Ежелгі Қытай философиясы туралы

І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім:
1. Конфуцияшылдық.
2. Даосизм.
3. Моизм.
ІІІ. Қорытынды.
IV. Пайдаланылған әдебиет.
Чжань-го немесе Соғысушы патшалықтар кезеңі б.д.д. V – III ғасырларды қамтитын Қытай тарихының күрделі әрі аз зерттелген беттерінің біріне жатады. Ол кезде Қытай территориясы көптеген жеке патшалықтарға бөлінді. Олардың ішіндегі ең ірілері – Цинь, Чу, Ци, Хань, Чжао, Вэй және Янь патшалықтары болды.
Ел территориясың өзара бақталасушы патшалықтарға бөлінуі елдің экономикалық дамуына кері әсерін тигізді. Патшалықтар арасындағы үздіксіз соғыстар әсерінен, сол кезде кең таралған қала қолөнері мен сауда, жер игеру дамуы тежелді. Сондай-ақ елдің әр түрлі аймақтары арасындағы су және құрлық байланыстары, ирригациялық жүйелер бүлінді. Бұның бәрі де қала қолөнершілері мен саудагерлердің тұрмысын нашарлатты. Әсіресе, өзара қырқыстың әсерінен ең ауыр зардап шеккен жер игерушілер болды. Себебі, соғстар жүргізудің барлық қиыншылығы солардың мойнына түсті. Үздіксіз салықтар, соғыс және көп жылға созылған әскери борыш жер игеру шаруашылықтарының күйреуіне әкеп соқты. Халық арасында өзара қырғын соғыстарға қарсынаразылық өрши түсті.
Буырқанған Чжань-го дәуірі әскери-саяси оқиғалар мен түбірлі қоғамдық өзгерістерге қоғамдық өзгерістерге толы болды. Бұрын соңды Қытай қоғамы бұндай ақыл-ойдың жылдам дамыған кезенің бастан кешірмеген еді. Моральдық-этикалық, идеялық-саяси және философиялық ілімдер қарқынмен дамыған кез болды. Қала көшелері мен алаңдарында, билік иелерінің сарайлары мен үйлерінде пікірталастар, талқылаулар көпшіліктің кеңінен қатысуымен өтті. Осы дәуірде ежелгі Қытайдың әдеби- философиялық бағыты қалыптасты, оның негізінде қытай өркениетінің мәдени мұрасы ретінде сақталып келген керемет әдеби шығармалар дүниеге келді. Дәл осы кезеңде қоғамдық сананың архаикалық түрін жоғалта отырып, ежелгі Қытай қоғамында жаңа әлеуметтік-психологиялық жеке тұлғаның бейнесі қалыптасады. Сонымен бірге сыни философия мен теориялық ғылыми ой-сана да дүниеге келді.
Чжань-го дәуірінің мәдени және қоғамдық-саяси өмірінің ерекше белгілерінің бірі – идеологиялық мектептердің кескілескен күресі болды.
Чжань-го дәуірі Қытай философиясының « алтын ғасыры » саналады. Дәл осы уақытта Қытайда алғаш рет нағыз философиялық ілімдер пайда болады. Осы курстық жұмыста олардың ең маңыздылары – конфуцияшылдық, даосизм, моизм және легизмнің аталған дәуірдегі дамуын қарастырамыз. Чжань-го дәуірінің мәдени және қоғамдық-саяси өмірінің ерекшнліктерінің бірі – осы идеологиялық мектептердің кескілескен күресі болды. Берілген жұмыстың мақсаты – оқырманды осы идеологиялық мектептердің әрқайсысымен таныстыру. Жұмысты жазу барысында көптеген әдебиеттер қарастырылып, түйінделген ой нәтижесінде осы жұмыс жазылды. Бұл жұмыстың негігі бөлімі тақырыптардың көлемділігіне байланысты төрт бөлімнен тұрады.
1. Сидихменов «Китай. Страницы прошлого.»
2. Древнекитайская философия. Энциклопедический словарь.
3. «Религиоведение», научный редактор А.В.Солдатов.
4. Го Мо-жо «Философы Древнего Китая».
5. Л.С.Переломов «Конфуцианство и легизм в политической истории Китая».
6. Васильев «Религии Древнего Востока».
        
        Жоспар
І. Кіріспе.
ІІ. Негізгі бөлім:
1. Конфуцияшылдық.
2. Даосизм.
3. Моизм.
ІІІ. Қорытынды.
IV. ... ... ... Соғысушы патшалықтар кезеңі б.д.д. V – III ғасырларды
қамтитын Қытай тарихының күрделі әрі аз ... ... ... Ол ... ... территориясы көптеген жеке патшалықтарға бөлінді.
Олардың ... ең ...... Чу, Ци, ... ... Вэй және Янь
патшалықтары болды.
Ел территориясың өзара бақталасушы ... ... ... ... кері ... ... ... арасындағы үздіксіз
соғыстар әсерінен, сол кезде кең ... қала ... мен ... ... ... ... Сондай-ақ елдің әр түрлі аймақтары арасындағы су және
құрлық байланыстары, ирригациялық жүйелер бүлінді. ... бәрі де ... мен ... ... ... ... ... әсерінен ең ауыр зардап шеккен жер игерушілер болды. ... ... ... ... ... мойнына түсті. Үздіксіз
салықтар, соғыс және көп жылға ... ... ... жер ... ... әкеп ... ... арасында өзара қырғын
соғыстарға қарсынаразылық өрши түсті.
Буырқанған Чжань-го дәуірі әскери-саяси оқиғалар мен ... ... ... ... толы ... ... ... Қытай қоғамы
бұндай ақыл-ойдың жылдам дамыған кезенің бастан кешірмеген еді. ... ... және ... ... ... ... кез
болды. Қала көшелері мен ... ... ... сарайлары мен
үйлерінде пікірталастар, талқылаулар көпшіліктің кеңінен қатысуымен ... ... ... ... ... философиялық бағыты қалыптасты, оның
негізінде қытай өркениетінің мәдени мұрасы ретінде сақталып келген керемет
әдеби шығармалар дүниеге ... Дәл осы ... ... ... ... ... отырып, ежелгі Қытай қоғамында жаңа ... ... ... ... ... ... сыни ... мен
теориялық ғылыми ой-сана да дүниеге келді.
Чжань-го дәуірінің мәдени және ... ... ... бірі – ... ... ... күресі болды.
Чжань-го дәуірі Қытай философиясының « алтын ғасыры » саналады. ... ... ... ... рет ... ... ... пайда болады. Осы
курстық жұмыста олардың ең ...... ... ... ... ... дәуірдегі дамуын қарастырамыз. Чжань-го дәуірінің
мәдени және ... ... ... бірі – ... ... ... күресі болды. Берілген жұмыстың
мақсаты – оқырманды осы ... ... ... ... жазу ... ... әдебиеттер қарастырылып, түйінделген ... осы ... ... Бұл ... негігі бөлімі тақырыптардың
көлемділігіне байланысты төрт бөлімнен тұрады.
Конфуцийлік
Қазаргі Шандунь Оңтүстік Швғысында, Қытайдың бірнеше ... ... ... мен ... күріш алқаптарының арасында ежелгі қалашық
Цюйфу ораналасты. Біздің заманымызға дейін 551 жыл, яғни 2500 жыл ... ... Лу ... ... ... ... ... белгілі
ежелгі Қыытайдың көрнекті ойшылы дүниеге келіп, өмір сүрді. Қытайша оның
фамилиясы Кун, ал аты Цю, бірақ оны ... (Кун ... деп ... ... ... өмірбаяны толықтай жеткен, бірақ оның шындығын
жалғаннан айыру қиын.
Конфуций ұсақ шенеуніктің отбасында ... ... ... ... ол, ... қамқорлығында қалды. Жеті жасар баланы ... Ол онда ... ... он жыл ... ... ... үлкен
орын алған әдет-ғұрыптар мен салттардан жолын ... ... шалу ... ... шың көңілмен електеді. Оның
өмірбаяншыларының мәлімдеуінше, Конфуций 19 ... ... ... ... ... ... ... князьдықтар билеушілерінің қол астында әр түрлі қызметтерде
біршама ұзақ ... ... ... кейін, Конфуций шенеулік мансабын
тастап, өзінің этикалық – саяси көзқарасытарын уағыздаумен ... ... ... ... олардың билеушілеріне қол астындағы
адамдарын қалай оқылды басқару жайында кеңес береді.
Ресми, Қытай ... ... ... ұл, ескі ... ... ... ... қызметшісі, ескеліктің үздік білгіші
ретінде бейнеленді. Шамасы, Конфуций өзі де өзін ... ... ... меңгерген адам деп санаған. Ол өз замандастарының алдында ежелгі
дәстүрлердің түсіндірушісі әрі ... ... ... ... ... ... жоғалтқан немесе ұмытылған ескіліктің
қасиеттерін жаңартушысы және жақтаушысы атағын жан-тәнімен қорғады.
Оның уағыздары елде, әсіресе ... ... ... ... ... Білімдерін толықтырғысы келгендер оның шәкірттеріне ... ... ... князьдықтардан шыққан, әр түрлі жастағы, әр түрлі істермен
айналысатын, данышпанға шың ... ... ... ... ... ... ... 72 шәкірті Конфуцийға аса жақын болған, олардың он
екісі әрқашан оның қасында болған.
Конфуций 66 жасына дейін өз ... ... ... саяхаттаған.
Кейін өзінің туған үделі Лу князьдығына ... ... ... ... ... 72 жасында біздің заманымызға дейін 479 жылы Цюйдің
қаласында дүниеден өтті. Оның ... ... хром ... ... ол ... ... ... кеңейтілді. Біртіндеп ол жерде ... ... ... ал ... мен оның ... жерленген орын үлкен
мазарға айналдырды.
Конфуций қиын әрі ... ... ... ішкі ... мен
жанжалдар дүрліктірген кезеңде өмір сүрді. Біздің ... ... ... Чжоу ... ... тартыс кезеңін бастан кешіріп жатырды. ... ... ... ... ... ... ғана біріктірген,
көптеген князьдықтарға бөлініп қалған ... Өз ... ... ... тырысқан князьдар бір-бірімен ... ... ... ... соғыс контрибуцияларынан азап шекті.
Өз замандастары сияқты, мықты князьдар ежелгі билеушілер ұстанған
жоғарғы қағидаларды ұмытты деп ... ... сол ... ... ... ... ... ол мықты князьдарға жоғалған беделі
мен ықпалын қайтаруға ... ... ... бақытты қылуға
тырысты.
Конфуций өзін ежелгі мифтік билеушілер Ле, Шунь және Юнедің даналығын
түсіндірушісі және сақтаушысы санады. Ол өзі ... «мен ... ... ... - деді. Сондай-ақ: «менің ілімім ертедегі адамдар
үйретіп, қалдырып кеткен ілім ... бұл ... мен еш ... ... ... ... алмаймын да, оны алғашқы күйінде табыс етемін. ол ілім өзгеріссіз
– оның жаратушысы Аспан өзі мен тек ... дін ... оны ... ... ... ... ... сол егілген дәнге бұршақ шығартып, оған
белгілі – бір өсімідіктің ... ... ... ... ... ... ... дана және Аспанның өзі оларға
билік берген; қарапайым халық ақылсыз, сондықтан оның ...... ... ... асыл ... асырау – Конфуцийдің этикалық – саяси
ілімін алғы шарттары осындай. Ал ... ... ... ауыр жағдайыа
ашуланып, көтерілмеуі үшін, оны көнгіштік рухында ... ... ... ... ... ... ... ұлы әкесіне, әйелі
күйеуіне, төменде тұрған шенеунік жоғарыда тұрған шенеунікке, ал ... ... ... Бұл идея ... ... ... ... әлеуметік теңсіздікті, адамдардың жоғарыдағылар мен
төмендегілерге, байлар мен кедейлерге ... ... Бұл ... ... ... ... ... бұған адамдарды, олардың әдеуметтік жағдайына
қарамастан, моральдық – этикалық тәрбиелеу ... жеке ... ... ... қол ... ... егер ... мен езәлушілер, қанаушы
мен қаналушылар, билеуші мен оның қол ... ... ... қағидаларды ұстанса, онда жер бетінде әділеттілік орнайды.
Осыған сәйкес, Конфуций мен оның ізбасарлары ... ... ... ... морализаторлық үйретулер мен этикалық
догмаларды қатаң сақтау арқылы шешеуге тырысты. ... ... өлу – ... ... ал ... жоғалту - үлкен оқиға»
деген пайымдау кең ... ... ... ... бойынша қоғамы жоғары моральдық
–этикалық ... ие ... топ ... адамдар» (Цзюньзы) мен осы элита
басқарған «бишара ... ... ... ... ... ... ... негізі «аспандық тегі» бар «ұлы мораль» (да дэ) туралы
ілімнен тұрады. Аспан адамға құнды қасиет сыйлай алады, бұл қасиеттер ... ... ... ... – ол ... ... ... оны
мұндай қасиеттерге ие бола алмаған басқа адамдардың бұзушылыған қорғайды.
Конфуций ұсынған абстаркты –утопиялық ... ...... ... және ... әділ әрі ... бәрін түсінетін және көретін, сөзіне сақ
және ісіне ұқыпты адамның ... ... ... ... ... материалдық пайда мен өмірлік ыңғайлыққа толғаусыз ... ... ... адамдарға қызмет етуге, ақиқатты ізденуге арнау керек.
Моральдың және этикалық ... ... бола ... ол ... үшін үлгі болу ... адам» «бес рақымшылдыққа» ие болды: адамзаттың сүю (жэнь), парыз
(и), әдет-ғұрып нормалары (ли), білім (чжи), ... ... ... ... қадірлеушілік (сяо).
«Бес рақымшылдық» мәні келесіден тұрады.
Адамзатты сүю (жэнь). Жэнь ... екі ... ... ... және ... (сан). Конфуций бойынша, адамға «адамзатты сүю» қасиеті
туа бітеді, бірақ ол ... ... ғана ... ... ... сөзі кең мағынасында ... ... ... ... және ... ... білдіреді. Мейірімділік,
ұстамдылық, сыпайлық, мейірбандық, аяушылық, адамдарға деген сүйіспеншілік,
қамқорлық және ... ... ... ... қағидасын конфуций ең алдымен билеуші топ арасындағы ... ... үшін ... ... адамдар өз араларында
сүйіспеншілік пен ынтымақтастық білдіру керек. Қарапайым адам ... қол ... ... ... ... ие болмаған ізгі адамдар
бар жоқ »,– дейді философ.
Қытайдың мифтік билеушілері Ло, Шунь, Юй ие ... ... ... ... Конфуций өз замандастарын олардан үлгі алып, Жэньді
басшылыққа алуға, яғни ... ... ... ... Ол адамның
барлық жақсы қасиеттері қоғам негізделетін ... ... ... бастау
алады деп санады.
Парыз (и) Жэньнің жоғарғы заңы парыз (и) ... ... ... И
ұғымның өзі көп мағыналы. Ол рақымшыл адам өз еркімен ... ... ... ... нормалары (Ли) конфуций ілімі негізінің негізін құрады.
Олар өз бойына «рәсім», ... ... ... ... ... Бірақ, бұл ұғымдардың барлығы Ли мәнін ... ... ... ... ... арқау болатын
экономикалық ... ... ... ... ... ... моральдық – этикалық категориялармен ауыстырды.
«Қытайлықтың сынасына әр түрлі ... ... оны әр ... ... ... ... орыс
қытайтанушысы В.П Васильев, – сондықтан мыңдаған жылдар бойы өмір ... ... және ... ... қытайлықтың бойына әбден сінген салтанаттың
арқасында, оны ашуландыру оңай болмады.»
«Қытай философтары өз ... ... ... ... ... үлкендік тәртіптері мен көшеде сақталатын
тәртіптердің, егер бұларға өздері әдетте ... ... ... ... шын ... ... ... жоқ, екенін мойындайды,–
дейді ағылшын қытайтанушысы Г.Д Джайлс,– сонымен қатар олар бұндай шартты
жүгендеусіз, нәтижесінде, ... ... ... ... түсінігінше, адам өз ... ... ... ... ... ... ... немесе қуанышын,
сүйіпеншілігін немесе өшпеніділігін көрсету керек. Ол қанша қиналса да,
алдын – ала ... ... ... ... ... қағидасы адамдар арасындағы қарым-қатынастарды, адамның қоғамдағы
жүріс-тұрысын реттеді. Қытай этикеті бағзы заманнан қарым-қатынастың үш
түріне: билеуші мен оның қол ... ... ... мен ... ... ... ... негізделген. Сонымен қатар,ғ үлкендер мен
кішілер, әкесі мен баласы арасындағы қарым-қатынастар топтық мазмұннан ... ... бұл ... ... әрі ... ... ететін патриохалдық отбасылық және әлеуметтік жүйені
ғасырлар бойы сақтауға ... (гжи) ... ...... ... ... да ... философияға негізделмейді. Конфукций білім мен оның
қайнар көзі мәселесін көне ... оқып ... мен ... пайдалануға салды. Оның ойынша, білім алудың негізгі әдісі–
оқу, ал білімнің қайнар көзі – көне ... мен ... Мәне ... қоғам дамуының ескі және жаңа тәжірибелерінің сын
түсінідемелерін алмақ болды, ал ... ... олар ... ... Олар тек ... ... ұлы ... нақыл сөздерін
меңгеру мен ертедегі данышпан билеушілерге ұқсау арқылы ғана ... ... жаңа ... ескі ... көзқарастан бағаланың ескілікке
тықпаланды. Сөйтіп, конфуцийлік ілім ... ... ... жеке ... азат ... мен ... ... жолында маңызды
кедергі болды.
Адалдық (синь). ... ... ... пен ... сол ... қол ... адамның адалдығы – конфукцийдің
этикалық – саяси ілімінің ажырамас бөлігі.
Конфуций ... ... ... бірі – балалық қадірлеушілік
(сяо), яғни баланың ата-анасына, ең ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай, оларға адал қызмет ету
керек, ата-анасын шын сүйіп, оларға жан-тәнімен берілген болу керек.
Егер адам ... ... ... ... ... онда ол ... ол - өз өмірін саналы түрде қысқартып, қиғанмен
тең.
Конфуцийдің балалық ... ... ... ... ... ... Қытайда әр түрлі уақыттарда бұл тақырыпқа кітаптар басылып
шығарылды. «Егер балалық таңдаулық әлсіресе, онда ... ... ... ... өз ... артық сүйетін адам ұл деп ... «өз ... ... ... құтқару - әрбір ұл үшін ол ең ... ... ... ... ... оның ... деген
махаббатына тең»; «Әрбір зұлым жаман ұл болудан ... ... ... сөздер кең тарады.
Балалық қадірлеушілік қағидсаы әке мен бала арасындағы қарым-қатынасқа
емес, бүкіл қоғамға: патша мен министерлердің ... ... ... мен ... атанған жергілікті ... пен ... ... ... да кең тарады. Балалық тақуалық
патриахалдық нормалардың қалдықтары мен ... ... ... ... ... ... ол отбасылық қарым-
қатынастарға да кең ... ... ... ... ... ... адамға»
бұл қасиеттерден жұрдай «бишара адамдар» қарама-қарсы қойылады.
Ол – «Аспан манадатын» мойындамайтын кескінсіз мәдениетсіз надан ... ... ... ... ... ... ... дөрекі
құмарлықтары мен қажеттіктерін қанағаттандыруға ұмтылады, жоғары идеалдар
оны қызықтырмайды: ол «ізгі адам» кемелділікке ұмтылады.
Алғаш қарағанда, ... ... мен ... ... әлеуметтік жағдайына емес, моральдық-этикалық құндылықтарға
негізделеді. Адамға «ізгі адам» атану құқығын оның ... ... ... тегі ... ұзақ ... мен оқу нәтижесінде бойына ... мен ... ... ... ... Шындығында, адамдардың
осылайша «асылдар» мен «арамдар» болып бөлінуінде шаттық тәсіл көрінеді,
өйткені «асылдыққа» тек ... ғана қол ... ... «Адам тумысынан» мейірімділікке жақын болады»;
«Тумысынан адамдардың бәрі ... және бәрі де ... ... ... ... ... ... ажыратылады – адамды үйретпесе, онда оның ... ... - деп ... Неге адам ... оның ... жаман
бейімділіктер пайда болады? Конфуций мен оның ізбасарлары мұны әлеуметтік
ортамен емес, қажетті моральдық-этикалық тәрбиенің жоқтығымен ... ... ... бағыну келесі формулада нақты
білінеді: «Патша – патша, шенеунік – ... «әке - әке, бала – бала ... ... ... ... ... ... бағыну қағидасы
бойынша құрылған қоғамның мұндай көп ... көп ... ... ... ... ... ... конфуцийлік әдістің
қоғамдық құбылыстарға қатысты әділдігі жайында қиял тудырды.
«Ізгі адам» мен «бишара адам» ... ... оны ... ... қарастырса, шындығында әлеуметтік жағдаймен
тудырылды. Әрқашан ... ... ... ... адам», ал «ізгі
адам» қанаушы таптың өкілі болып шықты; ... ... ол ... не ... ... тек ... адам» ғана қажеттіліктерін түсініп, ... ... ... ... ... «Халықты артынан ертуге
болады, бірақ не үшін ... ... ... - деп үйретті. Бұдан
шығатыны: халық - өздігінен ... ... ... ... ... ... өмір сүрді, сондықтан оның өнегелі өсиеттері,
ең алдымен, оның өзі шыққан таптың – ... ... ... Ол ... бұл ... ... жаңа билеуші тап ... қала ... ... жатты. Мұралық ақсүйектердің бұрынғы
үстемдігін ... ... ... ... ... ... (ли) сақтау арқылы мүмкін болды. Осыған орай ол жаңа идея ... ... ... мин) ... ... ... ... мағынасын ашатын болсақ, оны мәні: «әрбір
адам қоғамда ... ... ... ... өз ... соған қатысты
сәйкестеу керек, яғни қоғамда өзінің статусы» болу керек – ... ... ... төре, немесе шенеунік, немесе қарапайым адам болу ... ... ... ... ... ... Қытай қоғамының
иерархиялық бөлінуін қайта ... мен ... ... адам өзіне белгісіз нәрсеге қатысты мұқияттылық танытады. Егер
есімдер дұрыс емес болса, онда ... ... ... Егер ... ... онда ... жүзеге аспайды. Егер істер жүзеге аспаса, онда салты мен
мызыка гүлденбейді. Егер салт пен музыка гүлденбесе, онда жаза ... ... Егер жаза ... ... ... онда халық өзін қалай
ұстауды білмейді».
Конфуцийдің «есімдерді түзету» саяси қағидасы қоғамдағы ... ... ... ... ... ... ... негіздеуді мақсат етті.
Конфуций ілімінде Аспанға табыну маңызды орын ... ... ... мемлекетінің қарапайым адамнан патшаға дейінгі ... ... ... ... мақсатты күш ретінде қарастырылды.
Аспанның құдіреттілігі жайында түсінік Конфуцийға дейін де ... ... ... ол ... ... мен ... ... алды.
Конфуций бойынша, Аспан – құдіретті күш, парасат пен ... ... ... жер ... ... ... кім ... кім
Аспан атынан адамдар арасындағы қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... ... болып «ізгі адамның» барлық ... ... ... ... Бұл ... конфуциандық «Шуцзин»
кітабында былай айтылады: «Аспан адамға өмір бере ... ... ... Егер ... ... ... онда ... болар еді – ... ... ... ... бола ... жоғары саналы адамды жаратты».
Осылайша, Конфуций мен оның ізбасарлары патша билігін құдайдай көрді.
Патша жер ... ... ... ғана ... адам ... мен
құдайлар мен рухтар дүниесі арасындағы делдал саналды. Тек ... ... ... ... ... ... құқылы болды.
Конфуций билеуші мен халық арасындағы қарым-қатынастарға үлкен көңіл
бөлді. Оның бұл жайындағы түсінгендігі негізгі идея: ...... ал оның ... оған ... ... ... сұр топ.
Конфуций қарапайым халық оның ілімін меңгеруге қабілетті ... ... ... - ...... мандатын тануға қабілетсіз және одан
қорықпайды, ол ұлы адамдардан тайсалмайды және ... ... ... ... кітабында билеуші мен халық арасындағы қарым-
қатынастар ... атты адам мен ат ... ... ... ... - ол ұлы ... император, ол «ат» - ол
өздігінен іс істей алмайтын халық. Император ... ... ... «жүген»
мен «бажы» - шенеуніктер мен заңдар ... ... ... былай
делінеді: «Ежелгі билік мынандай болған – Аспан Ұлы сарай ақсүйектерін ... ... ... пен ... ... – бажы, қылмыстық
жазаларды ынта, халықты ат санаған. Атты жақсы жүргізу үшін оны ... ... ... түзу ... ынтаға иек артып, аттың күшін мөлшерлеу
керек және ... ... ... бұл ... ... ... ... бажыны соқпай және ынтамен құтыртпай-ақ қоюға болады – аттар
өздері-ақ шабады».
Конфуций мен оның ... ... ... ... ... Көне ... рухани өмірінің
негізін қалады. Бұл өмірдің қай жағын ... та – ... ... тәрбие мен оқу, тұрмыс пен әдет-ғұрып, ырымдар, дағды –
барлығында конфуцийлік идеялардың ықпалы байқалады.
Әрбір Қытай конфуциандық моральды басшылыққа алу ... ... ... ... конфуцийлік кітаптардағы қиын нақыл сөздерді оқи алмасын, ... ... жоқ. ... ... ... ... қағидаларды тәрбиелеу болды.
Конфуций ілімі Қытайдың бүкіл қоғамдық өмірінен ғасырлар бойы ... ... ... - деп ... ... В.М. ... ... құдайлардан айырмашылығы – ол нақты адам болды.
Сонымен ... ... ... ... ана ... ... уәде ... конфуцийлік, ең алдымен, адамдардың бұл дүниедегі өмірін ұйымдастыруды
ойлады. Қоғамның ... ... ... ... ... ... сеніп, мейірімсіздікке, ашкөздікке, екі
жүзділікке ... ... ... қолдады.
Қанаушы тап конфуцийтен сол кездегі ... ... ... ... ... ... төменгі таптың жоғарғы тапқа
бағынуын ақтайтын ... ... ... ... ... ... ... тәртіп пен халыққа деген сүйіспеншілік ... ... оның ... ... ойлап, әрі дамытты. Конфуцийдің
көрнекті ізбасарларының бірі Мэн-цзы болды ... Ол ... ... ... Цзоу ... ... келді. Тап осы жерде, Лу
князьдығында, осыдан 200 жыл ... оның ұлы жол ... ... ... ... ... өз ... мәнін баяндаған әңгімелер ... көп ... Оның ... ... ... ... ... онша
сәтті болмайды. Сөйтіп, ол Лу князьдығына оралып, өмірінің соңғы жылдарын
өз ілімін дамытуға арнайды. Оның ... ... атты ... Бұл ... ... Конфуций ілімінің көптеген ережелерін
дамытып, жаңа мәселелерді шешуге тырысады.
Мэн-цзы адамдардың «ізгі адамдар» мен «бишара адамдарға» ... ... Оның ... ... ... ... ... ал екіншілері дене еңбегімен айналысады. Ой еңбегімен
айналысатындар ... ... ал дене ... ... ... Билеушілер адамдарды асырайды, ал билеушілерді
адамдар асырайды».
Мэн-цзы Конфуцийлік Аспан Ұлы жайындағы ілімді ... ... ... ... халықты сүйетін, ата-анасы үшін конфуциандық
оқымыстылар ... ... күні ... болжап, билеушіге ықпалын тигізіп
отыруы керек. Конфуцийлік этикалық-саяси нормаларды бұзған билеушіні тақтан
түсірудің заңдылығы осылайша орнықтырылды.
Конфуцийдің этикалық-саяси ілімі көрнекті ойшыл ... ... ... ... Оның ... ... ... ҚЫтайдың философиялық
және қоғамдық-саяси ойының синтезін ұсынады.
Конфуций сияқты Сюнь-цзы да Аспанды ... ... ... ... да ... ... жалғыз көзі есептеді. Алайда, егер Конфуций
Аспанға дам тағдырын ... ... ... ... ... ал ... еркін, оның құдіретті күшін қабылдамай, мемлекеттік істердің жағдайын
анықтаудағы Аспан қабілеті мен ... ... ... мол адамға
береді, яғни Аспан өз еркімен Аспанасты мемлекетін билеуді лайықты адамға
береді. Билікке ие ... адам ол ... ... ... өз еркімен
басқа біреуге бере алмайды. Осылайша қоғамдағы ... ... ... ... ... шетсіз ету
болжалынды.
Мэн-цзы монархиялық құрылымды ... ал ... ... екі күн бола алмаса, жер бетінде де солай екі билеуші бола ... ,
- ... ... жиі ... ... ол ... сияқты, патша билігін
конфуциандық шенеуніктер мен Аспан еркі көмегімен шектеуді жақтады: ... күш – ... – ол ... өз еркі мен бұйрықтарын Аспан ... ... Егер ... Ұлы ... ... ... ... қаһарын шақыруы
мүмкін. Бұлай болмау үшін конфуциандық оқымыстылар ... ... ... болжап, билеушіге ықпалын тигізіп отыруы керек. Конфуцийлік этикалық-
саяси нормаларды бұзған ... ... ... ... ... ... ілімі көрнекті ойшыл Сюнь-цзының еңбегінде
кейінгі дамуын ... Оның ... ... ... Қытайдың философиялық
және қоғамдық-саяси ойының синтезін ұсынады.
Конфуций сияқты Сюнь-цзы да ... ... ... ... ... да пайда болуының жалғыз көзі ... ... егер ... адам тағдырын анықтауда фатальды қабілетті алмай берсе, ал Сюнь-цзы
Аспан еркін, оның ... ... ... ... істердің жағдайын
анықтаудағы Аспан қабілетін мойындамайды. Ол ... ... ... ... ... заттарды өзіміз көбейтіп, Аспанды өзімізге ... емес пе? ... ... ... оны ... Аспан тағдырын жеңіп,
оны өз мүддемізге ... жөн емес ... ... ... ... ... бас ию себебін
олардың табиғатта болатын жасырын процесстерді түсіну қабілетсіздігімен
түсіндіруге ... ... , - ... ол, - ... дамуын ғана біледі,
бірақ ол сол өзгерістердің қалай ... ... ... ... ол оны
«жер үстінде жоқ» деп атайды». Аспанды ... ... ... түсіндіру, шындығында, Конфуций мен Мэн-цзының Аспанды адам
тағдырын анықтайтын құдіретті күш деген іліміне зиян келтірді.
Қытайдың ... ... жаңа ... және ... ... ... этикалық-саяси ілімін философиялық
тұрғыдан қайта ойластырып, Сюнь-цзы Қытай философиясының ... ... ... етті.
Конфуций мен ізбасарлары б.д.д. V-ІІІ ғасырларда өндіріп ... ... ілім ... ... ... ... және идеялық күрес кезінде
пайда болды және дамыды.
Конфуций өз ... ұлы ... ... оның ... ... ... болу керек. Бұл ойшының қызметін қазіргі замандық тұрғыдан бағалау
немесе одан бетер, оның ілімін қандай да бір ... ... ... әрі ... емес. «Конфуций, - деп жазды белгілі Қытай тарихшысы Фан
Вэнь-лань, - шынында да феодалдық қоғамның ірі ... ... ... ұлы ... болды».
Конфуцийлік ілімнің прогрессивтік демократиялық жағы бар, ол ең
алдыменғ адамды сүю ... ... ... бұл ... ... ... даескіні идеалдандыру. Аспан Ұлы – ... ... ... ... ... ... Қытай еместік нәрсені
қаралау кіреді.
Қытай феодалдарының билеуші табы конфуцийлік ілімнің ... ... ... ... бұл ... өз мүдделеріне бейімдеді.
Феодалдық таптың идеологиясына айналып, конфуцийлік ілім ғасырлар
бойына жабайы ... ... ... ... ... ... жаулап алғанна кейін, конфуцийлік ілімнен бас тартқан жоқ.
Керісінше, олар оны өз ... ... ... ... ... ... саясаты көптеген конфуцийлік уағыздарға
қайшы келсе де, олар бұдан қысылған жоқ. Оларға ... ... ... ... ... ... оның ... үлкен ықпалын өз мақсаттарына
қолдану. Маньчжурлік ... ... ... ... ... ... ... тіпті оны бұрыннан да салтанатты етті.
Даосизм
Даосизм – Чжоулық Қытайда шамамен Конфуцийлік іліммен бір уақытта
пайда ... ... ... Дәстүр бойынша, оның негізін ... VII ... аяғы - ... VI ... басында өмір сүрген Лао-цзы
есептеледі. Оның өмірі мен қызметі жайында нақты ... ... ... ... ... (б.д.д. II ғасыр) Лао- цзының
қысқа ғана ... ол Чу ... ... ... Аты Ли ... Дань деп те атаған. Ол Чжоу сарайында ... ... ... ... дейді-міс. Алайда ол жайындағы деректердің аздығы
мен қарама-қайшылығы соншама, тарихшы ғалымдар ол адамның реалдығына ... мен ... ... ол ... ... ... ... есептеледі. Оның ілімі атақты ... ... ... ... пен жол ... деген мағынаны
береді. Қытайда қабылданған аңыз бойынша «Даодэцзинді» Лао- цзы ... ... ... ... ... ... ... кеткен.
Кейін бұл аңыз Лао-цзыға табынудың ажырамас бөлігі ... оның ... ... түріндегі иконографиясының себебі болды.
«Даодэцзин» - екі бөліктен тұратын кішкентай трактат – Лао-цзы
ілімінің ... ... ... ... ... ... ... – дао (жол) –
табиғаттың жалпы заңдылығы, барлық болмыстың алғашқы ... ... ... ... ... ... қайнар көзі ретінде
түсіндіріледі. Дао әлем дамуының ... ... ... ... ... ... жанды заттар даодан таралды, олар айналым
жасап, оған қайтып оралады, делінеді «Даодэцзинде». Дао алғашқы себеп қана
емес, ... ... ... мақсат пен болмыстың аяқталуы.
Даоны сезінуге болмайды: ... ... ... түсінуге
болатынның барлығы – ол дао емес. Даоны ешкім жаратқан жоқ, ... ... ... ... оған қайтып оралады. Алайда, дао жаратқанның барлығы дэ
(қайырымдылық) арқылы байқалады, ... егер дао – ... ... ... онда дэ – оның ... ... міндеті – даоны тану, «табиғилық» (цзы-жань) жолына тұру,
яғни бұл жерде ... ...... ... қосылуы дегенді
білдіреді. Қоғамдағы әлеуметтік әділетсіздік үндестікті ... ... ... ... ... ... наразылықтың өзіне тән
бейнесі болып сопылық пен ... ... ... ...
«табиғылыққа» оралу. Тақуа-даостар қай ... да ... ... және ... ... ... үшін ... қосылуға ұмтылды.
«Даодэцзин» еңбегінде «әрекетсіздік» (у-вэй) қағидасы үлкен
орын ... ол ... ... ... бас тартып, өмірге белсенді
араласпауды бұйырады – өмір өзімен-өзі, ... даму ... ... ... ... ... ... жағдайда оның әрқашан дұрыс
жолда болатынына ... ... ... адам ... оны өз ... ... таза күйінде сақталады ден санады. Оның осы ... ... ... ... халықты «ол надан болғанда, оны басқару жеңіл» ... ... ... көзін шұқыды. Ерте ... ... ... қызмет ете білгендер халықты ағартқан жоқ, оны надан
қылды. Халықтың білімі көп ... оны ... ... Сондықтан, мемлекетті
білім арқылы басқару – мемлекеттің жауы, білімсіз ...... ... ... ... ... «тәнін сақтап,
сезімдерін қанағаттандыру» қамы олардың рухани дамуына зиян ... ... ... сыртқы мен сезімталдың барлығы адамшы әрі өткінші. ... ... ... ... ... жоқ, ... ... ол ақиқатты, табиғат пен қоғам заңдылықтарын ақыл- ... ... ... ... ... ... Лао-цзы, данышпан дүниені таниды.
Терезеден ... ол ... ... ... Ол көп ... ... аз
біледі. Сондықтан дана адам жүрмейді, бірақ таниды. Заттарды көрмей-ақ, ... ... (дао) ... ... ... ... тыс ... дәрежеге
көтеріп, оны өмірдің материалды негіздерінен ажырату, қоршаған болмысқа
сырттай көңіл бөлу, ... ... ... ... тыс ... және
танымдағы сезіну элементін кемсіту – Лао- цзы іліміндегі бұл идеалистік
ерекшеліктер даостық философияның дін ... ... ... ... ... ... көптеген зерттеушілер даосизм пастулаттарынан (әсіресе,
оның табиғатты қарама-қарсы бастаулардың күресін ... ... мен ... ... әділ ... «Даодэцзинде» қарама-
қарсылықтардың бірлігі идеясы мына сөздермен ... ... ... ... ... ... кейіпсіздік те пайда
болады. Барлығы қайырымдылықтың қайырымдылық екенін білгенде, зұлымдық та
пайда болады. Сондықтан болмыс пен ... ... ... ... мен жеңіл бір-бірін жаратады, жоғары мен төмен өзара анықталады, ұзақ
пен қысқа ... ара ... ... ... тұтасып, үндестікке келеді,
алдыңғы мен ... ... ... ... ... ресми мемлекеттік идеология бола отырып,
ең алдымен әлеуметтік және отбасылық ... ... ... ... әр ... ... табынулары мен көне наным-сенімдері
Конфуцийлік ілім ... тыс ... Осы көне ... ... мен ... әдет-ғұрыптарының барлығын діни
даосизм өзіне сіңірді, ал ... ... ... ... санасында
бейнесі әдетте храмдарда қойылған құдайға айналды.
Даостық діннің ... ...... ... ... Қытайлар
ежелден ұзақ өмір сүруді адам бақытының ... ... ... ... ... олар әр ... ұзақ өмір сүру амулеттерін сыйлады.
Шоу (ұзақ өмір) цероглифіне мистикалық мән берілді. ... ол ... ... мойнына тағып жүрді.
Өлмейтіндіке жету идеясы Қытай билеушілері мен даостардың басты
назарына айналды.
Канондық даосизмде ... ... ... ... көп мөлшерде (36 мың ) аруақтар әсер етеді, олар организмнің дамуына
ықпал етеді. Аруақтар әрқайсысының белгілі-бір ... бар ... Адам бұл ... ... ... ... ... бар екенін
білмейді. Бұл мезгілсіз өлімге алып келеді. Аруақтардың адам денесінің
тиісті ... ... ... ... өлмейтіндікке қол жеткізуге
болады. Аруақтарды тәннан кетірмей, олардың ... ... ... адам ... ... толық қолы жеткенде, тән «дематериалданады»
да, адам өлмейтін болып ... ... ... өлмейтіндік эликсирін табуда көп еңбектенді.
Жалпы Қытайда ... ... ... ... ғасырларда
пайда болған. Өлмейтіндік ... ... үшін ... ... ... ... ... мышьяк, слюда және тағы басқа,
сонымен ... тас ... мен ... ... тұт ағашының күлі, әр түрлі
шөптер мен олардың ... ... Оған қоса ... мен ... ... көмегімен жасалған алтын ... ... ... пен ... ... қол ... ... жаттығулар жинағын меңгеріп, дуалардың бірсыпырасын жаттау
керек болды. «Киеліліктің алғашқы сатысын» жүз ... ... ... ... ал ... ... сатысын» төрт жүз күн дуа ... ... ... әр ... ... ойлап шығарылды: адамнан ұзақ өмір
сүретін бақа, тасбақа, құтан сияқты дем алу. Даостардың ... ... адам ... ... ... ... мүмкіндік
берген, адам жердегі нәрселерден қол үзіп, ... ... ... ... ... ... ... нүктелерінің бәрін жойып, материя және
рух болып екі бөлікке бөлінуі,– деп ... ... орыс ... ең алдымен, бұл жағдайларда не трансқа ұшырап, не есалаң
кейпіне ... ... ... әсер ... ... бойынша әрбір азық тез қартаюға мүмкіндік
туғызады, сондықтан, ұзақ өмір сүру үшін ... ... ... бас ... керек.
Дәнді дақылдардан дайындалған тағамды жеуге болмайды: дененің
ішіндегі аруақтар бұндай ... ... ... ... жақтыртпайды,
сондықтан олар адамды тастап кетуі мүмкін. Дұрысы, өзінің сілекейімен
қоректену. ... ... ... ... ... күш ... ... саналады.
Мистика даостық діннің жаны болды, ол әсіресе, әр түрлі
тұмарларда байқалды. Бойтұмарлар ... сары ... ... ... қағаздардың сол жағына кабалистикалық ... ... ... мен әр ... ... ... ... Діншіл
кабалистикалық белгілердің мағынасын түсіне алмады, бұл құпиялықты ... оң ... ... ... мен оны ... ... ... Әдетте, тұмар өртелініп, одан қалған күлін қандай да ... ... оны ... ... мен бәлелерден қорғайтын
микстура ретінде ішті.
Діни даосизм пантеонына ерте ... ... ... ... кірді. Даостық дінде әулиелердің көптігі соншама, оларды
бірнеше топқа бөлуге тура келуі: ... ... жер ... ... өмір сүріп, мықтылығы мен күшімен ... ... ... тән ... бас ... да, әлі өлмейтіндікке
жетпеген тақуалар; ... ... ... аралдарда тұратын киелілер;
елес сияқты тәнсіз аруақтар – перілер.
Даостар ұсынған, кәдімгі өмірден аруақтар әлеміне өту ... ... ... адам жақындарын тастап, тауларда оңашаланып, тақуалық
өмір кешу керек.
Даостық дінде, былайша ... ... ... (сянь жэнь )
үлкен көңіл ... ... ... ... екі ... ... және «тау», оны «тауда мекендейтін адам» деп түсіндіруге болады.
Киелілікке жету үшін үш ... ... ... ... жанын тазарту, арнайы
гимнастикалық жаттығуларды жетік меңгеру және де, ... ... ... дайындау.
Жанын тазарту үшін оңашаланып, әдетте тауда қарапайым өмір сүру
керек болды, міндетті тамақтан бас тартып, ... ... ... ... аш өмір ... ... «қоректеніп», тән қажеттіліктерінен
бас тартқан адам киелі адамның қасиеттерін иеленіп, ... ... деп ... ... ... ... ... нақыл сөз тарады: «кім көкөністен
қоректенсе сол күшті болады; етпен қоректенген – батыл ... ... – дана ... ... ... – әулиеге айналады».
Алайда, даостық діннің фанатты жолын ... да ... ... ... олардың о дүниедегі өмірін былай түсінді. Адам өмірі
аяқталғанда, жерде оның тәні қалады да, ал жаны ... ... ... ... ... ... ... аруақтар жер бетінде тірілер
арасында пайда болады. Онда олар ... адам ... ... ... ... ... заттардан алады.
Басқа сенім де болды: аруақтар өлген даостың денесін өзімен
бірге ... алып ... Бұл ... сиқырлы өзгерістер болады: ғажайып
ішкіліктің, өсімдік ... ... ... ... жатталған сиқырлы
формуланың көмегімен даостың денесі мәңгі солмайтын болып қалады.
Өлмейтіндік эликсирін ... ... даос ... ... ... ... ... ғұмыр кешіп, киелі ... ... ... ... берген аралдарда өмір сүреді. Бірақ ол ... адам ... ... ... еркін аруақ.
Аруақтарға қандай қасиеттер тән болды екен? Олар адамдармен ... ... ... ... ие болып, ғажайып істер жасай алды.
Олар нұр сәулелі аспандық арбаларға мінді; құдайы берген аспан
шабдалысын жеді; ... ... мен ... ... ... ... нефриттен жасалған сарайларда, тамаша шатырларда өмір сүрді. ... ... ену ... ... Аруақтар қолында әр түрлі заттары: желпуіш,
бояу жаққыш немесе әр түрлі өлмейтіндік формулалар жазылған ... ... ... мен ... аруақтары өлмейтіндікке енгеннен
кейін, олардың сыртқы тұрпаты мыңжылдықтар бойы ... ... ... жоғары көтеріліп, қалаған жағына бара алды, бірақ олар тұрақты
мекен етуге нақты жер таңдады. ... ... олар ... ... ... да, бет ... оларды бірден адамдардан ажыратуға болатын болды.
Даостар ешқашан ... ... ... ... ... ... ... Даостар олардың ішінен кейбір ... ғана ... ... ... ... қытайлардың ертедегі
атақты ата-бабасы – император Хуанди, ... ... ... ... ... ... (Ұлы ... немесе Тайцзи (Ұлы Шекара) түріндегі
құдайлар болды. Оларды ... мен ... ... аса ... мен ұлы ... ... өз ... шеберлері
және тағы басқа) құрметіне даостар көптеген ... ... онда ... ... ... ... Бұндай храмдарда, сонымен қатар
жергілікті құдайлар мен аруақтарға, қолдаушылар мен ... ... да, ... ... балгерлер, елшілер мен сәуегейлер
қызметін қосымша атқарған ... ... ... ... ... арнайы тобы өлмейтіндер болды. Олардың
қатарына атақты Чжан ... ... Вэй ... және тағы ... ... ... ішіндегі ең танымалдары – өлмейтіндер сегіздігі – ба сянь.
Бұлар туралы әңгімелер халық арасында кең ... ... ... ... ... ... сүйектен жасалған мүсіндері арқылы таныс.
Сегізінің әрқайсысымен де ... ... мен ... ... Цюань – бұлардың ішіндегі ең үлкені. Хань дәуірінің ... ... Оған ... ... ... ... ... ол соғыста сәтсіздікке ұшырайды. Жеңілістен кейін ... ... ... өмір кешеді, металдардың трансмутациялық
құпиясын үйреніп алады, кедейлерге ... ... ... ... Чжан Го-лаодың ғажайып қашыры болады. Бір күн ішінде ол он мың ... ... ... сияқты бүктеліп, арнайы құбыршыққа салынады.
Керек кезінде оны шығарып, қыртасын жазып, су ... ...... ... жүруге дайын тұрады. Чжан Го-лао өте ұзақ ... ... рет ... ... қайта тірілді, сондықтан оның
өлмейтіндігі күмәнсіз.
3. Люй Дун-бинь балалық шағының ... ... ... ... мың ... ... Есейгеннен кейін үлкен дәрежеге ие болды,
бірақ Чжунли Цюаньның ықпалымен даосизмен ... ... Оның ... ... ... қарсыласын жеңуге мүмкіндік
берді.
4. Ли Те-гуай , ... ол ... ... барғанда, тәнін жерге
тастап, шәкіртіне күзетсін деп бұйырып кетеді. Сол кезде шәкіртінің
анасы ауырып қалады, ол ұстазының ... ... ... ... ... ... – денесі жоқ. Ол бір ақсақ қайыршының денесіне енуге
мәжбүр ... да, ... ... ... (Ли – ... аяқ»)
5. Хань Сянь-цзы, атақты тандық конфуцийлік Хань Юйдің жиені, болашақты
болжау қабілетімен атақты болды. Оның әрқашан болашақты дәл ... ... оның ... ойлайтын нағашысын таңқалдырды.
6. Цао Го-цзю – бір ... ... ... тақуа болды, жұртты даосизм
құпияларын терең білуімен, заттардың мәнін ұғу қабілетің таңқалдырды.
7. Лань Цай-хэ – ... ... Өлең ... қайыр-садақа, игі істер
жасайды, кедейлерге ақша таратады.
8. Хэ Сянь-гу кішкентайынан ағаштығымен ерекшеленеді, тұрмысқа шығудан
бас ... Ұзақ ... ... тауға кетіп, өлмейтінге
айналады.
Халық фантазиясы ба сянның барлығын адамдық әрі ... ... ... бір ... әрі ... әрі ... айналдырды. Олар
саяхаттайды, адамдардың ісіне араласып, әділеттілік пен игі ... ... ... пен ... ... түсініктері, буддистікке жақын.
Бірақ олардың өзіндік ерекшеліктері аз емес.
Даостық жұмақ шоу шань – Ұзақ өмір ... ... ... ... ... елі ... ... жағалары, көпірлері, күркелері, қарағай және
шабдалы тоғайлары бар таулы аймақ ... ... ... ... ... ... үстінде тырналар ұшып, жүйрік тұлпарлар шауып
өтеді.
Даостық тозақ ( әдетте Сары ... жері деп ... аңыз ... ... ... ... орналасып, он қабатты
құрылыстан тұрды. Оның ... ... ... ... бар қытай соты сияқты
ерекше бөлімдерден тұрды. Тозақта, жолбарыс терісіне киінген (бұл ... ... ... ... мен ... қызмет етті.
Күнәһар кезекпен барлық он бөлігінен өту керек ... , ... ... сынау күтіп тұрды.
Даостық діннің қызметшілері екі негізгі топқа бөлінді. ... ... ... орын ... монахтар жатты. Олар үлкен
монастырьларда өмір сүріп, жақсы білім алды, көне ... ... Олар ... ... ... мен ... шашы ... Олардың басшылығымен даостық абыздықтың қосымша құрамын
құрайтын және храмдарда күнделікті ... ... жас ... ... ... ... топтағы даостардың культ қызметшілерінің негізгі қызметі
перілерді дуалау болды. Көптеген абыздар ... ... ... ... ... бәлелерді әкелетін жауыз аруақтармен күресетін даостық
ырымдарды ... ... ... ... әсер ... ... сенім
қалыптасты. Даостық монахтар, отбасыларында біреу қайтыс болған үйлерде бұл
құбылысты ... ... ... Шылым шырақтарын жағып арнайы дұғаларды
оқығаннан кейін абыздар қораздың басын шауып, оның қанын ... әсер ... ... ... дінде құдайға құлшылық ету салтанатына үлкен көңіл бөлінген.
Даостық храмдардағы құдайға құлшылық ету шамамен ... ... ... ... шалушының аты мен ол сыйлаған ақшаның мөлшері
жазылған қағаздар жапсырылды. Әдетте сиыну рәсімі таңертең ерте басталады.
Храмға ... ... ... ... ... ... құрбандық шалушылардың
үйіне кіріп, оларға қағаздан жасалған тұмарлар таратады да, ... ... ... ... ... ... тілектері бар
дұғаларын алып кетеді. Бұл ... олар ... ... ... ... мен ... ... жазу керек: құдай өз жарылқаушылығын қайда
бағыттау ... білу ... ... абыздар ең алдымен құдайды ... ... ... ... Бас абыз ... ... оқиды. Осы кезде оның екі көмекшесі шар тәрізді ағаш барабандарды
ырғақпен ұрады. Басқалары құдайдың ... ... ... ... соң бас абыз ... ... ... атын оқып, құдайдан
оларға мейірімді болуын сұрайды. Салтанатты ... ... ... шалу ... ... Бас абыз құрбандыққа арналған ыдыстарды
жоғары көтеріп, осылайша оларды құдайға ... ... ... ... ... қағаздары өртелінді.
Даостық діннің қытай халқының рухани өміріне ықпалы, әр кезде
біркелкі күшті болмаса да, ұзақ әрі тұрақты болды. ... ... ... ... әр ... ... мен ... қараңғы күшке
деген соқыр сенімді дағдыландырып, ұзақ уақыт қарапайым адамдардың санасы
мен сезімдерін биледі.
Моизм
Мо-цзы жайында ... көп ... Егер ... ... ... ... баяндалса, ал Мо-цзы жайында бұл шығармада не бары жиырма төрт
иероглиф жазылған: ... Сун ... ... ... Ол ... ... және шығындардың үнемділігін ... ол ... ... болды, ал кейбіреулер болған жоқ
дейді». Кейіннен Қытай ғалымдары оның ... ... ... ... өмір сүру ... ... б.д.д. 479-381 жылдар). Б.д.д.
ІІ ғасырдың трактаттарының бірінде, Мо-цзы ... ... ... делінеді. Шамасы, Конфуций сияқты ол да Қытайды аралап, сол кездегі
патшаларды агрессиялық саясаттан бас ... ... ... ... ... Сөйтіп, трактатта оның Чу билеушісінің Сун
патшалығына жасау ниетін біліп қойып, он ... ... ... ... ... оның билеушісін бұл жоспардан бас тартуға көндіргені ... ... ... ... ... ... ... ұшыраған
мемлекеттерге көмек көрсету керек болған. Қатал тәртіппен біріктірілген
өзінің сыбайластарын басқарған. Бұл істі ... ... үшін ... ... ... ... әскері істі үйренген.
Мо-цзыны Конфуцийден бөліп тұрған ... ... ... ... ... ие ... ... тарихындағы ең бір толқынды
және оқиғаларға толы дәуірлердің бірі ... ... бұл ... ... ... және идеологияда революциялық қайта құруларды бастан кешіріп
жатты. Ирригациялық дамудағы сәттілік, егішілікте, қолөнерде, тау ... ... ...... барлығы экономикалық гүлденуге әкеліп,
сауданың дамуына түрткі болды. ... ... ... ... ... мәдени
өмірдің орталықтарына айналды, ішінде әлі де анайы демократияның дәстүрлері
сақталған және жеке байланыстар ... роль ... ... ... ... өзінділігі жоқ шенеунік аппаратпен ... ... ... ... Бұның барлығы дәстүр беделінің
жоғалуына мүмкіндік туғызды. ... ... ... ... оған анық ... ... құрылымы мен стилі бойынша ... Егер ... ... кітап болса, «Мо-цзы» ( кейбір
тараулардан ...... ... ... уағыздар жинағы болып
табылады . ... ... ... ... ... ... ... басталып, одан
кейін белгілі-бір тақырыпта пікір жүргізілген. ... ... ... «Унификацияны мадақтау», «Жалпы сүйіспеншілік»,
«Шығындарды үнемдеу», «Жерлеудегі ... ... ... қарсы», «Конфуциандықтарға қарсы».
«Лунь-юйдің» афористік тіліне қарағанда «Мо-Цзының» тілі мағынасыз,
зеріктіретін әрі тавтологиялық. «Мо-цзы» әр нәрсені ... ... ... ... ... ... ... музыканың зияны былай
дәлелденеді: «Қазір ... ... мен ... ... мен ... ... тұрған қоңырауларды көреді. ... ол ... одан ... ... ... ... Біреудің қоңырауды соғуы керегі
анық. Олар бұны кәрілер мен жасөспірімдерге тапсыра алмайды, ... ... ... әрі ... ... да әлсіз. Олар оны жақсы естіп әрі
көретін, қоңырау соғып, жақсы дыбыс шығаруы үшін қолдары ... ... ... ... ... Егер олар бұны ер ... ... жер жыртудан, егіншіліктен үзеді; жас әйелдерге тапсырса, оларды
мата тоқудан үзеді. Бірақ ... да ... ... ... ... ... ... азық пен киім табуына ... ... ... ... тындағысы келеді. Сондықтан Мо-цзы ұстаз: «музыканы жою
керек!»,– дейді.
Трактатта жиі кездесетін ұстаз сөзіне ... оның ... ... жазғанын көрсетеді. Кейбір логика мен әскери іске
байланысты трактаттарды Мо-Цзының ... ... ... олар ойшының саяси, этикалық және діни көзқарастары жазылған
тараулардан кейін жазылған.
Бір қарағанда, Мо-Цзының позициялары ... ... ... ... да, ... көзқарастардың дәл келуін көруге болады:
Конфуций де, Мо-Цзы да ... ... ... мәні бар ... ... жағдайын жақсартуға тырысу керектігіне сенген. Бірақ бұл
ережелерден басқаларының барлығында олардың көзқарастары әр ... ... ... ... «неғұрлым көп адамның ... ... ... ... ... Бұл, ... ... әсіресе, конфуцийліктерге тән құштарлықты мадақтаудан бас
тарту. Егер барлығы белгілі-бір шараның қанша адамға жақсылық ... ... ол ... кім ... ... орынға ығысады. Екіншіден,
бұнымен Мо-Цзы сапаға емес, санға көңіл бөлді, және үндесті ... ... ... бас ... ... ... ... билеуші алдында бірінші орынға ұйымдастыру мәселесін шығарды.
Мо-Цзының ... ... ... ... мен жетілдірілуіне ерекше
ықыласы осыдан.
Мо-Цзы ұсынған жалпы сүйіспеншілік идеясын конфуцийліктердің отбасын
негізгі әлеуметтік бірлік ретінде ерекшелеуіне ... ... ... ... ... идеяларының ішінде дәл осы идея ең әйгілі болды –
ежелден бастап соңғы онжылдықтарға ... ... ... сөз ... ... осы идея ... Конфуцийдің ізбасары Мэн-цзының өзі ( б.д.д.
372-289 жылдар) Мо-цзы ... кең ... ... «Мо-цзы
жалпы сүйіспеншілікті уағыздап, отбасыдан бас тартады», – деп айтты. ХХ ғ.
басында ... ... ... Мо-цзының «жалпы сүйіспеншілігін»
Конфуцийдің «жеке ( ... ... ) ... қарсы қойып, Мо-цзы
Конфуцийге қарағанда батыл әрі соны болды деген сөздер жиі ... ... бұл ... оның ... ... ... ... пункт Аспанасты мемлекетіндегі жөнге салынбағандық ... ... ... ... ... жасайды, үлкен отбасылар
кішілерін билейді, күштілер әлсіздерді қанайды, ақылдылар ақымақтарға
қастық ойлайды, ... ... ... мен ... ... Бұл
сорлылықтардың себебін іздеп, Мо-цзы: «Бұлар адамға деген сүйіспеншілік пен
оларға пайда әкелу ... ... ма? ... жоқ. Әрине, олар адамға
деген өшпенділік пен оларға зиян келтіру ұмтылысынан ... ... ... жек ... оларға зиян келтіретін адамдарды айтсақ, біз
оларға жалпылық тән деп айтамыз ба, әлде біз ... ... ... бе? ... біз ... ... тән ... өйткені адамдар
қарым-қатынасындағы дәл осы жекеленушілік Аспанастындағы ұлы бәлелерге алып
келеді. Сондықтан жекеленушілік жойылу ... Оны ... ... ... ... ... ... ұсынған оның жүзеге
асырылуында анығырақ ашылады. Бұл жерде оның екі ... ... ... – барлық адамдарды жан қиярлылықтың ... ... ... Бұл ... ... оны өзі байқамай, өзі одан бас ... ... ... ... сырғып түседі. «Егер ата-анасына қатысты
сүйіспеншілікке толы ұл ... ... ... ...... Мо-цзы, – ол
адамдар оның ата-анасын сүйіп, оларға пайдалы зат істегенін қалайды ... ... ... жек ... ... зиян ... ... ма? Әрине,
ол адамдар оның ата-анасын сүйіп, оларға пайдалы нәрсені істегенін қалайды.
Мен, сүюші ұл болып, мұны ... ... ... Мүмкін, мен алдымен басқа
адамдарды сүйіп, оларға пайдалыны істермін, ал олар ... ... ... ... ата-аналарымды сүйіп, оларға пайдалыны істейді?.. Егер біз
барлығымыз сүюші ұлдар сиқты ... ... ... адамдарды сүйіп, оларға
пайдалыны істегеніміз жақсырақ емес пе»? ... ... бұл ... ... ... ... ... сипатын жоғалтады. Бірақ
өзімшілдік тәсілі ретінде ... ... ... ... ... өзімшілдік бұдан бетер қолайлы және тез қару ... ... ... шығар.
Мо-цзының екінші ұсынған оның идеалдарын іске асыру тәсілі одан да
қызық. Оның мәні билеушілерді ... ... ... ... ... ... ... рахат тауып, бір жағынан, марапаттаулар
мен мадақтаулардың көмегімен, екінші жағынан жаза ... ... ... ... ... менің ойымша, от жоғары көтеріліп, су төмен
түскен сияқты, адамдар да жалпы сүйіспеншілік пен ... ... ... ... ... ... ... алмайды». «Жалпы сүйіспеншілікті»
жүзеге асыру, осылайша, ... ... ... Ол ... мен ... ... шебер шешендер сендіре алмаған
адамдарға оларға ең пайдалысы – бір-бірін сүю ... ... ... ... ... ... екі ... бір нәрсені
біріктіреді: олар адам тек өзіне пайдалыны ғана істейді деген алғышарттан
шығады. Егер ... тіл ... ұл және адал ... ... ... ... ... риясыз ұмтылудан әрекеттенетін адам идеалын
жаратса, ал Мо-цзы адам тек ләззат алу мен қайғы-қасіреттен қашуды ... ... ... ... ... ... ... Л. Вандермерш
бұл концепцияны «торыққан» деп атайды. Мо-цзының сергек ... деп ... келе ... бірақ Вандермерш, Мо-цзының адамның
үздік қасиеттеріне сенбеуіне ... ... Ол ... ... ... талап етсе де, оған, мұндай баптп, адамға сырттан марапаттаулар
мен жазалармен әсер ... ... ғана қол ... ... ... мен ... ... мемлекеттен шығады, осылайша, ... ұйым ... ... ... ... ... Егер ... үшін
орталықта адам тұрып, саясат адамның адамға қарым-қатынасы жайында ... ... ... түсіндірілсе, ал Мо-цзы , ауырлық орталығын
мемлекетке көшіріп, қытайдың қоғамдық ойын ... ... ... жасайды. Мо-цзы, тұлға идеалынан бас тартып және өзінің бар үмітін
идеалды мемлекетке көшіріп, Қытайдағы алғашқы утопияны ... ... ... ... ( ... ) деп ... ... Бүл тарауда өткен кезең жайында ... ал ... ... ... Қытайдың утопиялық идеяларының ерекшелігі
сол, олар бұрынғының алтын ғасыры түрінде алға ... ... ... ... ... ... қарастырайық. Ол қоғамның билік ... ... ... ... «Бұл ... бір адамда бір көзқарас, екі
адамда екі – екі, он адамда – он, ал ... ... көп ... ... өз ... ұстанып, басқалардыкін мойындамаған. Отбасы
ішінде ... мен ... ... мен ... ... жек көріп, отбасылар
бөлінді және олардың мүшелері бір-бірімен келісушілікте өмір сүре ... ... ... ... зиян ... үшін суду, отты, уды
пайдаланды. Күші барлар басқаларға ... бас ... ... барлар,
оны басқалармен бөліспеу үшін, оның шіріп кеткенін қалады, ... ... оны ... ұстап, басқаларына үйретпеді. Аспанастында, оған аңдар
мен құстар толып кеткендей, былық болды. Бұл былықтың қайдан пайда болғанын
түсінуге ... ... ... ... анық ... ... шығу ... мо-цзы бойынша, адамдардың ... ... ... ... ... ең ... әрі ... адамды
таңдап, оны Аспан Ұлы етіп қойды. Оның күші жетпегендіктен ол басқа шебер
әрі қабілетті ... үш гун ... ... ... ... Аспанастының үлкендігі соншама, алыс ... мен ... ... ... ... ... туралы мінеу мүмкін емес;
сондықтан ол Аспанастын көптеген ... ... ... ... мен ... қоюға ұйғарды. Патшалар мен билеушілерді қойғанда
олардың күші ... ... өз ... ... мен қабілеттілерді
таңдап, оларды өз билеушілері етті».
Бұл қызметшілер тағайындалғаннан кейін Аспан Ұлы өзінің ... ... ... ... ... немесе жаман жайындаестігенде, бұл туралы
жоғары ... ... ... жоғарыда тұрған дұрыс деп қабылдағанның
барлығын, барлығы ... деп тану ... ал ... ... ... ... ... бұрыс деп тану керек. Егер жоғарыда тұрған қате жіберсе,
оны ... және оған жөн ... ... Егер ... ... ... онда
жоғарыда тұрған оларға сүйеніп, және оларды ұсыну керек. Өзін ... ... ... ең ... ...... ... марапатталып, төменнен мақұлданады. Егер де біреу жақсы немесе
жаман ... ... оны ... ... ... онда жоғарыда
дұрыс деп танылғанның, дұрыс деп танылмайды, ал жоғарыда бұрыс деп танылған
, егер ... деп ... ... ... қате ... ... және оған жөн ... егер бағынатындар жақсы болған кезде,
оларға сүйенбесе және оларды ұсынбаса, егер ең төмендегілерге ... ... ... ...... ... жазаланады және
халықпен айыпталады». Марапаттаулар мен ... ... ... және де ... оқиға аса ... ... ... сенім тудырды». Бұл пікірде, Мо-цзының теориясы Конфуций ілімі
мен легизмнің арасында орын алып тұрғандығын ... ... ... ... ... ... теориясындағы тағы бір мүлдем жаңа
ерекшкелігі – сөз тасу арқылы ақпарат жүйесініңалғаш рет басқару ... ... ... туыстық сезімдермен байланысқан
отбасы үлгісінде құрылған организм ретінде көзқарасына Мо-цзы ілімінде
басқа ... ... ... ... ... ... қозғалысқа
келтірілетін дөрекі механизм ретінде қарастырылады. Бұнда басқарудың
универсалды тәсілі ... ... мен ... ... ... ... декларациясы, шын мәнінде, бұл ... ... ... нұсқауы болып табылады; пайда болған бейне әскердегі
ережелерді еске салады. Агрессивті соғыстардың ... ... ... у ... ... ... тұруында соңғысын таңдауы, оның
мәдениеттің табанды әрі ... жауы ... ғана ... ... ... қоғамның милитарландырылуынан. Үндеу нұсқалған қоғамның
қарапайым мүшесінің ... ... ... жеке дара ... ... ... оған мүлдем оңашаланған, құрамында өзі талап ... ... ... ... ... ешқандай басқа топқа жатпайтын
мақұлық ретінде қаралады; одан бөлек, бұл ... біз ( ... ... ойы тарихында алғаш рет ) басқаруды иәжбүрлеуге ауыстыру және сендіру
әдістерінен толық бас тартуға тап боламыз. ... ... ... оқығанда, ол мемлекеттің машина екендігін алғаш тапқандай қуанып және
сол машинадан табылған ғажайып мүмкіндіктерге қызығып отырған ... ... ... ... анализінде оның адамдарды сол ... ... ... ... ... Конфуцийдің басқару үшін
тек моральдық қасиеттер қажет деген ойына ... ... ... басқару мамандық, мысалы, қасапшының кәсібі сияқты ... ... ... ... ... әділетті болып, бірақ шебер болмаса,
онда бұл ... ... ... ... Ол ... қолданып білмейтін ұстаның
ағашты жонуы сияқты. Егер қазіргі кезде цзюнь-цзыны қасапшы етіп қойсақ, ол
оны ... ... ... ал егер оны мемлекетке министр етіп
қойсақ, ол қолынан келмесе де, келіседі».
Шынында да, тиісті ... ... ... ... Мо-цзы қарапайым
тәсіл ұсынады: материалдық және моральдық марапаттаудың ең жақсы ... ... ... – оның ... ... ... өзгеріске де әкеле
алатын күш. Ертедегі патшалар марапаттаулар тек әділеттілерге беріледі деп
жариялағанда, – ... ... ... ... ... ... ... әділетті болу керек деп ұйғарды. Бұл жерде ... ... ... ... ... ... тек
материалдық игіліктер арқылы ғана қызықтыра алады, ал ... тек өз ... ғана ... ... ... ең маңызды
пункті – осы.
Әйтсе де, материалдық ынталандырумен қатар Мо-цзы ескерген тағы бір
мүмкіндік бар. Ол қорқыту. ... дана ... ... мен ... ... ... ... кедейлік пен төменгі жағдайға
апарып, құлға айналдырған». ... ... ... ... және ... ... адамдар бір-бірін білімді және шебер
болуға жетеледі, сондықтан шеберлер көбейіп, олақтар ... ... ... ... ... ... «Шебер
мемлекетті басқаруға кіріскенде, ол жұмысын ерте бастап, кеш аяқтайды, ол
сот істерін тыңдап, оларды ... ... ... ... ... жазалар дұрыс. Шебер ірі шенеунік болған кезде, ол ... ... ... ... ... мен ... ормандарды пайдаланғаны үшін
шекаралар мен базарлардан салық ... ерте ... және кеш ... ... ... ... ... сақталады... Мемлекетте тәртіп болса,
заңдар мен жазалар дұрыс, қазына толы, ... бай ... ... аспан мен аруқтарға құрбандыққа шалатын ... мен ... ... ... ... ... ... мен алтындары,
ашыққандарды тамақтандырып, шаршағандарға мемлекет ішінде демалыс беретін
және халыққа азық ... ... ... Мо-цзы үшін универсалды белгі болып неғұрлым көп адамның
күнделікті қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... ... жоюды талап етеді. Мо-цзының
сендіруінше, киім тек қыста жылытып, жазда салқындату үшін қажет; ... ... және ... жел мен ... ... жауын мен ыссылықтан қорғау
үшін; қару-жарақ – бүлікшілер мен қарақшылардан қорғану үшін; қайықтар ...... ... араласуы үшін қажет. Бұл заттардың
барлығының тікелей белгілеріне оның әрқашан қайталанатын: ... және ... ... ... ... жойылу керек»,– деген сөзімен қатар
жүреді. Егер ... ... ... ... ... ... ал ... қажеттіліктерді қанағаттандырмайтын заттардың
барлығын қысқарту керек дейді. Оның дәлелдері ... жою» ... ... деп ... «юэ» ... ... ... кең
мағынаға ие болған. Көбінесе ол ... ... биді ... ... оны ... ... «Мо-цзының музыканы сынауы, оның үлкен
қоныраулар мен барабандардың, цитралар мен ... ... ... тануынан емес; әшекей мен әдемі оюды сұлу емес деп тануынан ... ... ... иісі ... емес; оның биік ... ... мен ... ... ... ... жайлы деп танымауынан емес».
Осылайша, «юэ» түсінігіне сурет ... де, ою ... де, ... ... мен
архитектура да кірістіріледі. Мо-цзының ойлауынша, мұның барлығының көзін
құрту керек, өйткені олар ... ... ... ... еш септігін
тигізбейді. Ол айтады: « Халықты қинайтын үш зат бар: ... азық ... киім ... ... ... ... Бұл халықтың ұш
маңызды қайғы-қасіреті. Егер қоныраулар мен барабандарды соқсақ, ... ... ... би билесек, бұл халыққа азық пен киім бере ме?»
Би және музыкамен айналысу пайдасыз ғана емес, зиянды, өйткені ... олар ... ... пен ... ... ... қызметтері –
өндіріс пен басқарудан алаңдатады. Нақ осы ... ... ... ... ... ... мен шыбын-шіркейлердің киімі бар
– ол олардың терісі. Олардың тырнақтары аяқ-киім, шөп пе су тамақ қызметін
атқарады. ... ... ... ... ... ... Ал адам өмір
сүру үшін еңбектену керек.
Ол, пайдасыз заттар ретінде, мәдениет пен өнерді ғана емес, ... де ... ... ... Фэнь ... байқауынша, дәйекті-
утилитаристік көзқарастан адамның көптеген эмоцияларының ... ... ... ешқандай мәні де жоқ. Кедергі болмау үшін
оларды жою керек. Адам – мемлекеттегі ... ... ... ... ... ол ... қызметте болу керек. Сөйтіп, көпшіліктің пайдасы
жайында қамқорлық, жеке адамның өміріне ... ... ... IV-III ғғ. ... ілімі Қытайда өте әйгілі болды, кейін б.д.д.
Шғ. аяғында кенеттен жоғалып кетті. XIX ғ. ... ... ... ... моизм жанды ілім емес, философ тарихшыларының зерттеу
объектісіне айналды.
Бұл факторлардың ... ... ... біз ... ... бұл ... қайшы және өмірге қабілетсіз конгломерат еткен, Мо-цзы
теориясының ұйымшылдықсыздығы атқарды деп ойлаймыз. ... ... ... ... оның ... ...... марапаттаулар
мен жазалар арқылы манипуляциялау ойына әкелді. Шенеуніктердің еңбекақысын
көбейтіп, олардың билігін нығайту керектігін ... ол, ... ... киім және ... қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін молшылыққа
қарсы күресіне қайшы келді. ... ... ... ... ... ... моральдық ұмтылулармен байланысқан жоқ. Біраз уақыт
жауынгерлік секткның бола отырып, Моизм ілімі, оның ... ... ... ... ... де, оның эгалитаризмін
қабылдамаған ... ... шын ... да ... ... идеологиясын конфуцийлік іліммен теңестуруге
әдеттенген тарихшылар, шындығында, ... ... ... легизм (қытайша
«фа-цзя», сөзбе-сөз «заңгерлер») екенін жиі ұмытады. Конфуций мен Мо-цзы өз
идеяларын жүзеге ... ... ... Ал ... ... ... Янның тұлғасынан біз тек қана ойшыны ғана емес, б.д.д. IV ғасырда алыс
батыстағы Цинь ... ... жүз жыл ... де осы ... Цинь ... мемлекетті біріктіруге мүмкіндік берген,
құрылымның орнауына септігін ... ... ... ... Соңғы уақытқа дейін зерттеушілер легизмді елемей келді, ... ой ... ... сияқты, соңғы ... де ... IV ... ... бұл ілім ... ... болғанын көрсетті. Сонымен қатар легизмнің ықпалы
конфуцийліктің ықпалынан кем ... жоқ, оған қоса ... ... ... мен ... ой ... ... Бүкіл Қытай тарихы бойына легизмге қатысынсыз бірде-бір ... ... ... деп ... Вандермерш,– әбден әділетті.
Легизмнің Конфуций мен Мо-цзы ілімдерінен айырмашылығы – ... ... ... «Ерте Хань әулетінің тарихына» кірген
алғашқы қытай ... бұл ... ... ... мен ... ... талап еткен шенеуліктер таратты ... ... ... ... ... Шан ... ... б.д.д. IV ойшылы,
мемлекет қайраткері Шэнь Бу-хай мен б.д.д. IV-III ... ... ... ... ... ... аяқтаушысы әрі теоретигі болып «Хань
Фэй-цзы» трактатының авторы Хань Фэй ( ... ... 280-230 ... әдебиет
1. Сидихменов «Китай. Страницы прошлого.»
2. Древнекитайская философия. Энциклопедический словарь.
3. «Религиоведение», ... ... ... Го ... ... ... ... Л.С.Переломов «Конфуцианство и легизм в политической истории Китая».
6. Васильев «Религии Древнего ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері22 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері. Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі.Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниеге қөзқарас және онын типтері.Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология. Диалектика және онын әдістері14 бет
Дүниетанымның мәні және оның түрлері, Ежелгі Қытай философиясы.Философиядағы адам мәселесі. Гносеология және эпистемология, Диалектика және онын әдістері13 бет
Ежелгi Үндi және Ежелгi Қытай философиясы17 бет
Ежелгі қытай философиясы9 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы4 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет
Дүниеге көзқарас13 бет
Дүниеге қөзқарас пен оның типтері жайлы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь