Биосферасының біртұтастылық қағидасы

І. Кіріспе бөлім
А) Биосфера туралы түсінік
ІІ. Негізгі бөлім
1) Ластанған ауаның биосфера тигізетін әсері
2) Ауаны таза сақтанудың ұйымдық шаралары
ІІІ. Қорытынды
Биосферасының біртұтастылық қағидасы.
Биосфера—экология ғылымының зерттеу саласы болып санала-тын жер шарындағы тірі организмдер орналасқан экологиялык жүйе. Биосфераның қүрамына литосфераның жоғары қабаты, гидросфера түгелімен, сол сиякты атмосфера қабаты кіреді. Биосфера тірі организмдердің тіршілік етуіне қолайлы орта. Оларға көлемі кішігірім ін, қүс ұясы, қүмырсқа илеуі, ірі тау, дала, биоценоз бен экожүйелер жатады.
Биосфераның даму эволюциясы және оның болашағы тек Жер қыртысының дамуымен байланысты.
Академик В.И.Вернадский (1863—1945) биосфераны ғылыми түрғыда толық зерттеп, оның теориялык негізін салған. Оның биосфера туралы ілімі — жаратылыстану ғылымдары бойынша осы күнге дейін маңызын жоймаған теориялық еңбек. В.И.Вернадскийдің биосфера туралы негізгі идеялары өзінің "Биосфера" атты еңбегінде 1926 жылы жарык көрген. Аталған еңбекте академик биосферадағы тіршіліктің дамуын, қалыптасуын, оның шекарасы мен болашағын зерттей келіп, "биосферадағы тіршіліктің негізгі қозғаушы күші — Күн энергиясы мен химиялық элементтердің тірі және елі заттар арасындағы миграциясы жүзеге асатын зат алмасу процесі, яғни организмдердің көбеюі мен дамуы" деп түжырым жасайды. Шын мәнінде, биосферадағы жалпы тіршіліктің пайда болуы бейорганикалык элементтер не-гізінде органикалық заттардың пайда болуы түрғысынан қарастырылады.
Биосфера өзін күрайтын 3 құрамдас бөлігімен сипатталады. Олар — литосфера, гидросфера жөне атмосфера.
Академик В.И.Вернадский биосферадағы тіршілік процестерін зерттей келе химиялық элементтердің бір тобын "тірі заттар" деп атады. Олар биофильді заттарға жататын сутек, көміртек, оттек, азот, фосфор және күкірт элементтері еді. Биофильді элементтердің атомы тірі организмдердің денесінде күрделі органикалық косылыстар түзе отырып, көмірсуларды, липидтерді, нәруыздар мен нуклеин қышқылдарын құрайды. Ал бұл органикалық заттар тіршілік тірегі екені мәлім.
В.И.Вернадский биосфераның қалыптасу және даму эволюциясындағы "тірі заттардың" рөлірі өте жоғары бағалады. Тірі организмдердің, әсіресе адам баласының іс-әрекетін биосфера шегіндегі биогеохимиялық фактпор деп бағалай келіп, биосфера өзін-өзі реттеп отыратын табиғи жүйе екендігін дәлелдеді. Яғни, ғаламшардағы ең жоғары сатыдағы дамыған тіршіліктің өзі тірі.
Ең басты мәселе — биосферадағы айналымдардың қалдьщсыз жүруі. Соның нөтижесінде, биосфера деп аталатьш "үйімізде" ешбір басы артьщ зиянды қосылыстар түзілмейді, бәрі де кайтадан айналымға түсіп, табиғаттың өзін-өзі тазартуы жүріп жатады. Ол процестердің ең басты козғаушы күші — Күн сәулесі екенін естен шығармауымыз керек.
В.И.Вернадский табиғаттағы зат айналымдарының түрақты даму процесіндегі адамның рөліне ерекше мән берді. Тіптен, оның дәлелдеуінше, адам баласы теңдесі жоқ биосферадағы ең қуатты геологиялық күш ретінде бағаланды. Яғни, болашақтағы биосфераның тағдыры адамзаттың ақыл-ойының сапасына немесе деңгейіне байланысты екендігін болжай келе өзінің өте маңызды теорияларының бірін тұжырымдады. Ол биосфераның жаңа тұрғыдағы сипаты, Жердің сапалы қабықшасы — ноосфера туралы болжамдар еді. Ал "ноосфера" деген ұғымды ғылымға француз математигі Э.Леруа енгізген болатын.
1. Бейсенова Ә.,Ж. Шілдебаев «Экология»
2. Сағымбаев Ғ. «Экология негіздері» Алматы, 1975ж.
3. Жатқанбаев Ж. «Экология негіздері» Алматы, 2003ж.
        
        Жоспары:
І. Кіріспе бөлім
А) Биосфера туралы түсінік
ІІ. Негізгі ... ... ... ... ... әсері
2) Ауаны таза ... ... ... ... ... ... ғылымының зерттеу саласы болып санала-тын жер
шарындағы тірі ... ... ... ... Биосфераның
қүрамына литосфераның жоғары ... ... ... сол сиякты
атмосфера қабаты кіреді. Биосфера тірі организмдердің тіршілік ... ... ... ... кішігірім ін, қүс ұясы, қүмырсқа илеуі, ірі
тау, дала, биоценоз бен ... ... даму ... және оның ... тек Жер ... ... ... (1863—1945) биосфераны ғылыми түрғыда толық
зерттеп, оның теориялык негізін салған. Оның ... ... ... ... ... ... осы ... дейін маңызын жоймаған теориялық
еңбек. В.И.Вернадскийдің биосфера туралы негізгі идеялары өзінің "Биосфера"
атты ... 1926 жылы ... ... ... ... ... ... дамуын, қалыптасуын, оның шекарасы мен болашағын
зерттей келіп, "биосферадағы тіршіліктің ... ... күші — ... мен химиялық элементтердің тірі және елі заттар арасындағы
миграциясы жүзеге асатын зат алмасу ... яғни ... ... ... деп ... ... Шын ... биосферадағы жалпы тіршіліктің
пайда болуы ... ... ... ... ... болуы түрғысынан қарастырылады.
Биосфера өзін күрайтын 3 құрамдас бөлігімен сипатталады. Олар — ... жөне ... ... ... тіршілік процестерін зерттей келе
химиялық элементтердің бір тобын "тірі заттар" деп атады. Олар ... ... ... ... ... ... ... және күкірт
элементтері еді. ... ... ... тірі ... ... органикалық косылыстар түзе отырып, көмірсуларды,
липидтерді, нәруыздар мен нуклеин қышқылдарын ... Ал бұл ... ... тірегі екені мәлім.
В.И.Вернадский биосфераның қалыптасу және даму эволюциясындағы "тірі
заттардың" рөлірі өте жоғары бағалады. Тірі ... ... ... ... ... шегіндегі биогеохимиялық фактпор деп бағалай
келіп, биосфера өзін-өзі реттеп ... ... жүйе ... дәлелдеді.
Яғни, ғаламшардағы ең жоғары сатыдағы дамыған тіршіліктің өзі тірі.
Ең басты мәселе — биосферадағы айналымдардың қалдьщсыз жүруі. ... ... деп ... ... ... басы артьщ зиянды
қосылыстар түзілмейді, бәрі де кайтадан айналымға түсіп, табиғаттың өзін-
өзі ... ... ... Ол процестердің ең басты козғаушы күші — ... ... ... ... ... ... зат айналымдарының түрақты даму
процесіндегі адамның рөліне ерекше мән ... ... оның ... ... ... жоқ ... ең ... геологиялық күш ретінде
бағаланды. Яғни, болашақтағы биосфераның тағдыры адамзаттың ... ... ... байланысты екендігін болжай келе өзінің өте
маңызды теорияларының бірін ... Ол ... жаңа ... ... ... қабықшасы — ноосфера ... ... еді. ... деген ұғымды ғылымға француз математигі ... ... ... ... ... ... ластаушы заттар негізінен жер бетінен санағанда 3 км. биіктікке
дейінгі аралыкта жиналады. Төменгі қабаттағы ... ... ... ... ... 4 - 10 мкм аралығындағы шаң -тозаң ... 1 ... ... ... жан ... ... км. қашықтыққа тарайды.
Онан ірілері 300 - 500 метрге көтеріліп ешқайда жылжымай, ауа са-лқыңдаған
кезде жерге ... ... ... ... 1 км2 ... ... 390 тонна,
Иью - Йоркте 300, Париж бен Чика-года 260, ... 125 ... ... ... ... ұйымының (ВОЗ) мәліметтері бойынша дамыған
елдердің 20 процентке жуық ... ... ... ... ... ... дейін) аурулармен сырқаттануы ауаның ... ... ... шаң - ... көп болуы өкпе ауыруына да себепші
болады.
Ауаны негізгі ластаушылар қатарында көміртек ... ... ... азот ... ... күйе мен күл ... болатын.
Қоршаган ортаға аса қауіпті авгомәшинелердеи ауаға қосы-латын көміртек
тотығы (СО), ... оны ... газ деп те ... Бұл газ адамдардың және
жылы қанды жануарлардың қанындағы гемоглобинмен (қанның ішіндегі ... зат) ... ... ... ... кесел жасап, от-тек
таншылығына, дененің әлсіреуіне, түрлі ауыруларды төтеп бере алмайтын ... Ауыр ... ... ... ... ... ... аз жүтса
инфаркт миокардо (жүректің бүлшық етінің ... ... ... ... аз ... ... (С2Н2) ... өсімдіктердің
жапырақтары түсіп, гүл түйнектері және өсімдіктің өзі де қурап қалатыны
белгілі.
Тар көшелерде, көше ... ... ... ... ... ... көп ... норма бойынша 3 мг/м3 орнына 25 -
125 мг/м3 -ге ... ... ... ... ... қатарына жататын көмірсутек-тер топырақ пен
суда тотықпай, үзақ сақталып, тек ... ... ... ... ... ... аздыратын газдар болып саналады. Олардың
ішіндегі метан Этан ... ... ... ... ... ... газдар болып табылады. 3, 4 бенз(о)пирен сияқты концерогендік,
ісік ауыруына се-бепші болатындары да ... - тың ... ... ... ... ... ... 90
процентіне дейіні Эколошялық факторларға, әсіресе көмірсутектермен ауаның
ластануына байланысты екенін айтады.
ГФР- дегі 12 ... ... ... ... ... ... жақын түратын кісілердің арасында катерлі ісіктен өлгендер саны
жолдан алыс тұратындармен салыстырғанда 9 есе артық ... ... газ (8О2) ... ... ... ... су буларымен қосылып
күкірт қышқылына айналады. Күкірт қышқылының ... ... ... ... да, ... ... ... түседі. Ол металды тотықтырады, метаны,
бетонды, бояуды күйдіріп, жеп ... ... ... мен ... мен өсімдіктерге зиянды.
Топырақтың қышқылдануына байланысты өнім азаяды. Жапырақсыз түрған бүталар
мен ағаштар, үшы солған қарағай мен ... түрі ... ... ... ... ... бәрі ... күкіртті заттардың көп екендігініц белгісі.
Судың қышқылдығы көбейсе балықтар, су жәндіктері мен жануары өмір ... ... ... Норвегияда 477 көлде форель жайылып кеткен.
Швецияның 20 мыңнан ... ... суы ... АҚШ пен ... да
қышқыл сулы жауыннан көп зиян шегуде.
Украина, Беларусь, Латвия, Литва, Эстония Республикала-ры мен Ресейдіц
Солтүстік Батыс аудандарында судың қыш-қылдығы өте ... ... ... ... ... (РН) ... ... жиынтығын білдіреді.
Су қоймаларындағы судың қышқылдығы төмендегі көрсеткіштермен ... = 8 ... онда езен мен ... суы ... - 7 болса, онда бейтарап орта болып ... -7 ден кем ... бәрі ... ... жатады,
рН - 6,6 болса, орта қышқыл болып есептеледі. Мүндай
ортада Үлулар (бауырымен жорғалайтын ... өмір сүре ... - 6 ... орта ... ... ... ... ортада креветкалар (су
шаянының бәр түрі), балықтың үрықта-ры өмір сүре алмайды.
рН - 5,5-6 болса орта қышқыл болып есептеледі. ... ... ... ... ... өмір сүре ... ... суы да ... ... - 5,5 ... орта ... ... есептеледі. Мүндай ортада қышқылды сүйетін
саңырауқүлақтар өмір сүреді. Еш-кімге пайдасы жоқ сфагнум (шым ... ... өсе ... - 4,5 ... орта қышқыл болып есептеледі. Мүндай ортада көлбақалар, ұсақ
жәндіктер мен балықтар өмір сүре ал-майды. Су ... ... су ... өсетін, пайдасы жоқ, сфагнум, саңырауқүлақ және бактериялар пайда
болып, олар өздері көмір қышқыл, метан және ... ... ... суға,
ауаға шығарып жатады.
Қышқылды жауын - қоршаған ортаның ластануының ауыр түрінің бірі. Оның
зияны адамдарға, ... ... ... ... ескерткіштерге көп тиюде.
Мүнда ескеретін бір жәй атмосфераға күкіртті газ ... ... ... ... көп зиян көру-де. Мысалы, Италиядан жылына
200 мың тоннадан артық күкіртті газдар ... мен ... 160 мың ... ... аспанына кетеді. ¥лы Бритаішядан ... ... ... АҚШ ■ тан тараған күкіртті газ Канада жеріне қышқылды
жауын болып жауады (20).
Еуропа қүрлығында жел ... ... ... ... ... болғандықтан
Ресей, Украина, Беларусь республи-каларына батыстағы көршілерінен жыл сайын
1,4 млн. ... ... ... заттар келсе, батысқа кететін күкіртті газ
мөлшері онан 10 есе аз болады.
1982 жылы ... ... ... ... елдер-де, Ресейдің Карелия
және Коль түбегінде ... ... рН-4,7 -5,5 ... ... Бұл, ... ... жеріне өте қауіпті еді, себебі оныц табиғаты
осал, осыншама қышқылды бойына сіңіре алмайтын.
Халық шаруашылығында күкірт көп ... ... 1 ... ... үшін 14 кг, 1 ... ... ... - 100 кғ, 1 тонна күкірт
қышқылын шығаруға - 300 кг ... ... ... өнімдерінің 84
проценті күкірт көмегімен өндіріледі. Сондықтан күкірт қалдықтарын азаиту,
тіпті болдырмау -маңызды шаруашылық міндет және экологиялық ... ... ... газ ... ... оларды қүра-ған газдардан
анағүрлым артық ... ... бүл ... ... ... ... уыттылығымен, бүлдіру қасиеттерімен «аталық» ... ... ... смогты (түтіннен қүралған түман) алайық. Ол пайда болу үшін
белгілі бір жағдай болу керек. Ауада жиналған түтін, газ, шаң ... ... ... ... үстінде тұрып алады. Оның себебі төменде жылының
жоғары кетерілген ауамен ластанушы заттар ... ... онда ... жан - ... ... ... ... жауып тұрады.
1952 жылы желтоқсан айында Лондон қаласында болған дымқыл смог дүние жүзіне
белгілі. Кір сары ... ... ... қышқылы мен көмір шаңының қосындысы,
100 - 200 м. ... ... ... ... ... ... күкірт газы 5-10
мг/м3 -ге дейін жетті. Тыныс жолдарының қатты ауыру-ынан 5 күнде 4 мың ... ... 1972 жылы ... смоғ ... ... Бүл жолы 700 ... Сонан кейін қаланың отын жағатын жүйелерін қайтадан салып, көмір
жағуды тоқтатып, смог ... ... ... ... ... ... ... ластаушы газдар қатарына ... ... ... ... ... ... молекулды оттекпен қосылып
озон пайда болады. Озонның көбеюі Лос-Анджелес үлгісіндегі фотохи-миялық
смог -құрғақ ауада күн ... ... көк ... ... мөлдір
мүліар, пайда болады. Бүл да адамдар мен жануарлардың тыныс жолдарын
ауыртып, ... ... ... ... 2-3 ... ... таза
ауадағы мөлшерден 100 - 200 есе көп ... смог ... ... ... Детройт, Токио, Милан, Алматы,
Киелавод, Новокузнец қалаларында жиі болып тұрады.
Іштен тұтанатын ... ... ... ... азот ... мен ... минералды тыңайтқыштардың құрамындағы
нитрат пен нитрит ... ... ... ... өкце ... витамин алмасуы бұзылады. Нитрит ... ... ... өтсе,
олардың тынысы тарылып, үйқысы бүзылып, денесі көгеріп кетеді.
Тропосфера меи стратосферодағы ... азот ... ... ... ... азот ... жерге қайта түспей, 1 жылдан 3 ... ... ... озон ... ... ... тигізеді.
Отын жаққанда, өрт болғанда, адамдардың іс-әрекетінен ауаға көмір
қышқыл (СО2) өте көп қосылады. Осының ... ... 100 ... ауадағы
кемір қышқыл газы 11 - 13 -процентке өсті.
Бұл газдың адамға әсері ... соғу мен ... ... бас ... ... қан қысымы көтеріліп, та-мыр соғуы азаяды. Газ тым ... кісі ... де ... ... ... газы ... ... түстес күн сәу-лесі тоқтаусыз
өтсе, жер бетінен кері тепкен ... ... ... ... төменгі қаба-тында ұстап, атмосфераның жоғарғы қабатына
жібермейдь ... ... ... жылы ауа ... жер беті ... парникке үқсас болғандықтан «парниктік әсер» деп аталған.
Көмір қышқыл газының атмосферада кебеюі салдарьшан XX ... ... жер ... ... 0,6 ... көтеріліп, Арктикадағы
мұздың көлемі 10 процентке кеміп, солтүстіктегі шекарасы 200 км-ге дейін
қысқарды.
Атмосферадағы қорғасын (Рв) ... ... мен ... үшін ... Олар ... ... тарайды. Кейбір қорғасын ... және ... ... ... ... ... заттардың қүрамына
тетроэтил-қорғасын түрінде қосылып антидетонатр ретінде пайдаланы-лады.
Жоғары сортты 1 л. бензинде 0,4 гр. ... ... оның 03 ... ... ... ... келіп қосылады. Мәшинелер көп жүретін
тас жолдардың ... ... күн ... 500 - 700 ... ... ... ... жыл сайын 200 мың тонна қорғасын автомэшине газымен ауаға
кетіп жатады, бү_л елдің қазып алатын қорғасыныныц алтыдан бір ... ... ... жэне тері ... ... ... ... қызыл заттарды
азайтып, жүике жүйесіне зиянын тигізеді. Қанның азаюына, үмытшақ ... ... және ... ... ... - рұқсат етілген қоргасынныц ауадағы мөлшері 0.0007 мг/м3-ден
аспауы керек. Бірақ мәшинелер көн жүретін ... ... ... ... оның мөлшері бірнеше есе коп болып жүр.
Мысалы ГФР «неркәсіп орталықтарыыда ауадағы қорға-сын 0,02 мг/м3 ... ... ... ... қорғасыннан жасалған ыдыстарда үстаған.
Шарап қышқылы әсерінен қорғасын ... ... ... адам ... болған. Ғалымдар қорғасын жыныс мүшелеріне әсер етіп, ... ... ... ... Рим ... күйреуіне себеп болды
деп есептейді.
Адам денесіне қорғасын азық-түлік ... да ... ... ... жол ... өскен картоп, көкөніс, жеміс қүрамында қорғасын
шектеулі-рүқсат етілген мөлшерден 5 -10 есе ... ... ... ... ... ... ... мен қосын
3. Қорытынды.
Биосфераның біртұтастылық қағидасы.
Экология ғылымы өзінің зерттеу аясын ... ... ... ... ... ... ғылымымен тығыз байланыста экожүйелердегі табиғат
заңдылықтарын адамныц іс-әрекетінен байланыстыра отырып қарастырады. Осыдан
келіп биосфера деңгейіндегі жалпы ... ... ... ... ... ... — жер бедері, биосфераның біртүтастығы,
табиғаттағы тепе-теңдіктің сакталуы, зоналыльщ және ... ... және зат ... ... ... ... белгілі
америкалық эколог Б.Комманердің 4 заңы туындады (1974 ж.). ... ... ... ... ... күрауыш-
тарының бір бөлігінің бұзылуы, бүкіл экожүйелер ... ... ... ... орны бар — ... ешбір зат
елеусіз калмайды. Зат айналымына түсе отырып, пайдалы не
зиянды нәтиже көрсетеді.
Табиғат — ... даму ... ... ...... ... ... деп оның даму заңдылықтарын
бүзатынын жақсы біле бермейді.
Табиғат — адамзаттың барлық іс-әрекетіне сай жауап
кайтарады. Адам ... ... ... ... ... ... ауа, су, топырақты ластап отырады. Адам
іс-әрекетінің шегі болуы тиіс. Адамның барлық іс-өрекеті
табиғаттың пайдасы үшін тепе-теңдік ... ... ... ... онда өмір сүретін адамдардың ақыл-ойына
жөне парасатына тікелей ... ... ... адам ... ... түракты сақтай отырып, биологиялык түр ретінде
өзін корғай алады.
Адам баласының тіршілігін сактаудың екінші бір жолы — өзі ... ... ... ... ... екі жағдай да орындалмаган
кезде ... ... заңы ...... ... біртіндеп
жойыла бастайды. Осыган орай жер шарының түрактылығын сақтау, географиялық
қабықтың біртүтас заңдылықтарын оқып-үйрену ... ... ... ... ... ... әсіресе биосферадагы болып жатқан казіргі
процестер мен проблемалар оны шешудің нақты ... ... ... ... ... ... ... туралы жөне адамзаттың болашағы
жөнінде келер үріжққа ақыл айтудың өзі артық болар еді. ... ... ... ... және ... түрғысындағы гылыми зерттеулер,
мемлекетаралык. қаулылар мен ... БҰҰ, ... ... ... ... ... ... Біріккен Үлттар ... және ... ... ... ... орта ... бағдарламасы),
т.б. ұйымдардың жемісті еңбектері — биосфера
тұрақтылығын сактаудағы адам баласының өркениетті қадамдары
болса керек.
Биосфераның ... ... ... ... ... саны мен тығыздығы, кеңістікте кездесуі және ... ... де ... ... ... Мысалы, су мен күрлықтағы,
тропикалық ормандар мен шөлдердегі биологиялық өнімділік сәйкес ... ... ТІрі ... ... сол жердің биоценоз
қүрамындағы өсімдіктер мен жануарлардың белгілі бір ... ... ... ... шөл және шөлейт жерлердің биологиялық
өнімділігі төмен, ал ... ... ... деп ... ... есепке алу —-шаруашылықты дүрыс ұйымдастыру мен
азық-түлік мәселесін шешуде үлкен рөл ... ... ... ... Ә.,Ж. ... «Экология»
2. Сағымбаев Ғ. «Экология негіздері» Алматы, 1975ж.
3. Жатқанбаев Ж. «Экология негіздері» Алматы, 2003ж.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автоотмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез9 бет
Атмосферадағы оттегі эволюциясы.фотосинтез9 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Жаңажол кен орында электрлі ортадан тепкіш сораптардың тиімділігін арттыру93 бет
Күн-жер байланыстары4 бет
Микроағзалардың генетикасы. инфекция және иммунитет жайлы ілім. аллергия5 бет
Поли және моноэтностық ортадағы мәдениеттің психологиялық ерекшеліктерін эмпирикалық зерттеу23 бет
Экожүйелердегі химиялық элементтің айналымы2 бет
Экология8 бет
Қазіргі ғылымның жалпы сипаты: нақты әдістер мен нақты теорияларның жаңа деңгейі13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь