Чжань-го немесе соғысушы патшалықтар кезеңі

І. Кіріспе.

ІІ. Негізгі бөлім:

1. Конфуцияшылдық.
2. Даосизм.
3. Моизм.
4. Легизм.

ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиет.
Чжань-го немесе Соғысушы патшалықтар кезеңі б.д.д. V – III ғасырларды қамтитын Қытай тарихының күрделі әрі аз зерттелген беттерінің біріне жатады. Ол кезде Қытай территориясы көптеген жеке патшалықтарға бөлінді. Олардың ішіндегі ең ірілері – Цинь, Чу, Ци, Хань, Чжао, Вэй және Янь патшалықтары болды.
Ел территориясың өзара бақталасушы патшалықтарға бөлінуі елдің экономикалық дамуына кері әсерін тигізді. Патшалықтар арасындағы үздіксіз соғыстар әсерінен, сол кезде кең таралған қала қолөнері мен сауда, жер игеру дамуы тежелді. Сондай-ақ елдің әр түрлі аймақтары арасындағы су және құрлық байланыстары, ирригациялық жүйелер бүлінді. Бұның бәрі де қала қолөнершілері мен саудагерлердің тұрмысын нашарлатты. Әсіресе, өзара қырқыстың әсерінен ең ауыр зардап шеккен жер игерушілер болды. Себебі, соғстар жүргізудің барлық қиыншылығы солардың мойнына түсті. Үздіксіз салықтар, соғыс және көп жылға созылған әскери борыш жер игеру шаруашылықтарының күйреуіне әкеп соқты. Халық арасында өзара қырғын соғыстарға қарсынаразылық өрши түсті.
Буырқанған Чжань-го дәуірі әскери-саяси оқиғалар мен түбірлі қоғамдық өзгерістерге қоғамдық өзгерістерге толы болды. Бұрын соңды Қытай қоғамы бұндай ақыл-ойдың жылдам дамыған кезенің бастан кешірмеген еді. Моральдық-этикалық, идеялық-саяси және философиялық ілімдер қарқынмен дамыған кез болды. Қала көшелері мен алаңдарында, билік иелерінің сарайлары мен үйлерінде пікірталастар, талқылаулар көпшіліктің кеңінен қатысуымен өтті. Осы дәуірде ежелгі Қытайдың әдеби- философиялық бағыты қалыптасты, оның негізінде қытай өркениетінің мәдени мұрасы ретінде сақталып келген керемет әдеби шығармалар дүниеге келді.
1. Сидихменов «Китай. Страницы прошлого.»
2. Древнекитайская философия. Энциклопедический словарь.
3. «Религиоведение», научный редактор А.В.Солдатов.
4. Го Мо-жо «Философы Древнего Китая».
5. Л.С.Переломов «Конфуцианство и легизм в политической истории Китая».
6. Васильев «Религии Древнего Востока».
        
        Жоспар
І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім:
1. Конфуцияшылдық.
2. Даосизм.
3. Моизм.
4. Легизм.
ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиет.
Кіріспе
Чжань-го немесе ... ... ... ... V – III ... ... тарихының күрделі әрі аз зерттелген ... ... Ол ... ... ... ... жеке патшалықтарға бөлінді.
Олардың ішіндегі ең ірілері – Цинь, Чу, Ци, ... ... Вэй және ... ... территориясың өзара бақталасушы патшалықтарға бөлінуі ... ... кері ... ... ... арасындағы үздіксіз
соғыстар әсерінен, сол кезде кең таралған қала қолөнері мен сауда, жер
игеру ... ... ... ... әр түрлі аймақтары арасындағы су және
құрлық байланыстары, ирригациялық жүйелер бүлінді. ... бәрі де ... мен ... ... нашарлатты. Әсіресе, өзара
қырқыстың әсерінен ең ауыр зардап шеккен жер ... ... ... жүргізудің барлық қиыншылығы солардың мойнына түсті. Үздіксіз
салықтар, ... және көп ... ... ... ... жер игеру
шаруашылықтарының күйреуіне әкеп соқты. Халық арасында ... ... ... өрши ... ... дәуірі әскери-саяси оқиғалар мен түбірлі қоғамдық
өзгерістерге қоғамдық өзгерістерге толы болды. Бұрын соңды Қытай ... ... ... ... ... ... кешірмеген еді. Моральдық-
этикалық, идеялық-саяси және философиялық ілімдер қарқынмен дамыған кез
болды. Қала көшелері мен алаңдарында, билік иелерінің сарайлары мен
үйлерінде пікірталастар, ... ... ... ... ... ... ежелгі Қытайдың әдеби- философиялық бағыты қалыптасты, оның
негізінде қытай ... ... ... ... ... келген керемет
әдеби шығармалар дүниеге келді.
Конфуцийлік
Қазаргі Шандунь Оңтүстік Швғысында, Қытайдың бірнеше ұрпағы жерленген
көптеген қорғандар мен ... ... ... арасында ежелгі қалашық
Цюйфу ... ... ... ... 551 жыл, яғни 2500 жыл ... ... Лу ... Европа әдебиетінде Конфций атымен белгілі
ежелгі Қыытайдың көрнекті ойшылы дүниеге келіп, өмір ... ... ... Кун, ал аты Цю, ... оны ... (Кун ... деп жиірек
атайды. Бізге Конфуцийдің өмірбаяны толықтай ... ... оның ... айыру қиын.
Конфуций ұсақ шенеуніктің отбасында дүниеге келген. Әкесінен ерте
айырылған ол, анасының қамқорлығында ... Жеті ... ... ... Ол онда ... ықыласпен он жыл оқыды, кейіннен конфуцийлікте үлкен
орын алған әдет-ғұрыптар мен салттардан жолын ... ... шалу ... ... шың ... ... ... мәлімдеуінше, Конфуций 19 жасында үйленіп, ... ... ... ... ... ... ... қол астында әр түрлі қызметтерде
біршама ұзақ уақыт қызмет ... ... ... ... ... өзінің этикалық – саяси көзқарасытарын уағыздаумен айналысты. Ол
удеулдық ... ... ... ... қол ... қалай оқылды басқару жайында кеңес береді.
Ресми, ... ... ... ... ұл, ескі әдет-ғұраптардың
қызу жақтаушысы, жалықпайтын зерделі қызметшісі, ескеліктің ... ... ... ... ... өзі де өзін ... кезеңдердің бар
ақылын меңгерген адам деп санаған. Ол өз замандастарының алдында ежелгі
дәстүрлердің түсіндірушісі әрі ... ... ... ... ... ... жоғалтқан немесе ұмытылған ескіліктің
қасиеттерін ... және ... ... ... қорғады.
Оның уағыздары елде, әсіресе қызмет етуші шенеуліктер арасында әйгілі
болды. Білімдерін толықтырғысы келгендер оның шәкірттеріне айналды. ... ... ... шыққан, әр түрлі жастағы, әр түрлі істермен
айналысатын, данышпанға шың ғибратты, ... ... ... ... деректер бойынша 72 шәкірті Конфуцийға аса жақын болған, олардың он
екісі әрқашан оның қасында болған.
Конфуций 66 ... ... өз ... уағыздап, Қытайды саяхаттаған.
Кейін өзінің туған үделі Лу князьдығына ... ... ... ... ... 72 ... біздің заманымызға дейін 479 жылы Цюйдің
қаласында дүниеден өтті. Оның үйінің ... хром ... ... ол ... ... ... ... Біртіндеп ол жерде үлкен ... ... ал ... мен оның шәкірттері жерленген орын үлкен
мазарға ... қиын әрі ... ... Қытайды ішкі сағыстар мен
жанжалдар дүрліктірген кезеңде өмір сүрді. Біздің заманымызға ... ... Чжоу ... ... ... ... ... кешіріп жатырды. Қытай,
әулет билеушісінің орталық ... ... ... ғана ... ... бөлініп қалған болатын. Өз ... ... ... тырысқан князьдар бір-бірімен толасыз соғыстар
жүргізді. Халық ... ... ... азап ... ... ... мықты князьдар ежелгі билеушілер ұстанған
жоғарғы қағидаларды ұмытты деп санаған Конфуций сол ... ... ... ... ... ол ... князьдарға жоғалған беделі
мен ықпалын қайтаруға әдет-ғұрыптарды ... ... ... ... өзін ... мифтік билеушілер Ле, Шунь және Юнедің даналығын
түсіндірушісі және сақтаушысы санады. Ол өзі ... «мен ... ... ... - ... Сондай-ақ: «менің ілімім ертедегі ... ... ... ілім ... бұл ... мен еш нәрсе қоспаймын, одан
еш нәрсе алмаймын да, оны алғашқы күйінде ... ... ол ілім ... оның ... Аспан өзі мен тек жерге дін тастап, оны суратын диқан
ғана сияқтымын бірақ өздігінен сол ... ... ... ... ... – бір ... ... қабылдата алмаймын».
Конфуций ілімі бойынша атақты адамдар дана және Аспанның өзі оларға
билік ... ... ... ... сондықтан оның жазмышы – егістікте
еңбек етіп, өзінің асыл ... ...... ...... алғы ... ... Ал қарапайым халық өзінің ауыр жағдайыа
ашуланып, көтерілмеуі ... оны ... ... ... ... ... ... бүкіл ілімін қамтиды: ұлы әкесіне, әйелі
күйеуіне, төменде тұрған шенеунік жоғарыда ... ... ал ... ... бағынады. Бұл идея «берілгендік» ұғымыныда бейнеленеді.
Конфуций қоғамдағы әлеуметік теңсіздікті, адамдардың жоғарыдағылар мен
төмендегілерге, байлар мен кедейлерге бөлінуін ... Бұл ... ... ... ілімі бойынша бұған адамдарды, олардың әдеуметтік жағдайына
қарамастан, моральдық – ... ... ... жеке ... ... ... қол жеткізуге болады: егер езуші мен езәлушілер, ... ... ... мен оның қол ... ... моральдық-
этикалық қағидаларды ұстанса, онда жер бетінде әділеттілік орнайды.
Осыған сәйкес, Конфуций мен оның ... ... ... ... ... ... үйретулер мен этикалық
догмаларды қатаң сақтау арқылы ... ... ... ... өлу – ... ... ал ... жоғалту - үлкен оқиға»
деген пайымдау кең тарады.
Конфуцийдің этикалық –саяси ілімі бойынша қоғамы ... ... ... ие ... топ «ізгі адамдар» (Цзюньзы) мен осы элита
басқарған «бишара адамдарға» ... ... ... ... барлық
қасиеттерінің рухани негізі «аспандық тегі» бар «ұлы мораль» (да дэ) туралы
ілімнен тұрады. ... ... ... ... ... ... бұл ... «ізгі
адамның» бойында нақты көрсетілген – ол ... ... ... ... қасиеттерге ие бола алмаған басқа адамдардың бұзушылыған қорғайды.
Конфуций ұсынған абстаркты –утопиялық ... ...... адам»
шыншыл және адал, әділ әрі батыр, бәрін түсінетін және көретін, сөзіне сақ
және ісіне ... ... ... ... ... ... ... материалдық пайда мен өмірлік ыңғайлыққа толғаусыз ... ... ... ... ... етуге, ақиқатты ізденуге арнау керек.
Моральдың және этикалық мүлтіксіздіктің ... бола ... ол ... үшін үлгі болу керек.
«Ізгі адам» «бес рақымшылдыққа» ие болды: адамзаттың сүю ... ... ... ... (ли), ... (чжи), адалдық (синь), сонымен қатар
балалық қадірлеушілік (сяо).
«Бес рақымшылдық» мәні келесіден тұрады.
Адамзатты сүю (жэнь). Жэнь иероглифі екі ... ... ... және ... ... ... ... адамға «адамзатты сүю» қасиеті
туа бітеді, бірақ ол басқалармен араласқанда ғана жанданып пайда болады.
Жэнь сөзі кең ... ... ... ... этикалық және әлеуметтік жиынтығын білдіреді. Мейірімділік,
ұстамдылық, сыпайлық, ... ... ... ... ... және ... жоғары өнегелі қасиеттер.
Жэнь қағидасын конфуций ең алдымен билеуші топ ... ... ... үшін ... ... ... өз ... пен ынтымақтастық білдіру керек. Қарапайым адам адамзатты
сүюшілікке қол жеткізе алмайды. «Адамзатты сүюге ие ... ізгі ... жоқ »,– ... ... ... билеушілері Ло, Шунь, Юй ие болған қасиеттер Жэнь
бойында синтезделген. Конфуций өз замандастарын олардан үлгі ... ... ... яғни ... кемелділікке ұмтылуға шақырды. Ол адамның
барлық жақсы қасиеттері қоғам негізделетін негізгі қағида ... ... деп ... (и) ... ... заңы ... (и) ... жүзеге асады. И
ұғымның өзі көп мағыналы. Ол рақымшыл адам өз еркімен қабылдайтын белгілі
моральдық міндеттемелерді ...... ... ... ... іліммен бір уақытта
пайда болған философиялық ілім. Дәстүр бойынша, оның ... ... VII ... аяғы - ... VI ... ... өмір сүрген Лао-цзы
есептеледі. Оның өмірі мен ... ... ... дерек сақталмаған.
Сыма Цянның «Тарихи жазбаларындағы» (б.д.д. II ... Лао- ... ғана ... ол Чу ... ... ... Аты Ли Эр,
оны Дань деп те атаған. Ол Чжоу ... ... ... ... ... ... Алайда ол жайындағы деректердің аздығы
мен қарама-қайшылығы соншама, тарихшы ғалымдар ол ... ... ... мен ... ... ол ... кейінгі Қытайдың
екінші философы есептеледі. Оның ілімі атақты «Даодэцзин» ... ... ... пен жол ... деген мағынаны
береді. Қытайда қабылданған аңыз бойынша ... Лао- цзы ... ... ... жазып, шекарадағы күзетшіге тастап кеткен.
Кейін бұл аңыз ... ... ... ... болып, оның бұқа
үстіндегі қария-данышпен ... ... ... болды.
«Даодэцзин» - екі бөліктен тұратын ... ...... ... ... ... түсіндіреді.
Философиялық даосизмнің негізгі категориясы – дао (жол) ... ... ... ... ... ... себебі, материалдық
және рухани өмірдің барлық ... ... көзі ... Дао әлем ... заңдылықтары жайындағы жалпыланған
түсінігі болып табылады. Барлық жанды заттар даодан таралды, олар ... оған ... ... ... ... Дао ... себеп қана
емес, сонымен қатар ақырғы мақсат пен болмыстың аяқталуы.
Даоны сезінуге болмайды: естуге, ... ... ... барлығы – ол дао емес. Даоны ешкім жаратқан жоқ, бірақ барлығы
содан пайда болып, оған қайтып оралады. Алайда, дао ... ... ... ... ... сондықтан егер дао – әлемнің жалпы
мәнділігі болса, онда дэ – оның болмыстағы ... ...... ... ... ... жолына тұру,
яғни бұл жерде «әлем үндестігі» – ... ... ... дегенді
білдіреді. Қоғамдағы әлеуметтік әділетсіздік үндестікті ... ... ... Қоғамдық әділетсіздікке қарсы наразылықтың өзіне тән
бейнесі болып ... пен ... ... ... ...
«табиғылыққа» оралу. Тақуа-даостар қай заманда да табиғат ... және ... ... ... үшін ... қосылуға ұмтылды.
«Даодэцзин» еңбегінде «әрекетсіздік» (у-вэй) қағидасы үлкен
орын алады, ол адамды кез-келген ... бас ... ... ... ... – өмір ... табиғи даму керек. Конфуций адам
табиғатының күштілігіне, дұрыс тәрбиеленген жағдайда оның ... ... ... ... Лао-цзы болса, адам табиғаты оны өз еркіне қойғанда
ғана таза күйінде сақталады ден ... Оның осы ... ... ... ... ... «ол ... болғанда, оны басқару жеңіл» деп
сеніп, білімге құштарлықтың ... ... Ерте ... ... «даоға қызмет ете білгендер халықты ағартқан жоқ, оны надан
қылды. Халықтың білімі көп болса, оны басқару ... ... ... ... ... – мемлекеттің жауы, білімсіз басқару – мемлекеттің
бақыты».
Лао-цзы, адамдардың ... ... ... ... ... ... қамы ... рухани дамуына зиян келтіреді, деп
налиды. Алайда, сыртқы мен сезімталдың ... ... әрі ... ... ... ... ... қажеті жоқ, фактілерді зерттемей-
ақ ол ақиқатты, табиғат пен қоғам заңдылықтарын ақыл- есімен, пайымдаумен
тани алады. ... ... ... ... ... ... таниды.
Терезеден қарамай-ақ, ол табиғи даоны көреді. Ол көп ... ... ... Сондықтан дана адам жүрмейді, бірақ таниды. Заттарды көрмей-ақ, ол
оларды ... (дао) ... ... ... ... тыс ... ... оны өмірдің материалды негіздерінен ажырату, қоршаған болмысқа
сырттай көңіл бөлу, рационалдық элементтің мәнін шамадан тыс ... ... ... ... ... – Лао- цзы ... бұл ... даостық философияның дін болып қайта тууына негіз салды.
Сөйте тұра, көптеген зерттеушілер даосизм ... ... ... ... ... ... мойындауынан) аңғырт
материализм мен диалектиканың элементерін әділ көреді. «Даодэцзинде» қарама-
қарсылықтардың бірлігі ... мына ... ... ... ... әсемдік екенін білгенде, ... те ... ... қайырымдылықтың қайырымдылық екенін білгенде, зұлымдық ... ... ... ... пен ... жоқтығы бірін-бірі туғызады,
қиын мен ... ... ... жоғары мен төмен өзара анықталады, ұзақ
пен қысқа өзара ара ... ... ... ... ... келеді,
алдыңғы мен кейінгі бір-бірінің артынан ереді».
Айтылғандай-ақ, конфуцийлік, ресми мемлекеттік идеология бола отырып,
ең алдымен әлеуметтік және ... ... ... болды.
Қытай халқының әр түрлі анайы табынулары мен көне ... ілім ... тыс ... Осы көне ... ... мен ... әдет-ғұрыптарының барлығын діни
даосизм өзіне сіңірді, ал ежелгі философ ... ... ... ... храмдарда қойылған құдайға айналды.
Даостық діннің елеулі элементі – өлмейтіндік туралы ілім. Қытайлар
ежелден ұзақ өмір сүруді адам ... ... ... ... ... ... олар әр түрлі ұзақ өмір сүру амулеттерін сыйлады.
Шоу (ұзақ өмір) цероглифіне мистикалық мән берілді. ... ол ... ... ... ... жүрді.
Өлмейтіндіке жету идеясы Қытай билеушілері мен даостардың басты
назарына айналды.
Канондық даосизмде өлмейтіндік мәселесі ... ... көп ... (36 мың ) аруақтар әсер етеді, олар организмнің дамуына
ықпал етеді. Аруақтар ... ... ... бар ... Адам бұл ... ... ... сондықтан олардың бар екенін
білмейді. Бұл мезгілсіз ... алып ... ... адам денесінің
тиісті мүшелерімен байланысын танып ... ... қол ... ... ... ... ... күшін көбейту керек.
Аруақтардың адам ... ... ... қолы жеткенде, тән «дематериалданады»
да, адам өлмейтін болып аспанға көтеріледі.
Қытай алхимиктері өлмейтіндік эликсирін табуда көп ... ... ... ... ... ... ... болған. Өлмейтіндік эликсирін дайындау үшін киноварь (күкіртті
сынап), күкірт, тазартылмаған ... ... ... және тағы ... қатар тас ағашы мен шабдалы ағашы, тұт ағашының күлі, әр түрлі
шөптер мен ... ... ... Оған қоса ... мен ... формулалар көмегімен жасалған алтын эссенциясы, нефрит
эссенциясы ... пен ... ... қол жеткізу үшін
гимнастикалық жаттығулар жинағын меңгеріп, дуалардың бірсыпырасын ... ... ... алғашқы сатысын» жүз күнге созылған гимнастикалық
жаттығу арқылы, ал «киеліліктің екінші ... төрт жүз күн дуа ... ... ... әр ... тәсілдері ойлап шығарылды: адамнан ұзақ өмір
сүретін бақа, тасбақа, құтан сияқты дем алу. ... ... ... адам ... аруақтарға өз-өздеріне шоғырлануға мүмкіндік
берген, адам жердегі нәрселерден қол үзіп, ғажайып ... ... ... ... ... жанасу нүктелерінің бәрін жойып, материя және
рух болып екі бөлікке бөлінуі,– деп жазды ... орыс ... ең ... бұл ... не ... ... не ... түсетін, индивидтің тәніне әсер етеді.
Даостардың нанымы бойынша әрбір азық тез қартаюға мүмкіндік
туғызады, ... ұзақ өмір сүру үшін ... ... ... бас ... ... дақылдардан дайындалған тағамды жеуге болмайды: дененің
ішіндегі аруақтар ... ... ... ... иістерді жақтыртпайды,
сондықтан олар адамды тастап ... ... ... ... ... ... даостардың сенімі бойынша, адамға күш беретін тірілткіш
дәрі саналады.
Мистика даостық ... жаны ... ол ... әр ... ... ... ... сары жолақ қағаздарға жазылды.
Бұндай қағаздардың сол жағына кабалистикалық ... ... ... мен әр ... ... ... салынды. Діншіл
кабалистикалық белгілердің мағынасын түсіне алмады, бұл құпиялықты туғызды.
Қағаздың оң ... ... ... мен оны ... ... ... ... тұмар өртелініп, одан қалған күлін қандай да бір
сұйықтықпен араластырып, оны ... ... мен ... ... ... ... даосизм пантеонына ерте қытай ... ... ... ... ... дінде әулиелердің көптігі ... ... ... ... тура ... ... ... жер бетіндегі
әулиелер; аспанда өмір сүріп, мықтылығы мен күшімен ... ... ... тән құмарлықтарынан бас тартса да, әлі ... ... ... ... ... ... тұратын киелілер;
елес сияқты тәнсіз аруақтар – перілер.
Даостар ұсынған, кәдімгі өмірден ... ... өту ... қарапайым болды: адам жақындарын тастап, тауларда оңашаланып, тақуалық
өмір кешу керек.
Даостық дінде, былайша айтқанда, киелі адамға ... жэнь ... ... ... Қытайдың сянь(киелі) иероглифі екі элементтен тұрады:
«адам» және ... оны ... ... ... деп ... ... жету үшін үш ... орындау керек болды: жанын тазарту, арнайы
гимнастикалық жаттығуларды жетік ... және де, ... ... ... ... ... үшін ... әдетте тауда қарапайым өмір сүру
керек болды, ... ... бас ... ... пайымдауға берілу
керек. Жартылай аш өмір сүрген, ауамен «қоректеніп», тән қажеттіліктерінен
бас тартқан адам ... ... ... ... ... ... деп ... жайында қытай халқында мынадай нақыл сөз тарады: «кім ... сол ... ... ... ...... ... күрішпен
қоректенген – дана болады; ауамен қоректенген – әулиеге айналады».
Моизм
Мо-цзы жайында ... көп ... Егер ... ... ... ... ... ал Мо-цзы жайында бұл шығармада не бары жиырма төрт
иероглиф жазылған: «Мо-цзы Сун патшалығында шенеунік болған. Ол ... ... және ... ... ... ол ... ... болды, ал кейбіреулер болған жоқ
дейді». Кейіннен Қытай ғалымдары оның Конфуцийдің ... ... ... өмір сүру ... ... ... 479-381 ... Б.д.д.
ІІ ғасырдың трактаттарының бірінде, Мо-цзы білімін Конфуций мектептерінде
алды ... ... ... ... ол да ... ... сол ... агрессиялық саясаттан бас тартып, «жалпы сүйіспеншілікке»
бұрылуға сендіруге тырысқан. Сөйтіп, трактатта оның Чу ... ... ... ... ... ... он ... қалжырататын жолдан кейін
Чуға келіп, оның билеушісін бұл жоспардан бас ... ... ... Деректер бойынша, Мо-цзы, басты мәселесі ... ... ... көрсету керек болған. Қатал ... ... ... ... Бұл істі ... ... үшін ... жауынгерлік жаттығуларды меңгеріп, әскері істі үйренген.
Мо-цзыны Конфуцийден ... ... ... ... ... ... ... ие болған, Қытай тарихындағы ең бір ... ... толы ... бірі ... ... бұл ... экономикада,
саяси жүйеде және идеологияда революциялық қайта құруларды бастан кешіріп
жатты. Ирригациялық дамудағы сәттілік, егішілікте, ... тау ... ... ...... ... экономикалық гүлденуге әкеліп,
сауданың дамуына түрткі болды. ... ... ... ... ... ... орталықтарына айналды, ішінде әлі де анайы демократияның дәстүрлері
сақталған және жеке байланыстар үлкен роль атқаратын ... ... ... ... жоқ ... аппаратпен басқарылатын
орталықтанған мемлекет пайда болды. Бұның барлығы дәстүр ... ... ... ... өзінің трактаттарында бейнеленген
идеялар оған анық куә.
«Мо-цзы» трактаты құрылымы мен ... ... ... Егер ... диалогтық кітап болса, «Мо-цзы» ( кейбір
тараулардан басқа) – монологтық шығарма. ... ... ... ... . ... ... «Ұстаз Мо-цзы айтты» деген сөздермен басталып, одан
кейін ... ... ... жүргізілген. Тараулардың маңыздылары:
«Шеберлерді ... ... ... ... сүйіспеншілік»,
«Шығындарды үнемдеу», «Жерлеудегі үнемдеулер», «Музыкаға ... ... ... ... ... тіліне қарағанда «Мо-Цзының» тілі мағынасыз,
зеріктіретін әрі тавтологиялық. «Мо-цзы» әр ... ... ... ... ... тындаушыға арналғандай. Мысалы, музыканың зияны былай
дәлелденеді: «Қазір патшалар, князьдар мен ... ... мен ... ... ... ... ... Бірақ ол қоңырауларды
соқпаса, одан қандай рахат алуға болады? Біреудің қоңырауды соғуы ... Олар бұны ... мен ... тапсыра алмайды, өйткені олар
жақсы естімейді әрі көрмейді, қолдары да әлсіз. Олар оны ... ... ... ... ... ... ... шығаруы үшін қолдары жеткілікті мықты
ересек адамдарға тапсыру керек. Егер олар бұны ер ... ... жер ... ... ... жас әйелдерге тапсырса, оларды
мата тоқудан үзеді. Бірақ сонда да ... ... ... мен
төрелер, бұның халықтың азық пен киім табуына қажетті уақытын алатынына
қарамастан, музыка ... ... ... ... ... ... жою
керек!»,– дейді.
Трактатта жиі кездесетін ұстаз сөзіне сілтеулер оның негізгі
тарауларын ... ... ... Кейбір логика мен әскери іске
байланысты трактаттарды Мо-Цзының ізбасарлары ... ... олар ... ... ... және діни көзқарастары жазылған
тараулардан кейін жазылған.
Бір қарағанда, ... ... ... ... ... ... да, ... көзқарастардың дәл келуін көруге болады:
Конфуций де, ... да ... ... ... мәні бар екендігіне,
билеуші халық жағдайын жақсартуға ... ... ... Бірақ бұл
ережелерден басқаларының барлығында олардың ... әр ... ... ... нәрсеге «неғұрлым көп адамның ... ... ... ... ... Бұл, ... және, әсіресе, конфуцийліктерге тән құштарлықты мадақтаудан бас
тарту. Егер барлығы белгілі-бір шараның қанша адамға ... ... ... ол ... кім ... ... орынға ығысады. Екіншіден,
бұнымен Мо-Цзы сапаға емес, санға көңіл бөлді, және ... ... ... ... бас ... Үшіншіден, күшті көпшілікке
шоғырландыру билеуші алдында бірінші орынға ұйымдастыру ... ... ... ... жұмыс істеуі мен жетілдірілуіне ... ... ... ... сүйіспеншілік идеясын конфуцийліктердің отбасын
негізгі әлеуметтік бірлік ретінде ерекшелеуіне қарсылық ретінде қарастыру
керек. Мо-цзының барлық идеяларының ішінде дәл осы идея ең ... ... ... ... ... ... ... Мо-цзы туралы сөз еткенде, ... осы идея ... ... ... ... өзі ( ... ... Мо-цзы ілімінің кең жайылғандығына назаланып, «Мо-цзы
жалпы сүйіспеншілікті уағыздап, отбасыдан бас ... – деп ... ХХ ... ... ғалымдар арасында Мо-цзының «жалпы сүйіспеншілігін»
Конфуцийдің «жеке ( ... ... ) ... ... ... Мо-цзы
Конфуцийге қарағанда батыл әрі соны болды деген сөздер жиі ... ... бұл ... оның ... қалай ашылатынын қарастырайық.
Бастапқы пункт Аспанасты мемлекетіндегі жөнге салынбағандық болып
табылады. «Үлкен ... ... ... жасайды, үлкен отбасылар
кішілерін билейді, ... ... ... ... ақымақтарға
қастық ойлайды, атақтылар өзінің тектілігі мен ... ... ... ... ... ... ... адамға деген сүйіспеншілік пен
оларға пайда әкелу ұмтылысынан шықты ма? Әрине, жоқ. Әрине, олар ... ... пен ... зиян ... ұмтылысынан шықты. Аспанастындағы
бұндай адамдарды жек көріп, ... зиян ... ... ... ... ... тән деп ... ба, әлде біз оларға жекеленушілік тән
дейміз бе? Әрине, біз оларға ... тән ... ... ... дәл осы ... ... ұлы бәлелерге алып
келеді. Сондықтан жекеленушілік жойылу ... Оны ... ... ... ... ... Мо-цзы ұсынған оның жүзеге
асырылуында анығырақ ... Бұл ... оның екі ... ажырату керек.
Бірі – ... ... жан ... оларға пайдалылығын сендіру
әрекеті. Бұл ... ... оны өзі ... өзі одан бас ... талап
еткен жекеленушілік қағидасына сырғып түседі. «Егер ... ... толы ұл ... ... ... ... – дейді Мо-цзы, – ол
адамдар оның ата-анасын сүйіп, оларға пайдалы зат істегенін қалайды ... ... ... жек ... ... зиян ... қалайды ма? Әрине,
ол адамдар оның ата-анасын сүйіп, оларға пайдалы нәрсені істегенін қалайды.
Мен, сүюші ұл ... мұны ... ... ... Мүмкін, мен алдымен басқа
адамдарды сүйіп, оларға пайдалыны істермін, ал олар кейін, ... ... ... ... ... ... пайдалыны істейді?.. Егер ... ... ... ... ... ... ... адамдарды сүйіп, оларға
пайдалыны істегеніміз жақсырақ емес пе»? Осылайша, «жалпылылық» бұл жерде
«жекелілік» ... ... ... ... сипатын жоғалтады. Бірақ
өзімшілдік тәсілі ретінде «жалпы сүйіспеншілік» ережесі орнықты ... ... ... бетер қолайлы және тез қару табатынына күмән
келтіруге болмайтын ... ... ... оның ... іске ... ... одан да
қызық. Оның мәні билеушілерді жалпы ... ... ... ... ... ... ... тауып, бір жағынан, марапаттаулар
мен мадақтаулардың көмегімен, екінші жағынан жаза қаупімен ... ... ... ... ... ойымша, от жоғары көтеріліп, су төмен
түскен сияқты, ... да ... ... пен өзара пайдаға ұмтылады,
және Аспанастында ешкім оларды тоқтата алмайды». «Жалпы сүйіспеншілікті»
жүзеге ... ... ... ... ... Ол ... мен ... көмегімен шебер шешендер сендіре алмаған
адамдарға оларға ең пайдалысы – бір-бірін сүю ... ... ... ... ... асырудың екі тәсілі бір нәрсені
біріктіреді: олар адам тек ... ... ғана ... деген алғышарттан
шығады. Егер Конфуций тіл алғыш ұл және адал бағынушымен қатар құлықтылық
құндылықтарын өмірге ... ... ... ... адам ... ал ... адам тек ... алу мен қайғы-қасіреттен қашуды ойлайды
деп сенеді. Ешқандай басқс дәлелдерді Мо-цзы ... Л. ... ... «торыққан» деп атайды. Мо-цзының сергек белсенділігі
торыққандық деп аталуға келе қоймас, ... ... ... ... қасиеттеріне сенбеуіне қатысты, тура. Ол адамдардан максималды ... ... етсе де, ... ... ... ... сырттан марапаттаулар
мен жазалармен әсер етудің көмегімен ғана қол жеткізуге болады. ... мен ... ... ... ... ... ... ұйым Мо-цзыға негізгі мәселе болып отыр. Егер Конфуций үшін
орталықта адам тұрып, саясат адамның адамға ... ... ... ... ... ... ал Мо-цзы , ... ... ... ... қоғамдық ойын саясаттандыру бағытында шешуші
қадам жасайды. Мо-цзы, тұлға идеалынан бас тартып және өзінің бар ... ... ... ... ... ... ... мемлекет «Унификацияны мадақтау» ( «Шан-тун» ) деп ... ... Бүл ... ... ... ... ... ал утопия
болашақты білдіретіні белгілі. Қытайдың утопиялық идеяларының ерекшелігі
сол, олар ... ... ... түрінде алға шығады. Енді, Мо-цзының
идеалды мемлекетті қалай түсінгенін қарастырайық. Ол қоғамның ... ... ... ... ... «Бұл ... бір ... бір көзқарас, екі
адамда екі – екі, он ... – он, ал ... ... көп ... ... өз ... ұстанып, басқалардыкін мойындамаған. Отбасы
ішінде әкесі мен балалары, ағалар мен інілер бір-бірін жек көріп, отбасылар
бөлінді және ... ... ... келісушілікте өмір сүре алмады.
Ал Аспанастында ... ... зиян ... үшін ... отты, уды
пайдаланды. Күші барлар басқаларға көмектксуден бас ... ... ... ... ... үшін, оның шіріп кеткенін қалады, жақсы білімі
барлар оны құпияда ... ... ... Аспанастында, оған аңдар
мен құстар толып кеткендей, былық болды. Бұл былықтың ... ... ... ... ... ... болмағаны анық болады».
Легизм
Легистік шығармаларда зерттеу нәтижесінде шындығында, легизм негізін
салушы Шан Ян ... деп ... Шэнь Дао мен Шэнь ... шығармаларынан бөлек-бөлек үзінділер ғана сақталынады, алайда, соңғы
кезеңдерде, Х.Г. Крил шенеуліктердің ... ... мен ... ... ... тапқан Шэнь Бу-хайдың легизмнің дамуына қосқан
үлесі Шан Яннан кем емес екенін дәлелдейді, ... ... ... ... Хань Фейге келсек, ол даостардың теоретикалық базасын Шан Янның
кішкене ... ... ... ... келтіріп, оны Шэнь Дао
мен Шэнь Бу-хайдың кейбір ойларымен ... ... Хань ... ... Шан ... алынған, тіпті, «Шан-цзюнь-шудың» кейбір
бөлімдері кішкене өзгерістер мен ... ... ... Фей ... қайта жазылды.
Шан Ян б.д.д. IV ғасырда соғысушы патшалықтар дәуірінде өмір сүрді. ... ... ... ... ... ... кезең болды.
Әлсіз күштілердің құрбанына айналды; бүліншіліктер, күйзеліс пен ... ... ... төндірді. Мысалы, кезінде көрші ... ... ... патшалығы, бірнеше атақты әулеттердің өзара қырқысушылығының
құрбаны болып, б.д.д. 376 жылы оның ... Вэй, ... ... бөліп алды. Кезіндегі мықты патшалықтардың жайылуы ... ... деп ... сол кездегі Қытай билеушілеріне қатты әсер
етті.
Бәрі бәріне ... ... ... ... дәстүрлі мәдениет пен
моральдық нормаларды құрметтеу күресушінің ... ... Сол ... құқықтар мен ақсүйектердің пұрсатыда басқарушылардың билігіне қауіп
төндірді, өйткені нақ осы ақсүйектер Цзинь ... ... ... ... ... әрі ... ... әскерге мүдделі билеушінің ең
бірінші қажеттілігі мемлекетті ... мен ... ... ... ... болды. Бұл барлығын бір мақсатқа бағындыру – ... ... жету ... ... ... ... дейін
қоғамның барлық құрылымдарын қайта бағыттау дегенді білдіреді.
Шан Ян реформалары осы тапсырмаларды орындауға үндейді. Бұл реформалар
төтенше жағдайларда қажет ... ... ... ... ... ... тұрғызатын оның қайта құрылуы ретінде қарастырылуы. Бұл Шан Янның
«Шан-Цзюнь-шу» («Шан билеушісінің кітабы») ... ... ... ... Янның өмірбаяны Сымя Цянның ... ... ... ... ... ... ол Вей ... жеткісі келді, бірақ бұл оның ... ... ... ... өлер ... билеушісіне Шан Янды не өлтір, не ... ал ... ... ... бұл ... ... де, екіншісін де
орындамады. Б.д.д. 361 жылы Цинь патшалығының билеушісі ... ... ... ... ... қабілетті адамдарын, Цинь мемлекетіне
кезінде өзіне ... ... ... көмектесу үшін, өзіне
қызметке шақырды. Шан Ян Цинь мемлекетіне келіп, патшаға ... ... ... дана ... артықшылығымен олардың өнегелі кемелдігі
жайындағы әңімелерден патшаның ұйқысы келіп отырғанын ... ол ... ... ... мемлекетті күшейтудің нақты жоспарын айтып
береді. Сарай ... ... ... ... ... ... ... елемеуге болмайды деген
қарсылығына, Шан Ян, Сыма Цяньның ... ... ... ... ... ... адамның көзқарасы. Қарапайым адамдар ескі әдеттерді
ұстанады, ... ... ... ... ... да ... болып, бар заңдарды орындауға жарамды, бірақ бұл заңдардың шегіне
шығатын мәселелерді талқылауға ... ... ... адам жаңа ... ... ... ... Янның ақылын, табандылығы мен адамгершіліксіздігін бағалаған Сяо-
гун Шан Янға ерік беріп, көп ұзамай Циньде жаңа ... ... ... ... ... сыбайластықпен байланып, бес және он ... ... ... ... ... ... екіге бөлінуі
керек болды, сөз тасушы соғыста жауының басын шапқан адамдай марапатталады.
Қылмыскерді жасырған адам жауға тұтқындалғандай ... ... ... адам ... ... ... ... екі есе төлеу керек болды.
Соғыста ерекшеленген адамдар шенеунік атағын алды, ал жеке ұрыстармен және
қырғындармен ... ... ... ... ... мен ... де ... іспен – тоқымашылық және егіншілікпен
айналысуы керек, ал бидай мен жібекті көп ... ... ... ... ... ... ... қатарына жаңалары
қосылды. Әкесі мен ержеткен ... бір үйде ... ... ... ... ... ... декрет қайта расталды, әкімшілік
жүйе ... ... пен ... ... ... ... тенденциясы анық – ... ... ... ... мемлекет ресурстарын көбейту мен оларды
үкімен қолына шоғырландыру. Шан Ян ... ... ... ... ... жұртшылыққа жарнамалай отырып, ал заңдарды
талқылауға қатаң тыйым салды. ... ... ... бұл ... ... мақсатында, тіпті заңдарды мақтағандарды да алыс шекаралық
аудандарға жер аудартқаны айтылады.
Жалпы «Шан-цзюнь-шудың» құрылымының мойзмнің ықпалын ... ... ... және даостық ойдың ерекшеліктерінен айырмашылығы –
мұнда материалдық жүйелік баяндау (Мо-цзыдан ... ... ... ... де ... ... мемлекеттік аппаратты ұйымдастыру ойы өзінен
өзі материалды тақырыптық бөлім формасында ... ... ... мен ... ... қолданған көндіру тәсілдерінің
ұқсастығы да күмәнсіз. Екеуіне тән ... пен ... ... ... бұл ...... деп ... сендіру
ынтасы тавтологияда, яғни негізгі тезисті қайта-қайта ... ... ... Бұл ... «Шан-цзюнь-шуда» қалай
көрінетінін түсіндіру үшін осы кітаптың «Тың жерлерді игеруге бұйрық» деп
аталатын ІІ ... ... ... Егер ... мен жақсы киім барлық
уездерге жетпесе, онда халық жұмыс жасаған кезде киімге ... ... ... ... ... Егер ... ... музыка тыңдамаса,
онда олар ұяттан безбейді және олар жұмыс жасағанда киімге ... ... олар ... түрде қарапайым болады, егер олар қарапайым жіне ұяттан
безбеген болса, тың жерлер міндетті түрде ... Егер ... ... жүре ... ал малайлар тамағын таба алмаса, олар жер ... ... ... мен ... ақсақалдарының сүйенетін ешкімі
болмаса, жер өңдеу зиян ... егер ерке ... мен ... ... жүре ... онда ... қалған егістіктер болмайды, егер жер
өңдеу зиян шекпесе және шаруалар өз ... ... ... тың ... ... игеріледі.
Мо-цзы, мемлекет – көпшіліктің пайдасына пайдаланылуы тиіс құрал деп
айтты. Басқарушы бұл құралды өз иелігіне пайдалануы ... ... ой ... әрі ... ... ... ... болады. Шан Ян теорисының
ерекшелігі сол, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ойдан бас тарта отырып, ол мемлекет халыққа емес, билеушіге
керек деп ашық ... Ал оған ең ... ... бағындырып, оны өзі
қол жеткізе алатын әлем – Аспанасты елінде Гегемандықты ... алу ... ... да, - ... Шан Ян, - өз ... өз ... ... ортану
деп білген адам ғана Аспанастында тәртіп ... ... және ... ... ... керек деп есептеген адам ғана құдыретті ... ... пен ... ... ... ... қайшылық деп түсіну
– легистік теорияны Шығыс пен Батыстың ... ... ой ... ... ... ... макиавеллизмен ұқсастығы күмәнсіз:
легизмнің негізін салушы сияқты, итальян ... ... ... ... ... ... босатып билік үшін күресте кез-
келген тәсілдер рұқсат етіледі деп саналады. Алайда, Монивелли деспоттық
озбырлықты өз алдына игілік деп емес, азғын ... ... ... ... ... ... Мокивелли бойынша халық күшті, әрі дербес болу
керек болса, ал Шан Ян «Әлсіз халық – күшті ... ... ... - ... ... білдіреді.
Пайдаланылған әдебиет
1. Сидихменов «Китай. Страницы прошлого.»
2. Древнекитайская философия. Энциклопедический словарь.
3. «Религиоведение», ... ... ... Го ... «Философы Древнего Китая».
5. Л.С.Переломов «Конфуцианство и легизм в политической истории Китая».
6. Васильев «Религии Древнего Востока».

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Lиаспора" сөзінің хатқа түсу тарихы мен "диаспора", "этнос" терминдерін қолдану аясы22 бет
Сығанақ алғашқы қазақ мемлекеті – Ақ Орданың астанасы6 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Бірінші дүниежүзілік соғыс қарсаңындағы халықаралық жағдай26 бет
Даосизм – Қытай философиясы6 бет
Ежелгі Қытай ғылымы10 бет
Хань патшалығының көрші елдермен қатынасы10 бет
Қытайдағы театр өнерінің қалыптасуы және дамуы69 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
1912-1913жж синьхай төңкерісінің екінші кезеңі38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь