Қаржы және валюта нарығы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3
1.1. Қаржы және валюта нарығы түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4
1.2. Құнды қағаз түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.3. Қаржы және валюта нарықтары: негізгі мәліметтер ... ... ... ... ... ... . 11
1.4. Қаржы нарығы: арбитраж және нарық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... . 14
а)Нарық құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 19
1.5. Қазақстан Республикасындағы қаржы және валюта нарығы ... ... .. 22
а)Қаржы және валюта нарығының ерекшелігі ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22
1.6. Маржа ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 25
1.7. Қаржы және валюта нарығында қолданылатын ақша агрегаттары .. 26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 30
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 32
Кез-келген экономикалық игілікке тек нарықтық экономика арқылы жетуге болатындығын дүниежүзілік тәрбие көрсетіп отыр.
Қазақстан экономикасының шаруашылық жүргізудің нарықтық қатынастарына көшуі сатып-алу сатудың нақты объектісі – ақшаның рөлін арттыруды шұғыл қажет етеді.
Ақшаны сатып алу-сату төлем қаражаттарының несие ресурстарының және сан алуан бағалы қағаздарының ауқымы зор айналымдарына қызмет ететін нарық шаруашылығының айрықша секторының пайда болуына себепші болады.
Қазақстан Республикасының қатаң түрде орталықтанған жоспарлы экономикадан жаңа, мемлекет тарапынан реттеліп отыратын нарықтық экономикаға көшуі елімізде оған қызмет көрсететін барлық құралдармен бірге қаржы және валюта нарығының құрылуын талап етті.
Жалпы, валюта нарығы дегеніміз шетелдік валютаны және шетелдік валютадағы төлем құжаттарын сату-сатып алу жөніндегі әлеуметтік-экономикалық және ұйымдық қатынастар жүйесі.
Қазақстан Республикасының халықаралық нарыққа шығуына кедергі жасап тұрған мәселелердің бірі – теңгенің айырбастымдылығы. Бір жағынан қазақстандық теңге бірнеше валюталық шектеулері бар айырбасталатын валюта болып саналады. Бірақ бұл шектеулер, Қазақстанның дүниежүзілік валюта нарығының толық құқылы қатысушысы бола алмауына жеткілікті.
Мемлекетіміздің ішкі валюталық нарығы әлі қалыптасқан жоқ, ол қалыптасу сатысында. Қазақстан нарығының жастығының кез-келген ірі қаржы институты, соның ішінде шетелдік де, өзіне пайда түсіре алады. Еліміздің коммерциялық банктері сыртқы қарыздарын өтегенде нарыққа валютаның айтарлықтай қаражат көлемін шығарады, бұл да теңгеге әсер етпей қоймайды. Валюта туралы заңдар қарама-қайшы және толық емес. Еліміздің валюта нарығының ерекшелігі, ол пайда болғанда үкімет теңгенің ішкі айырбастылымдылық жолына тұруымен анықталады. Валютаны еркін алып-сату отандық экономиканы долларландыруға әкеліп соқты.
Қаржы нарығындағы болып жатқан өзгерістер валюта нарығына тікелей әсер етуде. Ең алдымен қаржы және валюта нарығының мәні мен мазмұнын түсініп жалпы айтсақ, валюта нарығын қаржы нарығының құрама бөлігі ретінде қарастыруғы болады, бірақ бұл тарауда жалпы макроэкономикалық деңгейден қарастырып отырғанымыздан қаржы нарығына жалпы шолу жасап, валюта нарығын тереңірек зерттемекпіз, нарықтардың макроэкономикалық принциптер бойынша анықтамақпыз.
І. Заңды нормативті актілер.
1. «Бюджеттік жүйе туралы» Қазақстан Республикасының заңы.А-2001 І.
2. Кодекс Республики Казахстан «О налогах и других обязательных платежах в бюджет» (налоговый Кодекс) 12 июня 2001 год.
3. О внесении изменений №64 в приказ Менистра финансов Республики Казахстан от 3 декабря 1999 года №715 «Об утверждении Единой бюджетной класификации».
ІІ. Оқулықтар және оқу құралдары.
1. Мельников В.Д. Ильясов К.К. «Финансы» Алматы-2002 г.
2. Теория финансов под. ред. Н.Е. Заяц, М.К. Фисенко Минск-1999 г
3. Бархин П.Н. «Финансы» Москва 2000 г.
4. Құлпыбаев «Қаржы» Алматы 2005 ж.
5. Куликов «Экономическая теория» Москва 2005 г.
ІІІ. Мерзімдік басылымдар.
1. Финансы Казахстана- Қаржы-Қаражат. Алматы-1995-2003ж.
2. Журналы «Финансы» Россиской Федерации Москва-2003г.
3. Международный Экономический еженедельник. «Азия экономика и жизнь» Алматы-2000 г.
4. Еженедельник «Экономика и жизнь» Москва-2003 г.
DRI/FACS
Garber (1990)
Pagano and oell (1998), IMF
        
        Қаржы және валюта нарығы
МАЗМҰНЫ
Кіріспе
............................................................................
.............................. 3
1.1. Қаржы және ... ... ... 4
1.2. ... ... ... ... Қаржы және ... ... ... ... Қаржы нарығы: арбитраж және ... ... ... ... ... ... ... қаржы және валюта нарығы .......... 22
а)Қаржы және ... ... ... ... ... ... ... және валюта нарығында қолданылатын ақша агрегаттары .. 26
Қорытынды
............................................................................
..................... 30
Қолданылған ... ... ... игілікке тек нарықтық экономика арқылы жетуге
болатындығын дүниежүзілік тәрбие көрсетіп ... ... ... ... ... ... сатып-алу сатудың нақты объектісі – ақшаның рөлін арттыруды шұғыл
қажет етеді.
Ақшаны сатып алу-сату төлем ... ... ... және сан
алуан бағалы қағаздарының ауқымы зор айналымдарына қызмет ететін нарық
шаруашылығының айрықша секторының ... ... ... ... ... қатаң түрде орталықтанған жоспарлы экономикадан
жаңа, мемлекет ... ... ... ... ... көшуі
елімізде оған қызмет көрсететін барлық құралдармен бірге қаржы және валюта
нарығының құрылуын талап етті.
Жалпы, валюта ... ... ... ... және ... валютадағы
төлем құжаттарын сату-сатып алу жөніндегі әлеуметтік-экономикалық және
ұйымдық қатынастар жүйесі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бірі – теңгенің айырбастымдылығы. Бір ... ... ... ... ... бар айырбасталатын валюта
болып саналады. Бірақ бұл шектеулер, ... ... ... ... ... ... бола ... жеткілікті.
Мемлекетіміздің ішкі валюталық нарығы әлі қалыптасқан жоқ, ол қалыптасу
сатысында. Қазақстан нарығының жастығының кез-келген ірі ... ... ... ... де, ... ... ... алады. Еліміздің коммерциялық
банктері сыртқы қарыздарын өтегенде нарыққа валютаның айтарлықтай ... ... бұл да ... әсер ... ... ... туралы заңдар
қарама-қайшы және толық емес. Еліміздің валюта нарығының ... ... ... ... теңгенің ішкі айырбастылымдылық жолына тұруымен
анықталады. Валютаны еркін ... ... ... долларландыруға
әкеліп соқты.
Қаржы нарығындағы болып жатқан өзгерістер валюта ... ... ... Ең ... қаржы және валюта нарығының мәні мен мазмұнын түсініп
жалпы айтсақ, валюта ... ... ... құрама бөлігі ретінде
қарастыруғы болады, бірақ бұл тарауда ... ... ... ... ... нарығына жалпы шолу жасап, валюта нарығын
тереңірек зерттемекпіз, нарықтардың макроэкономикалық принциптер ... ЖӘНЕ ... ... ... ...... ... айналысына байланысты экономикалық
қатынастар және ... ... ақша ... ... Ол ... ... бөлігі болып табылады және тауар, ақша, несие
валюта, сақтық және т.б. капитал, жұмыс ... ... үй, ... ... ... ... ... дүние жүзінде АҚШ, Еуропа бірлестігі ... ... ... ең ... ... иемденуде. Ал Қазақстанның
нарықтық экономикаға өтпелі кезеңінде оның қаржы нарығының қоры мол, ... ... ... әзірше ерте. Қаржы нарығы біріне-бірі байланысты
және ... ... ... ... ... өз ... қызмет
жасайтын үш нарықтан тұрады: қолма-қол ақша ... ... ... және ... ... нарығы.
Қаржы нарығының ұғымы көбінесе кең түрде, оған ақша, ... ... қоса ... Мұның өзі қаржыны ақшаға тең санат ретінде
қарастыратын дүниежүзілік ... ... ... ... ақша ... ... қаражаттарының нарығы
болып табылады, ол қолма-қол ақшаны ғана ... ... ... ... ... оның ... ... мерзімде банк несиесін қамтиды.
Несие нарығы банктердің орташа және ұзақ мерзімді несие жөніндегі банктік
несие ... ... ... ... ... де ... нарығы негізінен ұзақ мерзімді сипаттағы міндеттемелер немесе
куәліктер нарығы болып табылады. ... ... ... қор ... деп ... Ақша мен несие ... ... ... ... ... ... ... алғанда қаржы нарығы – кәсіпорындардың, ... ... ... сату ... ... ... бос қаржысын жинап,
қайта бөлуді қамтамасыз ететін нарықтық ... ... ... ... өзара байланысы қаржы ... ... ... ... мыналар жатады:
1. Реттелген тауар нарығының болуы, яғни тауарлар мен қызметтің кез
келген ... мен ... ... ... пен ... тепе-
теңдігі;
2. Ұлттық банк тарапынан ақша айналысын дұрыс реттеу; бұған қолма-қол
және қолма-қол емес айналым ... ... ... ... ... ... жандандыру, оны толық коммерцияландыру, яғни несие
ресурстарын еркін нарыққа ... ... ... ... банк ... ... есептік мөлшерлемесін,
коммерциялық банктердің міндетті резерв нормасын белгілеу ақша
нарығында операциялар жүргізуі арқылы реттеледі.
Қаржы нарығы қызметінің ... ... ... ... ... дамытып, монополиялық үстемдікті ... ... ... формасындағы, соның ішінде мемлекеттік сектордың,
материалдық өндіріс саласындағы кәсіпорындардың бастапқы ... ... кең ... ... ... ресурстарын қайта бөлуде мемлекеттің рөлін қысқарту;
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... қайта бөлуді жою,
3. Шаруашылық субьектілері мен халықтың құнды ... ... ... ... Бюджет тапшылығын қаржыландыру үшін несие қорын пайдалануды доғару;
республикалық және жергілікті бюджеттердің тапшылығы мемлекеттік
займдар ... ... ... ... ... бос ақша ... алып, оларды қайта бөлу
есебінен ұдайы өндіріс үрдісіне ықпал етуінен ғана ... ... ... ... ... бөлуге мүмкіндік береді, тікелей қозғалыс
барысында қаржы ресурстарын қайта бөлу түрінде кәсіпорындар ... ... ... ... өзі кәсіпорындардың, салалардың, тұтас халық
шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... аудару арқылы жақсартады.
Қаржы нарығы инфляцияны тежейді, өйткені бюджет тапшылығын жабу үшін
үкімет ақша эмиссиясын пайдаланбайды, ... ... ... ... нарықта еркін жүреді және қамтамасыз етумен айқындалады.
Экономикалық реформа ... ... қор ... ... ... ... дағдарысынан және онымен қабаттасқан инфляциядан болған
қиындықтарға кезігуде.
Инфляция елеулі әсер ететіндіктен, құнды қағаздар қысқа мерзімді әрі құны
түспейтін ... ... Баға ... өсіп ... ... ұзақ
мерзімге қаржы салмайды. Инфляция жағдайында ұзақ мерзімді инвестициялар
тауарға, валютаға, жылжымайтын ... ... ... ... ... Қаражаттың жетіспеуі қысқа мерзімді несиелер мен ... ... ... жеткізеді. Нәтижесінде құнды қағаздар
банктердің ақша-несие операцияларымен бәсекелесе алмайды.
Экономикалық кеңістіктегі саяси тұрақтылық ... ... ... ... құнды қағаздардың бастапқы нарығы дамиды, екінші (биржа)
нарықтың жағдайы ... ... ... ... ... ... қор биржалары, биржадан тыс сауда, депозит
мекемелері түрінде құрамында ... ... ... қор ... қатар жүреді. Ең алдымен сан алуан акционерлік қоғамдар
құрылады.
Валюта нарығы. Басқа да қаржы нарықтары сияқты валюта ... ... өтеу үшін ... ... ... өз ... үшін мәмілелер
жасайды (яғни халықаралық саудаға тартылған фирмалар ... Өз ... олар ... ... ... да, ... ... байланысты тәуекелге ұшырай бастайды. Осы ... үшін олар ... ... өз шоттарынан жүргізуге
тырысады. Халықаралық сауда мен валюта нарықтарының айналымдарына ... ... ... ... күнделікті сауда айналымы 1,3 трлн. доллар
құрады. 1989ж. ... ... 650 ... ... ... бұл ... көп мемлекеттердің жылдық ЖІӨ-нен асып түседі. Бұл ЕО орталық
банктерінің ... ... ... ... (385 ... экю) асып ... ... шетел ақшасы мағынасын білдіреді. Ақшаның (MI) көп бөлігі
депозит түрінде ... яғни ... ... жүйенің өтімді
пассивтері түрінде, валюта нарығынан талап ... ... ... ... болады. Оның негізгі қатысушылары ... және ... ... ... жиынтық көлемінің 90%-ын құрайды.
АҚШ доллары de facto дүнижүзілік ... ... Егер де бір ... ... ... долларына аударғысы келсе, онда ол екі ... ... ... ол ... ... АҚШ долларына аударып,
екіншіден АҚШ долларына Канада долларын ... ... ... ... қор
биржаларына қарағанда валюта нарығы белгілі бір орында орналаспаған,
қатысушылардың тікелей сол ... ... ... ... ... ... ... бір-бірімен электрондық жүйемен байланысқан ... ... ... Коммерциялық банктермен қатар ... ... ... әр ... мемлекеттердің орталық банктері.
Олардың рөлі ерекше, өйткені олар ... ... яғни ... ... ... олар ... ... пайда болған ауытқуларды
теңестіру үшін ... ... ... Мұнда нақты қатысудың жоқ
болғандығы, аукционер де жоқ, ешқандай айғай-шу сияқты әрекеттердің болмауы
басқа ... гөрі ... ... ... ... сауда биржа
негізінде жүргізіледі. Кез-келген уақытта екі түрлі баға бар: сұралатын –
сатып алғысы келетін және ...... ... баға.
Бұл қалай іске асады? Мысалы, Барклейс банкі өзінің британдық клиентінің
шотына 10 млн. доллар сатып алғысы келеді. Бұл үлкен сома және ол ... ... ... банк ... ... ... отыра алмайтындығынан
қысқа мерзім ішінде ұтымды мәміле жасауы тиісті. Хабар қысқа мерзім ішінде
жайылып кетіп ... ... ... ... нидерландық ABN-Ampo
банкіне телефон соғады. Нарық құрушы (ABN-Ampo банкі) кез келген уақытта
белгілі бір ... ... мен ... ... ... сатып
алуға немесе сатуға әзір делік. Ірі банктер көп екі ... ... ... ABN-Ampoны сол әлуетті нарық құрушыларға жатқызамыз.
Амро құрушылардан басқа компьютерленген сауда ... ... ... ... ... жетекші (лидер) боп саналатын Рейтер (Reuters) мен
Телерейт (Telerate). Осындай жүйелер компьютер экрандарын ... ... баға ... ... ... ... қамтамасыз етіп
отырады.
Тағы да үшінші жол – делдалдар көмегін қолдану. Ірі ... ... ... делдалдар көмегін қолдану жиі тараған. Өйткені кез ... ... ірі ... ... ... ... бар, ... жағдайларда ірі
мәміле жасағысы келетін саудагер білініп қалады да, ... ... ... ... ... ... осы жағдайды, саудагерді ... ... ... үшін ... ... боп нарыққа қатысады. Қазіргі
кезде делдалдар бүкіл жасалып жатқан мәмілелердің 30-50%-ын алуда
ҚҰНДЫ ҚАҒАЗ ... ...... ... құжаттар шығарған ұйымдарға қатысты
мүліктік құқығын айғақтайтын ақаш құжаттары. Құнды ... жеке ... есеп ... ... түрінде жүреді.
Құнды қағазға мыналар жатады: акциялар, облигациялар, мемлекеттік борыш
міндеттемелері, жинақ сертификаттары, вексельдер. Банк ... ... ... банк ... ... сомалар, борыш
жазбалары, мұралары, лотерея билеттері, сақтық қағаздар ... ... ... ... табыс төленеді және осы ... ... ... ... беріледі.
Акционерлік қоғамдар, кәсіпорындар, ұйымдар, коммерциялық банктер
шығарып, айналым ... ... ... ... ... ... иемденуге құқық берілетін құнды қағаз акция деп аталады.
Бізге ... ... ... ... қоғамдар шығаратын акциялар
пайдаланылады. Алғашқы екі түрі ... ... ... бұл халық пен
кәсіпорындардың бос қаржысы жинақтаудың өзіндік ... ... ... ... ... ғана ... оның
дамуы үшін ақша салынғанын айғақтайды. ... ... ... ... ... ... мүшелерінің акциялары айналымға түспейді –
қызметкер оны тек мұраға ... ... ... оның ... бес жыл ... ұйымдар, коммерциялық банктер, ... ... ... ... ... Бұл ... 1988
жылдан бастап кәсіпорындар, ұйымдар арасында таратылады. Мұндай акциялар ... ... ... ... осы ... дамуы барысында
акционерлік қоғамдардың акцияларына ауыстырылуы ... ... ... ... ... ... акциялардың бір бөлігі
мүдделі заңды мекемелерге, жеке адамдарға сатылуы мүмкін. Бұл акциялар мәні
бойынша ... ... ... жақын.
Меншіктің акционерлік формасының артықшылығы акционерлік қоғамның
акциялар шығаруынан көрінеді. Бұл акциялар ашық ... ... ... ... ... бөлу ... ... Акциялар олардың иелерінің
акционерлік қоғам меншігіндегі қаржының бір бөлігін ... ... ... ... ... ... қоры көлемінде, мемлекеттік кәсіпорын
осы формаға көшірілгенде бүкіл ... ... ... ... ... ... ұжымы анықтаған көлемде шығарады.
Акционерлік қоғам пұрсатты акциялар да ... Бұл ... ... ... ... ... ... акциялардың иелеріне дивиденд
– алдын ала белгіленген пайыз мөлшерлемесі міндетті түрде төленеді, пайда
аз ... ... ... ... ... және ... ... шығарылады.Атаулы акциялар
сатылған кезде міндетті түрде тіркеледі.
Облигацияның акциядан айырмашылығы, олар – ... ... ... ... ... ... яғни ... несие беруші мен
осы кұжатты шығарушы мекеме арасындағы қатынасты ... ... ... ... ішкі ... және жергілікті займдар облигациялары;
– кәсіпорындар облигациялары.
Атаулы, талапкерлік ... ... ... ... еркін айналатын және айналымы шектеулі облигациялар шығарылады.
Кәсіпорындар облигацияларын ... ... ... ... ... түсетін қаражаттар есебінен, ал ... ... ... ... ... ... мемлекеттік және жергілікті займдарды сатудан түскен қаржы тиісті
бюджеттік немесе бюджеттен тыс ... ... Бұл займ ... ... ... ... ішкі ... және жергілікті займдар
табыстары займдарды қайтару кезінде пайыз мөлшерлемесінен есептеу арқылы
немесе купондар беру ... ... ... ... жарғыларына және қолданылып жүрген
заңдарға сәйкес шығарылып таратылады.
Вексель дегеніміз, вексель берушінің вексель иесіне – вексель ... ... ... белгілі бір соманы төлейтін ақша міндеттемесін
куәландырылатын бағалы қағаз. Жай және ... ... ... ... екі ... ... ... Ал аударма вексельде ақша үшінші жаққа
төленеді. Вексельдің иесі оны есеп ... ... ... ... ... ... ... беретінін жаза алады. Мұндай операция көп
қайталанады, нәтижесінде төлеуші мүлдем басқа тарап болады.
Вексель тек есеп ... ... ғана ... ... ... формасы,
вексель ұстаушы кәсіпкер белгілеген мерзімге дейін ақша ... ... ... ... ... оған ... береді. Шаруашылық
айналымда вексельді қолданудың кейде, банк арқылы есеп айырысудан әлдеқайда
артықшылығы бар. Өндірістік ... ... ... ... жақсы біледі, сондықтан банктерге бармай-ақ осылай есеп ... өзі ... ... айналысын жеделдетіп, банк несиесіне
тәуелділіктен құтқарады. ... ... ... ... ... вексель айналысы экономиканы сауықтыруға көмектеседі, өйткені ол
инфляцияны төмендетеді. Вексель ... ... ... тиімді
болады: өйткені сатушы вексельді қолдану арқылы аларманға қолайлы ... ... ...... ... ... ... мемлекеттік құнды қағаз түрі, ол осы қағазды ұстаушылардың
бюджетке қаражат аударған және құнды ... ие ... ... мерзім
ішінде дивиденд түрінде табыс алуына құқық беретінін растайды. Ұзақ
мерзімді ... ... ... ... ... 5 ... ... дейінгі мерзімге, орташа мерзімді 1 жылдан 5 жылға дейін, қысқа
мерзімді 3 ... 12 айға ... ... ... Ұзақ мерзімді қазыналық
міндеттемелер жөніндегі табыс жыл сайын ... ... ... отырады,
орташа мерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелер ... ... ... ... кезінде, қысқа мерзімді міндеттемелер бойынша – күшінің
мезгілі біткеннен кейін сатып алу кезінде төленеді.
Ұзақ мерзімде қазыналық бондар ... ... ... ... арнап 5 жылдан 25 жылға дейінгі мерзімге шығарылады. Атаулы
бондар шығарылуы мүмкін. ... ... ... құнын анықтау тәртібін
оларды сатып алу уақытына қарай Қаржы министрлігі белгілейді, қазыналық
бондарды ... ... тек ... ... ... сатып алады.
Қазыналық бондар бойынша табыс оларды сатып алған жылдан ... ... ... бондары бойынша табыс төлеу жыл сайын купондармен ... ... ... пайыз мөлшерлемесін есептеу арқылы
жүзеге асырылады. Таралымға шыққан қазына бондары бойынша олардың өз ... ... ... ... ... ... Қазыналық бондарды
мемлекет оларды ұстаушылар талап еткен кезде, шығарылған соң кемінде ... ... ... ... ... ... иесіне бонның өз құны төленеді.
Құнды қағаздар шығару және олардың айналысы. ... ... ...
эмиссия – бұл құнды қағаздарды оның бастапқы иелеріне – инвесторларға, яғни
заңды мекемелер мен жеке адамдарға сату.
Қаржы нарығында ... ... орны ... Олар ... жұмылдыру мақсатымен акция шығарып, қордың атынан оларды құнды
қағаздарға, сондай-ақ банктердің есепшоттарына және ... ... ... ... ... байланысты барлық тәуекелді, бұл
жұмсалымдарды ... ... ... ... ... табыстар мен
шығындар толық көлемде осы иелерінің (акциноерлердің) есебіне ... олар қор ... ... бағалары өзгеруі есебінен өткізіледі.
Инвестициялық қор тек акционерлік қоғам формасында құрылуы мүмкін.
ҚАРЖЫ ЖӘНЕ ВАЛЮТА НАРЫҚТАРЫ: НЕГІЗГІ МӘЛІМЕТТЕР
Ең басты ... ... ... ... ұғып ... Басқа
нарықтардың көбі ағынмен (поток) (картоп килограмдары, бір жылда ... ... ... ... ... ... қорларды сатып отырады.
Олардың бәрі екі жалпы сипатқа ие: біріншіден, олар стандартталған ... ... ... ірі және ... ... ... мүмкін; екіншіден, олар ұзақ мерзімді тұтыну қасиетіне ие, ... ... ... ... ... ... көбінесе ағын (поток) болып табылады,
сол сияқты қарыз алушылардың өз ... ... ... ... та. ... ұзақ ... бүкіл жинақталған қаржы
активтері ретіндегі активтер кез-келген уақытта сатылып кетуі немесе ... ... ... ... ... көлемі ағын көлемінен аз болады,
актив бағалары өзгеріп отырады, екіншісінікіне ... ... ... сатып жіберуге болатындығын көрсетеді. Қорлардың (қосалқы
қор) сұраныс пен ... ... ... отыруы нарық жағдаятының
тұрақсыздығына итермелеп отырады. Осындай түсініктеме, тек қана бір ... ғана ... ... да ұзақ ... тұтыну тауарларына (сақтап
сата алатын) да қатысты айтылады; мысалы, шикізат, әлі жиналмаған егінге де
қатысты айтылады.
Жеке тұлғалардың көбі ... ... ... ... іс ... олар делдалдар арқылы тапсырыстарын өткізеді, олар осындай шағын
тапсырыстарды жинап бір үлкен ... ... да, ... ... «нарық құрып» өз қоймаларынан сатады. Сол уақытта делдалдар өздері
капитал иелері болады. ... ... ... анық ... активтерді ұстау өте ... ... ... ... ... ... ... Осы талпыныста делдалдар өз қаражатын
жқмсайды да, өз табысын жоғарылатуға тырысады. Олар ... ... ... ... ... өз ... ... істеуге көше бастайды. Қазір
олар қаржы нарығының негізгі субьектілеріне айналды. Осы себептен қаржы
нарығында жасалатын мәміле саны ... ... гөрі көп. ... себеп,
тәуекелді диверсификациялау: әр қоржынның тәуекелділігін төмендету үшін
активтерді әр ... ... ... Ірі ... ... саны ... көп, өйткені оларға бүкіл дүниежүзілік компания
өкілдері қатысады.
Әрқаладағы қор биржаларының айналымы. ... ... ... ... Лондон |43,8 ... |8,6 ... |7,1 ... |37,7 ... |3,8 ... |13,0 ... |6,2 ... |7,0 ... көз: Pagano and oell (1998), ... кестені қарастырғанда мынаны ескеріп отыру ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп, біз
тек қана осы сандарға шкала (масштаб) құрамыз. ... ... ... боп ... де, ... ... бір ... ойынхана ретінде көрінеді,
бірақ шынында бұл делдалдар өз клиентіне әр ... ... ... ... ... ... ... формаларға ие. Ең алдымен бағалы қағаздар нарығы болады.
Оларды ... ... тобы ... әр ... асығыста жазылған
қағаздарын көрсетіп дауласып тұрады. Ал шынында ... ... ... және ... ... ... мәмілелерді өз терминалынан
тұрмай-ақ жасайды. ... ... және ... ... континент биржалары бір-бірімен телефон арқылы
күні-түні байланысады. Келешекте бір дүниежүзілік нарыққа бірігіп кетуі де
мүмкін.
Тәуліктің кез-келген уақытында ... бір ... ... ... істейді.
Франкфурт немесе Париж биржалары ... деп ... ... ... ... ... ... биржасы – бұл құнды қағаздардың қалыпты айналысына қажетті жағдай
жасау, бұлардың нарықтық бағасын анықтау және олар ... ... өз ... ... ... ... ... ұйым.
Қор биржасы құнды қағаздардың екінші нарығын ұйымдастырады. Биржадан тыс
нарық әлбетте құнды қағаздардың шығарылымын ... Онда ... ... ... ... ретінде іс-әрекет жасайды. Биржадан тыс нарықта
көбінесе облигациялардың үлкен бөлігін орналастырады. Биржада керісінше
құнды қағаздардың ... ... ... акционерлік қоғам
акциясының бағасы белгіленеді.
Қор биржасы жабық акционерлік ... ... ... және ... үш
мүшесі болуы тиіс. Тек қор биржасының акционері ғана оның ... ... Ол ... емес ұйым, оның мақсаты пайда табу емес, өзін-өзі
өтеуге негізделген және өз қызметінің өзінің мүшелеріне ... ... ... ... институты қызметімен шұғылданбайды, бірақ биржаға
құқық беретін өз акцияларынан шығарып, сата алады. Қор биржасы кәсіпорындар
туралы заңға ... ... ... ... ... ... ... жүргізуге лицензия алады. Қор биржасы мен ... ... ... заң ... ... ... ... жарғысы, құнды қағаздармен
жасалатын мәмілелердің ішкі ережесі негізінде жұмыс істейді.
Бағалы қағаздармен жасалатын ... ... ... ... ... инвестиция институттары, сондай-ақ мелекеттік атқару
органдары қор биржаларына мүше бола алады. Олардың тапсыруы бойынша ... ... алу және ... делдалдар мен дилер атқарады.
Делдалдар (брокер) – мәміле жасау барысындағы тапсырма бойынша ... ... ала ... ... ... Қазіргі жағдайда делдалдық
операцияларды банктермен ... ... бар ... фирмалар (жүйесін
қоса) жүргізеді.
Дилер – құнды қағаздарды сатып алу және сатумен өз ... және ... ... ... бұлар – жеке фирмалар, банк, жеке адамдар, қор
биржасы мүшелері.
Қор биржасының ... ... ... есебінен жүзеге асырылуы мүмкін:
– қор биржасының оған мүшелікке ену ... ... ... қор ... ... ... ... биржада жасалған әрбір мәміледен алынатын биржа алымы,
– биржа қызметінен түсетін басқа табыстар;
Биржаның табыстары оның ... ... ... мен ... ... ... жұмсалады.
ҚАРЖЫ НАРЫҒЫ: АРБИТРАЖ ЖӘНЕ НАРЫҚ ТИІМДІЛІГІ
Жақсы жұмыс атқарып жатқан қаржы нарығының негізгі ... ... ... ... табу үшін жаңа ... іздеуді жүргізуі.
Олардың айналысатын ақша сомалары сондай үлкен, ал ... ... ... ... бес минуттан көп тұрып қалмайды және де ақпарат ағыны
соғұрлым тез ауысып отырады. Осы себептен ... ... ... ... ... яғни ... ... жояды. Арбитраждың көп түрі бар.
Кең көлемді арбитраж инвесторлар кез ... бір ... әр ... ... ... ... пайда болады. Мысалы, үлкен
коммерциялық банктер бір-бірінен банкаралық пайыздық ... ... ... – 1998 жж. Үш ... ... ... ... маркасы мен ішкі
пайыздық мөлшерлемелер арасындағы байланыс
Суретте Франкфурт пен Лондондағы неміс маркасын қарызға алудың пайыздық
мөлшерлемелері ... Осы ... ... ... ... болғанда, екі жақта да жұмыс атқаратын ... ... ... қарыз алып, «қымбат» жаққа несие береді, солай пайда табады.
Суреттен арбитраж жақсы жұмыс істеп отырғандығын байқай аламыз, тек ... ... ... – 1980 ... басында ғана қысқа мерзім ішінде
Германияда табыс салығын шетел депозиттеріне ... ... ... ... алмай қалады.
Активтер арасында аздап сәйкессіздік пайда болғанда алыпсатарлықтың үлкен
толқынын тудырады. Әрине, активтерден күтілетін табыс анықталмаған, бірақ
бұл ... ... екі ... ... әр ... ... ... мүмкін.
Ал енді үш бұрышты арбитраж: бағалары сәйкес емес (үш ... одан да ... ... ... ... егер АҚШ ... 5 франктен сатылса, ал
неміс маркасы 3.4 ... ... онда ... ... ... 5/3.4 =
1.470588 болады. Өзгеше жағдайда айырбастан пайда табуға ... ... ... ... 1.50 құрады делік, онда әр ... ... ... 1.470588 ... ... 2 цент пайда табу мүмкін. Ал марка
1.45 ... онда ... кері ... ... ... ... Анықтама бойынша арбитраж ешқандай тәуекелге
итермелейді және әр түрлі активтерден бірден пайда әкелетіндігін болжайды.
Активтер тәуекелді ... біз ... ... ... алмаймыз:
өйткені нарық белгілі бір тәуекел ... ... ... ... ... ... ... тәуекелсіз 10% пайда әкеледі делік.
Екінші салым 0.5 мүмкіндігімен 5% немесе 15% пайда ... ... ... ... пайда бағалылығы:
(0.5)·15%+(0.5)·5%
құрайды, яғни баяғы 10%. Адамдардың көбі біріншіні таңдайды, аз алса да
ешқандай тәуекелсіз. ... ... ... ... аз ... ... ... тәуекел жағымсыздығын көрсетеді. Егерде ... ... ... онда ... ... ... ... арзан тұрады. Осы активтердің бағалары арасындағы айырмашылық
тәуекелдің нарықтық ... ... ... екі ... арбитраж мүмкін емес, өйткені табыс деңгейлерінің ... ... ... ... Қаржы нарығында тартылған үлкен көлемдегі
қолма-қол қаражат пен ... ... осы ... ... ... ... ... Нарық тиімділігін жүзеге асыру үшін екі ... ... ... ... ... ... ақылы және ақысыз
ақпараттарды дұрыс ... ... ... отыру керек.
Егер нарық тиімді болса, онда нарықтан тыс ақпараттарды ... ... ... Егер ... ... баға төмендеп жатса, бізге анық
себебін іздеу қажет емес, нарық керек ақпаратты ... ... ... Біз оның бағалағанымен келісеміз.
Нарық тиімділігін дәлелдейтін фактілер күдіксіз, нақты, бүкіл дүниенің
қаржы нарықтары үздіксіз келіп жатқан жаңа ... ... ... жерде жедел әрекет жасайды.
|Валюта ... ... ... ... ... |Чикаго сауда биржасы |125 000 ... ... ... ... ... |12.5 млн ... ... |Чикаго сауда биржасы |100 000 ... ... ... ақша нарығы |125 000 ... үш қор ... 1995 ж. ... – 1996 ж. ... ... орташа индекс бағасы келтірілген. Тамыз айның басында Кувейтке
шабуыл жасалуы және ... ... ... ... индекстердің
динамикасын қалыптастырып, оған қоса қарсы реакция (rebound) мен жоғарылату
трендін құрды. Осы ақпараттарды нарық экономикалық әрекет пен ... ... ... отырады. Мұндай дерек, нарық тиімділігі тек қана ақпарат
жиналуына ғана ... ... ... ол ... дұрыс талдауына байланысты.
Кейбір жұмыстарда, нарық тиімділігінен статистикалық ауытқулар көрсетілген.
Мысалы, егер бүгін кейбір активтердің бағасы түссе, ... ... ... ... деңгейіне жетуі мүмкін. Сондықтан нарық осыған тым қатты көңіл
бөліп, тиімділігін жоғалтуы мүмкін. Қалай? Осы ... ... ... ертең олар пайда әкеледі деген оймен бүкіл арзан ... ... ... да, ... бұрынғы деңгейіне көтереді. Бірақ дүниежүзілік
тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... жатыр.
Неліктен және қай жағдайларда нарық тиімділігінің анық ауытқулары пайда
болады?
Осы нәтиженің түсіндірмесін ... ... ... аламыз.
Бірақ бұдан басқа себептер де бар. Олардың біреуі – ол ... ... ... ... ... ... ... Келесі себеп
– оңтайлы алыпсатарлық көпіршіктердің болуы.
Саудагерлердің барлығы оңтайлы болуы керек емес. Олардың ... ... ... ... ... нақты ақпараттар бар, ал қалғандары тек
қана айқай-шулы саудагерлер. Осы айқай-шулы ... ... ... ... ... ... ... осылай
ұстайды. Нәтижесінде олар басқа хабардар ... ... ... ... және ... мінез құлықтарына қарамастан, акция
бағалары өзінің түбегейлі мәнінен ұзақ уақытқа ауытқуы мүмкін.
Тиімділіктің ауытқуының ... ... ... немесе нарықтық бағасының шын мәніндегі бағасынан тұрақты
ауытқуына байланысты. Қарапайым бір мысалды ... ... екі ... тұр: бірі – ... ... ... ... табысымен,
екіншісі мәңгі төленіп отыратын бекітілген дивиденді бар компания акциясы.
Жеңілдік үшін ... ... болу ... және екі активтің
табыстылығын ... ... ... ... Қазынашылық вексель
бойынша тұрақты табыс төленсе, ал акция табысы ... және ... ... ... ... ... тұрақты. Капитал өсімі және
шығындарын оңтайлы инвесторлар ... ...... вексельдің мөлшерлемесі;
d – мерзім ішіндегі акция дивиденді;
q – акция бағасы.
Сонда дивиденд табыстылығына (d /q) ... ... ... ... (∆q) ... компания акциясының таьыс нормасы құрылады (егер ∆q> 0
болса онда ұтыс бар, ал ∆q< 0 ... ... ... өткізгеннің нәтижесінде:
r=d / q +∆q / q
Болашақта ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесі r, дивиденд d және акция бағасы
жоғары теңдікке алдыңғы кезеңді ... ... ... ... ... бағамы детерминдейді. Мысалға, келешекте бағаның өсуін
күту ... ... ... ... ... үшін ... бағаның
өсуі жеткілікті. Жалпы айтсақ, егерде оның ... ... ... ... болса, келешектегі кез-келген баға ... ... ... ... жоғарылауы, күту сондай болғандығынан және бұл
нарық тиімділігі шартын бұзбайды.
q' = d / r және ∆q / q= 0
q' мәні ... ... ... Ол бүгін пайыз мөлшерлемесі шексіз
дивидендтер d ағымының дисконтталған бағалылығына тең. ... ... ... яғни ешқандай себептер әсер етпестен өзінің
түбегейлі бағасынан ... ... ... көпіршіктер болып
табылады. Акция бағасы әрі қарай өсіп, табыстың нормасын d / q төмендетуде,
бірақ бұл сол кезде ... ... ... ... ... ... ... бағамының одан әрі өсуі «көпіршікдеп аталады. «Көпіршік» дейтіні ол
әрі қарай көпіріп, ... ... өсе ... ... дейтіні ол
өзінің өсуінде келешектегі күтуіне борышты. Сонымен қатар ... ... әр ... ... ... ... ... дивидендтік
табыс төмен болуы керек. Осында қандай ... пен ... ... ... ... ... ... көпіршік өсуі «қалыпты» табыс
әкеледі деп сенгендіктен, олар осы ... ... ... Осы ... әрі қарай өсуіне жеткілікті. Осындай жағдайларда күтудің өзі ex
post’-i жүзеге асырады. ... ... бұл ... ... ... негізделген. Егерде келешекте баға түзілсе, онда жағдай шешіледі.
Сол ... ... ... бойынша, ∆q / q = 0 ... ... оның ... мәніне тең. Түзелу мезетіне дейін аралық баға
«көпіршік» сияқты өсіп ... ... ол ... ... ... ... ... бұл алдында айтылған «көпіршіктің»бағасы түбегейлі бағасынан
жоғары болады дегенге қайшы келіп тұр. ... бұл ... ... ... ... ... ... Қорыта айтқанда, тұрақты төлем
мөлшері болғанда «көпіршік» ... ... ... көп ... бар. ... бірі ... ... бүкіл дүниеге танымал голландық «қызғалдыққа қызығушылық».
«Көпіршік» қызғалдақтардың экзотикалық түрлерін қозғады, демек түбегейлі
бағалылығы бар.
Суретте 1637 ж. алғашқы екі айдағы қызғалдақтардың ... ... 3000% ... одан кейін құлдырған.
«Қызғалдаққа қызығушылық» 1637 (Қайнар көзі: Garber (1990)
Тағы бір мысал, қызғалдақтың кейбір сортына баға 1637 ... ... ... ... болады. Осы заманғы мысалдардан, 70-жылдың
соңындағы алтынның өсуі және ... қор ... ... ... және т.б. ... ... ... 80-
жылдардың бағаның өсуі. Осының әрбір мысалында нарық қатысушылары ... ... ... ... ... ... екі ұлттық валютаның салыстырмалы бағасы болып табылады,
айырбастау бағамын ... екі түрі бар: ...... ... ... ... валют сомасы (Британия варианты), екіншісі – керісінше
бір дана шетел валютасына ... ... ... ... ... бұл жерде
Еуропа варианттары).
Қолма-қол ақша мәмілелері. Мәміленің ең ... түрі тез ... осы ... 48 сағат ішінде деген сөз. Жедел ... ... ... көп ... ... ... төмендегі кестеде
көрсетілген. Газеттің қаржы ... ... ... бағамы – бұл
«көтерме сауда», банкаралық мәмілелердің бағасы, сонымен ... ... ... ... 2–5 млн. ... болып табылады. Еуропалық вариантқатарына
Ұлыбритания, Ирландия және де экюмен өлшенетін сомалар жатпайды. Тіпті ірі
корпорациялар да ... ақша ... ... ... бағанда, ең төмеңгі ұсыныс және ең жоғарғы ... ... ... ... ... мезетіндегі ұсыныс және сұраныс бағалыр
көрсетілген. Осы екі ... ... ... ... ... және ... бағаналарда форвардтық сыйақы (pm) немесе
әр түрлі айналым мерзімдері бар екі ... ... ... ... және ... ... ... |Бір күн |Жабылу |Бір ай |Бір жыл |Үш ай |Бір жыл ... ... ... |ішіндегі |ішіндегі|
| |айырма |айырма ... |% ... |% ... |1,7785- |1,7845- ... |2,78-2,75pm |6,20 |
| |-1,7855 |-1,7855 |m | | | ... |2,1150- |2,1215- ... |3,85 ... pm|3,68 |
| |-2,1125 |-2,1225 |cpm | | | ... ... Коммерциялық банктер өз клиенттерінің күнделікті
қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін ... ақша ... ... ... ... айтқанда, банк активі мен пассиві шетел валютасында
болса, онда банк позицияны ұстап тұрғаны. ... ... ... ... ... ... ... тез ауытқуына байланысты тәуекелге
түсіреді, ... ... ... ... ... валютамен көрсетілгенде
өзгере алады да, банкке ... ... да) ... ... Сондықтан банк
тәуекелді төмендету үшін хеджерлеу әдісін қолданады. Хеджерлеу ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар қолма-қол ақшадан қолма-қол ақша нарығында сатып
жіберіп құтылуға ... ... ... ... ... ... ... нарықта банктер шарт негізінде телефон және телефекс арқылы ... ... ... жасады. Төлемдер мәміле жасасқан кезде тіркелген
бағам бойынша белгіленген мерзімде беріледі. Мысалы, ... ... 10 млн. ... ... ... ... бірақ сол күннің аяғына дейін
бұл соманы шотында қалдырғысы келмейді. Сәтті болса, сатып ... ... ... банк осы ... ... ... жасайды да, осы сомаға
байланысты тәуекелділікті жояды. Және ол ... осы ... ... ... шотна немесе америкалық банк филиалына салу арқылы, ... ... ... орналастырды). Шынында да банктер көбінесе белгілі
бір ... ... ... ... міндеттеме қабылдап, ұлттық валютаны
шетелдік валютаға ... ... ... ... Осындай
операцияны айырбас (своп) деп атайды.
Тек банктер ғана форвардтық келісімшартқа ие ... ... алты ... долларды алатын болса, оларды қолда ұстамаса да доллардың «иесі»
болып саналады. Осындай жағдайда ... сол ... ... ... ... ... позициясында ұстап тұр дейді. Сол кезде экспортшы
тәуекелге ұшырауы ... бұл оның ... ... ... ... ... ... форвардтық мәміле жасаған тиімді. Сол
сияқты АҚШ та ... ... ... ... ... ... ... тәуекелге ұшырай алады. Осы кезде экономистер импортшы
қысқа ... ие деп ... Осы ... ... ... үшін (тәуекел
бағамның өсуімен байланысты өседі, ... ... ... ... ол ... ... сатып алуын жүзеге асырады.
Валюталық фьючерс. Нарық валюталық тәуекелден қорғану үшін ... ... ... ... ... шарты, форвардтық сияқты болашақта қарызды
төлеу мерзімін ұзартуды белгілейді. Фьючерс форвардтықтан негізгі ... ... ... олар тек қана ... көлемде жасалады және
алдын ала белгіленген мерзімді күнге ... ... ... ... ... шарт, керісінше, кез келген көлемде жасалады және
нақты мерзімді күні ... ... ... оны ... ... ... және де тауар «тартпада» көп жатпайды, сондықтан
фьючерс арзан және ... ... ... емес) сатып алушыларға
арналған. Фьючерстің тағы бір айырмашылығы – ақысы тауар алынған күні емес,
келісімді мерзімі ... ... ... ... ... ...
мәміле жасалғаннан кейін белгілі бір мерзім өткеннен соң шартта көрсетілген
баға бойынша ... ... ... ... ... ... беруді
көздейді.
Валюталық опцион. Валюталық тәуекелді хеджерлеудің тағы бір түрі ... ... алу. ... – бұл ... құралдарының класы немесе ... оның ... ... бағалы қағаздарға байланысты. Биржалық
мәмілеге кіргізілетін мерзімдік талап бойынша екі тарапқа мәміленің қарама-
қайшы талаптарының ... ... ... оның ... ... ... құқығы
беріледі. Сатып алу опционы (call option) – бұл ... ... ... ... ... ала белгіленген бағаға (опцион қолдану бағасы)
белгілі бір мерзімнің аяғына дейін сатып алу құқылы. Сату ... ... оның ... ... ... ... ... бойынша сатуға құқық
береді. Мысалы, “XYZ” компаниясының кәдімгі акцияларын сатып алу ... ... 30 ... ... 100 ... 10 ... сатып алуға құқық
беріледі. Ал акцияның ... ... 15 еуро ... да опцион иесі 1500 еуро
тұратын акцияларды 1000 еуроға сатып алып, опцион «өтей» ... ... 500 еуро ... да ... ... ... болуы да мүмкін, бірақ
оны ... ... ... ... ... Опцион міндеттеме емес,
сондықтан оның иелері ... ... ... ... ... ... Фьючерс және форвардта ... ... ... ... ... ... иесіне пайдалы болғанда ғана қолданысқа түседі.
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫ ЖӘНЕ ВАЛЮТА НАРЫҒЫ
ҚАРЖЫ ЖӘНЕ ВАЛЮТА НАРЫҒЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІГІ
Нарықтық ...... ... ... ... ... ... тиімді түрі екендігі дүние жүзі мемлекеттерінің
көпшілігінің өркендеу тәжірибесі дәлелденген ... ... Ал ... үшін ... жүргізудің жаңа әдістерін өту – ашық нарыққа
өту ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... бас тарту.
Бүгінде отандық бағалы қағаздар нарығын дамытудың жағдайы мен болашағы,
оның тиімділігін арттыру маңызды проблемалардың біріне айналып отыр.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... және ... бірлесе отырып әлемдік қаржы дағдарысының және ... ... ... құлдырауынан пайда болған сыртқы және ішкі
факторлардың ... ... ... ... ... ... төмендету
жөнінде белгілі бір дәрежеде жұмыс жүргізіп келеді.
Қазіргі кезең бағалы қағаздарға ... ... ... және оның
кірісінің артуымен сипатталады. 1999 жылғы сәуір айында ... ... ... мен ... қағаздар нарығына қатысушылардың теңгенің
алдындағы бағамына ... ... ... ... ... қағаздар
ауқымының азайып кетуіне әкеп соқты. ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді қағаздар шығаруды тоқтатты.
Нарықты дамыту ... ... ... бағаланған қысқа
мерзімді Маңғыстау облысы әкімшілігінің облигациясын ... ... ... ... ... ... ... бері қызметіне
қарағанда, олар мемлекеттік бағалы қағаздар нарығындағы басқа инвесторларды
– екінші деңгейдегі ... ... ... тастап, негізгі
инвесторға айналды. Бірақ кейіңгі екі жылдағы көрініс басқаша сипат ... ... Егер 1999 ... ... ... бағалы қағаздардың
үлес салмағы 95.3 %, корпорациялық бағалы ... ... 4.7 % ... ... жылдың соңында мемлекеттік бағалы қағаздардың үлесі 75.1% ... ал ... ... ... 24.9 %-ға ... ... нақты секторға еркін бағыттай алатын қор
нарығының қалыптасқандығына айрықша ... бөлу ... 1998 жылы ... құрылымдық инвесторлардың – жинақтаушы зейнетақы қорларының пайда
болуына байланысты бұрынғыдан да дами бастады. Өйткені қор нарығының барлық
салаларының ішінде ... ... ... ... қаржылық бағалы
қағаздар нарығына қатысқаны мейлінше маңыздырақ.
Өкінішке орай, ... ... ... мен ... қор ... ... және оның ... пайдаланып, қосымша қаржы
көздерін тартуға дайын емес болып шықты. ... ... ... өз ... ... ... де ... кедергі
келтіруде. Осы уақытқа дейін үкімет ұлттық компаниялардың мемлекеттік емес
облигациялардың ... ... ... ... да ... ... ... емес бағалы қағаздардың тартымдылығын арттыру
мәселелері де шешілген жоқ. ... ... ... ... ... кірісті уақтыылы есептеу мен ақша аударуда тәртіпсіздікке ... ... ... ... өз ... сақтамайды. Мұның
өзі ұсақ акционерлердің құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына, ... ... ... ішкі және сыртқы ... сай ... ... ашық көрсете алмауына әкеліп соқтыруда.
Корпорациялық бағалы қағаздармен операция кезінде ... ... ... ... ... ... қоғамдардың іс-әрекетінде
трансферттік сипаттың болмауы, акционерлік ... ... өте ... ғана ... аса ... де ... ... етеді. Мемлекеттік емес
облигациялар мен кейбір акциялардың «тез» пайда болулары, «құрылымдық»
инвесторлардың едәуір ... ... ... ... ... ... қатысушылар және эмитенттердің өздері болғандығы себебінен туындап
отыр. Осының бәрі ақыр ... ... ... ... ... ақша болған кезде, нақты секторда осы ... ... ... және ... қайтарымды сала бар болғанда, бірақ бағалы қағаздардың
корпорациялық ... ... ... ... ... өте ... бұл ... тартуға мүмкіндік бермейді. Міне, осындай қолайсыз
жағдайдың салдарынан жинақтаушы зейнетақы қорлары, сақтандыру ... ... ... ... ірі ... ... акцияларына
саоғанды жөн көреді.
Біздің акционерлік компаниялардың акцияларын тартымды ету үшін ... ... саны 9 ... ... ... қор ... қою қажет.
Сонымен қатар тәуекел жүгін бөлісу ... ... ... оның ... ... қорғауға баса көңіл бөлу керек. Бұл нарықты
бәсекеге тісе алатындай, жеке ... да өз ... ... ... ... ынталандыратындай етуге ұмтылу қажет. Бүгінде қор
нарығын ... әсер ете ... ең ... ... міне осылар.
Қор нарығы – нарықтық экономикаға бет бұрған өркениетті мемлекеттің айқын
сипаттарының бірі. Өйткені ол ең ... ... ... (халықта
меншікті қайта бөлісу деп айтып ... ... ... ... алу ... жүзеге асырады. Соның нәтижесінде кез келген инвестор ... ... әрі кез ... ... ... ... алады.
Сөйтіп инвестор қыры-сыры беймәлім, «айдалада ақ ... аузы ... ... ... ... ақшаны қайды салатынын, ең бастысы, ... қай ... ... ... қалай қалыптасқанын, бәрі-бәрін
алдын ала білетін болады. Және ... өзі де ... ... жан-жақты
хабардар болмақ.
Екіншіден, қор нарығы субьективті факторлардан толықтай тәуелсіз болып,
экономиканың нақты ... ... ... ... ала ... ... үшін де және маңыздысы, оң болжам жасау үшін де ... ... қор ... ... менеджментті талап етеді.
Яғни, бір меншік иелігін басқаратын ... сол жеке ... ... ... ... ... бойынша сөйлей алады және егерде ол компания
жасалған шарт бойынша талаптарды орындамайтын болса, меншік иесі бір ... ... ... ... ... ... ... корпорациялық басқаруды талап ету қиын.
Осы секілді жөнсіздіктер салдарынан акциялар пакеті басқаруға берілетін
компаниялар өздерін меншік иесі секілді ұстайды да, ал ... ... ... ... ... ... мен ... басқару былай тұрсын, істің
жай-күйіне көз жеткізе ... дал ... ... дәл қазір осындай
кедеңсіздіктермен бетпе-бет келіп отырмыз.
Төртіншіден, қор биржасы ғана ... ... ... ... ... ... ... бұл ақшасы еліміздің игілігіне жұмыс істейді
және сонымен ... ... өз ... ... ... ... Ең бастысы, өз акцияларының тағдыры не болып жатқанын әр
кезде де көріп, біліп отыруға мүмкіндік алады.
МАРЖА
Маржа – ... ... ... үшін ... ... ... ... валютасын бір жерден алып, екінші жерге сатып жүріп
делдал белгіленген және сұралған баға ... ... өз ... ... ... ... ... 5 – 7% банктің ерекше клиенттеріне
2%, ал одан да төмен 0.1%, мәміле миллиондаған долларға жүргізілсе, сыйақы
тұрақты шығындарды ... ... ... ... ... сияқты
т.б.) жауып отыруы керек. Сонымен қатар, ... ... үшін ... яғни саудагерлердің осы жағдайда әр түрлі тәуекелдерге ұшырау
мүмкіншілігінен сақтандырады.
«Кіші қатысушылардан» түсетін ... ... ... ... түсіндіру қиын
емес. Біріншіден, олар үлкен сомамен айналыспайтындығынан тұрақты шығындар
аз мәміле көлеміне тарайды. Екіншіден, осы ... ... ... ... ... ... ... (көлік, қорғау және т.б.). Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... байланысты
тәуекел де үлкен болады. Сондықтан оған өтем жасайтын маржа көлемі де үлкен
болуы керек.
Маржа ... ЖӘНЕ ... ... ... 1983 ж. қаңтар – 1989 ж.
желтоқсан аралығындағы швед кронасының долларға ... ... ... ... швед кронасына байланысты банкаралық операциялардағы маржа
динамикасы (маржа ... ... ... мен тәуекел сыйақысы бар)
мен ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ҚОЛДАНЫЛАТЫН АҚША АГРЕГАТТАРЫ
Негізгі ақша агрегаттарында қазіргі кезде ақша-несие ... ... ... ... ақша ... мен ... М3) ақша жиыны жатады.
Ақша жиыны Ұлттық банк пен екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... анықталады және құрамына айналыстағы қолма-қол ақша
және жеке тұлға резиденттері мен үй шаруашылығы резиденттерінің депозиттері
кіреді. Төменде ақша агрегаттарының ... ... М0 ... ... ақша ... банк жүйесінен тыс ақша);
2) М1, М0 + банктік емес тұлғалар мен ... ... ... М2, М1 + ... басқа депозиттер және банктік емес заңды тұлғалар
мен халықтың шетел валютасындағы аудармалы депозиттері;
4) М3 ... ... М2 + ... емес заңды тұлағалар мен халықтың
шетел валютасындағы басқа депозиттері.
«АҚШ ... ... ... ... KASE-де белгіленетін
валютаның кезең ішіндегі орташа өлшемді биржалық ... ... ... арифметикалық формула бойынша есептеледі:
Мұнда: К1... Кn – n мәміле ... ... Qn – n ... ... ... ... ... бағамы Ұлттық банк есеп жүргізу мен кеден
төлемдері мақсатында оқтын-оқтын белгілейтін ресми ... ... мына ... ... ... К1... Кn – n ... ... жүретін бағам;
N1 ...Nn – n кезең ішіндегі жұмыс күндерінің саны;
Орташа жылдық бағамдар орташа жай ... ... ... К1... Кn – n ... ... ... ... бағамы;
N – жыл ішіндегі айлар саны.
«Ішкі валюта нарығындағы операциялар» мен «АҚШ ... ... ... ... ... 1993 – 1999 жылдары АҚШ доллары
бойынша сауда-саттық ... ... ... ... ... 1999 жылы ... қабылданған «еркін сатып алу-сату бағамы» әсерінен, нарықтағы сауда
саттық көлемі белгілі ... бір айда өсті де сол жылы ... ... ... ... келесі 2000 жылы сауда-саттық көлемі азайды (1724 дана).
Ал бантік секторда бұл сан жыл ... ... бұл ... ... ... ... келе жатқанын көрсетеді. Еліміздегі ... ... ... ... ... жатқан заңдарға тікелей байланысты.
Мысалы, «еркін сатып алу-сату бағамын» енгізгеннен ... ... ... ... күрт өсті (операциялар көлемі өсуі осы себептен), үкімет
нарықтағы ақша тепе-теңдігін ... қалу ... ... ... ... шетел валюта резервтеріне ақша шығармау үшін шетел ... ... ... 50% -ын ... ... ... ... заң қабылдады. Осылай алғашқы күндері валюта бағамының күрт өсуін
тежеді.
«АҚШ ... ... ... ... ... бағамының
өзгерісін көрсететін бағанында 1999 ж. ... мен 2000 ж. ... ... таңбалы сандардың осы кезеңге дейін жиі кездесіп отырғаны
«еркін сатып алу-сату бағамын» қабылдаудың оң әсерлі нәтиже ... ... ... ... ... валютасының көлемі, ҚР Ұлттық
банкінің ... 1999 ... 170 ... ... екі есе өсті. Теңгенің
негізгі функцияларын елімізде шетел валюталары атқаруда. Қызмет көрсету мен
тауарлар (машина, үй, ... ... ... т.б.) доллармен бағаланады.
Қазақстандық теңгенің әлсіздігі тағы да үкіметтің монетарлық саясатынан,
экономикамыз әр түрлі сапасы төмен ... ақша ...... мен
қазына міндеттемелеріне толы.
Олардың жалпы көлемі қазіргі уақытта теңгенің ақша жиынына тең. Сондықтан
Қазақстан Ұлттық банкі долларға айырбастау ... ... шек ... ... ... ... деп ... Оның мағынасы – мемлекетте долларға
қатысты теңге бағамын қолдау тетігі құрылғандығы және оның тұрақты ... ... ... ... ... Ұлттық банк оны түрлендіріп,
жаңартып отырады, бірақ мүлдем жоймайды.
АҚШ долларының айырбасталу бағамы (теңге 1 USD-ға ... ... ... ... ... |Доллар |
| ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... | |
| ... ... |орташа ... | ... |5,26 |6,31 |5,31 |6,31 | .... ... |35,64 |54,26 |36,35 |54,26 |759,9 ... |60,95 |63,95 |61,12 |63,97 |17,9 ... |67,3 |73,3 |67,76 |73,8 |15,37 ... |75,44 |75,55 |75,56 |75,89 |2,83 ... |78,3 |83,8 |78,58 |84 |10,69 ... |119,53 |138,2 |120,09 |138,25 |64,58 ... |142,13 |144,5 |142,26 |145,4 |5,17 ... |76,09 |76,4 |76,32 |76,4 |0,67 ... |76,4 |76,4 |76,4 |76,38 |-0,03 ... |76,44 |76,5 |76,51 |76,61 |0,3 ... |76,5 |76,5 |76,6 |76,67 |0,08 ... |76,58 |76,6 |76,82 |76,86 |0,25 ... |76,75 |76,95 |77,01 |77,2 |0,44 ... |77,18 |77,3 |77,37 |77,6 |0,52 ... |77,83 |78,6 |78,43 |78,88 |1,65 ... |79,39 |80,2 |79,68 |80,63 |2,22 ... |80,96 |81,45 |81,52 |81,9 |1,57 ... |82,21 |82,9 |82,61 |83 |1,35 ... |83,31 |83,8 |83,68 |84 |1,2 ... |84,4 |84,9 |84,57 |85,12 |1,33 ... |85,18 |85,4 |85,71 |86,45 |1,56 ... |86,75 |87,5 |87,42 |88,1 |1,91 ... |111,05 |114,5 |113,8 |114,8 |30,31 ... |118,5 |128 |119,14 |129,03 |12,4 ... |130,36 |131 |131,88 |132,31 |2,54 ... |132,2 |132,2 |132,45 |131,91 |-0,3 ... |131,95 |132 |131,81 |132,26 |0,27 ... |135,21 |140 |135,78 |140,11 |5,94 ... |140,86 |140,6 |141,21 |140,22 |0,08 ... |139,63 |138 |139,16 |137,9 |-1,65 ... |138,22 |138,2 |138,19 |138,25 |0,25 |
|1 |139,02 |139,45 |139,06 |139,38 |0,82 |
|2 |139,77 |140,15 |139,9 |140,44 |0,76 |
|3 |141,25 |141,8 |141,42 |141,95 |1,08 |
|4 |142,17 |142,15 |142,21 |142,01 |0,04 |
|5 |142,3 |142,35 |142,29 |142,3 |0,2 |
|6 |142,5 |142,6 |142,65 |142,86 |0,39 |
|7 |142,7 |142,7 |142,79 |142,71 |-0,1 |
|8 |142,66 |142,65 |142,6 |142,52 |-0,13 |
|9 |142,72 |142,75 |142,69 |142,58 |0,04 ... |142,64 |142,65 |142,57 |142,58 |0 ... |143,56 |144,1 |144,01 |144,15 |1,1 ... |144,31 |144,5 |144,98 |145,4 |0,87 ... ... ... ... валюталармен операцияларда жасалуда. Бірақ ең
көбі АҚШ долларына келеді, басқа валюталардың үлесі аздау. Теңгенің ... ... ... ұшырап отыр. Мысалы, жеке тұлғаларға
валюта сатып алу салығы бар, қолма-қол валютаны шетелге шығару ... ... ... ... ... ... барынша қатысуы ең
жабайы валюта шектеулерін алып тастауды және де ... ... ... ... ... толық айырбасталымына көшу
Қазақстан Республикасы Үкіметінің халықаралық қаржы салымы мен несиелік
қатынастардағы ең ... ... ... ... ... ... одағының құрылуы мұның бастапқы қадамы болады.
Қазақстанның Халықаралық ... ... ... ... жақын және алыс
шетелдермен макроэкономикалық қатынастарының өзгергенін көрсетеді:
– қазақстандық ... ... ... бойынша есеп
айырысу мүмкіндігі кеңейеді. Оларға ... ... ... сатып алуға жұмсау сияқты қажеттілік жоғалады
немесе керісінше импорттық тапсырыс бойынша ... үшін ... ... алу ... ... ... валюта қорына енуі инвестиция тарту
мәселесінде өте маңызды
– жақын ... ... ... құру ... ... ... ... пен Қырғызстан елдері ... ... ... ... құру ... ... ... қазақстандық теңгенің халықаралық деңгейінің
нығайуын көрсетеді және де елдің валюта нарығының ... ... ... ... ... ... айырбасталымы заңды актілермен
жүзеге аспайтынын ұмытпауымыз керек. Ол мемлекеттің экономикалық дамуының
нәтижесі болып табылады.
Басқа да ... ... ... ... ... ... өтеу үшін пайда болады. Банктер өз клиенттері (халықаралық
саудаға тартылған фирмалар) үшін ... ... ... ... пен ... ... Сондықтан үй шаруашылықтары
мен корпорацияларға қор жинау мен несие алу ... ... ... ... қажеттілігінен басталады. Қаржы активтерінің табиғаты – бұл үлкен
көлемді активтер мен ірі, ... ... ... сауда жүргізу
жеңілдігі, сақтау арзандығы. Сол себептерден оларды біз басқа нарықтардағы
ағын ретінде емес, қор ... ... ... ... ... осы ... ұсыныс және сұраныс көлемдері арасында орнатылады.
Қорлардың сұранысы үлкен болуы үшін активтердің сапалылығы мен табыстылығы
бірдей болуы ... ... ... тепе-теңдік орнатылатын қызмет түрі
арбитраж деп аталады. Арбитражды тәуекелді ұстаумен ... ... ... ... жоқтығын қарастырады, ал екіншісі инвестордың
тәуекелдің ... ... ... ... ... ... үшін, ол бар активтері
туралы толық ақпаратты жинап отыруы қажет және әр актив өз ... ... ... ... ... қаржы нарығы көбінесе шетел
компанияларының бағалы қағаздары мен қорлары бойынша операциялар жүргізуде.
Өкінішке орай, еліміздегі көптеген кәсіпорындар мен ... қор ... ... және оның мүмкіндіктерін пайдаланып, қосымша қаржы
көздерін тартуға дайын емес ... ... ... ... ... өз активтерін басқарудағы икемсіздігі де елеулі кедергі
келтіруде. Осы ... ... ... ... ... ... емес
облигациялардың эмитенттері ретінде қуатын да пайдаланған емес. Сондай-ақ
мемлекеттік емес бағалы қағаздардың тартымдылығын ... ... ... жоқ. ... ... ... бағалы қағаздар бойынша
кірісті уақтылы ... мен ақша ... ... ... ... ... ... өз деңгейінде сақтамайды. Мұның
ұсақ акционерлердің құқықтары мен заңды мүдделерінің бұзылуына, өзінің іс-
әрекеттері жөніндегі ақпарларды ішкі және ... ... ... тиісті деңгейде ашық көрсете алмауына әкеліп соқтыруда.
Валюта нарығының сауда обьектісі – әр ... ... яғни ... жүйесінің өтісті пассивтері. Қазақстанда көбінесе төрт ... ... ... ... ... ... рублі) бойынша сауда жүргізіледі. Басқа
валюталарды бағалау кросс-бағам ... ... ол екі ... ... валютаға – АҚШ долларына қатысты арақатысы.
Форвардты мәмілелер, фьючерс, опцион және басқа қаржы құралдары ... ... ... ... ... байланысты тәуекелділігін
төмендетуге немесе жоғарылатуға мүмкіндік береді. Бірақ жиынтық тәуекел
тұрақты, ... ол тек ... ... ғана ... бөліне алады. Валюта
нарығының дамуы, яғни қатысушылар санының көп болуы валюта ... ... де ... ... ... Бұл да
макроэкономикалық тұрғыдан қарағанда елімізде нарық ... ... ... ... тұрғыдан келгенде экономиканы
сауықтыру, қазір жұмыс істеп тұрған өндіріс орындарын ... ... құру үшін ... ... ... ... әлеуметтік жағдайын
жақсарту жөніндегі проблемеларды толық шешуге мүмкіндік береді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... актілер.
1. «Бюджеттік жүйе туралы» Қазақстан Республикасының заңы.А-2001 І.
2. Кодекс ... ... «О ... и других обязательных
платежах в бюджет» (налоговый Кодекс) 12 июня 2001 ... О ... ... №64 в ... ... финансов Республики
Казахстан от 3 декабря 1999 года №715 «Об ... ... ... ... және оқу құралдары.
1. Мельников В.Д. Ильясов К.К. «Финансы» Алматы-2002 г.
2. Теория ... под. ред. Н.Е. ... М.К. ... ... ... ... П.Н. «Финансы» Москва 2000 г.
4. Құлпыбаев «Қаржы» Алматы 2005 ж.
5. Куликов «Экономическая теория» Москва 2005 г.
ІІІ. Мерзімдік басылымдар.
1. ... ... ... ... ... ... ... Федерации Москва-2003г.
3. Международный Экономический еженедельник. «Азия экономика и жизнь»
Алматы-2000 г.
4. Еженедельник «Экономика и жизнь» Москва-2003 ... ... and oell (1998), ... банкаралық нарығы _____
Лондон банкаралық нарығы
14
12
10
8
6
4
2
1978 1980 1980 1980 1980 1980 1980 1980 ... ... 10 20 ... ... ақпан
9 ақпан
Маржа/жыл 1983 1983 ... ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржы валюта нарығы9 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Банктік қызметтер нарығын талдау69 бет
Валюта нарықтарының ерекшеліктері10 бет
Валюталық реттеу және оның тәртібі9 бет
Экономикалық ұғымдар168 бет
Экономиканы мемлекеттік реттеудегі фискальдық саясат және оның рөлі32 бет
Қазақстан Республикасында валюта нарығын реттеу24 бет
Қазақстан Республикасында валюталық режимді ырықтандыру тұжырымдамасы13 бет
Қазақстан Республикасындағы валюталық нарықтың қалыптасуы мен дамуы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь