Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы туралы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І ИНФЛЯЦИЯ ПРОЦЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... 5

1.1 Инфляцияның мәні, пайда болу себептері мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... .5

1.2 Инфляцияның макроэкономикалық көрсеткіш ретіндегі әлеуметтік.экономикалық салдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

1.3 Инфляция деңгейіне әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

ІІ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНДА ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ РЕТТЕУДІ ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

2.1 Қазақстан экономикасы даму барысындағы инфляциялық процестерді сипаттау және олардың теріс салдарларын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

2.2 Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы саясатының ерекшеліктерін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18

2.3 Республикамыздағы инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру жолдары ... ..22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

ҚОЛДАНЫЛАТЫН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Инфляция ақша жүйесінің дағдарыстық кезеңі болып табылады, яғни ол қоғамның дамуының тепе-теңдігінің бұзылуына себепші болады. Инфляция сондай-ақ көптеген макроэкономикалық көрсеткіштермен тікелей байланыста болады, сондықтан осы инфляцияны тиімді реттеу саясатын жүргізу арқылы барлық шаруашылықтың дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік болады. Ол үшін экономиканың құбылысы ретінде инфляцияның пайда көздерін, оның пайда болуындағы сан алуан себептерді, шаруашылыққа тигізер салдарларын және инфляцияға қарсы саясаттың негізгі түрлері мен олардың қолданылуын анықтауды қажет етеді.
Инфляция экономикалық құбылыс ретінде Қазақстан Республикасының дамуында басты мәселелердің бірі болып келеді. Сондықтан инфляцияға қарсы саясатты тиімді жүргізу елдің тұрақты дамуының негізі болып табылады. Инфляцияға қарсы саясат өз кезегінде ақша-несие саясатының аясында іске асады. Ал ақша-несие саясатын елімізде жүргізетін Ұлттық банк болып табылады.
Сондықтан курстық жұмыс тақырыбын «Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы» деп алдым.
Бұл тақырыптың өзектілігі ақша-несие саясаты ұлттық экономиканың дамуының тиімділігін реттейтін басты саясаттардың бірі болып табылады. Бұл саясаттың экономиканың дамуындағы маңыздылығын Қазақстан Республикасы Қаржы саласының бүгінгі таңда ТМД елдері бойынша ең дұрыс қалыптасқан және әлемдік талаптарға сай дамып отырған бірегей жүйе болуымен және елдің ақша-несие саясатында 2002 жылдардан бастап негізгі басты мақсат ұлттық валютаның тұрақты деңгейін, оның нығаюын қамтамасыз ету болып отырғандығын көре аламыз.
Курстық жұмысты орындаудағы негізгі мақсатым экономикалық құбылыс ретінде жалпы инфляция теориясын талдап, соның негізінде Қазақстан Республикасындағы инфляциялық процестерді талдау болып табылады.
Осы курстық жұмысты орындау барысында, еліміздегі инфляцияның қазіргі жағдайы, туындап отырған мәселелерге және болашақтағы экономикалық даму жоспарымызға орай келесідей міндеттер орындалады:
• Инфляцияның жаратылысын, оның түрлерін, оған әсер етуші факторларды қарастыру және оның ұлттық экономикамыздағы ерекшеліктерін ашып көрсету;
• Инфляцияның елдің әлеуметтік-экономикалық салаларға тигізер әсерлерін, ода болатын экономика және қоғам дамуындағы зардаптардың алдын алу шараларын;
• 2009-2011 жылғы инфляцияның жоспарланған шегінен асып кету қаупінің себептері мен экономикаға және әлеуметтік қоғамға тигізер салдарларын қарастыру мен талдау;
• Бүгінде еліміз экономикасының қаржы саласы және мемлекеттік деңгейде инфляцияға қарсы саясатын және оның негізгі бағыттарын, олардың ішінде ұлттық экономика ерекшілігіне байланысты тиімділерін ұсыну;
Курстық жұмыс екі бөлімнен тұрады: бірінші бөлімде жалпы инфляцияның экономикалық мәнін ашу, оның түрлеріне тоқталу және инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдарларына тоқталу болса, ал екінші бөлімде еліміздегі инфляциялық процестерді талдау және инфляцияға қарсы саясаттың экономика үшін маңыздылығын анықтау қарастырылады. Сондай-ақ екінші бөлімде инфляцияның қазіргі уақыттағы жоғарғы қарқынның пайда болу себептері мен статистикалық шамаларға тоқталдым.
1. Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы. – Астана, 2006жыл.
2. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. Сейітқасымов Ғ.С., Омарбекова А.Ғ., Сейітқасымова А.Ғ. және т.б. Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 480 бет.
3. Инфляция / С.Еспаев // Егемен Қазақстан. – 2006 жыл.
4. Инфляцияның теріс салдары және онымен күресуде импортты алмастыруды дамытудың қажеттілігі / С.И. Игильманова // Банки Казахстана. – Алматы, 2008.
5. Экономикалық негіздер. – 2008ж. маусым.
6. С.Б. Мақыш / Ақша айналысы және несие. Оқу құралы. 2-ші басылым, қайта өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 бет.
7. Инфляциямен күрес // Айқын. – 2008 – 9 қаңтар.
8. Сатиева // Айқын. – 2007 – 8 маусым.
9. Қазақстан Республикасы мен оның өңірлерінің әлеуметтік-экономикалық дамуының статистикалық көрсеткіштері, 2008 жыл.
10. Мақсат – инфляцияның төменгі деңгейін қамтамасыз ету / Ә.Алдаберген // Егемен Қазақстан. – 2007 – 26 маусым.
11. Мамыров Н.Қ., Тілеужанова М.Ә. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2003. – 432 бет.
12. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2000 – 328 бет.
        
        әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Экономика және бизнес факультеті.
Макро-микро ... ... ... Республикасындағы инфляцияның динамикасы
Орындаған: Сулеименова С.У.
Тобы: Ф07К3
Қабылдаған:Зейнолла С.Ж.
Алматы 2008
ЖОСПАР
КІРІСПЕ.....................................................................
...............................................3
І ИНФЛЯЦИЯ ПРОЦЕСІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ............................5
1.1 Инфляцияның ... ... болу ... ... Инфляцияның макроэкономикалық көрсеткіш ретіндегі әлеуметтік-
экономикалық
салдары.....................................................................
......................8
1.3 ... ... әсер ... ... ЭКОНОМИКАСЫНДА ИНФЛЯЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... даму барысындағы инфляциялық процестерді сипаттау
және ... ... ... ... ... ... ... саясатының ерекшеліктерін
талдау......................................................................
.....................18
2.3 Республикамыздағы инфляцияға қарсы ... ... ... ... ақша жүйесінің дағдарыстық кезеңі болып табылады, яғни ол
қоғамның дамуының тепе-теңдігінің бұзылуына ... ... ... ... ... ... көрсеткіштермен тікелей байланыста ... осы ... ... ... ... ... ... барлық
шаруашылықтың дамуын қамтамасыз етуге мүмкіндік ... Ол ... ... ... ... ... көздерін, оның пайда
болуындағы сан алуан себептерді, шаруашылыққа тигізер салдарларын ... ... ... ... ... мен ... қолданылуын
анықтауды қажет етеді.
Инфляция экономикалық құбылыс ретінде ... ... ... мәселелердің бірі болып келеді. Сондықтан инфляцияға қарсы
саясатты тиімді жүргізу елдің тұрақты ... ... ... ... қарсы саясат өз кезегінде ақша-несие саясатының аясында ... Ал ... ... ... ... Ұлттық банк болып
табылады.
Сондықтан курстық жұмыс ... ... ... ... деп ... тақырыптың өзектілігі ақша-несие саясаты ұлттық экономиканың
дамуының тиімділігін реттейтін басты саясаттардың бірі болып табылады. ... ... ... ... ... Республикасы Қаржы
саласының бүгінгі таңда ТМД елдері бойынша ең ... ... ... талаптарға сай дамып отырған бірегей жүйе болуымен және елдің ақша-
несие саясатында 2002 ... ... ... ... ... ... тұрақты деңгейін, оның нығаюын қамтамасыз ету болып отырғандығын
көре аламыз.
Курстық жұмысты ... ... ... ... ... жалпы инфляция теориясын талдап, соның негізінде Қазақстан
Республикасындағы инфляциялық процестерді талдау ... ... ... ... орындау барысында, еліміздегі инфляцияның
қазіргі жағдайы, туындап отырған мәселелерге және болашақтағы экономикалық
даму жоспарымызға орай ... ... ... ... ... оның түрлерін, оған әсер етуші ... және оның ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық салаларға тигізер әсерлерін,
ода болатын экономика және қоғам дамуындағы зардаптардың ... ... ... ... ... ... ... асып кету қаупінің
себептері мен экономикаға және әлеуметтік қоғамға тигізер салдарларын
қарастыру мен талдау;
• Бүгінде еліміз экономикасының қаржы ... және ... ... ... саясатын және оның негізгі бағыттарын, олардың ішінде
ұлттық экономика ерекшілігіне байланысты тиімділерін ұсыну;
Курстық жұмыс екі ... ... ... ... жалпы
инфляцияның экономикалық мәнін ашу, оның түрлеріне тоқталу және инфляцияның
әлеуметтік-экономикалық салдарларына ... ... ал ... ... инфляциялық процестерді талдау және инфляцияға ... ... үшін ... анықтау қарастырылады. Сондай-ақ екінші бөлімде
инфляцияның қазіргі уақыттағы жоғарғы қарқынның пайда болу себептері мен
статистикалық шамаларға ... ... ... ... АСПЕКТІЛЕРІ
1.1Инфляцияның мәні, пайда болу себептері мен түрлері
Инфляцияның мәні – ол ... мен ... ... өсуі және тауар тапшылығы мен қызмет ... ... ... ... оның ... алу ... құлдырауы.
Инфляция – қоғамдық ұдайы өндірістегі диспропорцияның көрінісі. Ол
мемлекеттің ... мен ... ... ... ... ... ... формацияға тән құбылыс. Инфляция ... ... ... ... ... құрылымдар, халықтың топтары
мемлекеттің және шаруашылық субъектілері арасында ... ... ... - ... ... ісу ... ... білдіретін латын
сөзі. Шындығында да қауырт жағдайларда экономиканы дамыту үшін ... ... ақша ... ... ақша ... көтеріліп,
қағаз ақшаның құнсыздануына әкеп соғады. Оны әр елдегі соғыс ... ... ... ... Мысалы, АҚШ-тың бостандық үшін 1775-1783
жылдардағы соғысы және 1861-1865 жылдардағы соғысы ... екі ... ... алу ... 60%-ға ... төмендеген), ХХ ғасырдың бас
кезіндегі Англияның Наполеонға қарсы соғысы, 1789-1791 жылдардағы ... ... ... ... ... ... Германияда
инфляция жоғары деңгейге жетті, 1923 жылы күзде айналымдағы ақша массасы
496 ... ... ... ақша ... ... есе ... ... тарихи мәліметтер инфляция бұрыннан келе жатқан феномен
екенін дәлелдейді.[12;67б.]
Алайда, инфляция ... өзі ... ақша ... ... Рим мен ... ... ... тұрған. Алтын мен күміс ақша
айналымында инфляция ... ... олар ... болған жағдайда қазынаға
салынып, ал қажеттілік туған кезде қазынадан айналымға ... ... ақша ... ... ... алады. Нақты қағаз ақша айналымында,
яғни толымсыз ақша көрсеткіштері, нақты ақша ... ... ... инфляция болады. Инфляция мәселесі барлық елдерде болады және ол
экономика мен қоғамға шындап қауіп-қатер төндіреді. ... ...... ... ... ... тән, ... арнасы тауар айналымы
қажеттілігімен салыстырғанда қағаз ақшамен артық ... ... ... ... ... және ... мен қызметтер бағаларының
көтерілуін, ақшаның сатып ... ... ... мән ... әлеуметтік-
экономикалық құбылыс. Инфляция табиғи апаттар мен қоғам сілкіністерінің жиі
серігі, саяси және әлеуметтік ... ... ... ... ... көрінісі – тауар бағаларының күрт ... ... ... ... және ... Дж. ... ... тауарды
қууы» деп сипаттады. Инфляцияның алғашқы себебі – айналымдағы ақша ... ... тиіс ... ... ... ... ... диспропорция,
біріншіден, өндірістің кенет қысқаруынан, екіншіден, айналымдағы ... ... ... ... өз ... өтеу мақсатында
қағаз ақшаны шектен тыс көп шығаруынан болады.
Ал қазіргі инфляцияға тән бірнеше ерекшеліктер бар. Олар:
- Егер ... ... бір ... ... шықпаса, қазіргі инфляция
елдің бүкіл жерін қамтиды;
- Егер бұрын ... бір ... ғана ... ... ... көп
уақытқа созылған құбылыс;
- Егер бұрын инфляция тек ақшаның көмегімен ... ... ... ... ... және ... да факторларға байланысты болады
Осы заманғы инфляция жүйелі сипатымен көрінетін ерекшеліктерге ... және бұл ... тек ... өсу ... ... ақшаның арзандау
көрінісі ғана емес, сонымен қатар ол бүкіл ел экономикасының мүшкіл халіне
байланысты болып келеді. Инфляцияның ... ...... ... ... ... қор ... мен тұтынудың, сұраныс пен ұсыныстың,
мемлекеттік табыстар мен ... ... ... ... ... ... ақша ... мөлшері мен шаруашылықтағы ақша
сұранысының тепе-теңдігі бұзылғаны болып ... Ақша ... ... ... артық ақша эмиссиясын, тауарлық масса мен жасалған
қызметтердің, ақша ... ... ... ... кезде болуы
мүмкін.[12;69б.]
Инфляцияның түбегейлі себептері тауар айналымы және тауар өндірісі
аясында болғанымен оған ... ... ... да әсер ... Осыған
байланысты мынаны атап өтуге болады, ... ... ... ... негізінен алғанда күнделікті сұраныс тауарларының жетіспеушілігі –
«сұраныс инфляциясын» тудырып отыр. Соңғы ... жыл ... ... ... көрсетулердің тарифтеріне бағалар елеулі түрде ... ... ... ... ... ... талдауымызша, инфляцияның өсу
себептері мыналар: 1) «сұраныс инфляциясы» немесе жалпы тауарлар тапшылығы,
әсіресе күнделікті сұраныстағылары; 2) ... мен ... ... 3) ... ... ... ... бағалар мен тарифтердің
өсіп кетуі; 4) ақша массасының ... 5) ... ... ... ... ... ... ұмтылуы; 6) жергілікті жерлерде
атқарушы биліктің инфляцияны тежеу және ... ... ... мен ... ... ... ... асыру жөнінде нашар ... 7) ... ... ... 8) инфрақұрылымға ... ... үлес ... және күрделі ... ... ... 9) ... ... 10) ... шығындарының өсуі.
Алайда, айналымдағы ақша массасы тұрақты болған кей жағдайларда да ... ... ... ... ... АҚШ-та ақша массасы бір қалыпта
болса да, айналымдағы тауарлар мен ... ... ... ... ... ... Бұл ақша айналымының шапшаңдығын арттырудың
нәтижесінен болған инфляция еді. Ақша айналымының ... ... ... ... ... ... жағдайлар өзгермесе, айналымға
қосымша ақша шығарғанға тең.
Инфляция кезінде ... ... ... ... құйылады,
себебі айналым аясының жылдамдығы көптеген пайда түсіреді. Бірақ ол
инфляция әсерін ... ... ... ... ... ... ... қысқартады.[6; 29-30б.]
Дүниежүзілік тәжірибеде инфляцияны мынандай белгілері бойынша
жіктеуге болады:
• Экономиканы қамтитын аумағына байланысты: ... және ... ... бөлінеді;
• Инфляциялық процеске байланысты:
- ашық инфляция – (тек нарықтық экономикада) бағаға кедергі болмайды,
еркін өседі;
- жабық инфляция – (тек ... ... ... ... жағдайында мемлекет бағаға қатаң бақылау жасап
отырады;
- инфляциялық шок – бір ... баға ... өсіп ... Бағаның өсу қарқынына қарай:
- баяу инфляция – бағалар өсуінің орташа жылдық қарқыны 10%- ... ... ... ... ұзақ ... сипатталады.
Мұндай жағдайда ақшаның құны тәжірибе жүзінде сақталады, ... ... ... қол қою ... ... ... оны
экономиканың жөнді даму элементі ретінде қарастыруға болады.
- орташа инфляция – баға ... ... ... ... баға өсуінің секірмелі түріндегі инфляция. Оның кезінде
өзара шарттар бағаның өсуіне «байланады», ақша тез ... бұл түрі ... ... тиімді шаралар қолдануды талап
етеді.
- қарқынды инфляция (гиперинфляция) – ... ... өте ... ... бағалардың өсуі жылына 100%-дан асады. ... ... ... ... ... ... айырбасқа өтеді. Мұндай жағдайда бизнесті жүргізу мүмкін
емес.
• Пайда болу ... ... ... ...... ... ... туындаған
бағаның өсуімен пайда болатын инфляция;
- шығын инфляциясы – ресурстар мен өндіріс ... ... ... ... соның әсерінен өндірістік шығындар және
тауарлардың бағалары өседі. Ресурстарға бағаның өсу себептері ... әлем ... ... мен ... ... ... ... өнімділік деңгейі төмендеп, өндірістің құлдырауы,
энергетикалық дағдарыс және т.б;
- сұраным инфляциясы – ұсынысқа қарағанда сұраныстың көп ... ... мен ... ... ... ... пен
мекемелердің жиынтық табыстарының тез артуынан туындайтын инфляция;
- ... ... - ... ... толық пайдаланбаған
жағдайда өндірістік шығындарының ... ... ... ... ... импортталған инфляция – сыртқы факторлар әрекетінен ... ... ...... тыс ... экспансиядан туындаған
инфляция.[2; 92-93 б.]
1.2 Инфляцияның макроэкономикалық көрсеткіш ретіндегі әлеуметтік-
экономикалық салдары
Инфляцияның ... ... ... ... Олар ... ... ... мынадай жағдайларға әкеп соғады:
Біріншіден, инфляция ұлттық табыс пен байлықты қоғамның әр ... ... және ... ... ... ... ... болжамсыз қайта бөлінуіне мәжбүр етеді.
Қаражаттар жеке сектордан мемлекет тарапына қайта бөлінеді.
Инфляция факторының бірі ... ... ... ... ... салықпен өтеледі. Бұл салықты нақты ақша қалдықтарының барлық
ұстаушылары төлейді. Ол ... ... ... ... ... ... ақша ... құнсызданады. Инфляциялық салық нақты ... ... ... ... ... ... ... бөлудің келесі ақша басып
шығаруға монополиялық ... ... ... ... Қосымша басылып
шыққан банкноттар номиналдарының сомасы мен оларды басып шығаруға жұмсалған
шығындардың айырмасы сеньораж деп аталады. Ол ... ... ... үшін ... нақты ресурстарының санына тең болады. Белгіленген
табыстары бар адамдар (зейнеткерлер, мемлекеттік ... ... ... нәтижесінде нақты табыстарының төмендеуінен шығынға
ұшырайды. Индексацияланған табыс алушы топтар ... ... ... нақты жалақыны сақтап қалуға мүмкіндік бергенше инфляциядан
қорғана алады. Ал нарықта жұмыс ... және ... ... ... бір ... ... нақты активтер иелерінің (қозғалмайтын ... асыл ... өнер ... ... ... болады, өйткені осы тауарлар бағасының өсуі елдегі инфляцияның
жалпы дәрежесінен артық болып отырады.
Пайыз ... ... ... ... күтпеген инфляцияның
нәтижесінде несиелеуші тұлғалар ұтылысқа ұшырайды. Ал бұл өз ... мен ... ... ... ... өндірістің
құлдырауына әкеп соғады. Сондай-ақ инфляция кезінде қарыз алушылар ұтысқа
кенеледі, банктер шығындарын азайтуды көздеп, пайыз ... ... ... ... өсуі ... салынатын ішкі және шетелдік
инвестициялардың көлемінің төмендеуіне алып келеді. Бұл жағдай өз ... ... ... ... және оның ... ... одан ... түседі.
Екіншіден, инфляцияның жоғары деңгейі және баға құрылымының ... ... мен үй ... ... ... ... ... жүргізуде болжамсыздық пен қауіп-қатер өсе түседі.
Осының төлемі ... ... ... мен ... өсе бастайды. Ал
инвестициялар қысқа мерзімдік сипат ала бастап, ... ... ... құрылыстың, маңызды өнеркәсіп салаларының үлес салмағы
төмендейді және спекулятивтік операциялардың үлес ... өсе ... бұл ... ... ... және жұмыспен қамтылуын
төмендетеді.
Үшіншіден, қоғамның саяси тұрақтылығы төмендейді, әлеуметтік шиеленіс
өседі. Яғни, елде ... ... ... ... және ... ... ... орын алады.
Төртіншіден, экономиканың «ашық» секторындағы бағаның өсуінің
шамамен жоғары қарқындылығы ... ... ... ... Бұның нәтижесінде импорт өседі, ... ... ... және ... өндірушілер банкротқа ұшырай бастайды.
Бесіншіден, тұрақтылығы жоғары шетел валютасына сұраныс өседі.
Осыдан ... ... ... ... ... ... валюта нарығында
спекуляция үдей ... ... ... ... одан әрі өсуін
жылдамдатады.
Алтыншыдан, ақша ... ... ... ... құны
төмендейді, нақты активтерге сұраныс өседі. Бұның ... ... ... ... ... ... өзгеруінен шапшаң өсіп
отырады. Инфляцияның ... ... ... сұраныстың өсуіне дем
береді, ақшадан «қашуға» ... ... ... мен үй шаруашылығы
инфляцияға төтеп беру мақсатында нақты активтерді ... алу үшін ... ... ... ... ... өзгереді және оның
нақты табыстары төмендейді. Мемлекеттің экспанционистік фискалдық және
монетарлық саясат жүргізілуге ... ... ... ... және
мемлекеттің қарыздары өседі.
Сегізіншіден, жұмыспен толық қамтамасыз етілмеген жағдайда
қызмет ететін ... ... ... халықтың нақты табысын шамалы
төмендетіп, халықтың көбірек және бұрынғыдан да жақсы ... ... ... ... ... ... бір ... экономикалық өсудің
төлемі және оның стимулы болып та табылады. Дефляция, керісінше, жұмыспен
қамтуды және ... ... ... төмендетеді.
Тоғызыншыдан, стагфляция жағдайында инфляцияның жоғары дәрежесі
үлкен жұмыссыздықпен ұштасады. Елеулі инфляция ... ... ... ... ... инфляциямен бір жақтан өндіріс көлемі ... ... ... ... ... ... байланыс болмайды.
Оныншыдан, әр түрлі тауарлардың салыстырмалы бағалары және
олардың өндірісінің көлемі ... емес ... ... ... ... ... ... «инфляцияның шапшаңдауы» теориясы
бойынша, жылдан-жылға ... ... ... ... нақты
көлемін, оның өзінің табиғи дәрежесінен жоғары ұстап отыруға көмек береді.
Инфляцияның салдарлары келесідей: жұмыссыздықтың өсуіне, ... ... ... ... ... ... бұзуға
әкеліп соғатын инфляция экономикадағы үйлесімсіздікті күшейтіп, ... ... ... ... ... ... ... ақшаларды нақты байлыққа айналдыру ұмтылысын оятады; ішкі нарық
сыйымдылығын бұзады және ... ... ... төмендетеді және
халықтың барлық топтарын ... ... ... бар ... ... ... ... істеуін бұзады, оның ... ... ... және салу ... ... ... ... кетуін (жылыстауын) күшейтеді; халықаралық экономикалық
байланыстарға жағымсыз әсер ... ... ... импорт өседі, елдің төлем
балансы нашарлайды; қаржыландыру процесіне, ... ... ... етеді, мемлекет қарызы көбейеді; валюталық дағдарыс күшейеді.
Одан басқа халықтың өмір сүру ... ... ... ... әлеуметтік шиеленісті күшейтеді, шағын және орта өндірушілер мен
кәсіпкерлер шығынға ұшырайды. [2;95б.]
1.3 ... ... әсер ... ... - өз ... ақша жүйесінің және ақша айналысының дағдарысты
жай-күйін көрсетеді. ... ... мына ... ... ... ... ... ақшаның шығарылуы;
• қолайсыз төлем балансы;
• үкіметке сенімнің жоғалуы.
Ұзақ уақыт бойы инфляцияны монетарлық құбылыс деп ... ... ... ... мен ... бағаларының өсуі тұрғысында түсіндіріліп
келді. Әлі де бірқатар ... ... ... ... ... ... артуы ретінде анықтайды. Алайда инфляцияның тауар
бағасының өсуінде ... оны тек таза ақша ... ... ... Бұл ... шаруашылықтың түрлі сфераларындағы ұдайы өндірістің
сәйкессіздігінен туатын ... ... ... ... ... ... ... елдеріндегі экономиканың қазіргі
дамуының ең өткір мәселелерінің бірі ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге бағаның өсуі, оның үстіне бірқалыпты емес
өсуі, мұның өзі ақшаның құнсыздануына, оның ... алу ... алып ... ... ақша бірлігінің шетелдік ақша бірлігіне қатысты бағамының
төмендеуі;
• ұлттық ақша бірлігінде көрінетін ... ... ... ... ... өсуі нәтижесіндегі ақшаның сатып алу
қабілетінің құлдырауымен ғана ... ... ... ... ... ... ... ахуалымен де байланысты. Валюта бағамының өзгеруі
әкелінетін тауарлар бағасының өсуі ... ... ... ... ... Бұл ... импорттық тауарлардың бағасы екі себеппен: импорт
бағаларының өсуі және ұлттық валютаның құнсыздануы ... өсуі ... ... ... ... ... тигізетін ықпалы айтарлықтай
бірқатар басқа да факторлар ықпал ететінін атап өткен жөн. ... ... ... ... дәрежеде өсуі, еңбек өнімділігінің
төмендігі, бәсекенің төмен дамуы, сондай-ақ жекелеген тауар нарықтарында
тепе ... ... ... факторларға келсек, ел экономикасының
шикізаттық бағытты сақтауы жағдайында жай-күйі энергия ... ... ... байланысты болады.
Инфляцияға өндіріс пен өткізу сферасындағы әр түрлі факторлар
тудырған өндіріс процесінің қарама-қайшылықтары себепші ... ... ... себебі – ұлттық шаруашылықтың түрлі салаларындағы жинақтау мен
тұтыну, ... мен ... ... кірістері мен шығыстары,
айналыстағы ақша массасы мен шаруашылықтың ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың күрделенген кезіндегі
инфляцияға әсер ететін бірінші топтағы ақшалы факторлар – ақшаға сұраныстың
тауарлы ... ... ... ... ақша ... ... ... яғни бюджет тапшылығын жою мақсатында ... ... ... ... айналыстағы ақша массасының ... ... ... ... көптігі, ұлттық валютаның курсын
бірқалыпта ұстау үшін үкіметтің ... ... ... ... ... және т.б. факторлар.
Екінші топқа тауарлар бағасын және шығындарды өсіретін ақшалы емес
факторлар жатады. Олар: қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... экономикалық саясаты, оның
ішінде салық және баға саясаты, сыртқы экономикалық іс-шаралары және с.с.
факторлар. ... ... екі ... ... ... тығыз байланысып,
тауарлар мен көрсетілетін қызметтің бағасын өсіріп, инфляцияға соқтырады.
Аталған факторлардың ... ... ... ... екі типі болады:
сұраныс және шығын (ұсыныс) инфляциясы.
Сұраныс инфляциясы мынадай факторлардың әсерінен туындайды:
• әскери шығыстардың өсуі, яғни әскери ... ... ... ... ... ақша баламасы айналыс үшін артық
болып қалады;
• мемлекеттік бюджет тапшылығы және ішкі ... ... ... ... және орта ... ... ... есебінен
бюджет тапшылығын жабу, нәтижесінде мемлекеттің ішкі қарызы артады;
... ... яғни ... ... банкінің коммерциялық
банктер мен үкіметке несие беретін ... ... ... ... ... яғни ... ... сатып алу барысында
тауар айналымына қажеттіліктің үстіне ұлттық валютаның эмиссиялануы;
• ауыр өнеркәсіп саласына өте көп мөлшерде инвестиция жұмсау.
Шығын ... – бұл баға ... ... әсер ететін
мынадай факторлардың болуымен сипатталады:
• еңбек өнімділігінің өсуін азайту және өндірістің құлдырауы;
• көрсетілген ... ... ... бір өнім ... ... шығынның өсуінің жеделдетілуі, әсіресе
жалақының өсуі;
• энергетикалық дағдарыс.
Сұраныс инфляциясы да, шығын инфляциясы да ішкі факторларға жатады және
бір-бірімен ... ... ... ... ... анық ... ... Қазіргі кез келген экономика жүйесін инфляцияға ұшырататын ... ... ... немесе шығын ... әсер ... ... ... ... факторларға – экспорттың
артуынан шетел валюталарының түсімінің ұлғаюы, мемлекеттің сыртқы ... тыс ... ... ... алу ... факторлар экономикалық емес сипат алуы да мүмкін екенін
ерекше атаған жөн. Адам қылықтарының психологиялық аспектілері, ... ... ... жоғалуы, саяси тұрақсыздық және т.б.
факторлар ... ... ... ... ... ... бар.
Кейнсиандық теорияның өкілдері көп факторлардан ... ... ... ... ... өсуі, директивалық бағаның
түзілуі сияқты негізгі инфляция факторларын бөліп шығарады. ... ... ... ... ... ... осыған сәйкес,
тауарлар мен қызметтерге бағаның өсуі, ... ... ... осы ... салдары болады деп санайды.
Тақыстық монетаризмнің жақтаушылары, керісінше тек ақша ... өсуі ... ұзақ ... ... жалғыз себебі болады деп
есептейді. Олар тек ақша массасын жалғыз инфляция ... ... ... ... оның өсу себебі деп қарастырады. Олар инфляцияны халықта
бар ақшаның мөлшері өндіріс тауарлары мен ... ... ... ... Оның себебі артық сұраныс, ол инфляцияның
туындауына жол ... ... ...... тұрақты байланысына қарағанда,
бағалардың өсуі мен ақша жиынының арасында өте күрделі тәуелділіктің бар
екенін ... ... тек қана ... ... ақша ғана ... ... ... әдістері, ұдайы өндіріс процестерінің бұзылуы, ақша
айналымы заңының бұзылуы тудырады.[2;94-95б.]
ІІ ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ПРОЦЕСТЕРДІ РЕТТЕУДІ
ТАЛДАУ
2.1 Қазақстан экономикасы даму барысындағы инфляциялық процестерді сипаттау
және ... ... ... ... экономикасының дамуы оның негізінен егемендік ... яғни 1991 ... ... Еліміз Кеңестік экономикадан
нарықтық экономикаға өту барысында 1991-1995 ... ... ... ... саласының нарықтық сипатта ... ... ... ... қарқынды орын алуына жол ашты.
Әлемдік тәжірибеде инфляциялық дағдарыс деп екі жыл аралығында
инфляция деңгейі 40%-дан төмендесе айтады. Ал ... ... ... болды. 1992 жылдан бастап нарықтық өзгерістер аясында
жүргізілген баға ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның қарқындап өсуіне әсер етті. 1993 жылы айналымдағы
ақша массасы 6,3 есе, ал баға 21,7 есе өсті; 1994 жылы ақша ... ... ... ... 845 және ... ... осы ... 1995
жылы 216 және 160% болды. Ал 1996 жылы ақша массасының өсу қарқыны одан ... ... ... төмендеуін байқатты.
Жалпы экономикадағы инфляция деңгейін тұтыну бағасының индексі
(ТБИ) көрсетеді. Ол үй ... ... ... үлес ... ... ... ... мен көрсетілген қызмет бағасының өсу
индексінің қорытындысымен есептелінеді. ... ТБИ ... ... қоржынына» біздің елде 275 тауарлар мен қызмет түрлері
кіреді. Бағаның және тұтыну тауарлары құрылымының өзгеруі ескеріліп ТБИ-нің
құрылымы да ... ... ... 1995 ... әр ... бюджетін
тексеру нәтижесіне байланысты 1996 жылы шілдеден бастап «тұтыну қоржынының»
төмендегідей құрамы бекітілді: азық-түлік – 62,6% (бұрынғысы 58,2), ... емес ... – 23,2% ... 30), ... ақылы қызмет 14,2%
(11,8) құрайды.[12;77-78б.]
Елімізде инфляциялық дағдарыстың орны ... ... те ... 1990 ... ... ... ... бұрынғы орталықтанған
экономиканың ақшаны құнсыздануға жібермей ұстап тұрған саясаты жойылып,
экономика ... ... бет ... ... ... ... ... Осының салдарынан Қазақстанда 1992-1994 жылдары ... ... ... ... асып ... ... пен ... ұшырауы әлеуметтік саланың күрт құлдырауына алып келді. Халықтың
ақшалай кірістері кеми бастады, еңбек ақы ... ... ... ... ... өнеркәсібіне инвестицияның құйылуы кеміді, ... ... ... өсе ... қана елімізде 1995 жылдан бастап экономикада жүргізілген
реформалардың нәтижесінде және ... ... ... түрі ... қарқынының төмендеуі байқалды, ал оның төмендеуі өзімен ... ... ... ... елдегі әлеуметтік жағдайлардың
жақсаруына, экономикалық активті халықтың санының өсуіне, кәсіпкерліктің
дамуына, ... ... ... ... ... ... қаржы секторының
тұрақты дамуына және экономикалық өсудің белең алуына әкелді.
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... олардың басымдары мыналар болды: азық-
түлік тауарларына және кейбір тауарларға арналған бағаның белгіленген ... ... алып ... ... ... ... ... және ұлттық валютаның құнсыздануы. Одан ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ баға
белгілеу саласында жүргізілген саясат тұтыну тауарларына ... ... – 1998 жылы ... дейін қысқартуға мүмкіндік берді. Тұтыну
нарығындағы ... 1999 жылы өсіп ... ... ... ... ... енгізуге байланысты, ал тұтыну тауарларына және қызмет
көрсетулерге арналған баға өсімі 2000 жылы 9,8%-дан 2004 жылы 6,7%-ға ... ... ... ... ... ... ... мынадай
болды: 1995 жылы – 60,3%; 1996 жылы - 28,7%; 1997 жылы – 11,2%; 1998 ... 1,9%; 1999 жылы – 17,8%; 2000 жылы – 9,8%; 2001 жылы – 6,4%; 2002 жылы ... 2003 жылы – 6,8%; 2004 жылы – 6,7%; 2005 жылы – 7,5%; ... ... 2007 жылы – 18,8%; 2008 жылы ... асырмау жөнінде шаралар
қолданылып жатыр.[3]
2007 жылы ... ... ... баға индексі 2006 жылдың
желтоқсан айымен санағанда ... ... 2007 ... ... (18,8%) күрт өсуі ... Республикасының он жылдық тарихында
болмаған жайт еді. Тек 1999 жылы ғана ... ... ... 2007
жылғы деңгейге жақындай түсті, яғни 17,8%-ды құрады.[8]
Инфляцияның 1998-2007 жж. деңгейі
Соңғы жылдары елімізде инфляция деңгейі төмендеп келе ... ... ... ... не әсер етті ... сұраққа
жауап іздер болсақ, онда сөз жоқ, айналымдағы артық ... ... ... ... ... құралы болғандығын көрер едік. Бұдан 1-2 жыл ... банк ... ... валюта сақтық қорын толықтыру үшін ішкі рыноктан
көп мөлшерде валюта сатып алған еді. Бір ... 136 ... және 127 ... ... кезде қомақты сомаға валюта сатып алынды. Қазір бір доллар 120
теңгені құрайды. Міне, осы ... ... ... ... ... Өткен 2007 жылғы инфляция 18 пайызды құраса, оған ең ... ... ... ... Бұл ... 400-500 ... ... болды. Өткен жылдың тамызынан бері екінші деңгейдегі банктер
сыртқы қарыздарынан құтыла бастады. ... ... ... ... ... банк ... қорындағы валюта қайтадан теңгеге айырбасталады. Сөйтіп,
айналымда жүрген артық теңге ... ... банк ... ... жылы мамырда инфляция өткен ... ... ... асып ... ... Бағалардың ең жоғарғы өсімі азық-түлік
тауарларына – 1,4%-ға ... ал ... ... ... 0,6%-ды құрады.
Халыққа ақылы қызмет көрсетулер бағасы 0,9%, азық түлік емес тауарлардың
бағасы 0,6%-ға қымбаттады, бұл ... ... ... ... қосты.
Азық түлік тауарлары рыногында баға өсімінің өсу қарқыны күрішке ағымдағы
жылғы сәуірде 0,7%, ... ... ... ... мен жарма өнімдері бағасы 2,7% ... Бұл ... ... 1,8% және ... ... қымбаттауынан болды. Ет және ... ... ... 2% құрады. Азық түлік емес тауарлар ішінде ең көп
халыққа ... ... ... ... отыны – 8,2%, бензин – 1,8%-ға
қымбаттады. Жуғыш және тазалағыш құралдарына бағалар өсімі 2,2%, жеке бас
гигиенасы ... 1,3%, ... ... 1%, дәрі ... және
үйге қажетті заттарға 0,7%-дан, киім және аяқ киімге 0,4% құрады. ... ... ... ... үй ... ... көрсетулердің
бағалары тарифтері 0,5%-ға өсті. Темір жол көлігімен жол жүру үшін төлем
2,2%, автомобиль ... 1,3%, әуе ... жүру ... ... ... мен ... ... қызметтеріне баға деңгейі –
1,7%, медициналық мекемелердің қызметтеріне – 1,1%, мәдениет пен ... – 1% , ... ...... ... жылғы қыркүйекте жаңа үйдің бір шаршы метрін сату ... ... орта ... 157,1 мың ... ... ... аймен
салыстырғанда 0,5%, көркейтілген тұрғын үйді қайта сату бағасы ... ... мың ... ... ... азайды.
Негізгі тамақ өнімдерін тұтынудың ең төменгі нормаларынан
есептелген ... ... жан ... ... ... ең төменгі
деңгейінің шамасы 11,5%, өткен айға қарағанда 0,6%-ға өсіп, 12004 теңге
құрады. 2008 жылғы ... оның ... ет пен ... сатып алуға
жұмсалған шығыстардың үлесі 18,8%, сүт, май-тоң май ... мен ... ... мен ... 13,6%, нан өнімдерін 9,2%, қант, шай ... ... ... ... ... ... 2% ... 30-
31б.]
2005-2008 жылдардағы инфляция
Пайызбен өсуі,төмендеуі
2005 2006 2007 2008
2008 жылы қазан айында Қазақстанда инфляция деңгейі ... ... ... ... ... ... емес ... баға
0,4%-ға, қызмет көрсетулерге баға 0,9% өсті. Азықтүлік тауарларының ішінде
жұмыртқаға бағаның өсуі ... ... яғни 5%, ... емес ... отын 5%-ға ... Ал тегін емес қызмет көрсетулердің ішінде ... ... ... ... жылғы Қазақстан Республикасындағы инфляция
Пайызбен өсуі, төмендеуі
| |2008ж. |2007ж. |2007ж. |2008ж. |
| ... ... ... |қаңтар-мамыр |
| | | | |2007ж. |
| | | | ... |1,0 |4,5 |19,5 |19,0 ... ... |1,0 |3,9 |19,0 |18,5 ... табысы ең төмен|1,4 |5,4 |24,6 |23,4 ... ... | | | | ... ... мен | | | | ... ... | | | | ... ... ең |0,8 |4,4 |17,5 |17,2 ... ... | | | | ... ... | | | | ... мен тарифтердің| | | | ... | | | | ... ... ... ... ... ... өсуіне
байланысты және елдегі қаржы рыногының рынок талаптарына сай толыққанды
қызмет етуі экономикада қызмет етіп отырған ... ... мен ... ... ие ... ... нәтижесінде бүгінде несие
берушілер, инвесторлар, сақтандыру ... қор ... ... ... ... ... валютасы теңге соңғы жылдары тұрақты
төлем құралы ғана болып ... ... ... ... ... және бүгінгі таңда теңгеміздің тұрақтылығы, сондай-ақ АҚШ
долларына қарағанда нығаюда көрініп отыр. әрине бұл ... ... және ақша ... ... ... ТМД ... деңгейінде
еліміздің қаржы секторының ең қолайлы реформаланғанын көрсетіп отыр.[9;
31б.]
2.2 Қазақстан ... ... ... ... ... ... өспелі инфляция мемлекеттің экономикаға бақылау жасауы
төмендегенін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... инвестиция тартуға және
салуға ынтасы төмендейді. Ал инвестициялық активтердің төмендеуі ... ... ... ... Сондықтан мемлекет және
елдің қаржы секторы инфляцияға қарсы саясаттар жүргізіп ... ... ... ... инфляциямен күрес жүргізетін теориялық
монетарлық тұжырым нақты жағдайларда қолдануға келмейді. ... ... ... дегеніміз – салада ұлттық экономиканың сұранысынан жоғары
ақша белгілерінің толып кетуін сипаттайтын таза ақша ... ... оның ... басталады. М.Фридманның ақшаның өндіріске
бейтараптығы туралы жорамалы ... ақша ... ... ... ... ... өсуіне алып келеді. ... ... ... дәлелдегендей, егер ұлттық экономиканың ... ... ... ... ... ... ... болып табылмақ. Сонымен бірге аймақтық ынтымақтастықты кеңейту
сауда-саттық пен инвестицияға ... ... ұзақ ... ... ... еді. ... ... соңғы жылдарғы өсуі
соңғы 30 жылды есептегенде ең жоғары қарқынмен өсіп ... ... ағым ... ... да жалғасын таппақ. Өйткені оған инфляция
қолайлы әсер тудырды ... ... ... де ... ... ... ... тікелей байланысты болуда. Қазіргі кездегі мұнай бағасының төмендей
бастауына қарамастан, экономика өсуін жалғастыруда. Біздің ... бір ... биыл да, ... жылы да орта ... 60-65 долларды
құрайды. ХВҚ болжамы бойынша, Қазақстан экономикасының өсу ... ... ... ... ... ... ... де жоғары. Сондықтан да
Үкіметтің басты мақсаты – бағаның өсуін және банк секторының сырттан қарыз
алу ... ... ... шектеу болуы тиіс.
Инфляцияға қарсы саясат инфляцияны қысқартуға бағытталған,
экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... ... Осы
шараларды ұзақ мерзімді сипаттағы мақсаттар мен ... ... және ... ... ... ... ... тактикалық деп
бөлуге болады.
Инфляцияға қарсы стратегия ақша-несие, бюджеттік, радикалды ақша
реформаларын өткізгенге дейін ... ... кең ... ... ... ... ... байланысты инфляцияны реттеудің екі
нұсқасын бөліп көрсетеді:
- Дефляция саясаты (латынша «deflatio», «үрлеп ... ... ... ақша ... ... ... ең аяғы төлем
қабілеті бар сұраныстың шектеулі өсімімен байланысты. Бірақ бұл
саясат экономиканың тым ... ... ... ... экономикалық
өсудің талаптарына ғана сай келеді.
- Табыстар ... ... ... экономиканың құлдырауымен
қоса жүруі) кезінде қолданылады, мемлекеттің бақылауымен жалақылар
мен бағалардың өсу қарқынының үйлесімімен келісімін, ... ... ... ... өсу ... ... көрсетеді.
- Инфляцияға қарсы саясаттың нұсқалары елдегі жағдайларға және осы
немесе басқа кезең уақытында халық ... ... ... Егер экономикалық өсуді тежеу мақсаты қойылатын
болса, онда дефляция саясаты ... еді, егер ... ... ... ... онда ... ... саясатына
беріледі.
- Қазақстан экономиканы реформалау, орталықтандырылған ... ... ... өту ... ... ... ... оның маңызды себептері – ... ... ... бұзылуы, ауыл шаруашылығынан ... ... мен ... ... ... энергетикалық
дағдарыс, экономика құрылымындағы көшірулер және т.б., яғни осы
аталған себептер инфляцияның факторлары болып табылады. [2; ... ... жою және ақша ... ... ... қолдану үстінде. Инфляцияға қарсы саясаттар елімізде тікелей және
жанама реттеулер негізінде ... асып ... ... ... реттеу
табыстар саясаты шеңберінде жүзеге асады. Ол елдегі жалақы мен бағалардың
өсу нысаналарын белгілеу негізінде ... ... ... Ал ... ... ... ... үлесі елімізде басымдырақ деп айтсақ та болады.
Еліміздегі іске асып ... ... ... жанама әдістеріне
монетарлық және фискалдық саясаттың дефляциялық шаралары жатады. ... ... ... үшін ақша ... ... ... ... қойылымының көлеміне, ұлттық валюталық бағам саясатына, ... ... ... ... ... ... ... түрде
жүргізіп отырады. Бұл өтпелі экономиканың талабынан туындайды.
Бүгінгі таңда инфляцияны ... ... ... ... тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру, бағалы қағаздар нарығының
толық және сенімді ... ... ... ... ... ... әрі ... өсіру үшін жағдай жасауға, сондай-ақ жинақтаушы
зейнетақы қорларының жетілдірілуіне мүмкіндік ... ... ... әзірлеудің жалпы шаралары мыналар:
- Экономиканы сауықтандыру, Қазақстан 2003-2015жж. ... даму ... ... ... экономиканың
шикізаттық бағытынан жоғары технологиялы, бәсекеге қабілетті
экономикаға өтуге тырысады.
- ... ... ... ... ... ... ... зардап шегіп келеді, барлық шетел инфляцияларының 90%-ы
шикізатқа, кен өндіру салаларына ... ... ... шетелдік және ішкі инвестициялардың маңызды бөлігін
өңдеуші өнеркәсіпке бағыттауға ниет етіп отыр.
- Дәстүрлі емес тауарларды (тұрғын үй, жер, ... ... және ... айналымға белсенді тарту. Қазақстан тұрғын үй бағдарламасын,
ипотекалық бағдарламаны, жаңа Жер ... ... ... ... ипотека жүйесін дамытуға және тұрғын үй мен жерді нарықтық
айналымға белсенді қосуға көңіл бөліп отыр.
- Қызмет ... ... ... ... бұл бағытта белсенді
жұмыс жүріп жатыр. Инфрақұрылым, қызмет көрсету аясы (оның ... ... ... ... ... даму үстінде.
- Экономика мен қоғам тұрақтылығының кепілі болып табылатын кіші және
орта бизнесті дамыту. Бұл ... ... ... ... ... және ... қызмет көрсету аясында болады. Ол ... ... ... ... ... құру. Бұл қатынаста Қазақстанның белгілі
бір жетістігі бар. Үнемі салық салуды, сақтандыруды, зейнетақымен
қамтамасыз етуді жүзеге ... ... ... ... ... ... банк ... бар. [2; 96-99б.]
Ел Үкіметі алдағы үш жылдағы ... ... ... үлгерді.
Бірінші кезекте ЖІӨ-нің орташа жылдық нақты өсімін 8,5% ... ету. Бұл 2000 ... ... 2008 жылы ЖІӨ-ді екі есе
арттырады. Үш ... ... ... өсімін 27,7% деңгейінде ұстау
жоспарланып ... ... ... ... ... ... ЖІӨ 64 млрд ... жетеді (бұл 1,7 трл-нан астам теңге).
Халықтың сатып алу қабілеті 138 млрд доллар болып ... Жан ... ... – 4200 ... ... ... ... жылы 200 мың
адамға көбейетінін де ұлттық саясатқа оң әсер ... ... ... ... ... жылдардағы ЖІӨ деңгейі
2008 жылдың қаңтар-маусым айларында ЖІӨ-нің өндірісі өткен жылдың
қаңтар- маусым айларымен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... ... өсті.Ауылшаруашылығының жалпы өнімінің
көлемі 4,2%-ға ұлғайды. Негізгі капиталға салынған инвестиция көлемі 2008
жылдың бірінші жартысында ... ... ... ... көлемі 10,7%-
ға өсті. Инфляция деңгейі 2008 ... ... ... 2007 ... ... 6,6% ... бұл ... жылғы осы мерзіммен
салыстырғанда 1,1 проценттік пунктке жоғары (5,5%). 2008 ... ... ... бір ... айлық орташа номиналдық жалақысы 56 686
теңге болып, өткен жылдың осы мерзімімен салыстырғанда 17,3%-ға ... ... ... ... Екінші тоқсанда жұмыссыздық деңгейі 6,6% (2007
жылдың екінші тоқсанында - 7,3%) болды.[9;39-40б]
2009 жылы Қазақстан ... ... ... 8,5-10,5%
шамасында болады деген болжам жасалып отыр. Бұл туралы «2009-2011 ... ... ... ... ... ... атап өтілген. 2009
жылы тұтыну баға индексін 8,5-10%-ға төмендету болжамына байланысты ... ... ... 6,5-8,6%-ға төмендету туралы болжам жасалуда. АҚШ
доллары орташа есеппен алғанда 124 ... ... ... Заңның жоспарына
байланысты 2010 жылы ... баға ... 7-9% ... болады деп
болжануда. Ал экономика және ... ... кең ... ... ... ... 2009 жылы 7,5-9,5%, 2010 жылы 7-9%, 2011 жылы 6,5-
7% болады деп болжам ... ... ... банк ... ... жылдық
инфляция 2008 жылы 7,9-9,9%, 2009 жылы 7,5-9,5% болады, яғни орташа жылдық
инфляция сәйкесінше 16-18% және 8-10% ... ... Бұл ... іс ... жүзеге асыру үшін барлық тиімді
шараларды қолдана отырып, инфляцияның имену, ... ... ... ел ... ... ... отыр.[13]
Тәуелсіз Қазақстанның тәжірибесі инфляцияға қарсы ... ... ... өніміне және транспорт
қызметтеріне баға белгілеуде, ... ... пен ауыл ... баға ... ... ... реттеудің қажеттілігін аңғартты.
2.3 Республикамыздағы инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру жолдары
Біздің валютамыз – ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... алды және қазіргі уақытта толық еркін
айырбасталуға қол жеткізу үшін айтарлықтай қадамдар жасап, әрі ... ... ... 1993 жылы 15 ... ... валютаны енгізген күннен
бастап, қаржы секторын көпжақты реформалау қабілеттендіріп отыр. Бастапқыда
әлемдік ... жету ... ... ... ... ... дамуына мүмкіндік берді. Ол ТМД елдері бойынша неғұрлым дамыған,
ақпараттың ашықтығымен және мемлекеттің араласуынан сақтандырылған ... ... ... реформалар қаржы секторының барлық
сегменттерінде жүзеге асып отыр. Қазақстандағы Банк жүйесі банк ... ... ... ... ... және елімізде инфроқұрылымы
дамыған қаржы нарықтары қызмет етуде. Еліміздегі ... және ... ... кеңес үкіметі кеңістігінде неғұрлым дамыған болып табылады.
Қаржы жүйесіне алдыңғы ... озық ... ... ... ... ...... банктің негізгі
тұжырымдамалық құжаттарының бірі, ол жыл сайын үш жылдық кезеңге ... ... ... ... ... ... жасалады. Онда
негізгі макроэкономикалық өлшемдердің ... бар. ... ... ... банк ... әлеуметтік-экономикалық даму динамикасын, сыртқы
экономикалық ахуалды және ақша-несие саясатын сипаттайтын өлшемдерге
жасалған ... ... ... ... ...... нарығының тұрақтылығын
қамтамасыз ету, инфляциялық өсімнің зардаптарын төмендету, ... ... ... ... ынталандыру үшін нақтылы айырбас бағамының
икемділігін сақтап тұру қажет. Қазіргі кезде ақша-несие ... ... ... негізгі көңіл бөлу қажет бірнеше мәселелер туындап ... ... қызу ... шетел капиталының жоғарғы ағымы, қаржы
нарығындағы өтімділіктің тапшылығы, мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... қарыз беруінің қысқаруы, Ұлттық банктің шектеулі
қоржыны салдарынан. Осы ... ... ... кезде Ұлттық банктің
бақылауында болатын көрсеткіштермен ғана анықталмайды, ол сонымен бірге ... ішкі және ... ... жағдайларға тәуелді.
Макроэкономикалық көрсеткіштер мен инфляция арасындағы өзара байланысты
жеткілікті ... үшін ... ... ... механизмді құру
жөнінде жұмыстар жүргізілуде, яғни ... әсер ... ... ... әсерінің кешендік моделі әзірленуде.[4]
Жоғарыда көрсетілген мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... құралдарының әр түрі ... ... ... күш ... және қысқа мерзімді ставкаларды
реттеудегі алатын орнын жоғарылату бойынша шараларды қабылдау ... күні ... ... ... өсуі және әлемдік тауар
нарықтарына арналған қолайлы конъюнктура байқалады, бұл тұрақты сыртқы
сұратуды, төлем ... ... және ... ... мерзімді
перспективадағы экономикалық дамуының жоғарғы қарқынын қамтамасыз етеді.
Сыртқы экономикалық жағдайлармен ... ... ... ... ... ... өсуі экономикалық өсуді ынталандыратын
фактор ретінде жиынтық ішкі сұраныстың рөлін көтереді. Осы уақытта ... ... ... ... өсуінің барынша төмен қарқыны
жағдайында өсуінің инфляцияны ... ... ... мәні ... ... ... ... өзгерістердің елдің экономикасына
теріс әсерлерін ескерту мақсатында және ... ... ... ... ... ... 2006 жылғы желтоқсанда Ұлттық ... ... ... ... ... Ол ... бірлесіп және
Ұлттық банктің ... ... ... ... қаржы
тұрақтылығы туралы есебін дайындады. Бұдан әрі осы ... ... ... ... ... ... банк ... Республикасы
Үкіметінің бағдарламалық құжаттарын іске асыруға қатысады, ... ... ... сол сияқты, тұтастай алғанда экономиканың
тұрақты дамуын қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... нарықтарындағы негізгі экспорттық тауарлар бағаларының
ауытқуы елдің ... ... ... ... ... ... құрды,
оның қаражатын басқаруды Ұлттық банк жүзеге асырды.[10]
Инфляцияны ауыздықтау – экономиканың ... ... ... ... ... те, Ұлттық банк те қарап отырған жоқ. Инфляцияны
ауыздықтаудың бірқатар құралдары да бар, ... олар ... ... жоқ. ... пен ... ... инфляцияны реттеу тұрғысындағы
бірлескен іс-қимылы ғана нәтиже береді. Ұлттық банк инфляциялық таргеттеу
қағидаттарын енгізу барысында ... ... ... назардан тыс қалып
отыр. Нақты айырбас бағамын нығайту инфляцияны ... ... ... ... Ол ақша ... ... ... импортының
арзандауына, халықтың нақты табыстарының өсуіне, ... ... ... ... ... үй бағасының төмендеуіне мүмкіндік
туғызар еді. Ұлттық банк инфляцияны бақылауға алудың нақты механизміне ... яғни ... ... ... ... ... ... шетелден тауар әкелу, яғни импорт баяу өсетін ... ... ... ... ... ... шәкіртақы) 2009 жылдан бастап қана өсіріп, содан кейінгі үш жыл
ішінде өсімді 100 ... ... ... керек деген шешімі инфляцияны
тежеуде ... ... ... Елдің экономикасы 2009 жылы да ... Ал ... сәл де ... ... мүмкін. Әйтсе де, мұндай
болжамның жүзеге асуына кедергі жасайтын мәселелердің де ... ... ... Атап ... ... мұнай мен басқа да ... ... ... аса байланып отыр. Сонымен бірге өсім
көрсеткіштеріне айтарлықтай ықпал жасау әлемдік ... ... ... ... ... талаптарды қатайтуға апарып соқтырып,
нәтижесінде аймаққа ағылып ... ... ... капитал кәдімгідей
қысқарады. Резервтерді өсірудегі прогресс және қарызды төмендету осы елдің
позициясын ... ... ... ... ... айтылған
болуы мүмкін жағдайларға орайластырыла жүргізілуі тиіс. Қазақстанның билігі
инфляциялық қысымды ақша-несие саясатын қатаңдату арқылы қайтара ... ... ... ... ... ... банк жүйесінің қаржы
тұрақтылығын валюта тәуекеліне және өтімділік тәуекеліне ұшырата ... өсіп ... ... ... ... ... ... қарыз
алуларын шектеу мақсатында Қаржы нарығын және қаржы ... ... ... ... (ҚҚА) мен ... банк ... сырттан қарыз алуларын
шектеу жөнінде шаралар ... ... банк өз ... сырттан
әкелінетін қарыздардың көлеміне ақша-несие саясатының құралдары – ... ... ... ... ... ете алады. 2006 жылғы 12 ... ... ... ... деңгейдегі банктердің ең төменгі талаптарды
орындауына қатысты талаптарды күшейткені ... Бұл ... ... ... ... ... одан әрі өсуін белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... нарығының сапалық жағынан дамуына ықпал етті.[4]
Алайда, қолданылып жатқан шараларға қарамастан, ... ... ... ... ... ... ... заемдарға
капиталдың бара-барлық коэффициенттерінің ... ... ... ... ... қаражатты шетелдік нарықтардан
белсенді түрде тартты. Сөйтіп, ағылып келіп ... ... ... жауап ретінде күшті валюта бағамына мүмкіндіктер беруі тиіс.
Яғни долларды ... ... ... ... ... шара – мемлекеттің
немесе жеке меншіктің сырттан шамадан тыс көп ... ... ... жіті ... ... ... Әсіресе, Қазақстанда банктердің
сырттан қарыз алуын шектеу үшін қатаң ... ... ... ... ... ... алудың арқасында несие беруді қаржыландыру
жедел өсу үстінде. Мұндай жағдайда сырттан қарыз алу ... одан ... ... ... ... валюта өтімділігі нормативтерімен ... ... күрт ... ... осалдық танытуын
төмендетуге ықпал етеді.
Мұнай бағасының тым жоғары болуына үйрену де ... ... ... мен ... ... ... ... қорғалған
тұрғындарға арналған өтемақыны бір мезгілде жүзеге асыра отырып, мұнайдың
әлемдік ... ... ішкі ... ... ... жедел
қамтамасыз етуге тура келеді. Сонымен бірге ХВҚ сарапшылары жекеменшіктік
секторды дамытуға, елдің дағдарыстық жағдайларға ... ... ... ... ... құрылымдық және ... ... ... жөн деп ... ... ... ... бойынша жұмыстарын
бақылауын күшейткен дұрыс. Оның ... ... ... ... шет елден
инвестиция тарту және банк тәуекелін басқару ... ... ... ... ... Сонымен қатар экономиканы әртараптандыру ... ... ... ... ... да ... болып отыр.
Сондай-ақ нақты біздің жағдайымызда экономикалық агенттердің ... ... ... туралы толық ақпарат алуына кедергілер қойып тастау ... іс ... еді. ... ... ... ... ... идеалдық
экономика үшін жасалған экономикалық өсімнің абстракты модельдеріне емес,
әр елдің экономикалық ерекшелігіне сүйену керек. Инфляция ... ... ... да, ... кәсіпкерлік климатты орнықтыруы мүмкін. Бірақ
ағымдағы инфляция деңгейі мен экономикалық өсім қарқыны ... ... ... ... ... ... ... мысал келтіруге болады.
Мысалы, Бразилия, Израиль, Оңтүстік ... Азия ... ... ... ... ... ... бола тұра табысты ... ... ... ... ... ... ... саналы түрде экономикалық
өсімге қарай ... ... ... ... ... ... саясат ортақ мақсаттарға құрылып, экономикалық өсімді
қаматамасыз ету, ... өмір ... ... көтеруден туындауы
мүмкіндігін көрсетеді. Ал ағымдағы инфляция деңгейін де ... ... ... ... бірақ экономикалық саясаттың ... ... жөн. ... ... ... ... ... деңгейін өте қатты басу экономикалық өсуді тоқтатуға әсер ететінін
көрсетеді. Сонымен бірге француз экономисі Ж.Сапир әрбір экономикаға ... ... ... тән ... орын алуы ... ... деңгейі және мемлекеттік бюджет тапшылығы бойынша
абстрактілі стандарттарға қол ... ... ... ... ... ... ... асыру тек әлеуметтік шығындарға ғана
емес, сонымен қатар экономиканы ұзақ уақытқа стаганациялауға алып ... ... ... ... ... және ақша ... жүргізу
жолымен жасалатын мұндай әрекеттің ұлттық экономикадағы дисбаланстарды
күрделілендіріп, соңында инфляцияның деңгейін бұрынғыдан да көтеріп ... ... баса ... Ондай оқиғамен Қазақстан бетпе-бет
кездескен де болатын. ... ... және ақша – ... ... ... ... ресми деңгейі ... асып ... ... ... инфляция деңгейінің мәнін екі
белгілік санмен бағалауға болады. Өйткені жергілікті монополистердің өнім
бағасы мен ... ... ... жоғары болуы мүмкін. Осыған
байланысты ... ... үшін ... екі ... ... ... болады. Оның біреуі – “тиісті” инфляция ... ... өсу ... нөлге тең болады, екіншісі – ... ... ол әр ... тең жағдайларда жоғары экономикалық өсуді қамтамасыз
етеді. Инфляцияның бұл ... ... ... ал оны есептеу
параметрлері үшін ... және ... ... ... ... ... ... саясат жасауда ... ... ... тек ... мен ... ... ... ғана негізге алмай, Қазақстанның экономикалық даму ... ... ... ... ... ... жеткізбей ұстап тұратын болсақ,
құрылыс бизнесі салынып ... ... ... ... ... көбісі шетелдік материалдарды пайдаланады. Орта және ... ... ... кетсе, азаматтардың тұтыну деңгейі өсе түсетін болады. Ірі
бизнес те ... ... ... ... ... және ... шығындар азайса, өнімнің өзіндік құны төмендейді. Бүгінгі таңда
елде баршасы шетелдік тауарларды ... ... ... ... ... қоршаған орта да жақсара түседі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, инфляция қоғамның экономикалық және әлеуметтік
дамуына ... кері ... ... өз ... ... ... байланысты болып келетін және экономика ылғи да
орын алып отыратын экономикалық ... ... ... ... ... және оның ... бағаның өсуі нәтижесіндегі ... ... алу ... ғана емес, сонымен бірге елдің ... ... ... ... де ... ... өндіріс пен өткізу
сферасындағы әр ... ... ... өндіріс процесінің ... ... ... отыр.[1] Инфляцияның әуел бастағы себебі –
ұлттық ... ... ... ... мен тұтыну, сұраныс пен
ұсыныс, мемлекеттің кірістері мен шығыстары, айналыстағы ақша массасы мен
шаруашылықтың ақшаға қажеттілігі ... ... ... белгілі.
Қазақстандық экономикадағы инфляциялық процестер шаруашылықтың
жалпы құлдырауымен, экономикалық байланыстардың бұзылуымен, тым өсіп кеткен
басқару ... ... ... ... ... ... ... валютасымен салыстырғандағы бағамының төмендеуімен
байланысты болып отыр. Сондықтан елімізде ресурстарды жалпы үнемдеу ... ... жою ... қарсы саясат жүргізудің ... ... ... ... ... ... инфляция қарқынының
өсуі негізінен ұлттық экономиканың әлі де болса шикізаттық бағытта ... ... ... ... ... жоғарғы қарқында өсуі,
соның нәтижесінде тұтынушылар табысының ... ... ... ... ал осы ... ... ... негізінен шетелдік
өнімдердің болуы, отандық өңдеу өнеркәсібі салаларының ... ... ... жұмысты аяқтай келе келесідей түйін жасауға болады:
• Инфляцияның пайда болуы, оның түрлерін, оған әсер етуші факторларды
қарастырып ... ... ... әлеуметтік-экономикалық салаларына тигізер
әсерлеріне және салдарларына тоқталып өттім;
• Еліміздің даму барысындағы инфляциялық жағдайын, ... ... ... ... ... ... төменгі деңгейін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және оны ... жолдарын
ашып көрсеттім;
Сонымен, менің ұсынысым: еліміздегі қазіргі таңда орын ... ... ... азайтып тұрақтандыру үшін инфляцияға қарсы
саясат құралдарын одан әрі ... ... ... ... ... ... бағалардың өсуін тудырып отырған салалар мен
өнімдерді ... өз ... алу, ... ... ... ... ... барынша кемітуге байланысты реформалар мен саясаттарды
одан әрі ... ... ... ... ... бен ... шығарылған өнімдеріміздің бәсекеге қабілеттілігін
арттыруымыз керек. Сонда ғана ... ... ... ... барынша дамыған
50 елінің қатарына кіреді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Н.Ә. ... ... ... ... ... ... 50 елдің
қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы. – Астана, 2006жыл.
2. Сейітқасымов Ғ.С. Ақша, кредит, банктер. ... Ғ.С., ... ... А.Ғ. және т.б. ...... Экономика, 2006.
– 480 бет.
3. Инфляция / С.Еспаев // Егемен Қазақстан. – 2006 ... ... ... ... және ... ... ... алмастыруды
дамытудың қажеттілігі / С.И. ... // ... ...
Алматы, 2008.
5. Экономикалық негіздер. – 2008ж. маусым.
6. С.Б. ... / Ақша ... және ... Оқу ... 2-ші басылым, қайта
өңделген және толықтырылған. – Алматы: ИздатМаркет, 2004. – 248 ... ... ... // ... – 2008 – 9 қаңтар.
8. Сатиева // Айқын. – 2007 – 8 ... ... ... мен оның ... ... ... ... 2008 жыл.
10. Мақсат – инфляцияның төменгі деңгейін қамтамасыз ету / ... ... ... – 2007 – 26 ... ... Н.Қ., ... М.Ә. ... Оқулық. – Алматы:
Экономика, 2003. – 432 бет.
12. ... Б.А. ... ... Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы /
- Алматы: Экономика, 2000 – 328 ... www. google. ... ... ... ... ... 2008 - 2009 ... арналған іс-шаралар жоспары
|Р/с|Іс-шара ... |
|N | ... |
|1 ... ... ... |ҰБ, ... |
| |үдерістердің мониторингін жүргізу және инфляцияның|ИСМ, АШМ, |
| ... ... ... ... ... ... | ... |
| | |СА |
|2 ... ... ... мен ... |ТМРА |
| ... ... әсер ... ... және ішкі | |
| ... ... ... ... тығыз өзара | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... Мемлекеттік органдар реттейтін | |
| ... ... ... ... |
| |2008 - 2009 ... арналған деңгейін өзгерту | |
| ... ... ... | |
| ... | |
|3 ... ... елді ... ... ... |
| ... жеміс-көкөніс өнімдерін сақтауға |Астана |
| ... ... ... |
| ... ... етуін; тиісті инфрақұрылым |қалаларының |
| |жүргізуін ескере отырып, Қосымша көтерме ... |
| ... ... ... ... | |
| ... жоспарын әзірлеу | |
|4 ... ... ... ... мен |ИСМ, облыстардың,|
| |жақын және алыс шет ... ... ... және |
| ... ... ... ... орындары үшін |Алматы |
| ... ... ... ... ... ... |
| |сақтау мен ... ... қала мен ... ... |
| ... орналасуын; сауда орындарын жалдау | |
| ... ... ... ... сапалы өнімдер | |
| ... ... ... ету ... ... |
| ... келе, коммуналдық базарлар қызметіне және | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... | |
|6 ... ... ... ... ... жер ... |
| ... жолдар мен коммуникациялар жүргізу жөніндегі|Астана |
| ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
|7 ... ... ... ... ... |ИСМ, ... ... іске асырудың тиімділігіне талдау |Астана және |
| ... ... |
| | ... |
| | ... |
|8 ... ... заңнаманы бұзу фактілерін |БҚА |
| ... және оның ... кесу ... ... | |
|9 ... ... ... ... ... |БҚА, АШМ, |
| ... (жұмыстарды, қызметтерді) айқындау |ИСМ, ЭМРМ |
| ... ... | ... ... 2008 - 2009 ... ... ... ИСМ, |
| |бағасын тұрақтандыру мақсатында қабылданған |АШМ, ... |
| ... ... оның ... ... ... ... министрі, |
| |өңдеудің жылдық жоспарлары мен мұнайды өңдеу ... |
| ... ... ... алу ... ... |
| ... ... ... ... дала ... ... |
| |жұмыстарын жүргізу кезеңінде ауыл шаруашылығы |қалаларының |
| ... ... ... ... ... |әкімдері |
| ... ... ... еске отырып, | |
| ... беру | ... ... ... ... ... жүзеге |АШМ, облыстардың,|
| |асыру мақсатында мал шаруашылығы өнімінің ... және |
| ... ... ... |
| | ... |
| | ... | |" |
| | ... холдингі" |
| | ... |
| | ... ... ... ... ... ... және ... ... |
| ... ... тұрақтандыру мақсатында жылы жай |холдингі" |
| ... ... ... |
| | ... |
| ... ауыл ... тауарларын өндірушілердің|Облыстардың, |
| |мүдделерін ескере ... ... және |
| ... ... ... ... |Алматы |
| ... ... ... |
| | ... ... ... ... жеміс-көкөніс өнімдерін |ИСМ, облыстардың,|
| |жеткізуді әртараптандыру ... ... ... және |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... |Көтерме базарлардағы бағаның ашықтығын және |АШМ, ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... үшін қолжетімді бұқаралық ақпарат |Астана және |
| ... ... ... ... ету ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... мал ... ... |АШМ, облыстардың,|
| |өнімділігі мен сапасын арттыруға, көктемгі-дала |Астана және |
| ... егін ... ... ... үшін ... |Алматы |
| ... ... мен ... да ... |қалаларының |
| ... ... ... ... ауыл |әкімдері |
| |шаруашылығы тауарларын өндірушілерге субсидиялар | |
| ... | ... ... ... ... ... ауыл |АШМ, облыстардың,|
| |шаруашылығы өнімінің бағасын тұрақтандыру ... және |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... |
| | ... ... |Ұн және ... ... ... ... |АШМ,"Қазагро" |
| ... және ... ... жүргізу |ұлттық холдингі" |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... және |
| | ... |
| | ... |
| | ... |
|19 |Өнім өндірушілер (импорттаушылар) мен ... |
| ... ... ... делдалдар |Астана |
| ... ... ... ... ... ... ... Алматы |
| | ... |
| | ... ... ... ... (импорттаушылар) мен түпкілікті |ИСМ, облыстардың,|
| |тұтынушылар ... ... ... ... және |
| ... ... шаралар қабылдау |Алматы |
| ... ... ... ... |
| | ... |
|21 |Тұтыну нарығында және ел экономикасының ... |СА |
| ... оның ... ... ... және | |
| ... қалаларының бөлінісінде бағаның өзгеруі | |
| ... ... ... дайындау | ... ... ... негізгі тауарлары мен мұнай |"Қазагро" |
| ... ... апта ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... ... ... ... - Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі
ИСМ       - Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда
            министрлігі
АШМ       - ... ... Ауыл ... ... - ... Республикасы Қаржы министрлігі
ЭМРМ      - Қазақстан Республикасы Энергетика және минералдық
            ресурстар министрлігі
ЭБЖМ      - Қазақстан Республикасы Экономика және ... ... - ... ... ... ... - ... Республикасы Табиғи монополияларды
            реттеу агенттігі
СА        - Қазақстан Республикасы Статистика агенттігі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы инфляцияның динамикасы29 бет
Қазақстан Республикасындағы инфляция саясаты30 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы, Филипс қисығы24 бет
Жұмыссыздық пен инфляцияның байланысы. Филлипс қисығы25 бет
Инфляция жайлы46 бет
Инфляция: мәні, себептері және әлеуметтік экономикалық салдарлары26 бет
Макроэкономика үлгілердің экономикалық мәні10 бет
Макроэкономикалық өлшемдер4 бет
Қазақстан Республикасы ұлттық банкінің ақша-несие саясатын жетілдіру жолдары63 бет
Қазақстан Республикасындағы экономикалық циклдер: инфляция мен жұмыссыздықтың байланысы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь