Жер ресурстары мен топырақ жамылғысы

І. Кіріспе
Жер ресурстары мен топырақ жамылғысы.

II. Негізгі бөлім
а) Жер ресурстарын ұтымды пайдалану.
ә) Топырақ . тіршілік ортасы.
б) Жер ресурстары мен топырақты қорғау жөніндегі ҚР..дағы заңдар.

III. «Бүгін күн көрейік, ертеңгіні көре жатармыз»... .
Күн жүйесін айналып жүрген 9 планетаның бірі – Жер болып табылады. Жер ядро, мантия және жер қыртысы (литосфера) сияқты қабаттардан тұрады. Жердің өзіндік радиусы, салмағы, көлемі бар. Енді сол Жердің қойнауы қазба байлыққа толы.
Жер қойнауындағы пайдалы кендерді 3 топқа бөлеміз:
• Жанатын пайдалы кендер – көмір, шым тезек, мұнай, газ, т.б
• рудалы пайдалы кендер – темір, қалайы, қорғасын, мырыш, т.б.
• рудасыз пайдалы кендер – тау мен химия шикі заттары, отқа төзімді материалдар.
Адамдар ерте заманнан бері жер қойнауынан пайдалы заттарды алып, керегіне жаратып келеді. Пайдалы кендер қазу мөлшері жыл сайын өсіп, қазір 125 миллиард тоннаға жетті. Алғашында жер қойнауынан тек 4 металл: алтын, күміс, темір және мыс алынатын болса, осы күні 200-ден астам шикізат пен отын түрлері қазылады. Бірақ жер қойнауы әлі толық зерттеліп болған жоқ.
Жер қойнауын жан-жақты зерттеу және тереңірек қарау үшін кең көлемде сейсмикалық, геофизикалық, геологиялық іздестіру жұмыстарын жүргізу қажет.
Дамыған, өркениетті елдер ішіндегі минералды шикізатқа бай ел ол – АҚШ. Ал Батыс Европа елдері мен Жапонияда мұндай шикізат көзі өте аз. Сондықтан көптеген елдер өздерінің кендерін кейінгі ұрпақтарына сақтап, шет елдерден арзан бағамен алғанды тәуір көреді.
Қазақ жері де қазба кендерге өте бай. Тас көмір, қоңыр көмір, мұнай, газ, түсті, асыл және сирек кездесетін металдарға, рудасыз пайдалы қазбаларға, Қазақстанда көмірдің он шақты бассейні, кен өндіретін көптеген заводтардың қоры шоғырланған.
Енді сол қазба байлықтарын «жаратылыстың бергені көп» екен деп қолда барды шашып-төгу, орынсыз жұмсау, қазірге керегін алып, қалғанын қалдық санау дұрыс емес.Елдің байлығы сол жұрттың мұрасы, онымен басқаларды тойдырамыз деу ұрпақтың үлесін шашып-төгу деген сөз. Сондықтан өзіміздің келешек ұрпақтарымыз үшін сол байлықты жеткізуіміз керек.

Экологиялық дағдарыстың туындауын болдырмау үшін, тіршілік ететін ортаның, өндірістің, экожүйенің табиғатпен байланыстылығын толық, терең зерттеуді талап етеді. Қандай қоғамда еңбек етсекте, ондағы экологиялық ілімді толық талдамай біздің болашағымыздың бұлдыр екендігін, яғни қауіпті шаралардың туындауы сөзсіз. Жер бетіндегі биосфера адам айналасындағы табиғи орта құрамдастары, сонымен қатар ғаламдық экожүйені қамтиды. Жер кыртысындағы микроағзалардың тіршілік әрекеті, гидросферадағы өсімдік және жануарлар тіршілігінің дамуы т.б. бір сөзбен айтқанда, биогеоценоздағы тіршілік мекенінің дамуы, кемуі, жойылып кетуі – экологиялық құбылыстың қалыптасу кезеңдерін көрсетеді. Биосфераның кеңістігіндегі Жердің массасы 6,1021т, көлемі –
1,083 ∙ 1012км3, беткі ауданы – 510,2 млн.км2.
1. Ә.Т.Қанаев, З.Қ.Қанаева «Экология», Алматы, «Қазақ университеті», 2008.
2. А.Т.Қуатбаев «Жалпы экология», Алматы, 2008
3. Ғ.Сағымбаев «Экология негіздері», Алматы-1995 Республикалық баспа қызметі
4. Ұ.Б.Асқарова «Экология және қоршаған ортаны қорғау», Алматы 2007
5. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозштаева «Экология негіздері», Алматы, 2002
        
        Жоспары
І. Кіріспе
Жер ресурстары мен топырақ жамылғысы.
II. Негізгі бөлім
а) Жер ... ... ... ... – тіршілік ортасы.
б) Жер ресурстары мен топырақты қорғау жөніндегі ҚР.-дағы заңдар.
III. «Бүгін күн көрейік, ... көре ... ... ... ... ... 9 ... бірі – Жер болып
табылады. Жер ядро, мантия және жер қыртысы (литосфера) сияқты қабаттардан
тұрады. Жердің ... ... ... ... бар. Енді сол ... қазба байлыққа толы.
Жер қойнауындағы пайдалы кендерді 3 топқа бөлеміз:
• Жанатын пайдалы кендер – көмір, шым тезек, мұнай, газ, ... ... ... ... – темір, қалайы, қорғасын, мырыш, т.б.
• рудасыз пайдалы кендер – тау мен химия шикі заттары, отқа төзімді
материалдар.
Адамдар ерте заманнан бері жер ... ... ... ... жаратып келеді. Пайдалы кендер қазу мөлшері жыл сайын өсіп, қазір
125 миллиард тоннаға жетті. Алғашында жер қойнауынан тек 4 ... ... ... және мыс ... ... осы күні 200-ден астам шикізат пен
отын түрлері ... ... жер ... әлі ... ... ... ... қойнауын жан-жақты зерттеу және тереңірек қарау үшін кең көлемде
сейсмикалық, геофизикалық, геологиялық іздестіру жұмыстарын жүргізу қажет.
Дамыған, өркениетті ... ... ... шикізатқа бай ел ол – АҚШ.
Ал Батыс Европа елдері мен Жапонияда мұндай шикізат көзі өте аз. ... ... ... ... ... ұрпақтарына сақтап, шет елдерден
арзан бағамен алғанды тәуір көреді.
Қазақ жері де қазба кендерге өте бай. Тас көмір, қоңыр көмір, мұнай,
газ, түсті, асыл және ... ... ... ... пайдалы
қазбаларға, Қазақстанда көмірдің он шақты бассейні, кен өндіретін көптеген
заводтардың қоры шоғырланған.
Енді сол қазба байлықтарын «жаратылыстың бергені көп» екен ... ... ... орынсыз жұмсау, қазірге керегін алып, қалғанын
қалдық санау дұрыс емес.Елдің байлығы сол ... ... ... ... деу ... үлесін шашып-төгу деген сөз. Сондықтан өзіміздің
келешек ұрпақтарымыз үшін сол байлықты жеткізуіміз керек.
Экологиялық дағдарыстың туындауын болдырмау үшін, тіршілік ететін
ортаның, өндірістің, ... ... ... ... ... ... етеді. Қандай қоғамда еңбек етсекте, ондағы экологиялық
ілімді толық ... ... ... ... екендігін, яғни қауіпті
шаралардың туындауы сөзсіз. Жер бетіндегі биосфера адам айналасындағы
табиғи орта құрамдастары, сонымен ... ... ... ... Жер
кыртысындағы микроағзалардың тіршілік әрекеті, гидросферадағы өсімдік және
жануарлар тіршілігінің дамуы т.б. бір сөзбен айтқанда, ... ... ... ... ... ... – экологиялық құбылыстың
қалыптасу кезеңдерін көрсетеді. Биосфераның кеңістігіндегі ... ... ... ...... ... ... – 510,2 млн.км2.
Ендеше, қандайда бір ғылым саласын қарастырғанда, оның биологиялық
дамуын, физикалық мәнін, табиғаттағы келбетін (ландшафтың), ... ...... ... сараптап, талдау жасамайынша
экологиялық ойдың толық өз деңгейінен шығуы ... ... - ... шолу ... ... ... ... Ғылым өзінің жемісін бері үшін, алдымен –тәсілді,
технологияны, жетілдірілген тиімді әдістерді, жоғары ... ... ... ... ... есептелінгені нақты,
өндірістік тұрғыда енгізілген, халық игілігіне жетіп өнертабыстарын әлем
таныса ғана, ол ілім-мәңгі жасай береді.
Ғылымды ... ... оның ... – халыққа қажеттілігімен
табиғатқа үйлесімділігін, атмосфераны, литосфераны және гидросфераны
қорғауда өзінің ғылыми тұрғыдағы көзқарасын дәлелді әдістерімен көрсететін
тиімді жаңа ... ... ғана өз ... ... ... өз орнын табады.
Мәселен, жер бетіндегі (биосферадағы) тіршілік қабілетін қамтамасыз
ету үшін, ... жер мен су, ... мен ... өзен-көлдер, теңіздердің
ағысы,булануы т.б. табиғат құбылыстарының қалыптасуына жүйелі түрде талдау
жасауды қажет етеді.
Барлығы бірімен бірі тығыз байланыста, топырақтың құнарлы болуы
өсімдік пен ... ... ... жер ... және жердің
астындағы сулардың орналасу деңгейлеріне, сондай-ақ, олардың биологиялық ,
химиялық және механикалық ластану деңгейлеріне тікелей ... ... ... ... және адам ... әсер етуі – адамдардың жасанды
антропогендік ықпалдарымен туындайтынын бір ... ... ... ластанған қалдықтар, улы заттардың таралуы, адамның іс-
әрекетімен және ... ... ... және ... әсерінен болатынын біз ғылыми тұрғыда білеміз.
Эндогенді құбылыстарға (магма, жер ... жер ... ... ал ... (су, жел, мұз, ағзалар сияқты түрлі
табиғи ықпалдар, әр түрлі тау жыныстарына әсер етіп,оларды бұзады). Аталған
әр ... ... өту ... жердің бедеріне, тау жыныстарының
физикалық – химиялық қасиеттеріне және ауа райы жағдайларына тікелей
байланысты.
Енді бізге, әрбір нысан (геоландшафт) қандайда бір өзгеріске ... оған ... де, ... ... ... керек.
Ғаламдық экологиялық көзқарастарға мәнді баға берсек,ауаның жылулығы
100 жылда 1ºС-тан 2 ºС-қа дейінгі аралыққа өзгереді екен. Олай болса, кез
келген жүйелі талдау ... ... ... ... ең кем ... 10
жыл тіпті одан да көп аралықты қарастырса дұрыс нәтиже берер еді. ... ... ... ... ... ... ... станция мәліметтері, өзендердің орта ағысы 20-25 жыл т.б.
сонда ғана, белгілі бір аймақтың ... ... ... ... ... ... Әрине, қазіргі таңдағы компьютерлік жүйе мен инновациялық
технология жүйелік талдаулардан өткізілген мәліметтер негізінде,
математикалық модельдер құрып, алгаритмдық бағдарламамен тез болжамдық
әдістерге жету мүмкіндігін де ... ... ... өнім ... ... 20-25 ... ... бұл танаптың - генетикалық жер қыртысы,
геологиясы, гидрогеологиясы т.б. әсер етуші ықпалдары өзгеретінін, ... жаңа ... жаңа ... ... ... да ғылыми көзқарастар
талмай еңбек етуді, табиғатты аялауды талап етеді.
Геожүйенің экологиялық тұрғыда дұрыс қалыптасуында көптеген
зерттеулерді жүйелік талдауды қажет ететін ... ... ... ддеңгейде орындалы керек. Қазіргі кезеңде, ауыспалы егіс құрамын
жеткілікті талдап, әр бір аймаққа аудандастырылған дақылдарды егіп, оны
мерзімінде баптап, мол өнім алу ... ең ... сол ... аймақтың
экологиялық күйін терең зерттеп, ондағы экологиялық, гидрогеологиялық және
топырақтың ауаландыру аймағындағы ластану жағдайларына әсер ететін
ықпалдарды анықтау керек.
Тұзданған топырақтың сулы-физикалық қасиеттеріне, ... ... ... ... ... ... жер асты және ыза суларының
орналасу тереңдігіне, шаю кезіндегі ерітіндіге түскен мүмкін болатын судың
минералдылығына, тұзды шаюдың ... ... ... ... шаю кезіндегі булануға кеткен ысырап коллекторлар мен топырақ
қабатынан келетін судың көлеміне тікелей байланысты, зерттелетін жерлердің
ауаландыру аймағындағы (есептеу аралығындағы) ... ... ... ... ... анықтау төмендегі 1-кестеде
келтірілген. Бұл 1-кестеде көрсетілген мәліметтері тұздың химиялық құрамына
(хлорлы, хлорлы-сульфатты, сульфатты-содалы, содалы т.б.) ... ... ... ... минералдылығы, шаю кезінде ығысқан
тұздар мен топырақ қабатында болатын булану, ысыраптардың ... ... Ең ... ... ... ... ... мен тұздың құрамына сай, тұзды шаюдың механизміне құрылған
технлогиялық үлгі бойынша тұщыландырудың тиімді экологиялық коэффиценттері
(0,33 – 0,83 аралығында) анықталды.Бұл алынған экологиялық ... ... үшін өте ... ... ... ... – биосфераның құрам бөлігі. Топырақ дегеніміз – түрлі
климат жағдайларының ... ... ауа, ... ... өсімдік пен
жануарлардың, ал мәдени түрге келтірілген жерлерде, адамдардың да
қатысуымен өңделген және өзгерген, ... ... ... ... ете ... жер ... ең ... құнарлы қабаты.
Жер, оның үстіңгі майда қабаты – топырақ өз құрамына өсімдіктердің
фотосинтезі арқылы ... ... ... ... ... көміртегі,
сутегі, оттегі, азот, фосфор, калий, кальций және т.б. элементтерді
шоғырландырды. Бұл ... ... жер ... ... тіршілік пен
жануарлар үшін, оның ішінде тіршіліктің ең жоғарғы туындысы адам үшін ең
қажетті зат.
Құнарлығы кеткен топырақты қалпына келтіру үшін топырақтың қалыңдығы
2,5-5 ... ... ... 300-1000 жыл ... ал оның ... 18 ... ... 2-7 мың жылға дейін уақыт керек, ал бұзылуы үшін бірнеше
жыл, не тіпті күн ... ... ... адам ... ... құнарлы қабаттарын су және жел эрозиясынан, басқа да ... ... ... ... ... жақсартатын әдістер
қолдануы қажет. Орыстың ұлы ғалымы В.В.Докучаев топырақты, оның ішінде
орыстың қара топырағын өте жоғары бағалай келіп, оны көмір, ... ... ... кендерінен де қымбат санаған. Сол себепті өзімізге әрі тамақ,
әрі асыраушымыз болып отырған жеріміздің ... ... ... ... ... ... алты фактор әсер етеді: топырақты түзуші
тау жынысы, жер бедері, ауа райы, жоғары және төменгі ... ... ... ... геологиялық жасы және қоғамның өндіргіш күші.
Топырақ – күрделі, көп фазалы жүйе. Топырақ төрт ... ... ... фаза (минералдық және органикалық)
• топырақтың ауа фазасы
• ылғал фаза (топырақ ерітіндісі)
• тірі фаза (топырақтағы тірі организмдер)
Бұл фазалар бір-бірімен тығыз ... ... ... ... ... көлемнің 50-60%-ын құрайды. Оның
құрамына топырақтың минералдық және органикалық бөліктері ... ... ... ... ... оның ... ... ауа
болады. Топырақтағы ауа мөлшері оның тығыздығына, механикалық құрамына,
ылғалдылығына, өңдеу жағдайларына, онда өсетін өсімдіктерге және т.б.
жағдайларға байланысты. Топырақтың құрамында неғұрлым су көп ... ... ауа аз ... су ... бар ... дене ... ... әрдайым азды-көпті ылғал кездеседі. Ылғалды топырақ құнарлы
болып есептеледі.
Топырақтың механикалық құрамы әртүрлі түйіршік ... ... ... ... ... ... механикалық құрамы
да әртүрлі болады.
Топырақтың құрамында минералды заттардан басқа тірі организмдер де
кездеседі. Оларға микроорганизмдер мен қарапайым майда жәндіктер
жатады.Микроорганизмдер органикалық қалдықтарды тудырушы ғана ... ... ... ...... ... – топырақта жүретін барлық биохимиялық реакцияларды
реттеуші. Олар топырақта өсімдік бойынан, ұсақ организмдер ... ... ... химиялық құрамы өзін түзген тау жыныстарының құрамынан
айырмашылығы бар. Мұнда органикалық элементтердің ... көп: ... 20 есе, азот 10 есе, ... және ... де ... едәуір,
ал алюминий, темір, калий, кальций,т.б. аз екендігі байқалады. Бұл
элементтер топырақтың құрамында әртүрлі химиялық қосындылар түрінде
кездеседі, олар арқылы ... ... ... ... пайда болу процесінде өзіне тән белгілі бір морфологиялық
құрылымы, пішін түзіледі. Топырақ осы құрылымына қарай өзі түзілген тау
жыныстарынан, сондай-ақ ... ... ... ... ... белгілері: оның түсі, құрамы, кеуектілігі, құрамындағы
әртүрлі тұздар, механикалық құрамы, өсімдік тамырының таралуы енеді.
Топырақтың түсіне ... әсер ... ... – оның ... ... ... дегеніміз- онда өсетін өсімдіктерді бүкіл өсу,
даму кезеңдерінде барлық қажетті қоректік заттармен, сумен, күн сәулесі
және ауамен қамтамасыз етуі.
Адамдар осы күнге дейін ... ... ... ... де, ... ортаға да тиімді екенін ескере бермейді. Оның
орнына қазбалы кен құрамындағы бір-екі пайдалы затты алып, калғанын
қалдыққа жіберіп ... ... ... ... Бар ... ... алуды үйренбей қазіргідей шаша берсе, ондай қоғамның тез
арада баюы екі талай.
Металл кендерін ... ... ... ... онан ... және басқа
жабдықтар жасағанша алынған металдың 20 проценті үгіндікке, жаңқаға,
өртеуге айналады. Ал егерде керекті жабдықтарды оның бөлшектерін қалыпқа
салып ... ... көп ... ... ... қара және ... металлургия, химия кәсіпорындары артта қалған
технологиямен жұмыс істеп, қазбалы кендердегі барлық пайдалы заттарды
аыйрып ала алмайды.
Өскеменг мен Лениногор түсті металлургия, ... ... ... Рудный мен Теміртау қара металлургия, Қарағанды мен Екібастұз
көмір кәсіпорындарында тау-тау болып үйіліп жатқан қалдықтар ... ... ... ... әлі игере алмай келе жатқанымыздың
куәсі. Балқаш, Жезқазған,Алға,Текелі т.б. қалалардағы жасанды таулар да
соның ... ... ... және ... ... бәрі күл мен ... аймаққа айналған. Металл қорытқандағы немесе көмір жаққанда ... шлак ... соң ... улы ... ... ал күл болса желмен
ұшып жан-жақты ластайды.
Қазбалы байлықтарды шашып-төгу, оларды ұтымды пайдалану
орнына,қалдыққа айналдыру, сөйтіп өзіне және биосфераға зиян тигізу ... ... ... ... әлде ... ... Бір кәсіпорынның
қалдығын екіншісі шикізат ретінде пайдалану көпшілік елдерде кең өріс
алған.
Ал енді топырақты ластаушы және аздырушы көздерге келетін ... ол ... ... ... ... ... жел мен ... қатты
ағын сулар, басқа да күтпеген табиғи құбылыстар жер бетін бүлдіріп,
топырақтың үстіңгі құнарлы қабатын алып кетеді. Бірақ топыраққа зиянды
табиғаттан гөрі адамдар көп ... ... ... ... және ... ... ... орасан зор алқаптар арнайы
егіншілік,жөнсіз қолданған техника, жүйесіз пайдаланылған жайылым мен
шексіз кесілген орман салдарынан құрғап, кеуіп құмға айналды. Топырақтың
құнарсыздануы ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты болады.
Топырақ эрозиясы – табиғи құбылыстардың әсерінен жер ... не ... ... ... екі ... жел эрозиясы және
су эрозиясы болып бөлінеді. Табиғаттың әртүрлі ... ... әсер ... ... ... ... қардың еруі, желдің қатты соғуы
тау жыныстарына да, топыраққа да күшті әсер етеді.
Жел эрозиясы – ... ... ... ... ... ... ... топырақтар ылғал топыраққа қарағанда желмен тез ұшады,
сондықтан дефляция құрғақ климатты аудандарда жиі байқалады.
Адамның топыраққа әсері табиғи ... ... ... ... ... өнімділігі мен биомассасының кемуімен сипатталады.
Топырақтағы органикалық заттар энергияның жиналу және сақталу факторы
болып есептеледі. Егер де бұл заттардың мөлшері кемитін болса, ... ... оның ... ... ... төмендейді.
Адам үнемі табиғатпен тікелей байланыста өмір сүреді, ... ... да ... ... ... «Бүгін күн көрейік, ертеңгіні
көре жатармыз» демей жер астындағы қазба байлықтарымыз бен топырақты
ластанудан сақтайық! Сонда ғана ең таза, экологиялық ... ... ... ... ... ... ... «Экология», Алматы, «Қазақ университеті»,
2008.
2. А.Т.Қуатбаев «Жалпы экология», Алматы, 2008
3. ... ... ... ... ... ... ... «Экология және қоршаған ортаны қорғау», Алматы 2007
5. Г.С.Оспанова, Г.Т.Бозштаева «Экология негіздері», Алматы, 2002

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ОҚО шардара ауданына тарихи- географиялық және әлеуметтік, экономикалық сипаттама65 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық-географиялық сипаттама41 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының жер ресурстары50 бет
Қазақстан Республикасындағы жер нарығының ерекшеліктері7 бет
Топырақ қабаты5 бет
Қазақстан өсімдік жамылғысының картасын құрастыру15 бет
Қазақстанның топырақ жамылғысы8 бет
Қазақстанның өсімдіктер дүниесі6 бет
Қар жамылғысы56 бет
Қостанай облысы Восточный ауылының ірі масштабты топырақ картасын құрастыру қағидалары10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь