Атақұлдық ой-пікірлерінің патриоттық тәрбиеге ықпалы

Мазмұны

І бөлім. Атақұлдық туралы ой.пікірлер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.1 Ата.баба культі жөніндегі ой.пікірлер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2 Атақұлдық жөніндегі ой.пікірлеріне қатысты Құран
кәрім аяттарындағы көріністері

ІІ бөлім. Атақұлдық ой.пікірлерінің атақұлдық тәрбиеге
ықпалы
2.1 Патриоттық тәрбие туралы ой.пікірлер
2.2 Қазақ зиялы қауымының патриоттық тәрбие туралы ой.
пікірлері

Пайдаланылған әдебиеттер
І бөлім. Атақұлдық туралы ой-пікірлер
1.1 Ата-баба культі жөніндегі ой-пікірлер

Ата-баба культі жөнінде М. Бұлұтай атақұлдық деп қарастырады. Ата-баба культі жөнінде көптеген ой-пікірлер бар. Қазіргі күннің өзінде көп азаматтар ата-баба жолы дегенді дұрыс түсінбеуде, оған ат үсті қарауда. Халық арасында ата-бабаны дәріптеу, олардың аруағына ас беру, олардың мүсінін жасау, ескерткішер орнату етек алған уақиға. Білсін-білмесін әркімнің аузында ата-бабамыздың жолы еді дейтін сөз тіркестері кезлеседі. Кейбіреу өзінің іс-әрекетіне негіз табу үшін "ата-бабам үшін" немесе "ата-баба жолы" дей салады. Бір қысым адам ата-баба жолы деп езінің ақсүйектігін қайтадан қалпына келтіріп жатса, енді біреулер дайын ата-бабасы арқылы әулиелік, ишандық, батырлық сипаттар алуға тырысуда. Енді біреулер ата-бабам үшін немесе ата-баба жолы деп бұрын жерге сіңіп, жоғалған отқақұлдықты, бұтқақұлдықты қайтадан жаңғыртқысы келеді. Олар өзінің басқа мақсаттан туындаған бұл әрекетін ата-бабамыздың діні яки жолы еді деп түсіндіріуге тырысады. Олар ата-бабасынан ондай есиет болып-болмағаныиа қарамайды, істеп жатқанының дұрыстығына-терістігіне ес шаршатпайды. Олар дегеыіміз кейбір шет жақтан келіп, елдің сиқын бүзуға әрекеттеніп жатқан бүлікшілер мен өзіміздің ішіміздегі, ғалым Р. Бердібай, айтқандай, көзқамсидарымыз. Мәселенің Исламият тұрғысынан
Ата-баба культі жөніндегі танымдық мәліметтер. Ата-баба культі (атақұлдық) дегеніміз олген адамдардың аруағы мен тірілердің арасында қатынас болатұғыны, олардың бір-біріне тәсір ететұғыны, туыстық байланыстың сақталатұғыны туралы сенімнің нәтижесінде пайда болған нанымдар мен рәсімдер комплексі. Аруақтарға жақындау немесе олардан қорқу сықылды мәзиеттері бар ата-бабаға табынудың формалары дүние жүзінің барлық мекендерінде кездеседі, мәселен, Африка, Азия және Тынық мұхит аумағындағы бейсауат немесе сауаттылықтың қарсаңындағы қоғамдарда, Ақтеңізді (Жерорта теңізі) жағалаған кене мемлекеттерде, ежелгі Еуропа мен бүгінгі Үндістан, Қытай һәм Жапон қоғамдарында (сарқыншағы).1367 Ата-бабаға табыну (атақұлдық) ешқашанда өз алдына жеке дін болған емес, ол өзге нанымдардың, әсіресе, көптәңірлі сенімдердің комплекстік құрамы болды.
Ата-баба аруағына табынатын қоғамдарда, қоғам тірілерден ғана құралмайды, өліктер де қоғамның белсенді мүшелері болып табылады. Сенім бойынша өліктер туысжанды, жайдары, досжанды немесе ашушаң, ызақор, қаһарлы да зиянкеш болуы мүмкін. Аруақтың зарарынан аман болу үшін оларды ызаландырмау керек һәм оларды разы ететін қылықтар жасап тұру керек деген сенім билейді.
Ата-бабаларға табынудың алуан түрлі формалары бар. Мисалы, белгілі аруақтарға бір жанұя, ру немесе тайпа ғана табынатын яки немесе бір ұлттың барлық мүшелері тұтастай бір атаға табынатын формалар кезігуі мүмкін. Мәселен, көне Римдегі (м.б. 509 — м.к. 476) манес (manes) культі (парентұм деп те аталады) бойынша әр жанұя, өзінің ата-бабасына ғана табынатұғын. Парентұм культі бойынша өлген адам өзі шыққан жанұяның немесе рудың түп атасы (тегі) болып есептелгендіктен, оның аруағы ұрпақтарының өмірін жалғастырушы күш деп саналған. Ата-бабаларға табынудың ендігі бір формасы, барлық аталарға емес, олардың ішінде жекелеген аталардың аруағына ғана сиыну жолы; мысалы, көне Римдегі императорлар культі, көнс Мысырдағы перғауындардың аруағына табыну культі мен Жапониядағы "күннің ұлы" делінген императорлардың аруағына табыну культі т.т.
Айта кетерлік бір моселе, атақұлдықта ата-бабаның барлығы бірдей табынуға лайықты деп саналмайтұғыны, өйткені кейбір аталардың дәрежесі өзгелерден жоғары болуы мүмкін-міс. Бағзы қоғамдар жуықта өлген аруақтарға ғана табынса, ендігілер, керісінше, тек қана кәрі аруақтарға табынуды абзалырақтау көреді. Сондықган, аруақгар да дәреже мен қуатына жарай таптарға, иерархиялақ қабаттарға бөлінеді атақұлдықты тұтынатын қоғамдарда.
Пайдаланылған әдебиеттер.

1. Асфендияров С. Об очередных задачах школы и учительство. Всеказахский съезд просвещенцев. А.-М., 1934, 32 стр.
2. Культурное строительство в Казахстане (1918 - 1932) сб. док. А., 1965, Т.1. 352 стр.
3. Бұл да сонда. 334-б.
4. Асфендияров С. О развитий школьного краеведения.// Советское краеведение. 1934, № 9.
5. Әубәкіров С. Экологиятану. А., 1995, 50-6.
6. Көшербаев Қ. Қазақ тілі мен әдебиеті - ұлт мәдениетінің тірегі. // Қазақ тілі мен әдебиеті. 2000, № 7, 3-6.
7. КРОМА 740-қ 1-т 18-іс, 82-б.
8. Білім берудегі менеджмент. №1. 2005. 81-83б. «М. Дулатов мұраларындағы патриотизм мәселелері».
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Дипломдық жұмыс
Тақырыбы: «Атақұлдық ой-пікірлерінің патриоттық тәрбиеге ықпалы»
Жетекшісі:
Орындаған:
Мазмұны
І бөлім. ... ... ... ... культі жөніндегі ой-
пікірлер.........................................
1.2 Атақұлдық жөніндегі ой-пікірлеріне қатысты Құран
кәрім аяттарындағы көріністері
ІІ бөлім. Атақұлдық ... ... ... ... тәрбие туралы ой-пікірлер
2.2 Қазақ зиялы қауымының ... ... ... ой-
пікірлері
Пайдаланылған әдебиеттер
І бөлім. Атақұлдық туралы ой-пікірлер
1.1 Ата-баба культі жөніндегі ой-пікірлер
Ата-баба культі жөнінде М. Бұлұтай ... деп ... ... ... ... ой-пікірлер бар. Қазіргі күннің өзінде ... ... жолы ... ... ... оған ат үсті ... ... ата-бабаны дәріптеу, олардың аруағына ас беру, олардың
мүсінін ... ... ... етек ... ... Білсін-білмесін
әркімнің аузында ата-бабамыздың жолы еді дейтін сөз тіркестері кезлеседі.
Кейбіреу өзінің іс-әрекетіне ... табу үшін ... ... ... ... ... дей ... Бір қысым адам ата-баба жолы деп езінің ақсүйектігін
қайтадан қалпына келтіріп ... енді ... ... ... арқылы
әулиелік, ишандық, батырлық сипаттар алуға тырысуда. Енді біреулер ... үшін ... ... жолы деп ... жерге сіңіп, жоғалған
отқақұлдықты, бұтқақұлдықты қайтадан жаңғыртқысы келеді. Олар өзінің басқа
мақсаттан ... бұл ... ... діні яки жолы еді ... ... Олар ... ... есиет болып-болмағаныиа
қарамайды, істеп жатқанының дұрыстығына-терістігіне ес шаршатпайды. ... ... шет ... келіп, елдің сиқын бүзуға әрекеттеніп жатқан
бүлікшілер мен өзіміздің ішіміздегі, ғалым Р. ... ... ... ... ... культі жөніндегі танымдық мәліметтер. Ата-баба ... ... ... ... ... мен тірілердің арасында
қатынас болатұғыны, олардың бір-біріне тәсір ететұғыны, туыстық байланыстың
сақталатұғыны ... ... ... ... ... нанымдар мен
рәсімдер комплексі. Аруақтарға ... ... ... ... ... бар ата-бабаға табынудың формалары ... ... ... ... ... ... Азия және Тынық мұхит аумағындағы
бейсауат немесе сауаттылықтың қарсаңындағы қоғамдарда, Ақтеңізді (Жерорта
теңізі) жағалаған кене ... ... ... мен ... ... һәм ... ... (сарқыншағы).1367 Ата-бабаға табыну
(атақұлдық) ешқашанда өз алдына жеке дін болған емес, ол өзге ... ... ... ... ... ... аруағына табынатын қоғамдарда, қоғам тірілерден ғана
құралмайды, өліктер де ... ... ... ... ... Сенім
бойынша өліктер туысжанды, жайдары, досжанды немесе ашушаң, ызақор, қаһарлы
да зиянкеш ... ... ... ... аман болу үшін ... ... һәм ... разы ететін қылықтар жасап тұру керек деген
сенім билейді.
Ата-бабаларға табынудың алуан түрлі формалары бар. ... ... бір ... ру ... тайпа ғана табынатын яки немесе бір ұлттың
барлық мүшелері тұтастай бір атаға табынатын ... ... ... көне ... (м.б. 509 — м.к. 476) манес (manes) культі (парентұм
деп те аталады) бойынша әр жанұя, өзінің ... ғана ... ... ... ... адам өзі ... жанұяның немесе рудың түп
атасы (тегі) ... ... оның ... ұрпақтарының өмірін
жалғастырушы күш деп саналған. Ата-бабаларға табынудың ендігі бір формасы,
барлық аталарға емес, ... ... ... ... аруағына ғана
сиыну жолы; мысалы, көне Римдегі ... ... көнс ... ... ... ... мен Жапониядағы "күннің ұлы" делінген
императорлардың аруағына табыну культі т.т.
Айта ... бір ... ... ... ... ... ... деп саналмайтұғыны, өйткені кейбір аталардың ... ... ... ... Бағзы қоғамдар жуықта өлген аруақтарға
ғана табынса, ендігілер, керісінше, тек қана кәрі аруақтарға ... ... ... ... да дәреже мен қуатына жарай
таптарға, иерархиялақ қабаттарға бөлінеді атақұлдықты тұтынатын қоғамдарда.
Жә, бағзы атақұл қоғамдарда, жекелеген ... ... бір ... ... ... де, ... ... тәңірлік сипат артылады.
Бұның дәлелі ретінде көне Грекиядағы мыңдаған тәңірдің бірі ... ... ... ... барлық аймақтарда оған тәңір деп
табынушылар болғанымен, ол тәңірлікке қабаттаса ... ... ... ... адам деп ... аталар аруағы елге көмектесуге шақырылады: мәселен,
ұрпақтың ... ... ... ... ... ету, ... егіннің мол өсуі, ұрпағының мұң-мұқтажын тәңірлерге арыздап жеткізу
т.т. Атақұлдықта аруақтар тәңірлерден төмен, ал ... ... ... ... ... мен жорамалдар. XIX ғ. әлеуметтанушы
һерберт Спенсер (Herbert Spenser) ата-баба аруағынан қорқудың және ... деп ... ... пайда болған атақұлдықты ең алғашқы наным-
сенім формаларына жатқызады. Заманауи қоғамдарда ата-бабаға табыну сиыну
үрдістері жоғалуға ... ... ... ... табынуды жеке
дін ретінде емес, діни сенімдерге жапсарланған косымша, мүрәккәп (комплекс)
құбылыс деп талқылайды. Ежелгі ... ... ... ... ... ... ... айтылады. Сондықтан, үнді
ойлауы (фәлсәфәсі) ажал үрейін ада ету үшін, өлімнен кейінгі өмірден ... өзі ... ... ... ... Һәмән барлық құрлықтарда
табылған тарихи маңыздылығы бар заттар, бәшериеттің ... ... ... кейінгі өмірге сенгенін дәлелдеген. Мысалы, м.б. 60000 ж.,
яғни палеолиттік (көне тас дәуірі) дәуірден ... ... ... он ... жыл ... о дүние (ахирет) туралы сенімнің болғанын
дәлелдейді.
Ата-бабаға табыну культі көбінесе қандастық негізде құрылған қоғамдарда
жиі ... ... ... ... ... тек ... басшылыққа алатын қоғамдар, иерархиялық жүйені де осы қандас
жақындық негізінде қалыптастырған. Сондықтан, осындай ... ... мен ... ... ... ... ата-баба культі, қандас қоғамның
өмірінде елеулі рөл ... һәм ... ... ... ... ... ... ата-бабалардың тірілердің өміріне араласы бар
деп сенетін қоғамдарда, ата-баба аруағына адам-үсті, табиғаттан ... ... ... ... телінгені байқалады. Ата-баба кулъті
қалыптасқан қоғамдардағы адамдардың теріс ... ... ... ... ... қатар өлілерді де мазалайды деп сенілген. ... ... ... ... ... культін қаймықтырушы
(санкциялық) күш ретінде пайдаланған. Аталмыш қоғамдарда ата-баба аруағы ... ... ... немесе терістеуші (жақсы көріп құптаушы
яки ұнатпай кері қағушы), сүйтіп моральдық өмірді күзетуші күш деген ... ... ... ... ... қамқоршы бабасының аруағы
оз үрпағынан бірі моральдық қаталық қылса, оның ... ... ... сол ... әлгі ... денесінде оңбас ауру пайда болады деп
сенеді. Олар ... ... ... ... ... адам еліміне
дейін апаратыы қырсықтар болады деп сенеді. Бейсауаттықтың, ... ... ... ... атқыр!" дейтін хұрафа да, осы жаңсақ сенімнің
қалдығы. Демек, ата-баба ... ... ... ... аруағы
қоғамдық омірді бақылаушы һәм қандастық негіздегі ... ... ... ... күш ... қоғамдарда ата-баба аруағын риза ету мақсатымен ... ... ... ... ... ... ... уә Жапон
қоғамдарында арнайы мұрасымдар жасалатыны, сойтіп. ата-бабаларға табыну
амалдары іске асырылатыны ... ... ... ... ... ... ... қандастық туыстықтың маңыздылық дәрежесіне тікелей қатысты.
Қандастық туыстық қоғамда ... ... ... ... ... ... маңызды болады. Тұрпайы (примитивті) қоғамдарда, ... ... өмір тек ... ... ... ... Олар ... бір
ата-бабадан ары қандастық туыстығын дәлелдей алмағанымен, бұған ешкім көңіл
бөлмейді. Мәдениет ... ... ... ... ... қандас
топтардың маңызы төмендей береді. Қандастықтың жалғасуы мен ... сол ... ... ... ... уә Жапон қоғамдарында үлкенді ерекше
сыйлау мен ата-бабаға тағзым ету салттарын қалыптастырған.
Жә, қандастық туыстықты тек ... ... ... ... ... ... ... негізден зияда
(гөрі) сұраныс-ұсыныс қағидасы бойынша қалыптасқан қоғамдарда, ата-баба
культі негізгі дәнекер болмайды. ... ... уә ... ... ... ... ... экономикалық-әлеуметтік өзгерістер, аталмыш
қоғамдардағы ... ... ... ... ... ... жастарда оның қалдықтарын шаммен іздеп, әрең табасың.
Ата-бабаларға табынуда көптәңірлі нанымдарға тән ... ... ... ... байқаймыз. Кейбір ғалымдар, атақұлдықты
тұтынатын қоғамдардың ата-баба аруағын құдды тірі адамдар секілді ... ... яғни ... тыс ... деп ... ... Осы ... аруақтар; көреді, естиді, сезінеді, түсінеді, ... ... ... ... ... ... қуанады, ашуланады,
ызаланады, бұлданады, қызғанады, қаһарланады т.т. Көптәңірлі ... разы ету ... ... ... мен ... да ... мисалы, жыр-дастандар арқылы оларды марапаттау,
құрбан беру, ... ... еске алу ... ... ... ... ... Ата-баба аруағы тірі жақындарының күнделікті өмірін бақылайды деп
сенетін қоғамдарда ... ... ... ... да ... ... ... топтың (ру, сүйек, тап т.т.) басына қара күн
туғанда, ата-баба аруағынан көмек сұрау ... ... ... ... ... ... мұрасым ретінде жылына бір рет қабір
басында жасалатын еске алу жиынын ғана ... ... ... ... рәсімдері қоғамнан-қоғамға
өзгеріп тұрады. Аруактарды ... ... ... ... о ... демеу, қолпаштау. Көптәңірлі қоғамдарда төңірлердің ... ... ... ... ... ... ата-баба аруағының күш-күдіреті де қоғамнан-қоғамға ауысып
тұрады. Кей ... ... ... өте ... ... ... тыс ... дейін барады. Көптәңірлі кейбір қоғамдар ... ... мен ... ... арашашы, дәнекерші деп ойлайды. Ал,
жекелеген қоғамдар елеусіз қалған аруақтардың кесірінен ... ... уә ... ... ... орта ... пен ... елдершдегі атақұлдық. Атақұлдық Ақтеңізді
жағалай орналасқан коне дәуір елдерінде ... ... ... ... ... ... ... оның басты айырмашылығы кез келген ... ... ... ... ғана табынуды коздегендігі. Ежелгі
Вавилонияда жиын-рәсімдерде атақұлдықтың ... ... ... ... де аруақтарға табыиудың көптеген рәсімдері
болған. Өйткені, отқа құлшылық (зороастризм) нанымы да ... ... ... деп ... Көне ... ... ... өзгеріп
батырларга табыну культі пайда ... ... ... танытқан
адамдардың аруағы мәңгілік жасайды деген сенім етек алған-ды Грекияда.
Рим мемлекетін ішкі дағдарыстардан кейін ... ... ... (м.б. 27 - м.к. 14) ... ... ... ... көтерілген-ді. Император Августтың мемлекеттік билікті нығайтқаны
һем ... ... ... ел оған ... деп ... ... көп тәңірдің қатарына енді императорлар да қосылады. Ал, табынудың
формасы ... ... ... тек ... ... бөленген
императорлардың аруағына құлшылық ету дәстүрі басталады. Сондай аруақ-тәңір
императорлар мыналар: Тражан ... ... ... ... ... ... Аурелис (161-180). Ежелгі Римдегі атақұлдықтың екінші
қыры оның отбасылық сипатта болғаны. ... үйде ... ... ... ... келеді деп сенетұғын. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... тойтондар, викингтер мен славяндардың өз
ата-бабасына бағыштап құрбан беретіні белгілі. Орыс халқында ... ... ... әдет ... ... Ал, ... ... қидандар
да ата-баба аруағыиа бағыштап тірі адамды құрбандыққа шалатын: ... ... ... ... елге бара ... ... аталар аруағына
бағыштап, бір қылмысты кісіні "құрбандық ... ... ... ... ... ... ... тап әлгіндей етіп, олар аруақтар жолына
"алғыс құрбаны" ретінде жаулардың біреуін шалған. Тап ... әдет ... II г. ... ... ... ... тускен. Сонымен құрбандық
шалу соғыс тәңірісі Иліске емес, ... ... ... тегі ... ... болса керек.
Бейсауат қоғамдардағы атақұлдық. Қатты асқынған атақұлдық ... ... ... ... елдері мен Меланезияда көреміз. Сонымен
қатар Үндістандағы кейбір ... мен ... ... ... қоғамдарында
атақұлдықтың нышандары байқалады. Мысалы, Африкадағы ... ... ... корольдар меы ру билерінің аруағы, сол ... ... ... ... ... ... ... қоғамның
барлык мүшелері оларды тағзым етуге һәм сиынуға міндетті болған. Билерінің,
ру басылардың аруағы сол рудың өміріндегі мәселелерді, ал ... мен ... ... ... ... ... ... мәселелерді бүтіндей
шеше алады-мыс. Аруақтарға құрбандық беру, оларды мадақтап ... ... мен ... ... оларды көтермелеу Африка
қоғамдарында күні ... ... ... ... ... ... аруақтар тәңірге теңеледі де жуықта өлген
адамдардың ... ғана ... Жаңа ... ... ... ... ... айырылады да ұмыт болдды. Өлген адамның бас ... ... кіре ... ... ... ... аруақ еліндегі
жағдаятты көріп, хабардар болып тұрады-мыс. Қаңқасы ілулі аруақ ... ... ... ... һәм өзге ... шабуылынан туыстарын қорғайды-
мыс.
Жаңа Гуинеядағы Тробрианд аралының тұрғындарынша өліктің екі аруағы
болады-мыс. Біріншісі, яғни зиянсызы кісі ... 2-3 ... соң ... кетеді-міс. Балома деп аталатын екінші аруақ ғана өлімсіз ... ... ... ... рәсімдерде (ас) барлық ... ... деп ... Қырманның мол болуы үшін баломалардан ғана
көмек сұралады, сиқыршылар тек олардың көмегімен сиқыр ... ... ... ... ... ... (ру басылары,
билер, ақсүйектер) ғана қадір тұтады, бірақ оларда тікелей аруаққа арналған
құлшылык үлгісі жоқ. ... ... ... ... Пуебло
(Pueblo) қызылтерілілерінде де атақұлдық байқалады. Олар жылдың белгілі
мерзімдерінде ата-баба аруағына бағыштап ритуальдер ... ... ... ... ... ... жері ыстық болғандықтан).
Шығыс халықтарындағы атақұлдық. Атақұлдықтың ... ... мен ... ... Үшбұ ... ата-бабаға табынудан зияда
оларды қадір тұту ... ... ... ... тарихы өте көнеде
жатыр. Миладтан бұрынғы Ү-ҮІ ғғ. өмір сүрген ... ... ... ... ... көп ... ... Соған сәйкес рулық
ғибадатханаларда ата-баба аруағын ... діни ... ... ... ... үйде, ғибадатхана мен
қабір басында жасалатұғын. ... ... ... жазылған
құлпытастарды үйде сақтап, олардың алдында ... ... ... ... ... зиярат ету дәріптелген. Жапондардың ата-баба
культінің түп тамыры әлі ... ... ... ... ... ... ... топшылануда. Буддашылықтың м.к. VI ғ. қытайдан кіруінен бұрын жапондар
ұлттар ұстанған ... ... ... де ... ... ... ... мен Будда діндері ғасырлар бойы қатарласқан ... ... ... ... аруақтаумен, ал шинто ... ... ... ... машғүл (занят) болған. Жапондар
күні бүгінге шейін ... ... ... ... еске
алады, қабір басында жиындар өткізеді. Заманауи өзгерістер мен ... ... ... соң, ... ... атақұлдықтың күн өткен
сайын ұмыт болып бара жатқаны байқалады.
Үндістандағы һинду ... ... ... ... ... ... басқалардан өзгешелігі, көне Үндістандағы каст (таптарға
бөліну) жүйесіне ... һәм ... ... ... ... Ашығырақ айтатын болсақ, үнді нанымында тірілердің міндеті
өлілерді өлім мен ... ... ... ... ... ... ... жүйесі бойынша күнәкәр адамдар екінші рет жаралғанда бұрынғыдан
төменгі кастта, яғни ... ... ғана ... ... Үндістанның кейбір
уилаяттарында және кейбір касттарда тек еркектердің аруағын ... ... ... ... да ... ... ... болған.
М.к. III ғ. хүкім сүрген Тобалар хұн нанымдарын жалғастырған; олар ата-баба
аруағына бағыштап ... ... ... Олар ... еске ... арнайы тастан ойылған михраб іспетті орынды ... һәм ... ... ... ... ... еді. ... м.к. V ғ. Ангара мен
Обь өзендері бойымен құлдап, оңтүстікке қарай ауып, бүддизмді ... көне ... ... инли", яғни "жерді ... рух" ... ... ... ... ... ... алдында құрбандық
беретінің құрбанның басына сырық шаншып; аспанға көтеретінін айтса, А. ... тау ... мен ... ... ... деп ... ... жыл сайын бесінші және сегізінші айларда ... ... ... ... ... ... құрбандар берілуші еді.1379 Л.
Гумилев атақұлдық хақында былай деп ... "Бұл ... (хұн ... ... ... өлілер аруағының қайтып келуі ... ... ... ... ал ... ... ол өмір мен өлімнің ... ... ... жазмыштың ісі болып есептелетін. Осынау
көзқарасқа байланысты дуалистік жуйе ... ... ... ... ... — ажал, осыдан келіп ақ нефриттен дискілер, сақиналар
жасалудан көрінетін күнге табынушылық, ... ... ... ... ... ... ... бар".
Бейсауат бұтқақұл Шыңғыстың мұңғұлдарында (XIII ғ.) бабаларға табынудың
кейде кек тәңірден де жоғары болғаны байқалады. Мәселен мұңғұлдың Даян ... ... ... ... ... ... ... тәңір, өзің біл!
Тәңірден асар іс болса,
Әулие бабам, сен біл!''
деп, бабаларын көк төңірден де үстем етіп ... ... ... ой-пікірлеріне қатысты Құран кәрім аяттарындағы
көріністері
Иә, жоғарыда ата-баба культі, оның пайда болуының негізгі себептері мен
ата-бабаларға, олардың ... ... ... егжей-тегжейлі
көрсеттік. Демек, дүние жүзінің көптеген ... яки ... ... ... ... ... мәдениет-өркениет дамыған
ғасырымызда да кездесуде. Кейбіреулер тұрып "қазақ ата-баба аруағына
сиынатын халық" ... ... ... ... ... ... ... тек қазақтарға тән мәселе емес, ежелгі замандардан
бастап, ... ... ... көптәңірлі нанымдарды тұтынушы
қоғамдарда, басқа нанымдармен бірге жүрген ... ... ... Енді, әлгі жазғыштар тағы да ... ... ... ... халық" не болмаса "отты қастерлейтін, онша табынатын ... ... қай ... ... ... өз басым түсінбеймін. Қазақ халқы
тарих сахнасына мұсылман халық ретінде ... ғғ. ... ... ... я болмаса оттың алдында сәждеге ... олар үшін ... ... ... ... көрмеппін! Және де әлгі жазғыштар ғайриғылыми
болжамдарын айтқанда, әншейін тек қазаққа тән ғып, ... ... ... ... мен ... ... ... аңшылык, малшылық сатыларындағы
тұрпайы қоғамдардың көбінде қадими дәуірлерде болғанын жоғарыда көрдік.
Қазақ деген ... әлі ... ... ... ... ... ... болған осы ырымдық нанымдарды, хүрафи сенімдерді ғылыми
дәлелдерімен түсіндірдік. ... ... ... ... ... ... ... халқым алдыға, келешекке апару емес, керісінше артқа,
қараңғылыққа, адам баласы басып өткен бір кездегі ... ... жолы деп ... ... ... ... ... астам уақыт (1250 жыл) ең жайлаған хақ дін Исламды таба ... ... ... ... һәм ой берсін демекшіміз. Олар ата-
бабамыздың діні шаманизмге, отқақұлдыққа, бұтқа құлдыққа ... ... ... ... Күн ... ай ... от ... бұлардың бәрі де
Жаратушымыздың аяттары (белгілері, дәлелдері) болып табылады һәм ... ... ... ... ... ... ... әшкере, анық
болғанда аспан денелері мен табиғат құбылыстарын төңірлеуді түсінуге
болмайды. Ғылым осы ... ... ... ... ... ... ... өмірі бар екеніп әлде қашан ... ... ... ... алға тартып, бүкіл бір ... ... ... ... шын мәнінде жан түршіктірер адасқандық,
хүрафилық.
Ата-бабамыздың жолы дегенде қай ата-баба туралы сөз ... ... ... ... деп ... Қазақ хандығы мен қазақтарды ма? Мұңғұлдарды
ма? Алтын ... ма? ... ... ба? ... ... ме? ... ... түргештер, ойғырлар, қырғыздар, түріктер, ... ... ... ... ... ... т.т. ма? ... әрбірінің өз кезінде (Исламнан бұрынғыларды айтып отырмын) әр түрлі
діндерде болғанын, ... ақ ... бірі қара ... не ... ... ... ... лағынеттегенін не дейміз? Қайсысының жолын
қабылдаймыз? Олардың тілінде, сенімдерінде, ... ... ... парықтар болғанын жоғарыда мысалдарымен көрсеткеміз.
Бірінші мәселе осында.
Ендігі бір мәселе, шыныменен біз ... ... ... ... пе? Сонда, өзіміздің ақылымыздың болмағаны ма? Егер олардың
қаталықты, жаңылысты қылықтары болса және біз олардың қата ... ... да ... жолында болуымыз керек пе? Яғни, ата-бабамыздың жолы деп
би-төрелік, хандық немесе шаһтық я ... ... ол ... ... хақандық мемлекет орнатуымыз керек пе? Бертіндегі қазақтар
барымталасып жүрген екен деп, ... ... пе? Не ... ... өмір ... екен деп, қазірғі адамзаттың жолын емес, сол
бұрынғы көшпелілікке ... ... ... отырықшыларға атақ, даңқ үшін
беруіміз керек пе? ... ... ... деп ... және неке
туралы заңды өзгертіп, ескіліктің қалдығы һәм ... ... ... ... ... ... пе? Әйелдердің хұқұқтарын қолынан ата-
баба жолы деп тартып алуымыз ... пе? ... ... ... сиыр ... бақпаған екен деп, еліміздегі сиыр атаулының бәрім
құртуымыз керск пе? Не болмаса, ... тек ет ... екен деп, ... бір ... ... тек ет ... керек пе? т.т.
Иә, осы сұрақтардың жауаптары ақыли тұрғыдан ... ... ... ... тұр. ... ... жолы өз ... хоштығын
көздегендер үшін жай сылтау ғана; мәселен, жап-жас қыз ... ... ... ... алып қашып, басына шыт тартқызып,
зорлықпен әйелдікке алғандарға ... ... емес қой" ... "бұл ... ата-бабамыздың жолы ғой" деп, жауап қайырғанын көріп,
таң қалған едім. Бұл ата-бабаның жолы ... ... жол ... ... ... сылтау тапқан екен. Ата-баба дегеніңнің өзі
біздер секілді адамдар емес пе? ... біз ... соң ... де кейінгі
ұрпақтарға ата-баба болмаймыз ба? Біздің ... ... ... жаманның,
дұрыс пенен терістің күресі жүріп жатыр, ол күрес бізден бұрынғыларда да
болған, ... ... де ... емес пе? Адал ... үшін ... ... емес, адал адамның жасағаны жоғары болуға тиісті. Сонда
ғана бұрынғылардың қаталықтары ... ... ... ... ... тура ... табады.
Ата-бабаға табыну мен олардың жолын қуу мәселесі көптен мені ... ... ... еді. Құр ұран ... ... ... ұстаған
адамдарды көргенде, оларға мәселенің бүге-шігесін түсіндіруді өзіме ... Бір ... ... адал-арамын ажыратқанда, ең басты
критерия сол нәрсенің Аллаһ Тағаланың ... ... ... ... Егер ол ... Жаратушымыз рұқсат еткен, ұнататын, хош көретін нәрсе
болса, онда оның ақ, адал болғаны, әйтпесе, қара, арам ... Жә, ... ... нәрселердің Аллаһ хұзырындағы жағдайын қалай анықтаймыз?
Қайтіп білеміз? Қандай критерияны ұстануымыз ... ... ... ... ... ... әділеттілігі, мейірімділігі соншалық, Ол
пенделеріне қажетті кілтті ... ол Ұлы ... ... Анасы,
Ажыратушы қасиетті Құран Кәрім! Демек, ата-баба мәселесінде де ... ... ... (криетрия) Аллаһ Тағаланың Сөзі, мұқаддас Құран
Кәрім ... ... ... ... 6 236 аят және 77 639 ... Құранда екі жиһандағы өмірдің сағадат кілті көрсетілген. Өткен
қауымдар мен оларға жіберілген елшілердің ... ... Хақ ... ... ... ... ... қиыншылықтар, михнаттар тағы
тағылар бәрі де мүбәрөк Құранда табылады. Ата-баба жолы, ... ... ... ... ... орын ... ... тақырыптарға жатады.
Сондықтан, Аллаһ Тағаланың Сөзіне жүгінейік.
Құрандағы ата-баба діні туралы аяттар. Аллаһ Тағала тарапынан түрлі-
түрлі ... ... ... ... ... ... жылы ... уағыздаған имандылыққа әп-сәтте келісе қоймағаны ... бұл ... ... ... ... мәліметтер келтіріледі. Пайғамбарлардың
туған елдерін тек жақсылыққа, тура жолға, бір Жаратушыға ғана құл болуға
шақырып, ... ... ... үшін ... ... әжір (ақы, сыйлық)
сұрамағанына қарамастан, ең ауыр азаптарға ... ... ... Сөз ... ... да ... ... фәни адамдар еді һәм өздері туып өскен
қоғамның мүшелері еді. Ерте заман қоғамындағы рулық-тайпалық құрылым ... ... ... ... ... тура жолға шақыра
бастаған елшіге маңайындағылар сенім білдірмей, кеше ғана ... ... ... бұл ... ... ... дәлелдеуін сұраушы еді.
Пайғамбарлар Жаратушының рұқсаты һәм ғинаятымен мұғжизалар көрсеткен күннің
өзінде, қауымы оларға көбінесе сенбеген. Олар ... ... ... иман етпеу үшін ылғи да жаңа сылтаулар таба ... ... ... ... ... ... еді;
• Рулық-тайпалық құрылым бойынша әр рудың өзіне тән дәрежесі, ... мен ... орны бар еді. ... өзінің руынан шықпаған соң,
басқа рулар тек осы ... оның ... ... бас ... Мисалы,
Мұса пайғамбар Мысыр елінің байырғы тұрғыны, перғауынның ұлты қобтилерден
емес, олардың елінде екінші сынып адам деп ... ... ... ... ... ... оның ... мойындамаған-ды.
• Мансап пен байлық иелерінің қалыптасып келген табыс көздері ... ... бар еді. ... ... ... пен құл-қатын саудасы
арқалы һәм рибақорлық (өсім алу) ... ... еді. ... ... тоқтатып тура жолға бастау үшін жіберілген пенделер. Міне,
Аллаһ жіберген нәбилердің ... ... ... ... ... ... жоқ. Сондықтан, олар өз дәулетін сақтау үшін қарсы ... ... ... ... ... ... ... Мисалы, Өз
Мұхаммед пайғамбардың рибаны (пайыз, өсім) тыйуы, құлдарға иелерімен бірдей
бостандықтар мен хұқұқтарды ,беруі, ... ... үлес ... ... т.т. Меккелік билер мен байларға ... ... ... ... ... тыя ... соң, ... өлтіруге
ұйғарысқан.
• Мүдделері әрқандай себептерге байланысты жаншылған кері қағушылар,
пайғамбарды рәсуа етіп, қара халықтың алдында ... ... ... ... ... ... алға ... Олардың бірауыздан
айтқаны; "Сенің мына айтқаныңды біз әкелерімізден, аталарымыздан естіп
көрген емеспіз! Сенің ... ... ... ... ... ... жолы ... еді! Сен бізді ата-баба жолынан
шатастыруға келгенсің!' т.т.
Құран Көрімде аталмыш мәселе хақында ... ... ... ... оқып көрейік;
Бұт саудагерлері. Бір кездері Ибраһим мен ... ... ... ... ... ету ... жасалған Кәғба,
азғыншылыққа ұшырап, қараңғылықта адасқан ... ... ... ... ... ... дәуірінде Кәғбада 360-дан астам
бұттар бар еді.1415 Олардың бастылары Хубел, Лат, Ұзза, Манат, Уәд, ... ... ... ... ... не ... ... бұттар еді. Рулардың
бұттарға қатынасы бірдей емес еді, ... ... ... ... ғана ... ... Ежелгі түріктерде де әр рудың өзінің
бөлек тәңірі болғанын ... ... ... ... ... оз руының бас тәңірлерін өзге рулардың бұттарынан жоғары ұстап,
құрметтейтұғын.
Меккеде ... ... ... бастағаны туралы мынандай дерек-риуаят
айтылады: м.б. 207- м.к. 440 жж. ... ... ... ... ... ... деген кісі Кәғбаның қызметкері еді. Бір күні ол ауырып, шипа
табу үшін Шам ... ... ... ... ... ... Амр
жергілікті халықтың бұттарға табынғанын көріп "мыналарың не?" деп сұрайды.
Олар: ... ... ... ... ... жауға қарсы көмек
сұраймыз" дейді. Амр олардан бір бұт сұрап, Меккеге алып ... осы ... ... ... ... келуі деп есептеледі.
Ендігі бір жорамал бойынша былай болған екен: бұтқа табыну батырлардың,
елдің ... ... ... ... тастарынан басталған. Мұндағы мақсат
өлікті құрметтеу, оларды разы ету еді. Кейін ... ... ... ... ... ... болған; мақсат тағы да өліктерді еске алу, оларды
құрметтеу т.т. әсіре ... ... ... ... әдеті
қалыптасқан сыңайлы. Орталық Азияда ежелгі дәуір қабірлерінің ... ... ... ... ... кезігеді. Міне, осының бәрі де тегінде
өліктің атын өшірмеу, мәңгі есте сақтау, жер ... ... ... ... ... күзетеді деген сенім болған) т.т. сықылды
коптөңірлі кезеңге төн ... ... ... ... ғғ. араб және
түрік қоғамдарында осындай ұқсастықтың кезігуі, ... ... ... ... ... еді. ... басқа өңірлерден келген көшпелі
арабтарға (бәдеуи) бұт жасап, сататын саудагерлер бартұғын. Әсіресе, ... ... орын ... Кәғбаның қызметкерлері осы сауданың
қызығын көруші еді. Арабтардың бұттарға табынуы терең тамырланған, салмақты
сенім емес-ті; тілегі іске ... ... олар ... ... сабайтұғын
яки басын шауып, жіпке байлап, көшеде сүйреп, бұтты ... ... ... ... ... Өйткені, барша махлұқатты
жаратқан Аллаһ Тағаланың орнына еш нәрсеге ... жоқ, ... ... ... ... қылмыс болуы мүмкін бе? Мүшриктер "бұттарсыз
Кәғбаның қасиеті болмайды, һәм олар ... ... ... ... ... ... ... көзіміз сарқылады" деп ойлағандықтан, иман ... ... Бұл ... ... ... өрбіген көзқарас еді.
Ата-баба діні мәселесі. Ертеден қалыптасқан, дағдыға, тіпті ... ... ... кімге болса да оңай тимесі анық. Меккелік
мүшриктер де солай еді: олар, ата-бабаларынан бері жалғасып келе ... ... ... Олардың сенімінде бұтқа айналған тас, ағаш
немесе шүперектің рухани қасиеті бар-ді, ол ... ... тас, ... ... шектен тыс құдірет иесі тәңір еді. Ата-баба жолынша сол
бұттар ... ... ... ... шапағат етуші, болысушы тәңірлер
еді. Олар, Аллаһ Тағаланың барлығын мойындай отырып, Оған ортаққосушы ... ... ... Тағаланы ұмытып, тек бұттарга ғана табынатын болған.
Пайғамбарымыз ... ... ... Аллаһ Тағалаға асылық жасамаңдар
дегенде ата-бабаларын желеуретуші еді мүшриктер:
"2/170: Оларға (мушриктерге): "Аллаһ тарапынан ... ... ... "Жоқ! Біз ата-бабаларымыздың (олар жүрген) жолына ғана
мойынсұнамыз!" дейді. Ал, ата-бабалары еш ... ... ... таба алмаған болса ше?".
Демек, олар аталарынан қалған жолдың хаққа ... ... еш ... еді, ... қалған жол болса болғаны, қалғаны керек
емес-ті. Бұл, әрине, асқан көрсоқырлық, бір ... ... ... құр ... ... ... аталары олар қол жеткізген ғылымнан,
жаңалықтан, хабардан, дәлелден махрұм еді. Сонда да ... ... ... ... пе еді? ... ... ешқандай ғылыми негізге,
ақыл-ой таразысына салмай, Аллаһ Тағаланың қошеметіме сәйкестігін анықтамай
ұстану, Оның ... ... ... артық көруге, бұл болса, Оған серік қосуға
апарып соқтырады. Өйткені, мұндайға барған адам ... ... ... бұйрығын жоғары көретін болады. Біз тек аталарымыздың жолын
ұстаймыз деген ... ... бір ... ... қай ... ... ... артық, білім-ғылымы жоғары, көргені мол, олар бізден үстем дегенге
саяды. Бұл көп жағдайда ... ... неге ... ... ... ... ... дамып келеді, кейінгі ұрпақтардың білімі
бұрынғылардан ... ... ... келеді. Екіншіден, бұрынғылардын
кейінгілерден жоғарылығын және ұстанған жолының ... ... ... ... ... ... емес.
Мекке мүшриктері ата-бабаларынан қалған хұрафаларды, әр түрлі ырымдарды
өмірдің басты шартына айналдырып, ... ... ... ... ... қорланып, сөгіске ұшырайтұғын. Әңгіменің
негізінде тағы да материалистік себептер болғанын байқау қиын емес:
"5/103: Аллаһ сендерге бахира, саиба, ... және хам ... ... жоқ. ... кері қағушылар Аллаһқа жала ... һәм ... басы ... 5/104: ... ... ... және ... келіңдер!" делінгенде, олар: "Әкелеріміз (ұстанған) жол бізге
жетер ... ... еш ... ... және тура жолда емес болса да
ма? 5/105: Ей сенушілер! ... ... ... ... тура ... адасқандар сендерге жамандық жасай алмайды. Бәріңнің қайтуың
Аллаһ Тағалаға! Сонда, Ол, ... ... ... ... фасахаты мен әсерлі суреттеуі! Аяттарды толық
түсіну үшін бірінші аяттағы бахира, ... ... және хам ... қарайық: аса көрнекті ғұлама, XX г. ең ... ... ... ... (Алмалылық) Мұхаммед Хамди еді. Ол, 8 тамыз
1938 ж., 10 том, 5 317 беттен тұратын "Хақ Діні — Құран ... атты ... ... ... ... ... мағынасы туралы былай
түсініктеме берілген:
"Аллаһ ... ... ... ... және хам туралы ырымдарды заңды
қылған емес. Оның шариғатында бұлар туралы хукім һәм ... де жоқ. ... ... халықтар бес рет боталап, бесіншісі еркек болған інгенді
құлағын тіліп, ен салып еркіне қоя беретұғын. Мұндай інгенді саууды, ... һәм ... ... харам (заңсыз) етіп "бахира" деп ... ... ... ... ... қалса яіаі бір двртке ушырап қалса:
"егер де жазылсам, түйем саиба ... деп ... ... ... қусап бос
қоя беретугын да одан пайдалануды харам саиайтугын. Үшіншіден: қоіі ... ... ... тол туса ... ... Ал, ... бірге
қоздайтугыи болса "тол-төлге уласты "деіітүгын. ... ... ... ... ... ... ептейтін-.міне, уасила деген ... Он буын ... ... ... бураның жонын харам деп санап,
оның кез келген ... ... және ... ... оттауына рұқсат
ететұғын. Олар "Оның жоны харам ... ... ... "хами" яки "хам "
дегендері сол. Бұлар Хақ Тағала тарапынан ... ... ... қағушылар Аллаһ Тағалаға қарсы мұндай нәрсені заңды деп ... ... ... дін, ... ... ... жалақорлық қылушы еді. Тәфсірші
ғалымдар былай дейді: Амр Лухаййи-л ... ... кісі ... ... ... ... ... (шариғатын) алғаш өзгерткен байтақ сол
еді. Ол алғашқы реті бұттар жасатып қойдырды һәм бахира, саиба, уасила, хам
әдеттерін қалыптастырды. Міне, кері ... ... ... ... және нахақ нәрселерді ойдан шығарып, халықты адастырды һәм
пайғамбарларды да өздері құсаған деп (ойлап), ... ... жала ... ... көбісі, әсіресе, надан халықтың басы осыған істемеді ... ... ... ... кете береді.
Енді оларға "Аллаһ түсірген хақ шариғатқа (заңға) және пайғамбарға
келіңдер, бағыныңдар" делінгенде, ... ... жолы ... ... ... ... ісері қағушылық ... ... ... ... ... еш ... білмейтін һәм
тура жолда емес болса, сонда да олардың жолын қумақ па олар?! ... ... ... бұрынғыларға құрмет етуге жалпы ... ... көп ... бұл ... де. ... ... бағыну надандық пен
адасушылыққа емес, ғылым мси һидаятқа (тура ... жету ... ... ... меи ... ету ... олардың жасағанын жасау) құр ғылыми
болғандықтан емес, тек тура жолдағы ғылымды ұстанғандарға ғана жасалатын
болуы тиіс. ... да ... ... ... ... өз ... емес, оның
хақ ғылымына бағыну керек. Ғұрып пен әдет жағымды һәм ... ... ... ... ғана ... ... хақтан басқаны
ұстанғандар түбінде зиянға ұшырамақ, сондықтан Ей иман етушілер, муминдер!
Сендер оларға ... ... сақ ... ... тура ... туралықтан тайып кеткендер сендерге кесір тігізе алмайды. Бәрің
Аллаһ Тағалаға қайтарыласыңдар. Ол, сендерге жасағандарыңды хабарлайды".
Бұлар жәһилият ... ... ... ... ... ... ... еркіне қоя беретін малдары. Арабтар осы ырымдарды діннің
парызындай берік ұстаушы еді. Олар ... ... ... ғылыми дәлелдері
болмағанына қарамастан тұтынушы еді де пайғамбар оларға үгіт айтқанда: ... ... ғана ... ... (дұрыс және керекті болса
дағы) бізге қажет емес!" деуші еді олар. Алайда, сол арабтар тірі түйенің
өркеші мен тірі ... ... ... жейтұғын. Пайғамбарымыз осы асқан
жауыздықты дереу тоқтатты һәм тірі малдың ... ... мен ... ... ... ... жеуге тыйым салды. Орайы келген ... ... ... ... де ... жөн ... ... Аббас риуаят етті: "Рәсулуллаһ төбелестіру мақсаты мен ... ... ... әлемдік адам хұқұқтары XX ғасырдың ортасында ғана қабылданғанын
ескерсек, осыдан 14 ғасыр бұрын ... ... ... ... ... болмақ. Арабтар тағы да тірі хайуандарды нысана
етіп, оларға оқ ... ойып ... ... ... ... еді. Бір ... тірі ... оқ атқанын көрген Пайғамбарымыз былай деген:
"Ибн Аббас риуаят етті: ... ... ... рух болған
(рухты, жанды) ешбір жәндікті оқтарыңа нысана қылмаңдар!".
Көрер көздің бәріне хайуандарға жасалған бұл зұлымдық ... ... ... арабтары үшін бұл ата-бабаларының жолы еді! Мүшриктердің
бағзылары пайғамбардың ескертуінің дұрыс екенін түсініп жатты. Бірақ, ... да ... ... да ... інкәршылығын Аллаһ Тағаладан
деп тапты. Бұл туралы мына аят түсті:
"6/148: ... ... ... демек: "Егер Аллаһ қалағанда, біз серік
қоспас едік, ата-бабаларымыз да серік қоспас еді. Еш ... де ... ... ... бұрынғылар да осылайша пайғамбарларын жалғандап, кері
қаққан еді! ... олар ... ... Оларға былай деп айт:
"Жандарыңда бізге ұқтыратын бір мәліметтерің бар ма? ... құр ... ... һәм тек ... ... 6/149: Ей ... айт: ... дәлел тек Аллаһтікі! Егер Аллаһ қаласа, әлбетте, бәріңді
тура жолға салар ... иман ... ... иман ... үшін ... еді! ... ... мағынасы тым терең, арыда жатыр.
Біріншіден: бұтқақұлдар былай демек сөзіне қарағанда ... аят ... ... ... әлі ... ... Аллаһ Тағала, иман етпеу үшін
сылтаудан сылтау іздеп жүрген ... ... ... ... ... еді. Шынында да олар кейінірек:
"16/35: Аллаһқа серік қосушылар: "Егер Аллаһ қалағанда, не біз не ... Одан ... ... едік және Оның ... еш ... ... ... едік!" деді" деген-ді. Бірақ, біреудің күнәсін
біреу көтермейтіні, біреудің қаталығы ... ... ... ... кері қағушылардың бұған жауабы әрқашан да дайын еді. Аллаһ
Тағала олардың аталары жасаған қылықтарды, ... ... алар еді. ... мақсат олардың жасағанын растау емес, қайта терістігін келешек
ұрпақтарға гибрат етіп ... еді. ... олар ... ... ... ... Мүшриктер мұны ұға қойған жоқ. Аталарының жаңсақ жолын
өздеріне үлгі тұтты. Алайда, заман ағып бара ... ... күні ... ... ... күні дұрыс саналмауы мүмкін. Бұрын пайдалы делінген
нәрсе, бүгін-ертең зиянды боп шығуы мүмкін.
Атақұлдықта болса бұрынғылардың жолы ғана ... ... ... ... ... етіп, олардың атын ... ... ... ... ... тарапынан өте мағыналы, жан-жақты түсіндірілген
һәм негізделген аяттар жіберілді. Ең бастысы Жаратушы Раббымыздың ... ... ... ... (логика) мен ұждан секілді ... ... ... ... әрине, Оның барлығыы, бірлігін һәм шариғатын
мойындамақ;
"7/172: Қиямет күнінде, біз будан хабарсыз едік ... үшін ... ... ... ... ... шығарды, оларды өздеріне
куә тұтты және ... "Мен ... ... ... бе?" ... ... "Әрине, біз бұған куә болдық" десті. 7/173: ... ... ... Аллаһқа серік қосты, біз болсақ олардың ұрпақтары едік, олардың
жолымен ғана жүрдік. Нахақ ... ... ... ... әлек етесің
бе?" демеулерің үшін (солай істедік). 7/174: Бәлкім, олар кері ... деп, ... ... ... түсіндірудеміз!".
Аллаһ Тағала жаратқан ең бірінші пендесі Адам Атамыз өзін ... ... ... куә ... ... тақырыптарда айтылғандай,
біртәңірлі діндердің барлығы да мұны растайды һәм ... деп ... ... һәм ... ... деп ... Адам Атамыз бен одан
кейінгі пайғамбарлардың барлығы да ... бір ... ... ... ол, ... ... ... мен бірлігі мәселесі еді.
Хақ Тағаланың барлығы мен ... ... ... ... ... куә. Аспан
денелері, олардың ара қашықтығы, әлемдегі тепе-теңдік, ... әр ... ... ... паш ... тек көре білу ... адам баласы әлі аяқ баспаған жерлерге қарасаңыз, онда ең кәміл
тазалықты, балансты, табиғи теңдікті көресіз. Бәрі ... ... ... сол ... адам ... аяқ ... ... қылмыскерлік,
асылық, қантөгіс басталады. Демек, әлемде адам ... ... ... ... ... сондықтан олардың наразылығы болмайды. Адам
болса озіпе ... Иссі ... ... ... ... ... ғана биік дәрежеге көтерілмек. Сондықтан, ол өзінің қалам
жаратылғанына ... ... ... адам ... сперманың
жұмыртқаға егілуінен бастап, бұл дүниеге келуіне дейін басынан ... ... ... Аллаһ Тағаланың шексіз құдіретін түсінер едік.
Бұл дүниеге келмейтұрғандағы зуррият, яғни ұрық та Оның ... ... ... ... өтеді де туады. Туып, ер жеткен соң, ол не Иләһи
заңды мойындап, сенушілерден болады, не кері ... ... ... мүшриктер бізден бұрынғылар серік ... еді, бұл ... біз неге ... ... үшін әлек ... керек деп айтпауы
үшін Аллаһ ... ... ... ... ... ... ... аятта зүррияттардың бөлек-белек куәлік бергенінің
келтірілуінде де терең мағына ... ... ... ... ... куәлігін
берген, сірә, өзінің ғамалдарына өзі жауап ... ... ... ... ... ... біз шарасыз олардың істегенін істеуге мәжбүр
болдық деген ... ... ... ... ... Үйткеиі, әрбір зүрриятқа
бөлек сапа мен бөлек ақыл берілді. Сол себепті, кері ... ... ... ... ... үшін емес, өздерімің ықтияры солай
қалағаны үшін мойынсұнбады.
Мәселе хақты қабылдап, тура ... ... ... ... ... ... ол ең жаман жол. ... ... ... ... жолында болғанын жасырғысы келді. Алайда,
Аллаһ Тағалаға ор нәрсе аян-баян емес пе? Жаратқан ... тағы ... ... ... былай деп түсіндіреді:
"7/27: Ей Адам ... ... ... ұятты жақтарын
(ғауратын) көрсету үшін киімінен айырып, Жәннеттен шығарғанындай, сендерді
де алдамасын! Үйткені, ол шайтан мен оның ... ... ... ... тұстарыңнан көреді. Шубәсіз, шайтандарды иланбаушылардың достары
еттік! 7/28: Олар бір ... ... соң: ... осы ... таптық!
Аллаһ та бізге мұны бұйырған еді" дейді. Ей Мұхаммед! Оларға айт: "Аллаһ
жамандықты, ұятсыздықты ... ... ... ... ... отырсыңдар ма?". 7/29: Айт: "Раббым әділетті әмір етті ... ... ... ... Оған ... және ... тек Аллаһ
Тағалаға тән етіп, Оған жалбарыныңдар. Әуел баста сендерді ... ... да ... ... ... кісі ... айтылатын "қайтыс болды " немесе "қайтты"
деген сөздер, осы ... ... ... Адам ... бас жауы ... анық. Аллаһ Тағала Адамды жаратқанда менмендігінің тұтқыны болған
шайтам ... ... ... ол, ... жету үшін Адам ... ... Анамыздың жәннеттен кетуіне себеп болды. Сондықтан, шайтанның шәрінен
сақ болуларың керек. ... ... досы ... ... керек.
Мүшриктердің шектен шығып кеткені соншалық-кім, олар ұятты ағзаларын
(ғаурат) ... ... ашып ... еді де, осы ... ... ... солай" деуші еді. Сондықтан, аятта мұның негізінде
шайтанның бұйрығы ... ... ... ешқашанда жамандықты,
ұятсыздықты бұйырмайтұғыны ескертілуде. Сендердің бұрынғы ата-бабаларыңның
иман етпегені де ... Сол үшін ... ... досы болмаңдар, иман
етіңдер де құтылыңдар. Дінді Аллаһ Тағаладан болғанда ғана ұстаныңдар, Оған
ғана ... ... деп ... ... ... ... аяттарды.
Шайтан азғырған адамның зиянға ... ... ... өзінің үгітіне құлақ аспай бұттарға ... ... ... ... ренжуші еді. Ол ғазиз елші ешбір адам баласының
жаман жолға түсуіне, омірін ... сарп ... әсте разы ... ... ... кейде қатты азаптанушы еді;
"11/109: Сондықтан, олар құлшылық етіп жатқан ... ... ... ... ... еш ... ... олар бұрынғы ата-
бабалырының істегеніндей-ак оларға табынуда. Біз олардың ... ... ... береміз!".
Міне, осы аят арқалы мүшриктер бұттарға жасаған құлшылықтың бәрінің
бекер екені һәм олардан бұрынғылардың жасағанының да еш ... тағы ... ... ... ... ... ... оларды ренжітпеуді,
олардың тілін алуды бұйырады. Әке-шешенің разылығын алмай, ... ең ... ... ... ... да ... ... әке-
шешеге бағынудың да шегі бар; ол иман ... ... ... ... ... иман ... құлшылық етуді бұйырса һәм Аллаһ ... ... ... ... ... айтқанын орындамау керек, әке-шеше
тұрмақ олардан бұрынғылар да сондай ширкке ... ... ... ... ұстанбау керек делінеді.
Иесриб (қазіргі Мәдине) қаласына көшіп барған соң, сондағы йаһүдилер де
пайғамбарымызға иман етпей, әр түрлі ... ... ... бұзуға һәм Мәдиненің жергілікті араб руларын Меккеден көшіп
келген мұсылмандарға (мүһажирлер) айдап салуға тырысып ... ... ... бұл арам ойды іске ... ... етпеді. Йаһүдилер қолдарындағы
мұхарраф. Тәурат аяттарын бөлек-болек қағаздарға жазып алып, оларды елден
жасырушы еді. Олар ... ... ... ... ... пайдаланушы еді. Пайғамбарымыз оларды Кітап Елі, яғни өздеріне
бұрын пайғамбар жіберілген, кітабы бар, кітабилер деп ... ... ... ... еді. Олар бұтқақұлдардан гөрі хақ дінге дереу иман етуге
тиісті еді: үйткені, кітаптарында ақыр ... ... ең ... ... ... ... ... йаһүдилер Оған иман келтірмеді.
Олардың рахмет Елшісіне иман етпеуінің түбінде, ... ... ... ... ... ... жэне бұрыннан тас боп бекіп қалған ата-баба
жолын ... ... ... еді. ... ... біле, көре тұра
өзіне иман етпегеніне қатты қынжылып, күйзелуші еді. Аллаһ ... ... ... Және де ... бала ... алды "дегендерді де оятуың үшін 18/5:
Не (Аллаһ бала асырап ... ... ... не ... ... бул туралы титтей де мәліметі жоқ. Ауыздарынап шыққан бұл сөз
қандай үлкен сөз! Олар ... ... ... 18/6: Олар мына ... ... иман ... (және сол үшін әлек болса) қынжылыстан,
тіпті, өзіңді жеп-бітірмекшісің".
Жәһилия дәуіріндегі арабтар: "періштелер Аллаһтың ... ... ... ... ұлы", ал христиандар: "Мәсіх (Иса) Аллаһтың ұлы"
деген-ді. Христиандықта осы ... ... ... ... айналған. Алайда,
олардың қолында айтқандарын растайтын ешқандай ... ... жоқ ... олар құр ... аталары мен дін көсемдері айтқан соң ... еді. ... ... адамның да сүй деп айтқан рұһбанның да мәселеден
хабары жоқ еді. ... ... ... ... (Сөз) деп ... бұл ... ... үлкен сөз болды деген мағына да соған саяды.
Пайғамбарымыз олардың өзіне инанбағанын көргенде елшілік міндетін лайығынша
атқара алмадым, ... ... ... ... ... баяндай алмадым деп,
көп қынжылып, тіпті азап ... еді. ... ... ... олардың
жолының қата жол екені ескертіліп, Расұлұллаһ жұбатылуда.
Кері қағушылар Құранның аяттарын тыңдаған кезде оның сөзінің өткірлігі,
образдарының кереметтігі, ... ... һәм ... теңеулерді, сез тіркестерін пайдалануы, тілінің тазалығы т.т.
қатарлы қасиеттерін ... ... ... мына аяттар тым әдемі
суреттейді:
"23/54: Ендеше, оларды белгілі бір уақытқа дейін ... һәм ... өз ... қоя бер! ... Олар ... ... ... және ұлдар
арқылы оларға жылдам ізгілік бермекпіз деп ... ма? Жоқ! Олар ... ұға ... жүр. 23/57: ... деген құрметтен дірілдеушілер
23/58: Раббыларының аяттарына инанғандар 23/59: ... ... ... 23/60: Және де ... ... жосаған нәрселерін жүрегі ... ... ... ... солар жақсылық үшін жүгіріседі һәм жақсылық үшін ... Біз ... ... тыс ... жауапты қылмаймыз. Хұзырымызда
(алдымызда) хақты ғана ... бір ... ... бар және ... душар болдырылмайды. 23/63: Жоқ! Олардың (інкәршылардың) ... ... ... ... ... олардың бұдан басқа да жаман ... ... ... ... 23/64: Аяғында, кеңшілік және молшылықпен өмір
кешкендерін (дәулеттілерін) бір қиыншылыққа ... ... ... ... 23/65: Бекерге ойбайламаңдар бүгін! Сірә, бізден
сендерге болысу болмайды. 23/66: ... ... ... ... еді ... ... ... менсінбеп кете беруші едіңдер! 23/67: Ашуға ... ... ... ... 23/68: Олар бұл сөз ... туралы еш
ойламады ма?
Яки олардың өзіне бұрынғы ата-бабаларына келмеген бір нәрсе келді ме?".
Жоғарыдағы аяттарда айтылғанындай, Аллаһ Тағала құлдарына Өзін ... үшін ... ... ... берді. Байлық, дәулет берді. Ұлдар,
ұрпақтар берді. Оларды молшылыққа, кеңшілікке жеткізді. Бірақ, адам баласы
осыншама ... ... ... тура жолды мықтап ұстаудың
орнына, жаңсақ жолға ұрынды. Тапқан дәулетті өзім таптым деді, ұлдарды өзім
таптым ... ... пен ... ... ... өзіне сүйікті етті,
сүйтіп, негізгі мақсат пен себеп өз ... ... да әлгі ... тәңірлер етті. Міне, содан ... ... ... ... ол
бұттардың еш жазығы жоқ еді: үйткені, олар жансыз нәрселер еді, тас ... еді, ... еді. ... ... тура ... ... шамасы мем
билігі де жоқ еді. Төмендегі аятта тәмсіли (образный) суреттелгси уақиға
арқалы осы хақиқаттың асты ... Сол күні ... олар мен ... ... (тәңірлерін)
бірге жинап, бұттарға айтады-кім: "Мына құлдарымды сендер жаңылттыңдар ма?
жоқ өздері ... ... ... ме?" 25/ 18: Олар ... ... ... Раббымыз! Сені мадақтаймыз. Сенен өзге достар иемдену
бізге ... ... Сен ... және ... ... ... ... бердің (ізгілікке кенелттің), аяғында олар Сені еске алуды ұмытты
һәм әлек етілуге тұрарлық бір қауым болды!".
Құранның ... тек ... ... ... ... Құран қиямет
қайымға дейінгі барлық адамзатқа жіберілді. Сондықтан, Оның аяттарының
мағынасы орқашан да үлгі ... ... ... ... ... меы олардың қауымдарының қиссаларының жиі келтірілуіндегі бір
мақсат та осы ... ... ... ... ... ... ... сабақ аламыз. Солай бола тұра адам баласы өзінің нәпсісіне ... ... ... сол ... да ұға алмайтыны болады. Төмендегі
аятта сана-сезімсіз жол ... халі ... ... ... ... және ... нәрселердің барлығын
сендердің әміріңе қаратып бергенін көрмедіңдер ме? Оның сендер көретін және
көрмейтін ... ... ... ... ме? ... адамдардың
ішінде кейбіреулері не ғылымға, не бір жол ... не ... бір ... ... ... ... ... 31/21: Оларға: "Аллаһ түсіргенге (жібергенге) бағыныңдар!"
делінгенде, олар: "Жоқ! Біз ата-бабаларымызды ... ... ... ... ғана ... дейді. Ендеше шайтан оларды даулаған жәһаннамның
азабына шақырған болса, сонда да ма? ... да ... ... ... па
олар?)".
Шынында табиғаттағы байлықтың барлығы да адамның құзырында. ... ... ... ... өмірімізде ашылғанына талай куә
болдық. Бізден кейінгі ... біз ... ... көретін-ді. Аятта
көрінеу һәм ғайып нығметтер туралы айтылғаны ... ... ... Содан
кейінгі келтірілген критерияларға назар аударыңыз:
1-) ғылым
2-) жол көрсетуші (пайғамбар)
3-) нұрландырушы кітап (Құран)
міне, бұлар бізді тура ... ... ... Алайда, кейбіреулер
бұларға жүгінбей-ақ құр дабырға сенуде. Пайғамбарымыз сонда да жан-тәнімен
өзінің хабарлаушылық ... ... ... жасалған жаңа һәм ауыр
азаптарға қарамастан оларды құтылысқа шақырды. Інкоршылар сонда да ... ... ашық ... ... ... ... ол
залымдар: "Мынау (Мұхаммед) тек сендерді ата-бабаларың табынған тәңірлерден
тыйғысы ... ... ... Және де: "Бұл (Құран) ойдан қиыстырылган
өтіріктен басқа ештеңе ... ... Ол кері ... өздеріне хақ
келгенде: "Мынау ап-анық сиқыр ғана, басқасы еме".
Алайда, оларға (арабтарға) Құраннан ... ... ... ... ... емес-ті. Сондықтан, олар ... ... ... еді. ... ... ... ... мына жағдайды түсінейік, тыңдайық
немесе бізге де елші жіберілді, кітап жіберілді деп қуанудың орнына олар
ата-бабаларынан ... ... соң һәм ... ... қарсы
болған соң Исламды менсінбеді, мұсылмандарға шабуыл жасады. Олар өздеріне
Аллаһ тарапынан жіберілген хақ ... ... ... бұрынғы
қауымдар да пайғамбарын жалғандағанды. ... ... уә ... ... болған қауымдардың хикаяларын естіп, әсіресе, әлек
болғандардың тарихынан құлағдар еді. Төмендегі аят бұған меңзейді:
"14/9: Сендерден ... Нұх, Ғад һәм ... ... және
олардан кейінгі санын Аллаһ гана ... ... ... ... ме ? ... оларға муғжизалар көрсеткенде, олар қолдарымен
пайғамбарларының аузын жауып былай деді: "Біз ... ... ... және ... ... ... ... терең күдіктеміз". 14/10:
Пайғамбарлары ... ... ... "Көктер мен жерді жаратқан Аллаһ туралы
күдік бар ма? Алайда, Ол, сендердің ... бір ... ... ... ... бір ... шейін жасату үшін сендерді хақ дінге
шақыруда!". Олар пайғамбарларына былай деді: "Сендер де ... ... ... ... бізді ата-бабаларымыз сиынған ... ... ... ... тым анық бір ... ... 14/11
"Пайғамбарлары оларға былай деп жауап қатты: "Иә, біздер де құдды сендер
сықылды жай адамдармыз. Бірақ, ... ... ... құлдарынан
қалағанына береді. Аллаһ Тағаланың рққсатынсыз біздің сендерге дәлел әкелу
мүмкіндігіміз жоқ. ... тек ... ... сүйенсін!".'
Бұрынғы пайғамбарлардың ғибратты тарихын білмек ... ... ... аузынжапқан қауымдар шындығында ... ... Иә, ... не ... Олар қайда қазір? Бәрі де жоқ болды емес
пе? ... ... ... Аллаһ ғана біледі; Адам ... ... ... ... ... ... ұрпақ ауысқанын Ол ғана білмек.
Сондықтан, кейбіреулердің Адамнан бері қарай пәленше жыл өтті ... ... ... мүшриктерге олардың ақибетін ескерткен Пайғамбарымыз,
бұл жолы ... ... ... Олар ізгі ... тағы да кері ... еткен кейбір қоғамдардың қазіргі жағдайын ... ... ... ... ... ... аурулар,
маскүнемдік, нашақорлық, жезөкшелік, сатанизм (шайтанғатабыну), рухани
аурулар т.т. Бұлар әлек ... ... Әлек ... ... ... ... боп ... Тарих қайталанатын уақиғалардан ... ... ... ... ... ... да кері қағушылықтың зиянын,
зардабын көріп жатыр. Оларды осы ... ... ғана ... ... жолы деп Аллаһ Тағаланың бұйырғанынан басқа ... ... өте ... ... Олар ... ... былай
делінген:
"37/68: Бұдан соқ олардың баратыны (қайтарылатыны) жалындап тұрған от
болмақ! 37/69: Олардың ата-бабаларының адасқандар екеніне күдік жоқ! ... та олар ... ... ... ... ... "Дін күнінің Иесі" ... ... "дін" ... жаза ... ... ... хүкім күні деп түсіндіреді. Ол күні
Раббымыздыд алдында бұл дүниедегі ... ... бен ... есеп береміз. Аллаһ Тағаланың жолында жүргендер мен ата-бабаларының
жолында ... ... ... ... ... жауап береді.
ІІ бөлім. Атақұлдық ой-пікірлерінің атақұлдық тәрбиеге ... ... ... ... ... ... қазақстандық патриотизм дәл бүгінгі таңда айырықша
маңызға ие болып тұр. ... ... ... ... ... орнын алуы үшін де бұл ерекше өлшемнің бірі екені даусыз.
Сондықтан болуы керек, соңғы жылдары патриртизм отаншылдық, ... ... ... ... ... бір мақалада оны бар ауқымда
толығымен қарастырып шығу мүмкін де ... ... біз ... ... ... ... ... тоқталуды жөн көрдік.
Зерделеп қарасақ патриотизм, қазақстандық патриотизм ... ... ... бола ... жоқ. Сондықтан оның қалыптасуының себеп-салдарын,
мен-мәртебесін жете байыптау және зерттеу керек екендігі байқалады.
Рас, патриотизм, ұлтжандылық, елжандылық проблемасын тек кана ... ... ... ... ... орайластырып шектеп қалу
жеткіліксіз. Бұл мәселе қоғамдық ... ... ... де ... Оны өрістетуде әртүрлі қоғамдык ұйымдар мен ... ... бір роль ... Бірақ кеңестік идеологиядағы ұраншылық,
науқаншылдық салдары патриотизм ... ... оны ... құралына айналдырғаны жасырын емес. Сондықтан өткеннен сабақ
ала отырып, бұл проблеманың саяси мәніне оның жаңа қоғамдағы алар ... ... ... қажеттігі туындады. Себебі — өткеннің бәрі сабақ.
Ал раtriotes (грекше) — отандас деген ұғымды береді. Patris Отан, туған
жер деген сөз. ... ... ... ... ... ... критерийлер қабылданған. Оның себебі, патриотизмнің әлеуметтік —
тарихи, саяси құбылыс болғандығында және заманына орай әртүрлі ... ие ... ... ... ... ... ... пен қатар интернационализмді, КСРО халықтары мен бүкіл дүние
жүзі ұлттарына достықты қамтыған. ... ... ... ... өзгерген тұста патриотизм ұғымын жаңаша ұғындыруға ... ... Отан — ... деген сүйіспеншілік, адам бойындағы қабілет
қарым мен күш-қуатты, білім мен ... ақыл ... ел ... ... мүддесіне арнау болмақ.
Патриоттық қасиет қоғамдық ой-сана керуенінің ерекше бір ... ол ... ... даму үрдісіне сай әртүрлі мазмұнда көрініс
береді. Олай болса, патриотизмнің табиғи ... оның ... ... ... аударғанымыз жөн.
Осы мәселе турасында алыс және жақын шетел ... ... өз ... ... оның ... үрдістерде алар
орнын айқындау бағытында ой-тұжырымдарын ұсынып келе жатқаны белгілі.
Айталық, ресейлік ... ... ... кез ... ... ... топтың ғасырлар бойғы тұтастығын қамтитын құбылыс"
деп жазса, ... ... деп ой ... "Шын ... патриотизм кім-
кімнің болса өз Отанына шексіз ... ... ... озге ... ... ... — болмақ. Ал мұндай қасиет іс әрекет пен
идеяның, ықыластың бірлігінің ... ... Осы ... ... та
қайталайды.
Мәселені басқаша түйіндеген ғылыми зерттеулерге зер сала ... ... ... ... жете бағаламаған әртүрлі
пікірлердің орын алып ... анық ... ... ... ... автор: "...патриотизм бұл жай ғана абстрактілі ұғым ғой" десе,
П.М.Рогачев пен ... " ... ... ... келе ... ... рас, бірақ бұл ғылыми-зерттеулердің арналарына жатпайтын
үгіт-насихаттық жұмыстың ғана ... ... ... деп ... ... береді. Бұл, әрине, патриотизм ұғымының мән мазмұнын толық аша алмай
тұр.
Тарих ... кез ... ... ... ... ... түсіндіруге тырысқандар да болған. Мәселен, ғалым Н.И.Губановтың
жазуынша ағылшын ... ... ... ... ... ... кітап жазған. Ол 1914 жылы ... ... ... Спурель патриотизмнің түп-тамырын, тіпті, жануарлар әлемінің
тіршілік ... ... ... Оның ... ... ... жұптары мен балаларына деген қамқорлығы, аталық сезімі патриоттық
сезімнің баламасы бола алмақ. Бар ... осы. ... асып ... ... ... ... ... өзінше түсіндіру, тар мағынада қарастыру ... алып ... ... ... ... ... ... қарастыру
қажеттігі айқын байқалады. Осыған байланысты патриотизм ұғымының тарихи
тамырларын зерделеп, оның функцияларын ... ... ... ... жөн
көріп отырмыз. Сонда Ю.И.Дерюгин, П.М.Рогачев, М.А. Свердлин ... ... ... ... ... ... айқын байқалмақ.
Патриотизм мәселесі маңызды проблема ретінде Платон, ... ... ... еңбектерінен елеулі орын алған. Айталық,
Цицеронның "Мемлекет туралы", "Заңдар ... ... ... кіріспе", Ф.Энгельстің "Семьяның, жеке меншіктің және
мемлекеттің шығуы" деп ... ... ... елжандылық
табиғатының әр-түрлі аспектілеріне талдау жасалынады. Соның бәрі айналып
келгенде "Өз Отанын шексіз сүйген жанның орны ... деп ... ... ... ... арна ... енді ... ұғымының тарихи эволюциясы қандай үрдістерден өткен?
Ол үшін патриотизм табиғатының тіні саналатын патриоттық сана ... ... ... назар аударған жөн. Ф.Энгельс өзінің атақты
"Семьяның, жеке меншіктін, және мемлекеттің шығуы" ... ... ... құрылыс сыпатын жан-жақты баяндай келіп, ғұрыптық дәстүрлік салт-
сананың оянуы әр ... ... ... айқындайтынын жазған.
Демек, әр тайпаның өзіндік ғұрып-дәстүрінің санасы қалыптасқан. Осы
үрдістегі ... ... ... ... ... ... ... отырған. Енді осы пікірімізді жүйелесек, алғашқы
қауымдық құрылыстағы, тайпалық дәстүрдегі патриоттық сапа ... ... ... еді. Оны үш ... ... қарастыруға болалы. Олар: тайпалық
дәстүрдегі патриоттық сананың экономикалық негізі, әлеуметтік ... ... ... Экономикалық негізге — жерге және өндіріс құралына деген
жалпытайпалық ... ... ... ... ... тайпа көсемдерінің
бедел-билігі мен адамдар арасындағы қауымдастық қатынастар ерекшелігімен
сипатталады. Ал ... ... ... ... ... ... ... жерге деген сүйіспеншілігі, аруақтарды ардақтау, ... ... ... ... ... ... түйінді мәселелерді
әділ шешуге күш салу секілді ерекшеліктер болған.
Міне, осыған қарағанда алғашқы қауымдық ... ... ... ұжымдық пікірлердің орайласуымен көрініс тапты дер едік. Осының өзі
қоғамдық прогреске жол ... Ол, ... өз ... ... функция атқарды. Алғашқы қауымдық құрылыстағы адамдар өз
тайпасын ... ... тұра ... ... ... ... оның ... үшін, жері үшін отқа да, суға да түсуге даяр болатын ... жол ... ... арасында жауынгерлік рух басым болды.
Олар соғысқа әзірлік алдында би-билеп, тайпа көсемдерінің ... ... ... дәлелдеуге тырысты.
Құл иеленушілік коғамдағы патриотизм, әсіресе, Спартак басқарған
қозғалыстың (б.э.д. 74-71 ж.ж.) мәнімен сыпатталса ... ... ... ... елге ... деген мақсат әр құлдың алға қойған арманы еді.
Осы жолда ол ... пида деп ... ... оққа ... ... ... ... патриоттық санамен әдіптелуіне үлкен мән бар. Себебі
қолбасшы ... ... ... ... тиым ... әділдік
үстем болсын, керек дүниені арзанға сатып ал ... ... ... ... құл ... ... ... шайқалтты.
Феодалдық қоғамдағы патриоттық сана сыпаты Франциядағы Жанна д ... ... ... ж.ж.), ... Уот ... (1381 ж.),
Германиядағы шаруалар соғысы (1524-1525 ж.ж.) тарихынан айқын байқалады.
Патриотизм ... ... ... ... ... ... көтерілісінін
оқиғаларының туына айналды. 17 жасар қайсар қыздың ... өжет ... елді ... ... ... Өжет қыздан қаймығып, одан қауіптенген
француз ... ... ... ағылшындарға ұстап берді. Ал ағылшындар
оны отқа өртеп жіберді.
Өркениет тарихында патриотизм рухының символына айналған Жанна д' Арк
өлгенмен оның рухы ... жоқ. ... ... ... ... ... ... Міне, осы аскақ рухты билеуші сарай маңындағылар өз мақсат-
мүдделеріне пайдаланып кетті. Мұндай ... ... әр ... орын алып ... ... ... прогрестің өріс алуы, цехтың шеберханалар
мен мануфактураларды ығыстырып шығарып, капиталистік қатынастардың ... ... ... ... қоса ... болмысына сай патриоттық сана да
жаңа деңгейге көтерілді. Бұған өндірістік ... мен ... ... ... ... ... болды. Сөйтіп, патриоттық сана жаңа ... кез ... ... ... ... ... пен идеология
патриотизмнің мазмұнынан, санасынан ... ... ... ... өркениетке жетелейтін, ізгілікке үндейтін, елжандылықка баурайтын
патриоттық сана қашанда жоғары бағаланып отырған. Сонымен қоса патриотизмді
өз мүддесіне ... ... ... нығайтудың құралы ретінде шебер
пайдалана білген тоталитарлық жүйелердің мысалын да ... ... ... ... ... бір ... ... саяси-әлеуметтік,
экономикалық құрылымы бірнеше рет өзгеріп, соның ... ... ... ... ... ... Ресей қоғамының тағдырына назар аударсақта
жеткілікті. Солай бола тұра орыс зиялылары өз халқын Отанды ... ... ... ... ... орыс ... ... орайлас
қыруар еңбектер жазып қалдырған Н.Г.Чернышевскийдің, В.Г.Белинскийдің,
Г.В.Плехановтың мұралары ... ... ... ... ... ... "Патриотизм және социализм" деген ... ... ... ... ... сыншы В.Г.Белинский:
"Атамекенді сүю жалқыдан жалпыға ұласатын құбылыс болуы ... ... ... сөз оның ... ... идеалыңды көру, сезіну деген сөз. ... ... ... ... ... үлес ... ... деп жазды.
Ал Н.Г.Чернышевский өзін орыс халқына еңбегім сіңді деп атайтын әрбір
қайраткерге мынадай өлшем қойды: "Әрбір ұлы орыс ... ... ... Отан алдындағы еңбегімен, оның патриотизмімен өлшеп-пішілуі керек".
Осы пікірлердің әркайсысында ел тағдырына ... ... ... ... ... ... ниет жатыр. Мұндай құбылыс қазақ топырағында
туып, халықтың мұң-мұқтажын жоқтай білген азаматтар шығармашылығына да ... ... оның өзі ... жай ... бола ... Оның ... даму барысы, салдарлары болған екен.
Қарапайым ғана мысал ... ... ... ... ... Арқадан Алатауға көсіліп жатқан ұлан-ғайыр қазақ даласын бөліп ал
да билей бер пиғылы үстемдік еткені сөзсіз. Ал бірақ сол ... ... ... ... ... ... ... Ақ найзаның ұшы, ақ
білектің күші ғана шешуші роль ... ... ... оның ... қойнауына көз салсаңыз, сайын
даласы мен айдынды шалқар көліне көз алартушылар қай заманда да аз болған
жоқ. ... ... ... ... жұрт атанып қанат жайғалы жері үшін
қан майдан үркіншіліктен көзін ... ... ... ауыз ... мен
фольклорының эпикалық тұлғалары Қобыланды, Қамбар, Тарғын, Алпамыс ... ... ... ... ... мәні зор. ... ... әрқашан да Отанын сүйетін, елі үшін жанын аямай күресетін
асқан патриот, жақсылыққа жаны құмар ізгі жан. Ол ... ... ... ... туған-туысқанына, семьясына, ел-жұртына ... ... ... да ... жан". ... ... ... олардың
болмыс-бітімі жас жеткіншек бойында ақыл-парасат пен ... ... ... ... роль ... ... ... дүрмекті кезеңді бастан өткізген. Сол
замандарда ... ... ... сай елі ... шығып отырған. Ал олардың ауыз әдебиетіндегі сомдалған образы
ел ... жас ... ... ... ... ... ... сыртқы
басқыншылардан қорғауға тәрбиелеуде айрықша маңызды болған.
Демек, біздің ойымызша қазақта батырлық, ерлік, дәстүрді ... өзі ... жай ... ... Оның ... ой сана ... ... нақты, қыруар ықпалы болған. ... ... ... берік орныққан қазақстандық ... ... ... ... ... түп ... ... жөн. Мәселеге осы
тұрғыдан келгенде ... ... ... қалыптастырудың бірнеше
қайнар бұл ақ-бастау көзі бар, соның бірі сөз ... оның ... ... әуен ... ... байланысты.
Атақұлдықта ел мұратын үкілеудің үрдісі. Қазақ — бауырмал халық. Бірақ
сол шектен тыс ... ... ... тағылым да аз емес, әрине.
Ғасырлар бойы ... ... ... халқымыз сыртқы күштің теперішін
аз тартқан жоқ. Соның салдарынан "есіктен кіріп төр менікі" дейтін ... ... ... өз ... өз ... ... түсіп, кемсітушіліктің
небір түрін бастан кешірді. Бұл, әсіресе, кеңестік интернационализм деген
саясат тұсында шебер бүркемеленіп, республиканың негізгі ... ... ... кеңеюіне барынша қысым жасалды. Мәселеге осы ... ... ... ... ... ... ... гуманистік идеяны қазақ топырағына ... ... ... ... ... табанды да байсалды түрде шешу
арқылы емес, керісінше декреттер арқылы күштеп және тез ... ... ... — деп ... ол. — ... ... ... пәрменді түрде
жүргізілген бұл әрекет өз ... ... ... ... ... ... ... мәселе жағымды оқиға саналған "жылымық", қайта құру ... ... ... тауып, СОКП орталық комитетінің съездері мен пленумдарының
шешімдері мен қарарларында ... ... ... арқылы танылып жатты.
Ұлт араздығын тудыратын саясат интернационализмді бетке ұстап кең етек
алды. Бір ұлтты ... ... ... қою ... қате екенін КСРО-ның
ыдырауы дәлелдеп шықты. Олай болса, патриоттық тәрбиенің өлшем бірлігі
ұлттық ... ... мен ... ... ... ... ... туралы ой қозғағанда, міне, осы ... ... ... аудару қажет.
Қазақстанды мекендейтін өзге ұлт өкілдерінің қазақтарға теріс көзқарасы
болмайтындай әлеуметтік-экономикалық, саяси, рухани жағдайлар жасалуда.
Қолынан ... бар ... ... ... шектен тыс
мейірбандығын, қонақжайлылығын, кең қолтықтығын өзгелердің өзінше түсініп,
өзінше ойлап-пішіп, ... ... ... жол берілмеуі керек. Бұл
заң негізінде жүзеге асырылуы керек.
Ел арасына іріткі салушылықтың кішкентай көрінісі ... да оған ... ... ... тиым ... міндет. Сонымен қатар соңғы жылдар
тәжірибесі мынадай оң ... да көз ... ... ... ... мен ... туысқандық қамқор көңілмен қарайтын
қазақтардың табиғи қасиетіне ... енді ... ... болды.
Ілгеріде, патша өкіметі билеген заманда, одан кеңестік дәуір ... ... ... деп оны ... кемсіте қарағандар қазір
халқымыздың қадіріне, ... ... енді көзі жете ... ... қонақжайлылығын жарамсақтану, ... ... ... деп ... ... тағдырына
қатысты мәселеде орайы келсін-келмесін өзімбілермендікке басу, парықсыз
пиғылда болу өздерін "ұлы халықпыз" деп ... ... ... болғандығы өмір шындығы.
Еліміз тәуелсіздік алғалы бергі ұлтаралық ... ... ... ... ... ... соңғы он жылдың
тәжірибесі осы психология, ескі сартап ойлау ... ... ... ... өз кезегінде Қазақстанды ортақ үйім — Отаным деп ... ... ... қазақтар әрдайым туыстық шын ықыласын, ақ ниетін білдіреді,
достық ... ... Бұл, ... ... ... ... ... маңызды факторы болғаны анық.
Дегенмен де осы тұста мына бір мәселеге де назар аудармасқа болмайды.
Қазір ... ... ... біз ... етіп ... отырған
тақырыпқа орай әртүрлі ғылыми байламдар айтылып жүр. "Жас Алаш" газетінде
шығыстанушы Жомарт ...... ұлт" ... не ... ... ... ... мақаланың тақырыбынан-ақ байқалып тұрғанындай,
еліміздегі ұлтаралық қатынас мәселелеріне ... ... ... ұғымға қарсылығын білдіреді.
Ол қазақ халқының бауырмалдығын, кеңпейілділігін пайдаланып ... ... ... оның ... ... ... ... теріс тілдік
мәдени ахуалды қалыптастырушылардың қимылын және халқымыздың ғасырлар бойғы
арман-тілегін мансұқ ... ... өз ... шыққан көз-қамандардың
қазақтың кейбір оқығансымақ азаматтарының пиғылын, ... Елді ... ... іріткі салу арқылы ... ... ... ... етіп ... әккі де, ... халықаралық
ұйымдардың қаржылық және моральдық ... ... ... ... ұлт" ... ... ... сыбана
кіріскені өкінішті екенін баяидайды.
Жомарт Жеңістің мақаласындағы "жалпықазақстандық ұлт" дегеннен құтылып,
"қазақ" атауының жалпыұлттық атауға айналдыру ... ... да ... қажет етеді. Біздің Жеңісті ... ... ... ұлт" деген атаудан іргемізді аулақ ... ... ... Шын ... ... ұлт" өлшемі қойылған
шақта халқымыз ... ... ... артықшылықтарынан айырылып,
өзінің ежелгі қазақ жеріндегі титулды халық дәрежесінен, ұлт болып сақталып
қалу мүмкіншілігінен айырылып қалу ... ... кім ... ... ... тарихи отанында тұрмай, өзге мемлекеттерде тұратындарды
диаспора немесе аз халықтар деген ұғымдармен белгілеп жүргенін де ... ... ... ... ... ... ... атауға айналдыру туралы
ұсынысы бұл мәселені жете зерттей түсу ... ... ... Біздің
пікірімізше, дәл қазіргі уақытта еліміздегі этносаяси жағдайдың ... ... ... бұл ... тым ... ... қажеті жоқ. Қазақстандағы демографиялық, этносаяси жағдайлар,
әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі артқан уақытта Ж.Жеңістің де ... ... ... ... ... бар. Бұл, ... уақытты қажет етеді.
Біз бұл ретте кеңестік ... ... ... ... құру ... ... концепциялардың, жасанды ұстанымдардың ... ... ... ... ... ... ... келе жасаған түйініміз қоғамдық
өмірімізде қазір бар және болашақта да біржола жойылып кетпейтін ұлттық
мүдделерді ылғи да ... ... ... ... және ... ... ... отыруға тырысудың қажет екендігі.
Қазақстандық патриотизм өз болмысында дәстүршілдік пен жаңашылдық
мазмұнымен ... ғана игі ... ... ... енді ... ішкі мәнін ашып, оны ... ... ... ... ... дәстүршілдік сыпаты республиканы мекендейтін
халықтардың ғасырлар бойғы қалыптасқан рухани өрлеу үрдісімен ... ... ... ... орайын тауып шешуге ... ... ... ... эволюциясында жинақталған оң тәжірибені
пайдаланады. Соның үздік мысалдарын ортақ ... ... ... ... өзі ... ... ... жекелеген
диаспоралардың әдет-ғұрпы мен салт-санасының ең ізгілікті, ең айшықты,
мазмұнды түрлері жалпықазақстандық игілікке айналып жатқандарының ... ... ... ... сыпаты бір ұлттың екіншісінің
рухани құндылықтарына құрметпен ... ... ... ... ... соны ... тұта білуінен айқын байқалады. Айталық, қазақтың
сүйем жері үшін басын оққа ... ... ... ... үшін ... ... саяси лидерлері мен арыстарын қазақ жұртымен қатар, республиканы
мекендейтін өзге де ұлт ... ... ... деп ... ... жыл ... атап өтілетін Наурыз мерекесі туралы да ортақ көзқарас
қалыптасқан. Бұл ... бір ғана ... төл ... емес, барша
Қазақстандықтардың достық, туыстық мерекесіне ... Ол шын ... ... ... ... ... көрініс табуына жол
ашатын, халықтар ынтымақтастығы мен бүгінгі ұлығылайтын кешенді, кемелді
руханият ... ... ... мерекесі тойгершілік сыпатынан гөрі жас ұрпақты аталар дәстүрі
рухында тәрбиелеу мектебіне айналып ... Бұл ... ... ... ... ұйытқы болуымен өтетін сабантуй
мерекесінің, ұйғыр мәдени орталығының ... ... ... тілі
меп өнері күнінің", өзбектердің сайил дүманның ... мәні зор. ... ... осы ... ... ... елімізді мекендейтін
өзге де халықтардың ортақ думанына айналып, атап өтілуінде.
Ал қазақстандық патриотизмнің жаңашылдық сыпатының өлшемі қандай? Бұл
жерде оның ел ... ... ... түрткі болатын, оған
серпін беретін, және соның бастамаларының қайнар көзі болатын ... ... ... ... ... мәртебе беру, жерге жеке меншік құқық қажет
пе, жоқ па, ел ... ... ... ... ... ... ... Арал теңізі аймағындағы ел тағдыры, Семей ядролық
сынақ полигонын жабу, Желтоқсан көтерілісінің ... ... ... ... жылдар оқиғаларына қайта баға беру секілді
ауқымды проблемалар ... ... жаңа ... ... ... осы
оқиғалар үрдісі ұлт рухының жаңа ... ... ... ... ... өріс алуына, патриоттық ... жаңа ... ... әсер ... ... дау тудырмайды.
Республикамыз тәуелсіздік алған жылдар бедерін саралап ... ... ... ... ... мақсатты
жұмыстардың тиянақты жүргізіліп келе жатқанына көз жеткізуге болады. Бұл,
ретте, әсіресе, екі ... ... ... ... ... Біріншісі,
қазақстандық патриотизмді қалыптастырудағы қоғамдық-саяси ... ... осы ... ... ... ... жұмыстарына
қатыстылығы.
Бұл екі бағыттың алғашқысы туралы әңгіме ... ... ... ... ... ... ... жөн. 1995 жылы құрылып,
елімізде өмір сүріп жатқан 130-дан астам этнос өкілдері арасында ұлттық
саясат пен ... ... ... ... ... ... бұл
күндері мол тәжірибе жинақтады. Құрылымы жағынан бұл ... үш ... ... ... облыстық және қалалық ұлттық-мәдени
бірлестіктердің ... арқа ... ... ... ... мына ... де ... болады.
"Қоғамды "қазақтілділер" мен орыстілділер" деп бөлу ... ... ... ... беріп отыруды көздеген олардың (көз-қамандарды,
шовинистерді, ұлт ішінде іріткі салушыларды айтады) әрекетіне ... ... ... орыстілділер тобына жатқызылып келген еліміздегі
жүздеген ұлттар мен ұлыстар өкілдері Ел Президентінің тікелей бастамасымен
құрылған Халықтар ... ... өз ... мен ... ... ... ... дейін өзінің тоғыз сессиясын өткізген Қазақстан Халықтары
Ассамблеясының қай сессиясының күн тәртібінде де болсын ... ... ... ... етіп ... ... Біздің бұл
пікірімізге мына деректер айғақ бола алады.
Мәселен, Ассамблеяның 1996 жылы 30 ... ... III ... ... ... егемендікті нығайту және
қазақстандық патриотизмді қалыптастыру туралы" ... ... ... атқарар нақты міндеттер сараланды. Онда алғаш құрылған күнінен
бастап оның тұрақты төрағасы болып келе ... ... ... Н.Ә.Назарбаев: "Біз бүгін кез келген диалогқа дайынбыз, зиялы
қауым құрып жатқан қоғамдық саяси қозғалыстарды ... ... ... ... ... ... ... секілді мен олардан ат-
тонымды ала қашпаймын. Егер ... ... ... ... емес ... ... ... ұтымды ізденістері болса, онда бұл
әдеттегі ... ... ... ... ... ... ... бағыттайтын уақыт жетті" деп атап көрсетті
Ал Ақмола қаласында откен ІҮ сессияда (6 маусым 1997 ... одан ... ... ... оның ... дейін атқарған қызметіне оң баға
берілді. ... ұлы ... ... қоғамдық, саяси
институттың халықаралық беделді ұйымдар сарапшыларының назарын аударта
бастағаны ... тиек ... ... 24 ... ... қаласында өткен ҮІІІ сессияда ... ... ... ... Ассамблеясы жастарға патриоттық
тәрбие беруді күшейтуге өз үлесін ... ... Бұл ... азаматтық
сезімді шыңдау және мемлекеттік құрылысқа жергілікті ... ... үшін ... ... негізінде жүргізудің маңызы
зор.
Тәуелсіздік жылдарының жылнамасына зер салсақ, біз тілге тиек ... ... ... мән ... назар аударып отыру, Қазақстан
хылақтары Ассамблеясы жұмысының маңызының арта түсуін қадағалау ... ... ... ... жұмысының маңызды саласына айналған іспетті.
Демек, Елбасы қазақстандықтар бойында елжандылық, ... ... ... ... үлгі ... еңбек етіп келе
жатқанына айқын көз жеткізуге болады. Тәуелсіздіктің алғашқы ... ... ... егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы» деп аталатын кітабы, сондай-ақ «Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... 2030»
барлық қазақстандықтардың өсіп -өркендеуіне, қауіпсіздігі және әл-ауқатының
артуы, ... ... атты т ерең ... туындыларында біздің
Отанымыздың, Атамекенімізді қайтсек гүлдендіре аламыз деген сауалға жауап
іздеуге құрылған. ... ... бұл ... ... асырудың бағыт –
бағдары айқындалған. Ат тоқсан ауыз ... ... ... ... келіп
саяды: «Әрбір бала кезінен: Қазақстан – менің Отаным, оның мен үшін жауапты
екені сияқты, мен де ол үшін ... ... ... ойды ... ... ... жөн».
Еліміздің Тәуелсіздік алуы, демократиялық нормалардың орнығуы кеңестік
дәуірдегі түсініктердің біразын қоғамдық санадан ығыстырып шығарды. Нарықты
экономика теориясы мен тәжірибесі жоспарлы ... ... ... дәстүрлі, қалыпты деп саналып ... ... ... ... ... ... ... осы тұста тәуелсіздіктің бастапқы кезеңінде ескілікті үйреншікті
дәстүрден білден арыла алмай, жаға жағдайға ... ... ... қалғаны ақиқат. Сондықтанда бірінші ... ... ... бағыт – бағдарын айқындау қажет болды. Оның мәнін Н.
Ә. Назарбаев былайшы түсіндіреді: ... ... адам да, ... ... да, қоғамда өмір сүре алмайды. Саналы мұратсыз, жеке ... ... ... ... ... ... алады. сөйтіп соның
салдарынан қоғамдық азғындау басталады. ... ... ... ... ... ... болжай білуге, түпкі мақсатқа қол
жеткізуге сенімді болуға мүмкіндік ... ... ... ... ... нақты тұжырымдамасы, міне сондықтан да қажет».
Осы орамды ойды Президент өзінің "Қазақстан 2030" атты еңбегінде ... ... Бұл ... ... ... деп ... ... бөлімінде
қазақстандық патриотизмді қалыптастырудың қайнар көздерінің бірі ел ... ... атап ... Ал ел мұратын айқындау дегенміз не? Көне
қазақ қоғамына көз жіберсеңіз, ол ата-бабамыз ғасырлар бойғы армандаған ... ... ... ... ... ... ... өрбіген
екен. Қоғамдық дамудың қай сатысын алып қарасаңыз да қазақ топырағында ... ... ... көш бастаған көсемдер, сөз бастаған шешендермен,
абыздар, қоғам, мемлекет қайраткерлері елді бірлікке, тұтастыққа шақырудан
танбаған, соны уағыздауды басты міндеттерінің бірі ... ... ... Түмен қаған, Түркеш қағандарының (ҮІІІ ғасыр)
басшылары Білге-қаған, Білгіш қаған, Боим қағандар ру-тайпалық ... қалу ... ... ... Сол үшін билік басына ұмтылған. ҮШ-XII
ғасырлардағы Қимақ, Қарахан ... да ... ... ... роль атқарды. Содан бергі өркениет үрдісін зерделесек ... ... мен ... ... ел ... ... ... бірін бөліп алып қарау әсте мүмкін емес екен. Әл-Фараби мен Ахмет
Яссауи, Ж.Баласағұни мен ... ... хан мен ... ... ... пен ... ... дәстүрлеріндегі халықты елдікке, бірлікке
шақырған аталы сөздер дала ... ... ... ... көз жеткізу
қиын емес. Соның бәрі, әрине, қазақ қоғамының мүратын ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалык, құндылықтар
еді.
Осы дәстүр жоғарыда ... ... ... ... "Қазақстан — 2030" атты еңбегінде бүгінгі өркениет
талаптарына сай одан әрі ... ... еді. Бұл ... ол:
"...мен, мемлекет басшысы ретінде, біздің еліміздің мұраты — ... ... тән әрі ... ... ... ... артқан тәуелсіз, гүлденген және саяси тұрақты Қазақстанды сомдау деп
санаймын" дейді.
Егер заман рухына, дәуір болмысына сай ... ... ... ... ... отырады десек, еліміздің Президенті белгілеген Қазақстан
мұраты бір кездерде Қорқыт ... бен Асан ... ... ... үндес,
өрелес болып шығады. Аталар көксеген Жиделі-Байсын талай ұрпақтың қолы
жетпес ... ... ... — 2030" халықты нақты ақиқатқа, жеткізудің
ғылыми негізделген жолын ... ... ... ... ... ... ... көздейтін бағдарлама жүзеге
асырылуда.
Мемлекеттік мәні зор осынау құжаттан туындайтын міндеттерді орындауда
нақты ... ... ... жүзеге асыруда ... ... ... Рас, ... ... ... ... мен кемшіліктерді бастан өткеруге тура келді.
Қоғамдық өмірдің қай саласында да кезек ... ... ... ... ... Ал, соның ішінде мемлекет тұтастығын сақтап қалу ... ... ... өріс алуына, қоғамдағы бір топтың келесі
бір топ-тарға тиісуіне жол ... ... ... ... ... ... халық санасындағы реформа болмысында ... ... өз ... өз ... үшін өзі жауап беруге тиісті екендігіне көз
жеткізудің сан қырлы жұмысы атқарылды.
Өйткені, елдің көңіл-күй ... ... ... ... ... деген сенімсіздік нышандары байқала бастаған
еді. Оның ... ... ... 1990 ... ... біз құздан
құлауға шақ тұрдық, — деп атап көрсетті Н.Ә.Назарбаев. — Қазақстанда 1990-
1994 жылдары өнеркәсіп өнімі ... ... тең ... ... ... ... ... үштің біріне дейін жетіп, ал көлік тасымалы
тіпті үштен екіге кеміді. Өнеркәсіп алыптары ... ... ... ... ... аудару басталды. Мемлекеттің өз кәсіпорындарын
басқаруға дәрмені жетпей, олар өнім ... ... ... ... ... ... ... "қызыл директорлардың" сауатсыздығынан өндірістік сектор
қарызға белшесінен батты.
Айналым қаражаты мен өнім ... ... ақша ... ... байлап
немесе қалталарға түсіп кетіп жатты. Сондықтан да ол ... ... ... көре алмайсыздар.
Барлық учаскелерде де қаражаттан қатты зәрулік көрдік. Зейнетақы,
жәрдемақы мен жалақы төлемсіздігі созылмалы сипат ... ... ... мен
айырбас жаппай белең алды.
Елімізде соғыс пен күйзеліс заманындағыдай кәдімгідей ... ... ... ... ... батыл да жүйелі жігерлі де жедел
өзгерістер жүргізуді өмірдің өзі талап етті.
Қуатты атқарушы биліктің тік сатысы болмайынша, мұны іске ... ... еді. Жаңа ... жаңа ... стратегия талап етілді. Ал ... ... ... кедергілерді серпіп тастау керек еді.
Біз Конституция қабылдадық, онда билік құрудың жаңа ... ... ... құқықтарын қорғауға алдық. Біздің басты
жетістіктеріміз — 1995 жылы бүкіл ... ... осы ... ... санасындағы ел ертеңіне деген сенімсіздікті жоюдың кепілі
жаңа Ата ... ... сол ... қазақстандықтар рухын оятудың,
патриотизмді қалыптастырудың ауадай қажеттігі атап көрсетіледі. Конституция
кағидаттары басшылыққа алынып, ... ... ... өмірде елжандылық
мәселесіне қатысты қыруар шаруа қолға алынды.
Қазақстандық патриотизмді қалыптастыру ... ... ... ... ... Бұл ретте қоғамдық-экономикалық дамудың нақты
үрдісі мұқият ... ... ... ... ... бір ақиқат бар:
нарықты ... ... ... ... орай ... ауыл ... ... қоныстандыру үрдісі жүріп ... ... ... қоса ... ... екен ... ... да жоқ емес. Өйткені, жылдар бойы ауылшаруашылығында еңбек ... ... ауыл ... бейімделген кісінің қала тіршілігіне
бірден бейімделіп кетуі екіталай. Мұның өзі күні ... ауыл ... ... ... ... салмақ түсіріп отыр. Осы мәселелер
төңірегінде ой толғаған ... ... ... ... аудартарлық.
Қазақстандық патриотизм қоғамда әлеуметтік әділеттілік болған жерде,
сыбайлас жемқорлық пен коррупцияға ... ... ... ... мүлікті
мемлекет меншігінен алу мен жекешелендіру халық мүддесі тұрғысынан
жүргізілген ... ... ... табады. "Ал отандық тауар сапасының
нашарлауы, шет ... ... ... ... ... ... ... құбылыстар әлеуметтік-экономикалық салада белең алса,
мұның өзі адамдардың патриоттық сезімін кемітетін факторлар болып ... деп ... ол. — Ал, ... ... ... ... бере ... оның өтпелі кезеңге тән құбылыс екеніне оны жою ... ... ... етіп ... ... ... тиімді
жүргізудің пайдасы зор болмақ".
Мекемелер мен ұйымдарда, ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді ескере отырып қазақстандық патриотизм
проблемаларына қатысты мақсатты жұмыс жүргізу толастамауы қажет. Әрине,
оның бәрі айта ... ... ... алып кете ... ... ... ... өз нәтижесін беретіндігіне жұрт көзін
жеткізуден танбау керек. Қазақстандық патриотизм республиканы ... мен ... ... ... ... ... өлшемі
ретінде қарастырыла беруі тиіс. Әрбір қазақстандықтың бір-біріне деген
сенімі ұлғайған ... ... сана да ... ... ... ... ... тағдырластығы мұрат бірлігіне жетелейді, ... ... ... ... ... мен ... кепілі
болып табылмақ.
2.2 Қазақ зиялы қауымының патриоттық тәрбие туралы ... ... М. ... пен ... ... мәселелер
туралы ой-пікірлеріне тоқталып көрейік.
Қоғамда болып ... ... ... ... ... жаңа көзқараспен қарауды талап ... ... бойы ... ... ... қорында сақтаулы жатқан рухани мұраларға
ғылыми талдаулар жасалып, ... ... ... етілуі қоғамдық дамудың
демократиялығын айқындай түседі. Қазақстан Республикасының Президентінің
халыққа жолдауында халықтың, экомомикалық ... ... ... ... мәдениет саласында ұлттық тәжірибелер мен мұраларды бүгінгі жас ұрпақ
тәрбиесіне пайдалану негізі орын алып ... ... ... ... 2010 жылға дейінгі білім мемлекеттік бағдарламасында да ұлттық
мұраларға ... ... ... ... ... ... пайдалану білім беру мекемелерінің алдында тұрған
негізгі міндеттер болып табылады деп атап көрсетеді.
20 ғасырдың басында өмір ... ... ... ... ... ... олардың көзқарастары бір-бірімен өзара сабақтасып
жатқанын байқаймыз. Жастарды ұлттық мұраларымызға ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуде М.Дулатов
мұраларының тәрбиелік-тәлімдік маңызы зор. Біз М.Дулатов мұраларындагы
адамгершілік құндылықтарды ... жас ... ... ... қалыптастыруға мүмкіндік мол екнін айқын аңғара білдік. МДулатаов
ұлттық мәдениет, білім беру ... ... ... ... үлес ... ... патриоттық рухтағы еңбектер жазып артына мұра еткені белгілі.
Ол «Алаш» партиясының негізін қалауы, ... ... ... ... ... оның ... қасиеттерін айқындай түссе, ал еңбектері егемен
еліміздің тәуелсіздігі мен егемемендігін сақтайтын азамат тәрбиелеуге негіз
болып ... ... ... ... ... бабаларымыз негізін қалаған
патриоттық рух жас ... ... ... ... ... күш болып табылады. Әр тарихи кезеңге зер ... ... ... ... ... ... ... зерттеуімізге нысана етіп отырған 20 ғасырдың басындағы ұлттық
тәрбие бүгінгі жас ұрпақ тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... М.Дулатов шығармалары, іс-әрекеті бүгінгі ұрпаққа таптырмас
негізгі тәрбие көзі болып ... Оның ... ... ... ... ... көптеп көтеріледі. ... ... ... ... ... халқының бұрынғы һәм бүгінгі халі»,
«Қазақ халқының бұрынғы мәғишаты», «Қазақ-қырғыздың ата-тегі туралы», «Оян
қазақ», «Елім-ай» т.б.
«Қазақ-қырғыздың ... ... атты ... ... ... шығу ... жағдайы, қазақ деген атаудың мөні мен маңызына жан-жақты
тоқталады. «Қазақ» ... ұғым ... ... ... берсе, «қаз» деген ер
деген мағынаны береді.
«Хан Абылай» ... ... ... ... ... тоқтала отырып,
қазақ халқының ерлік істерін атын көрсетеді.
«Алаш ұраны», ... ... ... ... ... қазақ жұртын білім
мен мәдениетке тарта отырып, тәуелсіздік пен еркіндікке шақырады.
Патриотгық тақырыптағы еңбектерінің бірі - «Оян қазақ». Бұл ... ... ... ... ... мәдениетке бірлікке және тұрмыстарын
жақсарту үшін күреске шақырған аса маңызды, құнды ... ... ... болашағының күңгірт екенін жаза отырын, жақсартуға шақырады.
«Оян қазақ» еңбегі тек қазақ халқының ұлы жаршысы ... ... ... ... де ... ... ... болды. Жапон елінің ғалымы Улмо
Томихиконың «Оян қазақ» еңбегіндегі патриотизм туралы ... ... ... ... ... тағы бір ... көрсетеді.
М.Дулатов өз халқының патриот азаматы болды. Ол тек қазақтың рухын
жақындыратын ... ... ... ... ... ... ... рет қазақ тілінде библиографиялық еңбектің негізін
қалады.
Оның ... ... ... ... ал ісі ... ... ісі деп ... болады.
М.Дулатов өз негізін салған ұлттық «Алаш» партиясының ... және ... ... ... өз ... ... ... Халықтың
дамуына игі ықпал етті.
«Түркі халқы-батыр халық. Түрік халқы — ... ер ... деп ... ... ... ... ... жалғасы М.Дулатов бойында батырлық,
ерлік қасиеттері толығымен қам».
М.Дулатов бойындағы барлық күш-қуатын, білімін игілігі мен мүддесіне
жұмсау арқылы ... ... ... ... С. ... патриоттық тәрбие туралы ой-пікірлерін
қарастырайық. Асфендияров патриоттық ... ... ... Сондықтан патриоттық терминін мұнан былай елжандылық деп
алынады. Білім мен тәрбие ... 1997 жылы ... жаңа ... ... ... ... ... саласындағы саясатында көптен
күткен оң өзгерістерге жол ... ... ... ... ... ... - ... және әлеуметтік-адамгершіліқ дүниесі бай,
жаңашыл, шығармашылық ойлау қабілеті мен ... ... ... ... ... ... белгіленді.
Сонымен бірге, Қазақстан мектептерінде оқу-тәрбие ісін ізгілендіруге,
яғни оны гуманизм, азаматтық интернационализм, «Қазақстандыфқ елжандылық»
идеялары негізінде құру ... ... беру ... ең өзекті міндеттерінің
біріне айналуда. Өйткені, ... ... ... ... ... берік
қалыптасқан «отан» деген ұғымының абстрактылы мәнде болып, патриоттық сезім
тек ... ... ... ... ... Қазакстан Республикасы - көп ұлтты, іргелі мемлекет.
Сондықтан, көп ... ... ... ... ... ... ... Отанының болашақ дамуына үлес ... ... ... идеологиясының алғышарттарын түзіп, оны жүзеге асыру
- мемлекеттік маңызды ұстаным.
Дей тұрғанмен, Қазақстан халқын патриотизм, Отанды сүю, ... ... ... ... ... ... қорғау рухында тәрбиелеу
бағытындағы жұмыстар көңіл қуантарлық емес.
Осыған орай, жас ұрпақтың патриоттық санасын қалыптастыру ... - ... ... ... ...... ... мен
тұжырымдардың мәнін тереңірек анықұтауға ой жүгірткен дұрыс:
— елжандылық - қоғамдық құбылыс, тарихи ұғым;
— елжандылық ... әр ... ... ... ... бір ... және ... ортасына — Отанына деген аса терең сезімі;
— қазақстандық елжандылық — Қазақстан Республикасын біртұтас Отаны
ретінде ... өзін ... ... ... ... ... ... бен намысын тәрбиелеу.
Елжандылық тәрбие, ең алдымен, азаматтық тәрбиемен тығыз ... ... ... қатынастар мен заңдылықтар жүзеге асырылады. Жеке
оқушының азаматтық сапасын қалыптастыру үшін тәрбие барысындағы кез келген
іс-әрекет осы бағытта жүргізілуі ... бұл ... ... ... жүйесі алдында оқушылардың
саяси білім негіздерін жетілдіру ... ... өз ... ... ... ... тәрбиелеу, сондай-ақ сыни ойлау мен азаматтық
көзқарастарын қалыптастыру сияқты өткір мәселелер тұр.
Азаматтық сана — әлемтанушылық ... ниет ... ... ... ... ... ... қабырғасында беріледі. Бұған
қоса, өскелең ұрпақтың парасаты биік әрі жан-жақты ... ... ... ... үшін және ... Отан ... ... борышын
өтеу сияқты асыл қасиеттерді ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Атап айтқанда, қоғамдық-саяси және гуманитарлық пәндердің мазмұнына
терең ... ... ... ... өмірге белсене қатысуы үшін сыныптан
және мектептен тыс жұмыстар ұйымдастыру, т.б.
Міне, осы орайда XX ... ... ... ... аса зор мән ... педагогтердің қатарында С.Асфендияров есімін
атауға болады.
Республикадағы ... ... көш ... ... ... ретінде профессор Асфендияров Санжар, өскелең ұрпақты тәрбиелеу мен
білім ... ... ... ... ерекше тоқталады. «... Болашақ
жастар өмір ... ... ... ... мен ... оның ... жоспарларын жақсы білуі қажет,—дейді С.Асфендияров, ... ... өз ... басынан кешкен қиындықтарымен танысып қана қоймай, сондай
қиындықтан елін, халқын алып шығуға ... ... оған ... үлесін
қосатындай болып тәрбиеленуі керек». Қазақстан ... көп ... ... ұлт пен ұлыс өкілдері шоғырланған іргелі мемлекеттің бала ... ... ... мен ... ... де ... тиіс ... жасаған С.Асфендияровтың бұл ойлары бүгінде өз маңызын жойған жоқ.
Елжандылық, азаматтық ... ... ... оны оқушылар бойына
сіңіруде 30-жылдары қалыптасқан оқу-тәрбие ... ... ... -
өлкетану ісі айтарлықтай нәтижеге қол жеткізгені белгілі. Республикамызда
өлкетану ісінің қарыштап дамуына ... үлес ... оның жас ... ... ... бағалаған педагог- ғалымдарымыздың бірі -
профессор С.Асфендияров.
Профессор С. Асфендияров ... 20 - 30 ... ... ... ... ... ... қайраткері, Қазақстандағы
жоғары мектеп пен ағарту ісінің көрнекті ұйымдастырушыларының бірі ... ірі ... ... ... ... атқаруымен қатар, оның,
педагогикалық бай мұрасының ... ... ... ісін ... ... ... ... білім беру мен ағарту саласында атқарған игі істерінің
қатарына мектептегі өлкетану жұмысын да ... ... ... өлкетану
ісіне халық ағарту саласының маңызды бір бөлігі ретінде қарап; мемлекеттік
деңгейде ... ... ... ... ... ... қалыптасып, білім деңгейінің артуына, сонымен бірге жан-
жақты дамуына ... ... ... беру мен ... ... ... бірі болып табылады деп есептелді. Сол себепті, 1920 жылы
қазан айында ... ... ... ... ... ... ... мен музыкасына, сондай-ақ табиғатына
байланысты үлкен ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізген ... ... ... және ... ... ... ... Зерттеу Қоғамы Қазақ КСР ... ... ... ... ... ... атпен жұмыс істеп, халықты өлкетану ісіне жұмылдыруға
атсалысқан. Бірақ сауатсыздық толық жойылып бітпеген шақта ... ... ... тым ... ... Соған қарамастан Өлкетану Бюросы өз
отырыстарында бірқатар қаулы қарарлар ... ... ... ... ол ... төмендегідей сипат алды.
1. Қысқа мерзімді курстар ұйымдастыру ... ... ... тез
арада даярлау.
2. Мектептер мен техникумдарда және жоғары оқу орындарында өлкетану
ұйымдарын ұйымдастыру, сол ... ... мен ... әсіресе
мектеп оқушыларының бұл іске деген қызығуын арттыру. Міне, осы және басқа
да ... ... ... белгілі бір кезеңде, Қазақстан ... ... ... ... ... ... есімімен тығыз
байланысты. Тарихы ғасырлар қойнауына кететін ... ... ... ... өлкетану қозғалысын ұйымдастыруда С. Асфендияров қызметінің
өзіндік мәні зор ... Ол кең ... ... ... ... экономикасының дамуын зерттеп жинақтау, сонымен бірге
тарихи ескерткіштер туралы мәліметтерді ... ... ... әрі ... ... деп ... ... істердің арқасында Өлкетану Бюросы 1930 жылдың сәуір
айында өзінің алғашқы бүкіл қазақтық өлкетанушылар ... ... ... ... ... ... ... төрағалығымен және мүшелері:
Шавров, Иванов, Манаев, С. Асфендияров, ... ... ... ... ... ... сиезд, студенттер мен мектеп оқушыларының арасында өлкетану
ісін жандандыру мәселесіне ден ... ... ... Өз ... ... ... ... климатын, өсімдіктер әлемін, т.б. білу
тек қана біліп қоймай, ... ... ... білу аса ... ... ... өлкені танып-білу жұмыстары студенттердің
арасында әлі де шектеулі дәрежеде деген ... ... ... оқу ... ... ... ұсынды.
Республика үкіметінің арнайы шешімімен, еліміздің ... ... оқу ... ... ... пән ... енгізілуі
мектептердегі өлкетану ісінің жандануына ... ... ... ... ғалымдар ортақ пікірде болмады. Географтар өлкетануды
географияның бір ... деп ... ... - ... ... ... ... яғни жас өспірімдерді туған өлкеге деген ... ... деп ... ... С. Асфендияров өлкетану ісінің оқушылар ... ... ... ... ... өз ... ... сүюге, оның
табиғи байлықтарын игеруге әрі сақтауға көмектесетін бірлен – бір пән ... ... ... ... туған өлкенің тарихын, этнографиясын,
әдебиетін, мәдениетін, табиғатын, халық ... ... яғни ... мен ... ... бір ... құрамы
ретінде кешенді пән деп қарастырды. «Өз ... ... ... ... ... ... және гидрологиялық білуде
өлкетану ісі түсінікті әрі қарапайым мектеп болып ... - деп ... ... Ол ... ... ... өлкетану ісі дұрыс жолға қойылған
жағдайда оқушылардың Отанына, ұлтына деген патриоттық мақтаныш сезімін
арттыруға ... үлес ... ... ... ... ... рухани азығының қайнар бұлағы оның халықтық педагогикасы
мен ұлттық салт-дәстүрлері ... ... ... аян. ... тәрбиесінде
тән азығы мен жан азығының тепе-теңдігін сақтап, ... жан ... ... бөлген халқымыздың дүниеге келген нәрестені бесік жыры арқылы
тербетуінің үлкен пәлсапалық мәні ... ... өмір ... келе ... түркі тайпалары негізінде
қалыптасқан іргелі ... бірі - ... ... ... жаз
мәдениеті болмаса да, ауыз әдебиеті негізінде ... тән бай ... ... ... ауыз ... өте жоғары дамыған қазақ халқының бала
тәрбиесінде бейнеленген эпостық жырларға ерекше ... ... да ... ... олар ... жерін, Отанын жаудан қорғаған батырларды
мадақтап жырға қосу ... жас ... ... өрлікке, мәрттікке
елжандылыкка үйретуге тырысқан. Сондықтан, дәстүрлі ... ... ... мен ... айқын айғағы ретінде бүгінгі күні ... ... ...... ...... асыл мұра болып
жетіп отыр.
Осы асыл мұраны, яғни эпостық жырларды профессор С. ... бірі ... ... ... ең ... қайнар көзі деп
тауып, оны ғылыми түрде жан-жақты зерттеу ісін қолға алуды ұсынды. Сонымен
бірге ол ... ... ... эпосы туралы» деген мақала жазды. Аталған
мақалада С. Асфендияров «Ер ... «Ер ... ... ... ... тарихына үңіліп, өзіндік ойларын білдірген.
Осылайша С. Асфендияров жас ұрпақтың ... ... ... т.б. ... ... асыл да ... ... егумен
қатар елжандылық, отансүйгіштік сезімді ... ең ... ... азығының қайнар бұлағы, оның халықтық педагогикасы — ұлттық
салт-дәстүрін терең сіңіру керек деп ... ... ... білу — ... ... елін ... ... - деп
кезінде жазушы К. Паустовский айтқандай, елжандылық тәрбиенің бір бағыты -
өскелең ... ... ... жердің, өскен елдің табиғаттың аялай білу
сезімін қалыптастыру болып ... ... ... ... ... ... мен ... беру жұмысы - өмірдің өзі алға ... ... ... Себебі, XX ғасыр ғылыми-техникалық прогрестің тез қарқынмен
дамып, ғарыш ғасыры атануымен қатар табиғи ... ... зор ... ... ... ... өміріне қауіп төндірерлік апатқа
ұшырауьша әкеліп отыр. Бұл жағдай адам ... ... ... ... ... ... күрделі мәселеге айналуда.
Сондықтан да, дәл қазіргі оқыту мен ... ... ... бірі — ... ... блім беру арқылы ... ... ... ... ... ... ... өзінде табиғатты қорғау ісін
жандандыруда біршама алға жылжу байқалды. Мәселен, өсімдіктану, география,
жануартану пәндерінің оқу ... ... ... беру ... қорғау ісіне тәрбиелеу жөнінде қосымша материалдар енгізіле
бастады.
Профессор С. ... ... ... ... ... тәрбиені өлкетану ісімен тығыз байланыстырады. Олар өз
өлкесінің табиғаты ... ... ... жинай отырып, табиғат
жағдайындағы ... ... пен ... ... ... ... ... үйлесімін бұзбай ұстау көзқарасы қалыптасады деп
пайымдады С. Асфендияров. Ұлан-байтақ жерін қорғап, елдігін сақтаудың ... бірі - сол ... ... ... екені даусыз. Сондықтан, ұлт
мәселесінің жанды тұсы - тіл ... кеше де, ... де ... ... ... айырылыған жұрт – жойылған жұрт. Мектеп пен баспаның тілі
дұрыс болса, елдің ... ... ... ... ... пен
баспада қолданудан қалған тіл— бақытсыз тіл», — деген ... бір ... ... жоқ. ... қазақ халкының, қазақ тілі мен
әдебиетінің, мәдениетінің күрделі де ... даму ... ... да, бүгін де күн тәртібінен түспей, ... ... ... қазақ тілі мәселесіне С. Асфендияров та ... ... С. ... ... жылдардың өзінде-ақ қазақ тілінің
техника, ... ... ... ... ден ... ... қазақ
тілінің болашағын латын графикасымен байланыстырып, оны ең прогрессивті
бағыт деп қараған ... ... ... ... ... әліп-би үшін күрес - жаңа ... үшін ... ... ... латын әліп – биін қазақ халқы үшін ... ... бар ... ... ... ... ... қазақ
мәдениетінің жаңаша дамуына тікелей үлес ... ... ... ... ... ... Жаңа Түрік әліп-биі Орталық Комитетінің
құрамында белгілі ғалымдар, мемлекет қайраткерлері: Агамалы-Оглы, Айтақов,
Ахунбабаев, Икрамов, Комчи-Бек, О. ... Б. ... ... ... Ғ. ... Т. ... Т. Рысқұловтармен бірлесіп жұмыс істеп,
Алматыда 1930 ж. жаңа түрік әліп-биі Комитетінің IV ... ... ... ... ... ... ... болғанымен жаңа әліп-биге
көшу көп қиыншылықтарға кездесіп, Ахмет Байтұрсынов ... ... ... да ... ... ... ... ғасыр басында
көтерілген латын алфавитіне көшу ... ... ... ... ... осы ... көше ... кезіндегі Санжар
Асфендияров сынды латыншылардың еңбегін ақтағандай болып отыр.
С. ... жас ... ... тәрбие берудегі басты
ұстанымы: туған өлкенің тарихын, ... ... ... ... ... кешенді пән - өлкетануды дұрыс жолға
қою. Сондықтан, ... ... ... бұл мәселені тәуелсіз Қазақстан
жастарын патриотизмге, елжандылыққа ... ... ... ... ... жоқ деп ... ... Асфендияров С. Об очередных задачах школы и ... ... ... А.-М., 1934, 32 ... ... строительство в Казахстане (1918 - 1932) сб. док. ... Т.1. 352 ... Бұл да ... ... ... С. О ... школьного краеведения.// Советское
краеведение. 1934, № ... ... С. ... А., 1995, 50-6.
6. Көшербаев Қ. Қазақ тілі мен әдебиеті - ұлт мәдениетінің ... ... тілі мен ... 2000, № 7, ... ... 740-қ 1-т 18-іс, ... Білім берудегі менеджмент. №1. 2005. 81-83б. «М. ... ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 61 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Педагогика пәні және ұғымына ерте ежелгі және қазіргі мағынада анықтама, түсініктеме5 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Алматы қаласының техникалық жөндеу орталықтарының қоршаған ортаға ықпалы27 бет
Атмосфераға антропогенді әсердің ықпалы 14 бет
Атырау газетіндегі патриоттық тәрбие мәселесі67 бет
Балалар қиялын дамытуда ертегі әңгімелердің тигізетін ықпалы28 бет
Балалар әдебиетіндегі патриоттық тәрбие мәселесі6 бет
Балуан Шолақтың ән мен өлеңін өрбітуге ықпалы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь