың құқығын заңның аталған бабы үшiншi тараптары бар ... ... әлде ... сөз ... ескередi ме? Өз
әрекеттерiмен лицензиар және лицензиат анығында ... ... ... ... ... жағдайын өзгерте алмайды. Егер ... ... ... ... ... несие берушісінен тәуелдi
болады, ол ... ... ... ... ... ... Және ... мұндай қатынастар жаңа акцессор ... ... ... пiсiп жету ... 2 ... 14-шi ... ... Лицензиардың жатсынуда (кәсiпорындағы өз еншiсi) өз
кәсiпорынының лицензиатының ... ... алу ... ие ... сәйкес,заң шығарушы мүлiк қатынастары және қатынас ой-ақыл
меншiгiне байланысты уәжсiз ... ... тек әр ... ... ... ... жақындауын мақұлдауға болады, бiрақ осы
жағдайда ескерiлген регуляция айғақсыз, жеткiлiксiз мағынасын түсiнген ... ... ... ... салмақты, қорғалатын, мүдделердiң мүлiк
құқығының объекттерiнiң қатынасында кешендi лицензиар жоқ. Оның құзырына
тек өткелдiң шектеуiнде мүмкiндiк жоқ, ... ... ... ... әдiстердiң лицензиялық кешеннiң басымды сатып алуы ... ... ... мүмкiндiктерi туралы хабар алу тиiстi.
Заңдар бұл тұрғысында,бұл жоспар бойынша Қазақстанның жолы болды.
Елдердің барлығында ... ... ... ... жоқ. ... ... ... ТМД-ы аумағында жеке заңға франчайзингiнiң заң
анықтауын ерекшеледi - (франчайзинг ) ... ... ... ... ... 2002 ... 24 маусымындағы франчайзинг туралы заң. Заң негiзiнен
мәмiлелердiң заң ресiмдеуiндегi сектордың қажеттiгiн ... тек ... ... ... деп ... ... франчайзинг кiшкентай компаниялар, яғни тамыры ... ... ... атқарады. Санақ бойынша, франшизаны сатып алған тек ... ... ал ... ... ... 35% ... ... сегiз минут сайын әлемде франчайзингтiң жаңа нүктесi ашылады.
Қазақстанда франшиза ретiнде үш жүз ... ... ... ... ... журналы бизнеске қатысты сегменттерiнiң рейтингiн құрды. Онда импорттық
лейблдерде ең үлкен танымалдылықпен ... ... ... ... екі ... ... ... белгiлi
есімдер олардың кәсiпкерлiгiнiң жетiстiгi болады деп есептеді. Басқасы
импорттық менеджмент пен ... ... ... өздерінің
әдістерімен жетілдіруде. Қазақстандық бренд кордонына сатудың ... ... ... да, ... ... ... үш ... бөтен елдің
лейблдердi ұлы жиында да және тағы ... үлгi де ... ... көрсетеді.
2.2 ҚР-дағы франчайзингті дамыту курсынан сабақ беру әдiстемесі
ҚР-дағы франчайзингті дамыту курсынан сабақ беру әдiстеме
ретiнде ... ... ... ... ... сабақ берудi
бағдарлама шарттын бөлемiз: бастапқы, негiзгi, жеке және ... ... курс ... ... артықшылық, сонымен бiрге осы
курстiң су астындағы тастарын кең ашады. Сонымен, ... ... ... ... - ... ... қағидалары.Тапсырма:
негiзгi белгiлерi бар семинардың қатысушыларымен және ... ... ... ... ... ... терминдер;
- франчайзингтiң классификациясы;
- франчайзингтiң қолдану облыстары;
- артықшылықтар және кемшiлiктер;
- франшизді дорба (пакет) өз алдына нені ... ... ... ... ... құқықтық реттелуi;
Франчайзингтiң қазақстандық нарықта. Тенденция және перспективалар.
Негiздi бағдарламалар:"Франчайзингтiң қалыбындағы кәсiпкерлiктiң дамытуы .
Теория және тәжiрибе. " ... ... және ... ... ... ... ... терминология сұрақтары;
• негiзгi және франчайзингтiң түрлерi;
• франчайзингті қолдану облыстары және франчайзинг қызметiнiң тәуекелдерi;
• пакеттiң франшиз құрылым, франшиза ... ... ... ... франчайзингтiң қаржы қағидалары;
• франчайзингтiң төңiрегіндегі жұмыс iстейтiн қазақстандық заңның ... ... және ... ... қазақстандық нарығында.
• Тенденциялар және перспективалар.
• Қалай ... ... бола ... келешек франчайзидың негiзгi
мiнездемелерi, ... ... ... ... үшiн ... ... ... сұрақтары.
Жеке бағдарламалар. Негiзгi есептер: кәсiби және базарға франчайзинг
схемалары, (франчайзер/франчайзи) франчайзинг кәсiпорынын ... ... ... басқаруды қолданумен франчайзинг, дамыту және өсудiң
стратегияларының өңдеу ... ... ... ... ... ... ... Жеке тапсырмалар нақты
дәрiсхананың мақсатын анықтайды. (потенциалдық ... ... ... ... үшiн жеке ... ... ... жетекшiлерiнiң сұрау салуы бойынша
бағытталады. ... ... ... үшiн. ... ... үшiн жеке ... ... мүдделi ұйымдардың
жетекшiлерiнiң сұрау салуы бойынша бағытталады.
Бiрлескен бағдарламалар. Тапсырма: ұйымның мақсаттарының ... ... iске ... ұйым ... ... ... төңiрегiдегi бiлiмдерiнiң бiрыңғай жүйесiн
құрастыру. ... ... ... ... ... өткiзулерде басқаруымен
бiрге тұрғызылады.
Арнайы бағдарламалар. Тапсырма: франчайзингтiң ... ... және ... ... ... үшiн бiлiм ... ... дағдылар.
← Альтернатива; меншiктi кәсiпкерлiк немесе франшизаны сатып алуы;
← франчайзинг пакетiнiң ... ... ... ... ... ... ... потенциалдық франчайзерi бар келiссөздердiң өткiзу;
← франчайзи үшiн маркетинг.
Аймақтық бағдарламалар. Тақырыпты бейiмдеуге және ... ... ... ... ... ... Негiзгi
тапсырмалар:
← кәсiпкерлiк ортаға және өлкенiң ... ... ... ... ... ... ... ықпалына аймақтардың экономиканы күшейтуге
жәрдемдесу;
← өлкенiң iшкi қорларын дамыту және ... ... ... ... ... ... ... технологиялары не
береді сонымен қоса франчайзингте
← тұрғындарға тұрмыстық ... ... ... жетiлдiру,
халықаралық стандарттардың деңгейiнің жылдамдатылған табысы;
← тұтынушы ... және ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарын қамтамасыз ету;
← тұрғындардың тұтынушы белсендiлiгiнiң жоғарылауы;
← жаңа ... ... ұйым және ... ... ... жоғарылауы;
← тауарлар, жұмыстар және қызметтердiң тауар ... ... рөлi, ... сапасына қосымша бақылау
мүмкiндiгi тауар жеткiзулер және қызметтердегi ... етуi, ... ... ... және ... ... ҚРның БӘСҰ-на ... ... ... төмендету.
3 ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ФРАНЧАЙЗИНГТІК ҚАТЫНАСТАР
ЖҮЙЕСІНІҢ ДАМУ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Франчайзингтің шетелдік тәжірибесі
Еліміздің экономикасында франчайзинг ... ... жаңа ... болса, экономикасы дамыған, алдыңғы қатарлы мемлекеттерде ол
бизнесті жүргізудің танымал ... бірі ... ... ... ... ... франчайзингті қолдану тәжірибесін зерттеу
барысында, біз оның жағымды ... ... ... ... ... ... ұтымды шешімдерді қабылдау ықтималдығын
арттыратынын анықтадық.
Франчайзингтің бастапқы пайда болу мекені – АҚШ. АҚШ-тағы ... мен ... ... ... ... ... сервистік
қызметтер көрсету қажеттілігіне байланысты дистрибьюторлық желіні құру,
кеңейту және жетілдіру мәселелері туындаған кезеңде ... ... ... «Форд», «MC Donald,s» сауда маркілері франчайзинг түсінігімен
тікелей байланысты [7, 53б].
АҚШ-дағы франчайзингтің қарқынды ... ... ... ... ... ... дүкендер, кір жуу орындары, авто қызмет
көрсету орындары, жылдам қызмет ... ... және ... ... ... ... ... фото, мәтін теру, құжаттарды
жылдам жеткізу), сұлулық салондары, ... ... ... ... агенттіктер және франчайзинг негізінде қызмет ететін шағын бизнес
кәсіпорындары ашылды.
Әлем деңгейіндегі франчайзингтік бизнестің басты экспорттаушылары ... ... ... ... ... және Франция компаниялары
болып табылады. Мысал ретінде жеке ... ... ... жол, ... қоғамдық орындарын пайдалану құқығын берілді. Бірақ мемлекет олардың
қызметін өзі ... ... ... ... ... ... жеке бизнес
иелерін ынталандырып, олар өз қаражаттарын қоғамдық пайдалану орындарын
дамытуға ... ХІХ ... ... ... ... кеңінен тарады.
Бұл кезде тауар өндірушілеріне ерекше құқықтар ... ... ... ... «MC ... ... қызметін келтіруге болады.
Ол қазіргі кездегі жылдам қызмет көрсету индустриясында көшбасшысы ... ... ... ... қол ... ... көрсету деңгейінің
жоғары болуынан 1940-шы жылдардың соңына қарай ағайынды Ричард және ... жол ... ... кафе ... ... ... көрсетуді
жоғарылату мәселесін ойластырып, өте тиімді әдіс ... Ол ... ... ... ... 3-ке ... ... тағам дайындауды бірыңғай
конвеерлік жүйе негізінде стандарттады. Мысалы, гамбургер құрамы 1,6 унция,
ал және 19 % май болды. ... тек қана бір ... ... ... бір ... ... майға қыздырды, ал екіншісі дайын болған
гамбургерлерді алып тұрды. «MC Donald,s» бірыңғай ... ... ... ... ... оның ... көбейе берді [[i]].
Франчайзинг жүйесінде алкогольсіз сусындарды өндіруді ең ... ... ... ... ... ”Dr. Peper” және ”Royal ... ... Мұнда тәуелсіз кәсіпорынға патенттелген концентрат
(шырын), немесе белгілі бір ... ... ... ... және ... беріледі.
ХХ ғасырдың басында автокөлік өндірушілер де өткізу ... ... ... қағидаларын пайдалана бастады. Ең алғаш
франчайзингті автокөлік ... ... ... Motors» ... ... өз ... белгілі бір аймақтарға бөлінген дилерлік
жүйе арқылы сата бастады. Әрбір дилерге өнімді ... ... ... қорғау қамтамасыз етілді. Франчайзер франчайзидің аймағында
орналасқан басқа кәсіпкерге осы қызметті ... ... жоқ, ал ... ... өзіндік қызметі болмауы керек. Бұл жүйе қазіргі ... ... ... (43, 33 ... жылдары франчайзингті жанармай құю стансалары желісін құру үшін
мұнай компаниялары пайдаланды. Мұнай компанияларының осы ... ... ... ... құю стансалары болса, ал қысқа мерзім ішінде франчайзинг
жүйесі бойынша қызмет етуге лицензия алған олардың өнімін таратушы ... орын ... Бұл ... ... ... ... ... ғасырдың басында франчайзингті өндірушілер өткізу нарығын кеңейту
үшін пайдаланса, ... ... ... ірі компаниялармен
бәсекелестік күресте шағын ... да ... ... ... ... ... “Рексолл” атты сауда маркасымен қызмет көрсетіп, өз
сауда маркасын иелену ... ... ХХ ... 40-60 ... ... ... ... Заңын (1946 ж.) ... соң ... ... Бұл заң ... ... ... ... белгісінің тұжырымдамасы;
- тауар белгісі тек тауарға ғана емес қызметтерге де тән ... ... ... иесі ... ... лицензиялық пайдалануға беру
құқығының болуы;
- құқықты ... ... ... ... ... ... сапасын қадағалауға құқығы.
Франчайзинг жүйесінде жұмыс істейтін фирмалар үшін ... ... ... жылдам қызмет көрсету кафелері, киім
тазалау, қонақ ... және тағы ... ... ... ... ... ... «Mс. Donald,s» (115 елде 24800 мейрамханалары
бар), “Holiddays ... ... бар), «777» ... «Ben ... «Baskin ... «Pizza Hut» ... әйгілі франчайзингік
компаниялар бар
Франчайзинг әлемнің барлық елдерінде кеңінен дамыды. Франчайзерлер ... саны ... ... ... ... ... франчайзингтің
даму қарқыны бойынша алдыңғы қатарда .
Франчайзингтің қарқынды дамуымен ... ... ... ... ... ... ... туындады. Осындай
жағдайлардан франчайзинг жүйесін құқықтық қорғайтын Халықаралық (IFA) ... (EFF) ... ... ... ... ... елдерінде білім беру саласы, жылдам жеткізу, кеңселік
қызмет көрсету, тазалау және кір жуу, ... ... ... ... салаларында франчайзинтің даму перспективасы зор.
Франчайзингтің ең кеңінен таралған аумағы АҚШ. Халықаралық франчайзинг
қауымдастығының мәліметтері бойынша ... 1986 ... 1996 ... ... ... саны ... 450 мыңға дейін ұлғайды. Осы
кездегі сату көлемі 150-ден 300 млрд. АҚШ ... ... ... ... ... жүйесінің ірі экспорттаушысы болып табылады. 1990 жылы АҚШ
компаниялары шет елдерде 32 мың франчайзингтік келісімдер жасаған [24, ... ... ... ... мен ... Мысалы, біріншіден, франчайзинг – бұл ұзақ мерзімде фирмалардың
арасындағы жасалынатын келісімді қатынас ретінде, ал екіншіден, франшизалық
жүйені тәуелсіз кәсіпорындар ... ... ... ... және ... деп ... Ал тағы бір ... франчайзингті – тауар
белгісімен қорғалған тауарды немесе ... ... ... білгілі бір төлем үшін нақты аумақта өндіріс, қызмет көрсету
технологиясын сақтау шартымен өз өнімін сату құқығы деп ұсынады.
АҚШ-ғы ... ... ... ... ... ... ... 1 трлн. доллардан артық ... ... ... Еңбек
министірлігінің мәліметтері бойынша франчайзингтік компаниялардың үлесі
америкалық нарықтағы сауданың жалпы ... 40 %-нан асып ... ... саны 7,2 млн. ... АҚШ ... ... сату көлемдері және олардың саны 1-кестеде көрсетілген. [5,
69 б]
Кесте 1
АҚШ экономикасындағы франчайзингтік ... сату ... ... ... ... |Сатылу |Жалпы |Бір |
| |дар саны ... ... ... ... | ... |мың. ... |
| | ... | |гі ... |
| | ... % | | ... ... | | | | ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |38561 |13,3 ... |33,6 |353524 ... ... |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... |10631 |22,8 |7577830 |54 |714014 ... беру | | | | | ... үй ... |28270 |2,2 |6751382 |23,9 |238818 ... жөндеу | | | | | ... |1859 |1,5 |214440 |4,4 |115352 ... ... | | | | ... | | | | | |
| ... ... |7366 |2,3 |1890294 |2,9 |256624 |
| ... |8460 |40,4 |708330 |54 |83727 |
| ... ... |25079 |3,3 |4144953 |11,9 |165276 ... ... |17463 |62,3 ... |66,4 |825469 ... | | | | | ... беру |13265 |5 |2322445 |26,6 |175081 ... ... |7552 |38,9 |5785325 |49,2 |766065 ... ... |25374 |17 ... |21,2 |468579 ... ... | | | | | ... |102135 |28,7 ... |33,6 |749167 |
|барлық түрлері | | | | | ... жуу, ... |2629 |5,4 |334855 |12 |127370 ... | | | | | ... үй ... |11103 |11,6 ... |28,6 |2149350 ... мүлікпен|16955 |0,7 |6750425 |1,1 |398138 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |10344 |4,2 |4721110 |16,1 |456410 ... | | | | | ... ... |3358 |26,7 |811045 |32,7 |241526 ... беру | | | | | ... емес |54062 |24,3 ... |30,2 |529810 ... ... | | | | | ... | | | | | ... |8402 |6 |2178673 |21,1 |259305 ... ... ерекшеліктері болатын түрлі үлгілері бар.
Франчайзинг үлгілерін қарастыра отырып, оның ... ... ... ... ... ... ... микроэкономикалық кеңістіктің
субъектілері болып табылады, ал франчайзер мезо (көбінесе ... ... ... ... ... ... өзара ерекшелеуші ретінде
түсіндіріледі, бұл оларды ортақтастыруға кедергі болады.
Франчайзингтік қызметті ... ... ... ... ... ... ... экономикалық проблемаларды
біріктіруге қабілетті кешенді әзірлеу керек.
Зерттеудің басты мақсаты ... ... жеке ... және тағайындалған келісімге сәйкес ... ... ... өз ... адал контрагенттерді сұрыптауға бағытталған
экономикалық механизмдерді анықтау.
Экономикалық қатынас субъектісінің қызмет ету үрдісінде пайда болатын
өзара ... ... ... ... ... ... ... басты сипаттамаларының бірі болып
табылады. Бұл ... ... ... ... ... жүреді және осы қатынастарды мемлекеттік ... ... ... қарастырылып отырған субъектілердің ішкі
құрылымдырының күрделенуінде байқалады да, микродеңгейде ажыратылады.
Бүгінде сыртқы бизнес-ортамен өзара әрекеттесу ... ... ... ішкі ... ... ... ... жаңа деңгейінің пайда болғаны туралы нық ... ... Бұл – ... жүргізудің жаңа әдістері мен жаңа ақпараттық
технологияларды пайдаланудың ... ... мен жою ... ... ғаламдану үрдісі. Қазіргі күні дамыған және дамушы
елдерде жаңа орташа және шағын кәсіпорынның санының өсуі ... ... ... ... ... ... ... беруі тиіс: біріншіден, қаржылық және ... ие болу ... ... ортаның өзгерістеріне оңтайлы жауап
қайтару үшін); екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... трансферттік); үшіншіден,
нарықтық қатынастар субъектілерінің көбінің қызмет ерекшеліктерін ескеру
және ... осы ... ... ... шығындары енгізу кезінде
салыстырмалы қарапайымдылыққа ие болу керек.
Осылайша, ұйымдастыру ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:
1. Тұтынушылар мен кәсіпорындардың қызмет етуінің ... ... ... ... ... ... бірегей ақпараттық кеңістіктің болмауы;
2. Өндірістік, басқармашылық, және қаржылық технологияларды көрсетілген
шаруашылық ... ... жаңа ... ... ... ... құрылымдау;
3. 1 және 2 тармақтарға байланысты бизнестегі тәуекелділік деңгейлерін
төмендетеуі.
Франчайзинг жүйесіндегі мейрамханалық бизнестің бір ... ... ... мейрамханалық желісін атауға болады. Бұл жүйе
бойынша алғашқы мейрамхана Ресейде 1998 жылы ... 2006 ... ... корпорациясының франчайзинг желісі бойынша 22 мейрамхана ... ... ... қызметтердің дәстүрлі жиынтығын (сауда
маркасын пайдалану, өнім ... ... ... ... формасы (киімі), ішкі дизайн, жарық арқылы көрсетілген сыртқы
жарнама, персоналды дайындау) ұсына отырып, ... ... ... ... жерге көшіп, персоналмен ас үйде де, залда
да бірге қызмет етеді. Росинтер ... ... ... ... қиын,
себебі франчайзер әрбір оператор-фирмамен жеке қызмет ... ... ... кезінде бизнестің жергілікті ерекшелігі міндетті түрде
ескеріледі. «РосИнтер»-дің негізгі талабы – бұл ... ... ... ... жоғарғы деңгейін қамтамасыз ету, технологиялық карталар
бойынша ассортиментті сақтау.
Франчайзингті пайдаланудағы екінші орындағы жедел ... ... - ... ... ... ... «Пятерочка» супермаркеті жұмыс жасайды. ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықтың
бірнеше нұсқасын ұсынады. Сондықтан «Пятерочка» франчайзингті дамытудың
басты бағыты ретінде ... ... ... өз ... ... ... бар ... арналған.
Франчайзингтің Қазақстандағы бөлшек саудадағы перспективасы бар екендігімен
басқа мамандар да келіседі (16, 22 б(. ... ... ... ... ... ... ұсыныстардың айырмашылығын қысқаша
қарастырайық.
Үш жыл ішінде олар осы ... ... 1600 ... ... ассортимент өнімдердің сапасы мен бағасын үйлестіріп, дүкен иесіне
табыс та әкеледі. ... ... ... ... әзірлеуіне бір
жыл болды. Осы уақытта тараптардың өзара әрекетінің ... мен ... ... кешені әзірленді. Қазақстанда франчайзингке арналған
басылымдар аз. Олардың көбі ... және ... ... ... объектіге терең талдау бермейді. Себебі, Азаматтық Кодекстегі
жағдайларды реттеуші ... ... және ... жоқ. Сол ... ... қозғауы үшін шетелдік басылымдарды ... ... ... және орта ... кәсіпорынның негізінде франчайзингті
дамытудың жалпыға ... ... ... ... ... инвестор ретінде қарау нұсқасы талқыланды. 200-250 мың ... ... ... ... ... ... ... келесідей қорытынды жасады: атақты сауда маркасы дисконттарын
құруды инветициялау сенімді әрі табысты салым ... ... ... техника-экономикалық негіздемесі ұсынылады. Бұл ... ... ... ... ол ... ... ... бір пайыз
әкеледі. Мамандар желінің нақты бір объектісінің табыстылығын бағалауды
орташаланған ... ... ... ... ... ... ... өкілі «Kodak»
фирмасы, ол 1988 жылы Ресейдегі алғашқы экспресс-зертхананы ашып, бүгінде
олардың саны ... ... ... ... ... зертханада 11-12
мың адам, АҚШ-та кем дегенде 100 мың адам, Ресейде -300 мың ... ... – 100 мың адам ... ... ... ашу үшін ... ... себебі, шығарушы-басушы машина барлық химикаттарымен бірге 70 мың
доллар ... ... ... тарихы, 1994 жылы Воронежде
алғашқы франчайзингтік ... ... ... ... бері ... компаниялармен құжаттама орталықтарын (Ксерокс «Document Center»)
ашу туралы 33 ... шарт ... Xerox Europe LTD ... ... ... ... ... компания серіктестеріне келесі қолдауларды
көрсетеді: құжаттама орталықтарын құру, дамыту және маркетингтік ... ... ... жұмыстарына қол жеткізу, клиенттің
қажеттіліктері мен мүмкіндіктеріне сәйкес жабдықтау бойынша ұсыныс ... ... ... несие беру және жабдықтарды лизингке беру,
барлық технологиялық жаңалықтарды қолданудағы артықшылықтар, ... ... ... ... және ... өнімнің
алғашқы комплекті (плакаттар, брошюралар, сөмкелер, сувенирлік өнімдер).
Бағдарламалық ... ... ... ... ... ... технологиялық компаниялардың ішінде ... және ... ... ... ... ... ... асыратын
«1С» фирмасы ерекше орынға ие. 1993 жылдың соңында есептік бағдарламаларды
қолданушыларға қызмет ... ... ... ... ... болатындығы белгілі болды.
«1С» үшін сервистік филиалдар мен бөлімдерді құру оңай жол болды, бірақ
ең дұрысы – ... ... ... және оны ары ... дамыту,
сондықтан сол кездегі жағдайдан шығудың мүмкін бірден бір жолы – ... ... ... енгізу бойынша қызмет көрсетулерді
индустриялық жолға қою.
Нарықтың даму тенденцияларын талдай келе ... жоба ... келе ... ...... ... жеке талаптарына
сәйкес, икемді есептік бағдарламаларды орнатуға тапсырыс береді деген
болжам ... ... ... орындаушылар ретінде көптеген фирма -
операторларды қолдану ... Бұл ... ... ... ... жобаны әзірлеу ұзаққа ... ... ... 1994 жылы қол қойылды. Бір жылдан соң франчайзилер саны 80-
нен 414-ке өсіп, 2001 жылы ... саны ... ... Бас компанияның
негізгі функциялардың бірі- серіктес –франчайзиге тұрақты ақпараттық-
технологиялық және жарнамалық ... ... «1С- ... ... 250-ден 1000 АҚШ долларына ... ... ... және 100 ... көлеміндегі тоқсан сайынғы жарнаны төлеуді талап
етеді.
Компания бүгінгі таңда өнімінің 5 % - ын өзі өткізсе, ... ... және ... 800 ... ... ... ... осы фирмалардың өткізу көлемі 12 млн. доллардан асып ... ... кең ... ... ... жағымды жағдайлармен байланысты.
Бар болғаны 400$-дай керек ... оның 300-і ... ... ... ал 100-і әдетте 16 адамнан тұратын фирманың кем дегенде ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесіндегі франчайзингтің даму
мүмкіндігін қарастырады. Қазақстанның территориясы кең және оқу ... ірі ... ... ... ... оқу ... базасы ескірген, сондықтан бұл жүйеде де ... ... ... ... ... ... ... ерекше құқық – белгілі бір
территорияда сапа стандарттарын сақтай отырып, франчайзингтің атынан ... ... ... ... ... құқықтық мүмкіндіктерді ретімен жүзеге асыру, 1993 ... ... ... ... ... қашықтықтан
білім беру, осы мәселелердің конференциялар мен ... ... ... ... практикалық журналының бетінде
қарастырылуы білім берудің өзіндік франчайзинг ... ... ... Ол ... ... беру жүйесіне тән ... ... ... икемділік, бейімділік, ... ... ... жаңа ... ... әлеуметтік
тұтынушыларға бағытталу, интернационалдылық және т.б) толық ашып көрсетеді.
Қолданылатын қашықтықтан білім беру ... ... ... ... ... оқу ... ... кәсіби білімді
мамандарды әзірлеудегі білім берудің мемлекеттік стандарттарының мазмұнына
және мемлекеттік үлгідегі құжаттарды беру ... мен ... ... ... беру ... қағидаларын жүзеге асырудың мысалы ретінде
Ресейлік МЭСИ және Алматы Экономика және ... ... ... ... ... http: ... Тараптардың білім беру
сферасындағы ынтымақтастық келісімі олардың, яғни ... ... ... және ... Институты франчайзері мен қолданушы (франчайзи)
серіктес) арасындағы негізгі қарым-қатынастарды ... Өз ... ... ... ... ... өздерінің ұйымдық-құқықтық
нысанына қарамастан бірігіп жатыр. Мәні ... бұл – ... ... ... ... беру ... ... беретін лицензияға
сәйкес білім беру қызметтерін ... ... ... ... ... ... бір жағдайда франчайзердің білім беруді ... ... ... ... ... ... ... табылады . (8)
Мысалы, оқыту франчайзердің оқу жоспарлары мен бағдарламаларына сәйкес,
франчайзидегі оқытуды жүргізетін, ... ... ... ... ... олар ... оқу жоспарындағы жеке курстар бойынша жүргізуі мүмкін.
Франчайзи ... оқу ... ... оқу ... ... ... ... келісім жасаған жетекшілермен бекітіледі.
Әрбір оқу бағдарламасы бойынша франчайзер арнайы әзірлеген ... ... Ол ... ... ... және білім беру
қызметтеріне тапсырыс берушіде болуы ... ... ... ... соң
тыңдаушы оқытушы-кеңесшіге емтихан тапсырады, ол франчайзерде тапсырылған
емтихан ретінде есепке алынады. ... ... ... ... ... тағайындаған емтихандарды тапсырып, оқу ... ... ... ... беру ... құжатын алады.
Білім беру франчайзингінің экономикалық-құқықтық ... ... беру ... жүзеге асыру қолданыстағы заңнамаға
қайшы келмеу керек және әрбір адамға жұмыс орны мен тұрғылықты ... ... ... ... ... ... бар ... қарамастан сапалы әрі кәсіби білім алуына мүмкіндік
береді. Жақын арада ... және ... ... беру ... мен
мекемелері франчайзингінің интеграциялық нысаны ретінде ... ... ... беру ... өз ... ... әлемдік білім беру
кеңістігінің тек территориялық саласы саналатын болады.
Қазақстандағы білім-беру ... ... ... ... ... ... First» ... франчайзи кәсіпорнын алуға
болады. Бұл кәсіпорын бүгінгі таңда 50 оқу орнынан тұрады және ... ... ... ... ... ... ... алуан түрлі.
Жоғарыда қарастырылған қазіргі Қазақстан экономикасында франчайзингтік
қатынастарды жүзеге асырудың мысалдары ... ... 90-шы ... ... ... қалыптасқан жағдайды сипаттаушы бірқатар аспектілерді бөліп
көрсетуге мүмкіндік береді.
Олар ... ... болу ... ... франчайзингтік
қатынастардың сипатын анықтайды. Біріншіден бұл ... ... ... баламалар, үшіншіден отандық франчайзингтік қатынастарды
әзірлеудің дербес жұмыстары.
Шетелдік жүйесі: Қазақстанның ішкі нарығында ... ... ... ... ... салаларының бірі – жедел тамақтандыру және
қазіргі технологияларды пайдалану негізінде жүрзгізілетін сауда болып
табылады. ... ... ... ... ... ... нарықтарды
қоспағанда, қоғамдық тамақтандыру орындарының Алматы қаласындағы жалпы саны
2187 бірлік, оның шамамен 15%-ы франчайзинг негізінде ... ... ... ... ... мен халыққа қызмет көрсету салаларында ... дами ... ол ... ... ... құқықтық, мәдени
-әлеуметтік жағынан жеткілікті даму ... ... ... ... ... қабілетінің негізінде өз тиімділігін
көрсетеді. Отандық дербес франчайзингтік қатынастар техника-технологиялық,
материалдық және тұтынушылардың мәдени - ... даму ... ... ... ... ... пайда болуда. Мысалға,
қазақстандық табысты дамушы франчайзингтік жүйе ретінде «Три ... ... ... ... алуға болады (8)
Франчайзингтің шетелдік тәжірибесін зерттеу ... ... ... мүмкіндіктерін айқындауға бағытталған іс-шаралары
қарастырылды. Шетелдік тәжірибені қолдану, алдымен оны ... ... ... ... ... ... франчайзингтің қалыптасуы,
ең алдымен экономикамызға ұқсас елдердің тәжірибесін, олардағы мемлекеттік
әкімшілік басқару, жергілікті ... ... ... ... түзетулер енгізіп, қолданысқа алуға болады. Алайда ... арқа ... ... ... ... тән ерекшелік қасиеттері де
сақталуы қажеттігін ... жөн. ... ... ... ... әлімдік тәжірибенің Қазақстанға тән бағыт-бағдарлары
таңдалуы, оның ... ... ... ... анық.
Қорыта келгенде франчайзинг кәсіпкерлік қызметтің оңтайлы нысандарының
бірі ретінде бүкіл әлем деңгейінде танымал. Ал Қазақстан үшін бұл ұғым ... ... ... ... жаңа ... ... Олай ... да
елімізде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... Заңы бар, ... бұл заң көптеген заңдарға және
франчайзингке қатысты түсінікке нақты сипат ... ... орай ... ... ... экономикалық мәнін, дамуының алғы
шарттарын және ... ... ... ... ... ... ... кездегі франчайзингтің дамуына ... ... ... ... және кейде бір-біріне қайшы келуі,
мемлекет ... ... ... ... ... ... қызықпаушылығы сияқты кемшіліктердің алдын-алу қажет. Бұл
ретте шетелдің жағымды ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды дамыту
Қазақстан экономикасы деңгейін жоғарылату үшін шағын кәсіпорындардың
санының өсіп, өркендеуіне жағдай жасау мен шағын және ірі бизнес ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Осының бәрі отандық экономиканың құрылымдануы саласындағы саясаттың
құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... ... масштабына қарамастан бірыңғай өзара байланысты үрдістен
тұрады.
Жұмыстың барысында франчайзингтік кәсіпорындардың қызметтерін зерттеу,
франчайзингтің еліміздегі дамуын ... ... ... ... түрі ... және даму ... екенін айқындадық. Осы жүргізілген
зерттеулер нәтижелерінде франчайзингтің қазіргі кездегі басымдылығы ... ...... ... ... ... анықталды.
Қазақстандағы франчайзингтік кәсіпорындардың қызметіне маркетингтік
талдау жасау барысында олардың іс-әрекетіне кедергі ... ... ... ... Кез-келген үрдістің қалыптасуы мен дамуы оны
итермелейтін және оған кедергі болатын жағдайлармен анықталады.
Франчайзинг ... және орта ... ... ... ... оған мемлекет тарапынан қолдау жасалуы тиіс. Осы ... мен ... ... франчайзингтің Қазақстандағы қалыптасуы мен
дамуының перспективаларын айқындауға ... ... ... ... мемлекет саясатын ұйымдастырудың маңызды
қағидалары:
– Сәйкес нормативтік-құқықтық базаны ... ... ... ... асыру барысында әкімшілік
кедергілерді төмендету;
– Франчайзинг субъектілерінің несиелік және қаржылық ресурстарға қол
жетімділігі;
... ... салу ... ... ... ... бірыңғай мәліметтер базасын әзірлеу;
– Франчайзинг бойынша оқу-кеңес беруші орталықтарды құру.
Осындай ... іс ... ... ... франчайзинг жүйесін
дамытып, ол өз кезегінде еліміздің экономикасынның өркендеуіне үлесін
қосары күмәнсіз.
– Еліміздің ... ... ... ... бағыттарда дамуда.
Бір жағынан, саяси тұрақсыздық, экономикалық ... ... жиі ... ... ... ... өндірістің жалпы құлдырауы, адамдардың әлеуметтік жағдайы
олардың өмірге деген тұрақсыздық сезіміне әкеледі. ... ... ... ... және нығаю үрдісі барысында нарық
инфрақұрылымы мен кәсіпкерлердің жаңа буыны пайда болуда.
Алдыңғы ... атап ... ... ... ... ... заң актілері жоқ, бірақ ... ... ... ... дамыған. Реттеуші заңдардың жоқтығына байланысты
кейбір елдерде, әсіресе АҚШ (1960-1970 жж) ... ... ... ... ... ... Сол себепті мемлекет тарапынан
бірқатар қатаң шаралар қолданылып, франчайзерлік қатынастардағы кәсіпкерлер
де жазаланған. Кейіннен жағдай дұрысталды, ... ... ... заң
қабылдау осы күнге дейінгі пікірталастардың өзекті мәселесі болуда[[ii]].
ТМД мемлекеттерінің барлығындағыдай ... да ... бір ...... ... ... ... айтқанда, «Франчайзинг туралы» Заң Молдова Республикасында
қабылданған, ал Ресей, Балтық елдері, ... ... және ... туралы арнайы Заң болмаса да, оның сипаттары бірқатар
заңнамалық ... ... ... ... ... ... ... және ҚР «Кешенді
кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) туралы» Заңына ... ... ... ... ... ҚР ... ... лицензия (франчайзинг) туралы»
Заңының мазмұны келісімдік қатынастардың негізгі түсініктері мен нысандарын
толық қамтиды және ... Бұл Заң ТМД ... ... ... ... да оны толықтай өзгерту қажет емес, тек белгілі ... мен ... ... ... ... жөн деп ... ... Қазақстан Республикасының «Кешенді кәсіпкерлік лицензия
(франчайзинг) туралы» Заңынан ... ... ... қамтитын
еліміздің бірқатар заң актілері де бар, оларға келесілер жатады:
- Қазақстан Республикасының «Авторлық құқық және аралас ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету белгісі және
тауарлардың шығу орындары туралы» ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.
Аталған «Кешенді кәсіпкерлік лицензия ... ... ... ... ... осы заң ... ескеру қажет, өйткені
франчайзингтік қатынастар ... ... ... «лицензиялау»,
«тауар белгісі» түсініктеріне ұқсас, тіпті кейде мазмұны және мәні ... ... орай бұл ... ... ... қажет.
Сонымен бірге франчайзинг кәсіпкерлік қызметтің нысаны болғандықтан
келесідей заң актілері де ... ... ... ... ... Республикасының «Акционерлік қоғам туралы» Заңы;
- Қазақстан Республикасының «Бағалы қағаздар нарығы туралы» Заңы;
- Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңы;
- Қазақстан ... ... және ... есеп ... және ... бұл заң ... әлі де ... франчайзингтің мазмұнын толық
ашпайды және бірқатар ... ... ... ... қатар «Кешенді
кәсіпкерлік лицензия (франчайзинг) туралы» Заңына ... ... ... ... Заң ... ... ... мазмұнын басқа жоғарыда
аталған заңдармен сәйкестендіріп, жаңалап, бір жүйеге келтіру қажет.
Франчайзинг ... мен ... ... ... ... шектен тыс
реттеуге бағытталған заңдар мен ... ... ... ... Франчайзинг Қауымдастығы қазіргі кезде «Кешенді кәсіпкерлік
лицензия (франчайзинг) туралы» Заңына бірқатар ... ... ... ... жүзеге асыру барысында ... ... ... ... атап ... ... базаны жетілдірудің бір тармағы болып табылады, өйткені
франчайзингтік қызмет заңнамалық актілерге сәйкес жүзеге асырылады.
Сонымен қатар басты ... ... ... ешбір
әкімшілік органдарда тіркелмеуінен туындайтыны анық.
– Франчайзинг субъектілерінің несиелік және қаржылық ... ... ... бизнесін жүргізуге талпынған
кәсіпкерлер үшін ең негізгі кедергі болып табылады. Өйткені қазіргі
кезде кәсіпкерлікпен айналысуға бел буған ... ... ... алу мүмкіндігінің жоқтығы, тіпті қаржы
институттарының бұл салаға ... ... ... ... ... ... бағдарламаның негізінде келесідей кезеңдерді бөліп көрсетеміз:
1) Әлеуетті франчайзи Қазақстан Франчайзинг Қауымдастығының франшиза және
франчайзерлер туралы мағлұматтарымен танысады және өзінің ... ... және ... ... ҚФҚ өз кезегінде
франчайзермен ақпарат алмасып, франчайзиге ... ... ... Келесі кезекте франчайзи франшиза пакетін Алматы Сауда Қаржы банкінің
сараптамасына ұсынады.
3) Оң нәтижеге көз жеткізген соң франчайзи ҚФҚ ... ... ... ... барысында оң нәтижеге қол жеткізіліп, келісім ... ... ... ... Қаржы банкі несие ресурстарын франшизаны сатып алуға
береді.
Сонымен қатар қаржылық ... шешу үшін ... ... және ... тыс қаражыландыру көздерін және ... ... ... ... ... кепілдеме), қазіргі кезде пайда болып
жатқан әр түрлі ... ... ... ... өз үлесін қосуы
қажет.
Бренд түсінігі қазақстандық заңнамада әлі де болса заңдастырылмаған
түсінік, ... оны ... ... ... ... ... ... өте маңызды, өйткені франшиза пакетінің «құндылығы» брендтің
құнымен анықталады.
Бухгалтерлік баланстағы материалды емес актив ... ... ... ... туындайды. Оның баланстық құнын есептеу
ағымдағы табыстылық, түскен ықтималды табысты бағалау, ... ... ... және ... сомасы негізінде жүргізіледі. Брендттің заңнамалық
қорғалуы ерекше мәселе болып табылады және ... ... ... Осы ... тағы да санаткерлік меншік элементтеріне құқықты
тіркеу негізгі шешім болатыны сөзсіз. Дамыған ... ... ... «TM», «TS» ... қорғау деңгейлері бар. Олардың ең жоғары дәрежелі
«R» фирмалар атауларына және логотиптеріне ... және ... ... ... ... ... ... ал «TM» - сауда маркісі, «TS» -
сауда құпиясы шет елдерде тіркелмесе де, ... ... күші бар ... ... салу ... жеңілдету. Франчайзиге салық салу жүйесін
жеңілдету ... ... ... ... ... жұмысын
ынталандыру үшін корпоративтік табыс салығын роялтидің мөлшеріне төмендету
және жергілікті ... жер ... мен ... ... ... ... Франчайзинг туралы бірыңғай мәліметтер базасын әзірлеу ... ... Осы ... ... ... ... танытқан
кәсіпкерлер Қазақстан Франчайзинг Қауымдастығында қалыптасу үрдісіндегі
франшизалармен таныса алады. Ал басқа ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі бар.
Бірақ кәсіпкерлердің Интернет жүйесіне қосылу мүмкіндігінің жоқтығы да
бұл іске кедергі келтіреді.
– Франчайзинг бойынша оқу-кеңес беруші ... ... ... ... ... ... ... атқарушы ұйым Қазақстандық Франчайзинг
Қауымдастығы.
Қазақстандық Франчайзинг Қауымдастығы коммерциялық емес, мемлекеттік
емес ұйым, ол ... тең ... және өз ... ... ... ... Франчайзинг Қауымдастығы Прагма
корпорациясының шағын және орта бизнесті дамыту жобасы арқылы ... даму ... ... ... ... 2002 жылдың
ақпанында құрылды. Қазақстандық Франчайзинг Қауымдастығы ... және оған ... ... ... ... ... ... Франчайзинг Қауымдастығының миссиясы ... ... ... және ... Оның басты мақсаты және міндеті
франчайзингті ұсыну, жариялау және жылжыту, ... ... ... ... ... құқықтары мен қызығушылықтарын қоғамдық,
мемлекеттік және халықаралық ұйымдарда қорғау.
Қазақстандық Франчайзинг Қауымдастығы бұрынғы ТМД-ның ұқсас ұйымдарының
ішінде бірінші ... ... ... ... ... ... ... қабылданды. 2002 жылдың мамыр айынан Қазақстандық Франчайзинг
Қауымдастығы қазақстандық бизнесті әлемдік франчайзингтік ... ... ... ... ... бірлесіп жұмыс
атқаруда.
Қазақстандық Франчайзинг Қауымдастығының міндеттеріне:
- кәсіпкерлерді франчайзинг негіздеріне үйрету;
- франчайзингке қатысты ақпаратпен қамтамасыз ету;
- франшизаларды іздеуде кеңес беру және ... ... ... ... мүшелерінің құқықтары мен қызығушылықтарын қоғамдық,
мемлекеттік және халықаралық ұйымдарда қорғау жатады.
Қазақстандық Франчайзинг ... ... ... ... мен ... ... негізделген этика кодексін қабылдауы
маңызды оқиға болып табылады. ... ... және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
франчайзингтік қатынастарын ... ... ... ... береді және франчайзер мен франчайзидің бір-біріне сенімділігін
жоғарылатады.
2003 ... ... ... ... ... ... – мүмкіндіктері және перспективалары» атты үш сағаттық
семинарлар ... ... ... мақсаты қатысушыларды
франчайзингпен таныстыру, франчайзингтің ... оның ... ... және ... айқын мысалдары келтіріледі. Сонымен қатар
қауымдастық ... ... ... ... ұйымдастырылған. Ол
мектептің миссиясы:
a. Мамандарды дайындау және біліктілікті көтеруге бағытталған франчайзинг
жөнінде білім беру бағдарламаларын жүзеге ... ... ... ... ... оның ... ... қатынастар қатысушылары мен әлеуетті қатысушыларына
консалтингтік қызметтер көрсету.
Халықаралық франчайзинг қауымдастығының мәліметтері бойынша жыл ... ... 20 %-ға ... отырады. Жалпы әлемдік өсу тенденциясы
күннен-күнге күшейіп келеді.
Ағымдық жағдайда Қазақстандағы бизнес тәжірибесі ... ... ал оған ... қызығушылық бизнестің ары қарай ... ... ... ... ... Қазіргі кезде Қазақстан
экономикасында франчайзингтің алатын үлесі шамалы. Себебі еліміздің ... ... ... ... ... франчайзингтік
кәсіпорындардың саны өсуде. Франчайзингтің болашақтағы дамуын анықтаушы ең
басты факторлары – ... ... ... қызмет көрсету
саласының қарқынды дамуы.
Бүгінгі таңда Ұлттық экономика қарқынды ... ЖІӨ 2006 жылы ... ... ... ... 9,5 %, 9 %-ға ... ал 2007 жылы
8,6 % артады деп болжануда. Сонымен қатар ... ... ... ... 4,4 % ... ... ... қызмет көрсету
саласының өсу қарқыны ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... жақсаруы франчайзингтік желілердің әрі
қарай өсуіне ықпалын тигізеді.
Дамыған елдердің тәжірибесі ... ... ... ... ... ... және қол жетімді нарықтарда пайдалануда
тиімді болады. Сондықтан франчайзинг жүйесі ... ... ... болашағы зор сала болып табылады.
Қазақстандағы заңды тұлғалардың ... ... ... 2002 ... соңы 2003 ... басында байқалды.
Қызмет көрсету саласы кәсіпорындарының саны қарқынды өсуде, олардың
басым көпшілігі өз іс-әрекетін франчайзинг ... ... ... ... ... ... жұмылдырылған. Франчайзингтің инвесторлар мен
несие берушілерге тартымдылығы арта түседі.
Нақты ... өсуі мен ... ... жаңа ... ... ... етеді. Бұл тұжырымды әлеуметтанушы-
зерттеушілер тұрақты табысты қамтамасыз ететін шағын кәсіпорын ашу ойы ... ... ... ... көбеюімен растайды. Егер 1990
жылдардың басында «бизнесмен» сөзі алаяқ, ұры ... ... ... кезде кәсіпкерлер сыйлы адамдардың қатарында. Ал ... ... ... олардың менталитетінің өзгергендігін
көрсетеді. Экономика және бюджеттік жоспарлау Министрлігінің мәліметтері
халықтың нақты табыстарының 15 %-ға ... ... ... ... бәсекелестіктің дамуы көптеген жоғары білікті мамандарды
өз бизнесін балама ... ... ... ... ... ... бола ... ірі ұйымның қол астында жұмыс істеуге бейімдейді.
Франчайзингтік компаниялардың басқа компаниялармен салыстырғанда
дағдарысқа ... ... және ... ... өз ісін ... ... бағытына итермелейді. Халықаралық ... ... ... өз ... ... ... 85 %-ң ... 5 жылға жетпей дағдарысқа ұшырайды, ал
франчайзерлердің 92 %-ы ... ... ... ... ... бір ... ... бизнестің өміршеңдігін және
жаңа жұмыс орындарының ашылуын қамтамасыз етеді, ал басқа жағынан әйгілі
сауда маркілерін ... ... ... ... тұтынушының талғамдары мен қажеттіліктері
шетелдік тұтынушыға ұқсас болып келеді. Олар ... ... ... ... ... ... шағын фирмалар кеңінен ... ... ... ... жоқ. 4-5 жыл ... ... салыстырсақ, ол кездегі сапасы төмен арзан ... ... ... ... ... ... және ... мен
сегменттеуге бейімделу тенденциялары күшеюде, ол тәуелсіз кәсіпорындардың
біршама бөлігінің конверсиялық франчайзингке бет бұруына әкеледі. Ал ... ... ... ... ... ... конверсиялық
франшизаларын ұсынады. Қазақстанның барлық жаңа қызмет көрсету салалары
франчайзингтік ... ... көп ... ... ... моральді және әлеуметтік
құндылықтарға бейімделіп, жалпы сатып алу қабілеттілігі және іскерлік мінез
құлқы айқындалуда. Осыған орай франчайзинг жүйесінде ... ... ... ... ... және күшейтуге назар аудару керек.
Шетелдік серіктестер атынан қызмет етуші фирмалардың сату көлемі ... ... ... алу ... ... тікелей
байланысты, өйткені ұсынылатын тауарлардың көп ... ... орта ... тұтынушыларға бейімделген (11)
Ірі компаниялар табысты франчайзингтік жүйелерді белсенді түрде ... ... ... ... ... ала отырып, корпорациялар басқа
кәсіпорындарға тәуекелді салымдардан бас ... ... ... алады. Бірақ бизнесті кеңейтудің бұл ... ... ... ... ең ... ... франчайзингтік жүйенің бизнес-тұжырымдамасын, қызметтің жаңа өрісін
дұрыс ... және ... ... ... ... ... ... компаниялар да бизнестің тиімділігін жоғарылату мақсатында
құрылымдық өзгерістерге ұшырайды. ... ... ... ... ... ... өзгерістерге сәйкес ірі компанияларда келесідей маңызды
міндеттер шешіледі: ... ... ... ... ... арқылы
өндіруші мен тұтынушы арасындағы кері ... ... ... ... ... ... өндіруші бағасы мен тұтынушының сатып
алатын бағасының айырмашылығын азайту. Осының бәрі ... ... ... ірі ... ... және орта бизнес саласында өнімді
сатуды ұйымдастыруда франчайзинг үйлесімді қолданылса ғана мүмкін болады.
Нарықты кеңейту ... ... ... ... жеке ... түрінде қызмет ететін франчайзиде ... ... ... сипатталады. Бұл франчайзингтің дәстүрлі
өткізу жүйесінен айырмашылығы болып табылады.
Жақында Алматы қаласына шоғырланған франчайзингтік компаниялар ... ... ... ... ... Бұл ... ... нарықтағы қатаң бәсекелестік, өзіндік қаражаттардың жетіспеушілігі,
аймақтық нарықты және оның мүкіндіктерін ... ... ... Қарағанды, Өскемен, Ақтау, Атырау, Шымкент ... ... ... ... ... ... қарастыруға болады [31, 140 б].
Аймақтардың шаруашылығының өз бетінше дамуы жағдайында қызмет ... ... ... ... экономиканың негізгі
оңтайландырушы факторы ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға
шығындарды төмендетуші жаңа технологияларды пайдалануға ... ... ... ... жүйелер жан-жақты дами отырып, жалпы
экономиканың тиімділігінің жоғарылауына және ... ... ... етеді.
Біздің елімізде қызмет көрсету нарығы франчайзингтік жүйемен шамалы
ғана ... ... ал ... бұл нарықтың 80%-ы франчайзингтік
жүйеде қызмет етеді (негізінен бұл автосервис, тұрмыстық қызметтер). ... ... ... ... айналысатын франчайзингтік желінің
өзі қарқынды дамуда. Ал Қазақстанда бұл механизм негізінен ... ... ... ... ... ... компанияның өзі
табысты болуы керек, ал, ... ... ... ... туады. Ресми деректерге сәйкес Алматы қаласы тұрғындары ... ... ... ... компаниялардың қызмет көрсету
секторларының тауарлары мен қызметтеріне (азық-түлік, фаст фуд, ... және т.б. ... ... ... Бұл ... ... азық-түлік өнімдерін ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Келесі бір айтатын жағдай – ... ... ... істейтін
франчайзингтік фирмалардың экспансиясының жалғасуы. Алдағы 2-3 ... ... ... фаст фуд сегментінде жоғарылайды, бұл
мекемелердің өтем мерзімі ... ... ... ... олардың франшизалары арзандайды деп күтілуде.
Франчайзинг желісінің кеңеюі қарқынды ... ... ... ... ... ... ... жаңа ақпараттық және коммуникациялық
технологияларды қолдау негізінде жүзеге асырылады. Осыған орай ... және орта ... ... ететіндіктен, жаңа мүмкіндіктер мен
қауіп-қатерлер пайда болуда.
Осылайша, бәсекелестіктің негізінде орта ... ... ... ... ауысады. Интернетке негізделген
техникаға сәйкес франчайзингтік нарықты кеңейтудің жаңа ... ... ... ... ... ... бәсекелестерді жою
қабілеті бар. Ал басқа жағынан шағын және орта ... ... ... ... ... ... ғаламдық кеңеюін
қамтамасыз етеді.
Қатаң бәсекелестік франчайзингтік компанияларды жаңа нарықтарды, оның
ішінде шетелдік нарықты іздеуге мәжбүрлейді. ... ... ... ... ... жергілікті нарықпен қатар шетелдікте де
қызмет ететін болады. Алайда, шетелдік ... шығу үшін ... ... ... ... ... талдау жасауы тиіс.
Франчайзинг бизнес-тұжырымдаманың халықаралық таралуын жасап, әртүрлі
елдердің ... ... ... ... ... ықпал
етеді.
Осылайша, франчайзинг есептелген тәуекелдер мен табыстылықтың жоғарғы
деңгейіндегі нарықтың дүниежүзілік кеңеюінің ... ... ... ... ие: ... кеңею және ғаламдық факторға, ал франчайзи
жергілікті қолдану факторына жауапты болады.
Франчайзингтің макро-әлеуметтік жоспардағы өсуі орта топ ... ... ЖІӨ ... ... және ондағы дайын өнім өндіруші шағын
және орта кәсіпорындардың санының көбеюімен ... ... ... және ... ... ... ол ... тұрмысын, өмір сүру сапасын, ... ... ... жағдайын жақсартуға ықпал етеді.
Франчайзингтің болашақтағы тұжырымдамасын таратуда Интернет, ... және ... ... ... зор. Шағын және
орта кәсіпорындар франчайзингтің ақпараттық вакуумы болып, танымал емес
кәсіпкерлері үшін оның ... мен ... ... тенденциялар франчайзингтің дамуына жағымды ықпал етеді ... ... бұл ... неғұрлым қарқынды сипатқа келтіреді.
Артықшылықтарымен қатар ... ... ... де болуы
мүмкін, көптеген компаниялар толық әзірленбеген сауда ... ... ... ... ... ... ... негізінде дағдарысқа ұшырауы ықтимал .(11)
Франчайзинг қауымдастықтары және мемлекет өз ... ... ... айналысады. Қызмет көрсету саласындағы
франчайзингтің ... ... ... ... ... барлық деңгейде
белсендендірілуі тиіс. Сонымен қатар білікті мамандар да өте қажет.
Франчайзингтік қатынастар бизнесті ... ... ... тараған
түрлерінің бірі ретінде қалыптасады. Қазіргі ... ... ... ... перспективадағы жағдайының оңтайлы болатынына
күмән келтірмейді.
Франчайзингтің дамуына жақсы ... ... ... ... франчайзинг қауымдастығы әзірлеген франчайзингтің өмірлік
цикліне сәйкес Қазақстанда оның жылдам түрде тігінен ... ... ... Бұл ... 1960 ... болған америкалық франчайзингтік серпіліске
ұқсас, ондағы ... ... және ... категориялар шеңберінде
таралды.
Қазақстанда оң экономикалық жағдай, қажетті ... ... ... ... ... ынталандыратын бірқатар мәселелер
анықталды. Осы мәселелер мен бағыттарды зерделей келе оларды оңтайлы ... ... ... ... Бұл ұсыныстар негізінен заңнамалық-
құқықтық, әкімшілік-басқару ... ... ... ... ... ... ... франчайзингтік қатынастарды жетілдіру ... ... ... оның екі ... да ... болатыны сөзсіз.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыда жасалған теориялық және ... ... ... ... ... бүкіл әлем деңгейінде кеңінен таралған, ... ... ... ... Германия, Франция және Бразилия елдерінің компаниялары осы
салада көшбасшылар болып табылады. Франчайзингті ... ... ... қатар франчайзингтік қатынастардың Қазақстандағы даму
тенденциялары мен ... ... ... өзіндік бизнесті
ұйымдастыруда франчайзингтік технологиялар белсенді пайдаланылатын сала –
қызмет көрсету саласы ... ... Осы ... ... ... ...... негізінде франчайзердің (құқық иесі)
франчайзиге (құқық алушы) өз атынан өнімдерін, ... ... ... ... ... ақпараттарын белгілі бір аумақта
сатуға (таратуға) эксклюзивті ... ... ... инновациялық
нысаны ретінде анықтады.
Шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың ерекше ... ... ... ... ... сондықтан экономикалық кеңістік институты ретінде
франчайзингтің мәнін оның ... мен ... ... ... ... ... ... франчайзингтік қатынастар
экономикалық ортаның сипатына байланысты болатын белгілі бір ... ... ... ... ... ... ортада мәмілелердің саны мен
сапасының артуына үлес қосады ;
- Франчайзингтің негізінде ресурстардың ... мен ... ... ... ... ұзақ ... өзара қарым-
қатынастарды көрсететін ... ... өте ... ... ... технологияларды, басқарушылық үлгілерді беру немесе
персоналдың ... ... ... ... ... ... ... байланысты қамтамасыз ететін әлеуметтік-мәдени және
ақпараттық функциялардың болуы қажет. ... жаңа ... және ... ... енгізу жылдамдығы экономикалық
кеңістіктің «сапасын», ... ... ... анықтауға жағдай
жасайды, нәтижесінде ... ... ... құрылымдануына ықпал
етеді. Мұндай құрылымдану экономиканың барлық деңгейлеріндегі бизнес
үрдістері жүруінің тұрақты ... ... ... қалыптасу үрдісін талдау барысында - оның
дамуының негізгі үш ... ... ... ... еліміздегі
франчайзингтің нормативтік-құқықтық базасы, франчайзингтің жаңа түрлерінің
пайда болуы мәселелерін талдай ... ... ... ... ... ... ... халықаралық франчайзерлер. Бұл франчайзингтік
қатынастардың дамуына қызығушылық танытатын және бұл ... ... ... ... ... тұлғалар және одақтың қатысушылары:
(потенциалдық ... ... ... ... «B2B» қызметтерiн көрсететін серіктестіктер; мүдделі
субъектілер (халықаралық ... мен ... ... ... ... мен ... ізденушілері; ғылыми қызметкерлер;
журналисттер,БАҚ; жұмыс берушілер; мамандар.
-Технологияларды шетелге ... ... бар ... ... өз ... ... экономикалық дамуда әрдайым
жоғары болады. ... ... ... ... ... қатысты
қолданушылар иеленетін құқықтық мүмкіндіктерді өзі анықтайды.
-Мүлікті сенімді басқару, лизинг, рента ... ... ... ... ... деп сәйкесінше ҚР азаматтық
құқығының жаңа ... ... ... ... ... ... жай-күйін айтатын болсақ, онда көрсетілген ... ... ... жатқызу керек.
Қазақстандағы франчайзингтің ... даму ... ... кәсіпорындардың экономика салаларындағы үлес салмағы
анықталды. ... ... ... ... франчайзингтік
жүйелердің пайыздық үлесі 2009 жылы 2001 жылмен салыстырғанда 6,8 есе, ал
2004 жылмен салыстырғанда 2,1 есеге өсті ... ... ... ... даму ... ... сипаты,
шетелдік франчайзерлер санының басым болуы сияқты негізгі ерекшеліктері
айқындалып, оларды ... ... ... ... осы ... бағдарлама тұрғысынан келешектегі даму бағыттары талданды.
Сондықтан франчайзинг төңiрегiдегi ... ... ... ... ... ... мүдделi үйренудi өткiзулерде басқаруымен
бiрге тұрғызылады.
Арнайы бағдарламалар. ... ... ... ... және ... ... асырылуы үшiн бiлiм деңгейін жоғарылату
және дағдылар.
← Альтернатива; меншiктi кәсiпкерлiк немесе ... ... ... ... ... сараптамадан өткiзу;
← франшизаны таңдауы туралы шешiм қабылдау;
← потенциалдық франчайзерi бар ... ... ... үшiн ... кәсіпкерлік субъектілерінің франчайзингтік жүйені қолдану арқылы өз
қызметтерін жандандыру мен ... ... ... нақты іс-әрекеттер
түбегейлі зерттеулерді талап етеді. Сондықтан Қазақстан нарығындағы
франшизалардың ... құны 5000 АҚШ ... ... ... ... ... ... ҚР кәсіпорынның франчайзингтың қызмет көрсету бағыттары анықталып,
оның таралу келешегін қарастыру барысында оның ... ... ... ... арқылы шағын және орта кәсіпкерлік
субъектілерінің франчайзинг механизмін қолдануды ынталандыру ... ... ... ... ... ал ... және ... салығынан босату қажеттілігі туындап отыр. Франчайзингтік
қатынастарды ... ... ... ... бұл түрі
еліміздің экономикалық жағдайының өсуіне, ... ... ... мен дамуына жағымды ықпал етуі мен жоғары
тиімділігін арттыру ... ... ... ... ҚР ... ... ... халқына Жолдауы, 2011 жыл
«Болашақты бірге калаймыз»//www.akorda.kz.
2 ҚР Президенті Н.Назарбаевтың «Қазақстан халқының ... ... ... ... ... мақсаты» Қазақстан халқына Жолдауы // Егемен
Қазақстан.- 2008. –8 ақпан.
3 Руббе В.А. Крупный и ... ... ... и ... ... наук. Сер.экономическая. – 1985. - №2. – С.116.
4 Сирополис Николас К. Управление малым бизнесом. ... ... Пер. с ... – М.: ... 1997. – 672 ... Сихимбаева Е. Инвестиционные возможности франчайзинга как ... ... // ... и ... - 2000. -№10. - С. ... ... В.В ... путь к расширению бизнеса. — Тольятти: Дока-
пресс, 1994.- 232 с.
7 Мендельсон М. ... по ... Пер. с ... – М.: ... Инк., 1995. – 113 ... А.З., ... С.А. Пособие по франчайзингу. – М.: РАРФ, 2001. –
125 с..
8 Амирбекова С. ... для ... ... ... – 2004. – № ... – С.12.
9 Абылаев С. Жаңа бизнес түрінің алғашқы толқыны ... и ... ... ... ... ... – 2004. – № 2 (7). ... 36-37.
10 Семенова А. Франчайзинг как ... мера ... ... // ... ... - ... ... Д. Довгань как зеркало российского франчайзинга //Компания. –
1999. – №16(64). – С.26-27.
12 ... М., ... Е. ... в ... KAZ ...... АТТАше, 2005. – 400 с.
13 Сарин Қ. Стремительное развитие при ... ... ... ... ... ... ... приложение: Франчайзинг.– 2004. – №
2(7). – С.14-15.
14 Окаев К.О., Смагулова Н.Т., ... О.А. ... ... ...... ... 2000. – 102 ... Қазақстан Республикасының 2003-2015 жылдардағы индустриалдық-
инновациялық дамуының стратегиясы //www.akorda.kz.
16 ҚР «Кешенді кәсіпкерлік ... ... ... Заңы ... Қазақстан – 04.07.2002.
17 Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі.- Алматы.: Жеті жарғы,
2000 ж. – 800 ... ... С.Р. ... Оқу ... – Алматы: Экономика, 2003. –
448 б.
19 Кисиков Б. Франчайзинг в Казахстане. – Алматы.: BookinEast, 2007. –
256 с.
20 ... Д.Н., ... М.О. ... ... ... бизнеса. Учебное пособие. –М.: ЮНИТИ-ДАНА, 2003. – 142 с.
21 Бенке И., Юльчиева Г. Возможности ... ... в ... – 1997. – № 3. – ... ... Г. Б. ... организация малого бизнеса //США.
Канада: Экономика, политика, культура. – 2000. – № 4. – С. ... ... С. ... ... горизонтов ведения бизнеса в
Казахстане //Внешнеэкономическая деятельность в ... –1997. – №21. ... ... Ф. ... Франчайзинг. – Вашингтон: Компания «Rudnik», 1998.
– 80 с.
25 0Джаксылыкова Г. ... ... ... ... и право. - 2002. - №16. - С. 12.
26 Джаксылыкова Г. Франчайзинг: виды, плюсы и минусы, способы получения
//Предприниматель и ... –2002. ... –С. ... «ФМ» ... ... ... ... бойынша ұсыныстары. // www.fmconsulting.dp.ua.
28 Парфенов О. Франчайзинг у фирмы "Кодак" //Деловые люди: ... ... –1998. ... ... ... Б., Каменецкий В. Франчайзинг в информационных технологиях
// Мир ПК. –1999. –№4. –С. ... ... В. ... "1С" и ... в ... ... компьютер. –2004. –№1. –С.36-43.
31 Галиева А. Формы и опыт производственного ... в ... ... ... экономика. –2003. –№2. –С. 62-70.
32 Захаров А. Франчайзинг в Казахстане – возможности и перспективы //
Тезисы доклад на ІХ ... ... ... - 2003. – ... ... С. ... услугами и посредничество во
внешнеэкономической ... ... ... в
Казахстане. –1999. –№5-6. –С. 30-32.
34 ... В. ... без ... ... ... А. Работа по лицензии - это франчайзинг ... ... –1998. –№7. –С. ... Сидельников В. Когда чужой бизнес становится своим // Бизнес Life.
–2007. –№ 6. –С. ... ... Р.К. ...... в ... ... ... //
Вестник университета "Туран". –2000. –№3-4. –С. 82-87.
38 Лапицкая Л. В. Франчайзинговая модель организации бизнеса //
Маркетинг. -2000. -N 3. - С. ... ... Г. ... ... ... Человек и труд. –2000.
–№ 2. – С. 32-36.
40 Джалилов А. АТФБанк и КАФ объявили о ... ... ... по франчайзингу // www.gazeta.kz.
41 Алибеков Б. Франчайзинг – ... ... ... // ... ... ... Казахстана. Специальное приложение: Франчайзинг. –2004. –№ 2
(7). ... ... ... ... // ... Международная Ассоциация Франчайзинга (IFA) // www.franchise.org.
44 Развитие ... и ... в ... ... ... для предпринимателей. –Астана.: МИиТРК. Комитет
по поддержке малого бизнеса. – 2004.- 80 ... ... ... гак и ... ... на ваше ... ... работо на тему назв дип раб и фио
Зерттеу тақырыбының өзектілігі
Қазақстан Франчайзинг қауымдастығының мәліметтері бойынша, елімізде ... жүйе және 1000 ... ... бар. ... ... шағын және орта бизнестің ЖІӨ-гі ... ... ... ... технологияларына сұраныстың артуы, салыстырмалы түрде
франчайзинг тауашасының қанықпағандығы және тағы ... ... ... ... бұл ... үлесі бірнеше есеге ұлғаяды деп болжам жасауға
мүмкіндік береді. ... ... ... кедергі болып отырған
факторлар бар, олар: франчайзингтік секторға арналған ... мен ... ... ... ... толық
қорғалмағандығы, кәсіпкерлердің қаржылық мүмкіндіктерінің жеткіліксіздігі,
франчайзинг туралы ақпараттың аздығы, жылжымайтын мүлікке деген бағаның әлі
де ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
дамуының ерекше нысаны ретіндегі франчайзинг жүйесін қалыптастыру мен
дамытуға байланысты теориялық және ... ... ... уақтылы
және өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері. ... ... ... ... және практикалық аспектілерін кешенді талдау
арқылы оның Қазақстан Республикасының қызмет ... ... ... ... ... ... жасау болып табылады.
Осы мақсатқа жету үшін жұмыста келесі міндеттер анықталды және шешімін
тапты:
– франчайзингтің теориялық негіздерін, ... ... ... ... және ... франчайзингтің қалыптасуы және дамуының Қазақстан экономикасындағы
артықшылықтары мен кемшіліктерін жалпылау;
... ... ... әсер ... факторларды
талдау;
– франчайзинг түрлерінің ... ... ... ... ... айқындау;
– қоғамдық тамақтану кәсіпорындары тұтынушыларының талғам-талаптарын,
қалауын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарының қызметін
ұйымдастыру және жетілдіру бойынша ұсыныстарды дайындау.
Жоғарыда жасалған теориялық және әдістемелік ... ... ... ... бүкіл әлем деңгейінде кеңінен таралған, әсіресе Қытай, ... ... ... ... және ... ... компаниялары осы
салада көшбасшылар болып ... ... ... ... сонымен қатар франчайзингтік қатынастардың Қазақстандағы даму
тенденциялары мен ... ... ... ... ... франчайзингтік технологиялар белсенді пайдаланылатын сала –
қызмет көрсету саласы екендігі айқындалды. Осы талдау ... ... ...... ... франчайзердің (құқық иесі)
франчайзиге (құқық алушы) өз атынан ... ... ... ... ... ... ақпараттарын белгілі бір аумақта
сатуға (таратуға) эксклюзивті құқық беретін ... ... ... ... және орта ... ... ерекше нысаны франчайзинг жан-жақты
және күрделі үрдіс сондықтан экономикалық кеңістік ... ... ... оның ... мен ... ... ... қарастырдық:
-Экономикалық қатынастар жүйесіндегі ... ... ... ... ... ... белгілі бір жылдамдықпен
таратылады;
-Франчайзингтік қатынастардың ... ... ... экономикалық ортада мәмілелердің саны мен
сапасының артырады;
- Франчайзингтің негізінде ресурстардың ерекшеліктері мен ... ... ... ... ұзақ ... ... қарым-
қатынастарды көрсететін келісім шарттары өте маңызды мәселелер шешімін
табады;
-Франчайзингте ... ... ... беру немесе
персоналдың есебінен макро-, ... ... ... ... өзара байланысты қамтамасыз ететін әлеуметтік-мәдени ... ... ... қажет. Сондықтан жаңа басқарушылық,
өндірістік және қаржылық ... ... ... экономикалық
кеңістіктің «сапасын», қызметте ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымының құрылымдануына ықпал
етеді. Мұндай құрылымдану ... ... ... ... жүруінің тұрақты нәтижесін көрсетеді.
Қазақстандағы франчайзингтің қалыптасу үрдісін талдау барысында - оның
дамуының ... үш ... ... көрсетіп, оларды ... ... ... ... жаңа түрлерінің
пайда болуы мәселелерін талдай отырып мынандай қортындылар жасалды :
-ҚР ... ... ... ... Бұл франчайзингтік
қатынастардың дамуына қызығушылық танытатын және бұл сегментке арнайы және
«В2В» қызметтерін ... ... және ... ... ... ... кәсiпкерлер; франчайзинг
делдалдары; «B2B» қызметтерiн көрсететін ... ... ... ... мен кәсіпкерлікті қолдайтын мекемелер;
қаржыландыру қызметтері мен жобалардың ... ... ... ... ... ... ... шығаруға мүмкіндігі бар елдер өндіріс
құралдары өз қолдарында жұмылдырылғандықтан ... ... ... болады; оларды енжар тұтынатын елдер . Экономика жағынан ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді өзі
анықтайды.
-Мүлікті сенімді басқару, лизинг, рента келісімшарттарымен қатар,
кешенді ... ... ... деп ... ҚР ... жаңа келісімшарт институттары. Алайда басқа құқықтық жүйелердегі
істердің жай-күйін айтатын болсақ, онда көрсетілген келісімшартты ... ... ... ... ... ... даму жағдайы, отандық
франчайзингтік кәсіпорындардың ... ... үлес ... ... қызмет көрсету саласындағы франчайзингтік
жүйелердің пайыздық үлесі 2009 жылы 2001 ... ... 6,8 есе, ... ... салыстырғанда 2,1 есеге өсті нәтижесінде ... ... ... даму ... ... ... ... санының басым болуы сияқты негізгі ерекшеліктері
айқындалып, оларды тиімді пайдалану арқылы кәсіпкерліктің осы нысанының
кластерлік бағдарлама ... ... даму ... ... ... төңiрегiдегi бiлiмдерiнiң ... ... ... ... ... ... ... өткiзулерде басқаруымен
бiрге тұрғызылады.
Арнайы бағдарламалар. Тапсырма: ... ... ... және қызметтiң жүзеге асырылуы үшiн бiлiм деңгейін жоғарылату
және дағдылар.
← Альтернатива; меншiктi кәсiпкерлiк ... ... ... алуы;
← франчайзинг пакетiнiң сараптамадан өткiзу;
← франшизаны таңдауы туралы шешiм қабылдау;
← потенциалдық франчайзерi бар келiссөздердiң өткiзу;
← франчайзи үшiн маркетинг.
Отандық кәсіпкерлік ... ... ... ... арқылы өз
қызметтерін жандандыру мен нарықта дамуын сипаттайтын ... ... ... талап етеді. Сондықтан Қазақстан нарығындағы
франшизалардың көпшілігінің құны 5000 АҚШ ... ... ... шамасы аралығын қамтиды.
6. ҚР кәсіпорынның франчайзингтың қызмет көрсету бағыттары анықталып,
оның таралу келешегін қарастыру барысында оның оңтайлы ... ... ... ... ... және орта ... ... ... ... ... ... франчайзерлерді корпоративтік табыс салығынан, ал франчайзилерді
жер және мүлік салығынан босату қажеттілігі туындап отыр. Франчайзингтік
қатынастарды жан ... ... ... ... бұл ... экономикалық жағдайының өсуіне, кәсіпкерліктің ... ... мен ... ... ... етуі мен ... артыру болып табылады.
спасибо за внимание
-----------------------
Франшиза
Кәсіпкер/ кәсіпорын
Айрықша құқықтар
Келісімдер
Төлем
Франчайзингтің объектілері
Франчайзи
Франчайзерлер
Делдалдар
Жабдықтаушылар
Несие берушілер
Франчайзингтің субъектілері
ІІІ
Дайын өнімді өндіруші
(Франчайзи)
Шикізатты өндіруші
Айырықша құқықтар иесі
(Франчайзер)
ІІ
Шикізатты өндіруші
(Франчайзи)
Дайын өнімді өндіруші
(Франчайзи)
Айырықша ... ... ... ... ... ... сауда
Өндіруші
(Франчайзер)
ІІ
Көтерме сауда
(Франчайзи)
Бөлшек сауда
(Франчайзи)
І
Бөлшек сауда
(Франчайзи)
Өндіруші
(Франчайзер)
Франчайзингтің экономикадағы, соның ішінде: қызмет көрсету саласындағы рөлі
Қосымша жұмыс орындарымен қамтамасыз ету
Кәсіпорын қызметіне жаңа ... мен ... ... ... мен ... жоғары дәрежеде
қанағаттандыруға ұмтылу
Инновацияларды өндіріс қызметіне енгізу үрдісін ... ... ... ... ... нарықтарын іздеу, нарық үлесін ұлғайту

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 83 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Франчайзингтің мәні және құқықтық аспектілері31 бет
Бухгалтерлік есеп стандартына түсініктеме4 бет
Жалпы психологияның дамуы7 бет
Франция мемлекеті жайлы24 бет
11-15ғғ. франция, англия, германия, италия23 бет
1840 – 1860 ж Франция13 бет
BSB корпорациясы «Франция Үйі» өндірістік-шаруашылық қызметін талдау17 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
ІV Француз Республикасының конституциясы және саяси шиеленістері91 бет
Антуан Франсуа д 'Экзиль Прево6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь