Коммерциялық банктердің несиелік қызметінің теориялық негіздері

КІРІСПЕ
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
Несиенің экономикалық мәні және негізгі қағидалары
Коммерциялық банктердің несиелік операциялары
Несиенің экономикадағы ролі мен оны қолдану шектері
ҰЛТТЫҚ ЭКОНОМИКАНЫҢ ТҰРАҚСЫЗДЫҒЫ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ҚЫЗМЕТІ
Қаржылық дағдарыс жағдайында Қазақстанның коммерциялық банктерінің қызметін талдау
Коммерциялық банктердің несиелеу қызметі және оның экономика дамуына ықпалы
Жоғары оқу орындарының студенттерін несиелеу және оның ерекшеліктері
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛЕУ ҚЫЗМЕТІН ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ЖӘНЕ БОЛАШАҒЫ
Қазақстандық коммерциялық банктердің несиелеу мәселелері, шешу жолдары
Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатын жетілдіру бағыттары
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ҚОСЫМШАЛАР
Тақырыптың өзектілігі. Әлемдік қаржылық және экономикалық дағдарыс кезеңінде елдегі өндірістік және инвестициялық белсенділікті қолдау мен ынталандыруда мемлекеттік ресурстардың атқаратын ролі артып келеді. Бұл жағдайларда негізгі қызметінің бағыты өңдеуші өнеркәсіп салаларына және инфрақұрылымға инвестициялық несие беру, жеке капиталды экономиканың шикізаттық емес басым секторларына тарту болып табылатын, Қазақстанның банктары ерекше маңыздылықты иеленеді.
2008 жыл банктер үшін оңай жыл болмады. Сонымен бірге, 2007 жылдың аяғындағы бірінші дағдарыс толқыны барысында алынған тәжірибе, біздің аса ауқымды қиындықтарға дайындалуымызға мүмкіндік берді. Біз биылғы жылы тәуекелдерді басқару жүйесін қайта құрып, инвестициялық саясатты дәлдеп түзетіп, және ең бастысы, қор дайындықтарын жасап, «турбуленттілік аймағына» кірдік.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев өзінің «Қазақстан–2030» атты халыққа жолдауында үшінші ұзақ мерзімді басымдық ретінде шетел инвестицияларының деңгейі жоғары, дамыған нарықтық экономикаға негізделген экономикалық өсуді көрсетеді. Бұл басымдықты жүзеге асыру үшін инфляцияны қолайлы деңгейге түсіре отырып, стратегиялық күшті ілгерілуге бағытталу көрсетіледі. Бұл орайда, таяудағы жылдарда біз назарымызды экономиканың нақты секторына, оны сауықтыруға, фискальды және монетарлық қатаң шектеулер жағдайындағы өсу мен күшті әлеуметтік саясатқа аударамыз деп көрсетілген.
Қазақстанның алдыңғы қатарлы коммерциялық банктері өзінің табыс базасын кеңейту үшін, табыстылықты және бәсекелік қабілеттілігін жоғарлату үшін өзінің клиенттеріне кең ауқымды операциялар мен қызметтер көрсетуге ұмтылатыны белгілі. Бұл жерде есте ұстайтын жағдай, банк қызметінің дамуы клиенттер және банктің өзі үшін минималды шығындармен банк қызметтерін көрсетуді, клиенттерге қажетті қызметтерге қолайлы бағаларды пайдалануды білдіреді.
Коммерциялық банктер өз клиенттерінің ақшаларын сақтауға қолайлы әртүрлі депозиттерді ұсынады, бұл бір жағынан өтімділікке деген клиенттерінің қажеттілігін қанағаттандырады. Көптеген клиенттер үшін облигациялар немесе акциялар жұмсағанға қарағанда, мұндай ақшаны сақтау формасы тиімді болып табылады.
Банк операцияларының тиімді, икемді жүйесі кең ауқымды клиенттерімен ішкі жинақтарды шоғырландыруға жағдай жасау керек. Осыған байланысты өзгермелі экономиканың қалыптасып келе жатқан қажеттілігіне жауап бере алатын икемді банктік қызмет көрсету мәселесі ерекше мәнге ие болып отыр.
Қазіргі дамып жатқан ақпараттық технологиялар заманында өз шаруашылығын жалғастыру үшін, қызмет ауқымын кеңейтіп, жоғары пайдаға қол жеткізу үшін көптеген кәсіпорындар тауардың жаңа түрін шығаруға, жаңа қызметтерді ұсынуға ұмтылуда. Осыған орай банктер де жаңа қызметтерді ендіруге және бұрынғы қызметтерді жетілдіруге үлкен назарын аударып отыр.
1. Ақша. Несие. Банктер. // Жалпы редак.басқарған Сейтқасымов Ғ.С. – Алматы, 2005
2. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. – Алматы, 2002
3. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие. – Алматы, 2004
4. Лаврушин О.И. Банковское дело. – М., 2004
5. Баймырзаұлы А. Клиенттердің несиелік қабілеттілігін талдау мен бағалаудың шетелдік тәжірибесі. //Қаржы және талдау - 2008, №2
6. Мамыров.М.К. Экономика. – Алматы, 2004
7. Алдабергенова А. Ипотекалық несиелеудің қағидалары. – Алматы, 2005
8. Нүсіпбаева А. Экономика негіздері мектепте, колледжде және ЖОО-да оқыту. -2008. – №3
9. Омарбаева А.К. Коммерциялық банктердің қорлануы және несиелік операциялардың жетілдірілуі// ҚазЭУ хабаршысы. – 2008. - №3
10. Материалы науч.-теорет.конф.студ. и молодых ученых фак.экон. и бизнеса, проведенной в рамках 58-й науч.конф.студ. и молодых ученых КазНУ им. аль-Фараби/Под общ.ред.:Елемесова Р.Е., Джумамбаева С.К. – Алматы: Қазақ ун-ті, 2004.- 1 бөлім
11. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – Алматы, 2004
12. Мақыш С.Б. Банк ісі. – Алматы, 2007
13. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового анализа предприятия. – М., 1998
14. Карпов М.В. Правовые вопросы определения кредитоспособности заемщика // Деньги и кредит, 2000 - №11
15. Неволина Е.В. Об оценке кредитоспособности заемщиков // Деньги и кредит, 2002 - №10
16. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. – М., 2007
17. Долан Э.Дж. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. – М., 1993
18. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. – М., 1998
19. Банковское дело /Под ред. Г.С.Сейткасымова. – Алматы, 1998
20. Ольшаный А.И. Операции коммерческих банков – М., 2005
21. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк: управление и операции. – М., 2007
22. Основы банковского менеджмента. / Под ред. О.И. Лаврушина. – М., 1999
23. Нұртазинова А.С. Коммерциялық банктердің несиелік саясаты // ҚазЭУ хабаршысы. – 2008, №2
24. Мыржақыпова С. Қайтарылмаған несиеге қарыз алушы мен банктер бірдей жауапты болуы тиіс. // Айқын - 2010, №5
25. Ломтадзе М. Несие беру талаптары емес, клиенттерді талдау және таңдау күшейді. // Евразия.kz – 2008, №35
26. Айтмұханова А. Несиемен де оқуға болады. // Айқын – 2010, №3
27. Мақыш С.Б., Туенбаева Ж.О. Шетел тәжірибесі: қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау. // Вестник КазНУ. Серия экономическая - 2004, №4
28. Қазақстан Ұлттық Банкінің статистикалық мәліметтері 2003-2008 жж.
29. Жақанов Ж. Даму жалғасатын болады, соның ішінде дағдарыс арқылы да // www.kdb.kz - 12.01.2009
30. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан Халқына Жолдауы. – 2008
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ... ... ... теориялық негіздері |6 |
|1.1 |Несиенің экономикалық мәні және ... ... |6 ... ... ... несиелік операциялары |12 ... ... ... ролі мен оны ... шектері |17 |
|2 ... ... ... ... КОММЕРЦИЯЛЫҚ |22 |
| ... ... | ... ... дағдарыс жағдайында Қазақстанның коммерциялық |22 |
| ... ... ... | ... |Коммерциялық банктердің несиелеу қызметі және оның экономика |28 |
| ... ... | ... ... оқу орындарының студенттерін несиелеу және оның |32 |
| ... | |
|3 ... ... ... ... ... ... және|37 |
| |болашағы | ... ... ... ... ... мәселелері, шешу |37 |
| ... | ... ... Республикасының ақша-несие саясатын жетілдіру |44 |
| ... | |
| ... |52 |
| ... ... ... |54 |
| ... | |
| | ... ... ... ... және экономикалық дағдарыс
кезеңінде елдегі өндірістік және инвестициялық белсенділікті ... ... ... ... ... ролі артып келеді. Бұл
жағдайларда негізгі қызметінің ... ... ... ... және
инфрақұрылымға инвестициялық несие беру, жеке ... ... емес ... ... ... болып табылатын, Қазақстанның
банктары ерекше маңыздылықты иеленеді.
2008 жыл банктер үшін оңай жыл болмады. ... ... 2007 ... ... ... ... барысында алынған тәжірибе, біздің аса
ауқымды ... ... ... ... Біз ... ... басқару жүйесін қайта құрып, инвестициялық саясатты дәлдеп
түзетіп, және ең ... қор ... ... ... кірдік.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев ... атты ... ... ... ұзақ ... басымдық
ретінде шетел инвестицияларының деңгейі жоғары, дамыған ... ... ... ... ... Бұл ... жүзеге
асыру үшін инфляцияны қолайлы деңгейге түсіре отырып, ... ... ... ... Бұл ... ... ... біз
назарымызды экономиканың нақты секторына, оны сауықтыруға, фискальды және
монетарлық қатаң шектеулер жағдайындағы өсу мен ... ... ... деп ... ... ... ... банктері өзінің табыс базасын
кеңейту үшін, табыстылықты және бәсекелік қабілеттілігін жоғарлату үшін
өзінің ... кең ... ... мен ... көрсетуге
ұмтылатыны белгілі. Бұл жерде есте ұстайтын жағдай, банк ... ... және ... өзі үшін ... шығындармен банк қызметтерін
көрсетуді, клиенттерге қажетті ... ... ... ... ... өз ... ... сақтауға қолайлы
әртүрлі депозиттерді ұсынады, бұл бір ... ... ... ... ... Көптеген клиенттер үшін
облигациялар немесе акциялар жұмсағанға  ... ... ... ... ... ... ... операцияларының тиімді, икемді жүйесі кең ауқымды клиенттерімен
ішкі жинақтарды ... ... ... ... ... байланысты
өзгермелі экономиканың қалыптасып келе жатқан қажеттілігіне жауап бере
алатын икемді банктік қызмет көрсету ... ... ... ие ... ... ... жатқан ақпараттық технологиялар заманында өз шаруашылығын
жалғастыру үшін, қызмет ауқымын кеңейтіп, жоғары пайдаға қол ... ... ... ... жаңа түрін шығаруға, жаңа ... ... ... орай ... де жаңа ... ендіруге және
бұрынғы қызметтерді жетілдіруге үлкен назарын аударып отыр.
Жаңа қызметтерге пластикалық карточкалар, банкаралық электрондық ... ... ... ... ... қаржы нарығының құрылуы
жатады.
Біздің еліміздегі қазіргі банктік институттар аталған жаңа ... ... ... ... ... ... ... валюталық
операцияларды, басқа да қызметтерді, соның ішінде, трасталық, ақпараттық-
анықтамалық консультациялық, қор және т.б. жүргізеді.
Халыққа қызмет ... ... ... ... ... мәні мынада:
шығынды азайта отырып, барынша ... ... қол ... ... ... ... қажеттіліктерін толықтай қанағаттандыруға,
    жеке    тұлғаларға     банктік   қызмет    көрсету  сапасын жақсартуға,
банктік қызметтер спектрін кеңейтуге және олардың ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негізіне тереңнен қалам
тартқан батыс елдерінің осы салада ... ... ... ... ... Атап ... Д. Кейнс, Р. Кэмпбелл, ... А.В. ... Й. ... П.С. ... М.А. ... Дж. Р.
Брик, Э.Дж. Долан. Сонымен қатар, жұмыста Ресей мен Қазақстанның ... ... оның ... Е.Ф., ... Л.Н. ... О.И.
Лаврушин, О.Б. Баймұратов, Г.Т. ... Қ.Қ. ... Н.Қ. ... ... М.С. Саниев, Н.Н. Хамитов, С.Мақыш сияқты ғалымдардың
және көптеген басқа да ... ... ... ... ... еңбектерде несиелеудің әдістері мен тәсілдері бүгінгі
күннің талабына сай жан-жақты қарастырылған деп айту мүмкін емес. ... ... ... мәселелер көтеріліп жатқанымен, несиелеу
мәселелері әлі де болса ғылыми ... ... ... ... ... аталған көптеген мәселелердің шешу жолдарын табу үшін ... ... ... жеке – ... ... ... етіп,
кешенді түрде қарастыру қажет.
Жұмыстың басты мақсаты - ... ... ... ... ... және ... жағдайында мәселелерін анықтап, ... ашу ... ... ... жету үшін ... ... орындау шарт:
– несиенің экономикалық мәні мен қағидаларын анықтау;
– банктердің несиелік ... ... ... ... ... алатын рөлін көрсету және ... ... ... ... ... ... ... әсерін
зерттеу;
– коммерциялық банктердің несиелеу қызметін талдау және оның экономика
дамуына ықпалын көрсету;
– жоғарғы оқу ... ... ... беру мүмкіндіктері мен
ерекшеліктеріне баға беру;
– қазіргі кезеңдегі коммерциялық банктердің ... ... шешу ... ... ... ... саясатының жетілдіру бағыттары бойынша
ұсыныстар мен тұжырымдар ... ... пәні – ... ... ... ... ... несиелік қызметін жетілдіруін талдау.
Диплом жұмысының құрылымы: кіріспеден, үш тараудан, қорытындыдан,
қолданылған әдебиеттер ... және ... ... ... ... банктердің несиелік ... ... ... ... ұлттық экономиканың ... ... ... қызметі, ал үшінші тарауда коммерциялық банктердің
несиелеу қызметін жетілдіру мәселелері зерттелген.
Диплом жұмысының ақпараттық базасын Қазақстан ... ... ... және ... ... экономика, құқық және білім
беру саласындағы әдебиеттері, Қазақстанда және ... ... ... мен ... ... ... ... несиелік қызметінің теориялық негіздері
1.1 Несиенің экономикалық мәні және негізгі қағидалары
Несиенің қазіргі тұжырымын теориялық ... ... ... ... және ... құру ... ... еткен несиенің нарықтық
экономикаға қызмет ету байланыстарын ескеру қажет [1, 20 ... – ақша ... ... ... ... ... табылады.
“Несие” деген сөз, “қарыз”, “kredo” – сенемін деген мағынаны беретін
латынша “kreditum” ... ... ... Ол ... ... ... ... экономикалық қоғамдарда қызмет етеді. Ол тауар өндірісінің пайда
болған кезінен бастап қарапайым ... бай және ... ... ... қатынастары ақша қатынастары сияқты үнемі даму үстінде.
Алғашқы несие табиғи ... ... мал, еңек ... және т.б.) қоғамның
дәулетті топтарынан мүліксіз шаруалар мен кәсіпкерлерге ... ... ... өтеу үшін ... Тауар-ақша қатынастарының дамуымен
несие ақша түріне көшті [1, 22 б.].
Несиенің мүмкіндігін шындыққа ... үшін ... бір ... ... несие келісімінің қатысушылары – несие беруші мен қарызға алушы
– экономикалық байланыстардан туындайтын міндеттемелердің орындалуын ... ... ... жағынан кепілдік беретін дербес заңды субъектілер
болуы керек. Екіншіден, егер несие беруші мен ... ... ... ... ... онда бұл ... несие өте қажет болады. Несие келісімін
жүзеге ... үшін оның ... ... ... несиеге өзара
қызығушылық танытулары керек. Ф.Энгельс: “Әрбір ... ... ең ... мүдде ретінде алға шығуы керек” деп жазды [2, 15 б.].
Несие беруші мен қарызға ... ... ... бірдей болған кезде,
бір жағынан, несиеге ақшалай қаражатты ұсынуда, екінші ... – оны ... ... ... [2, 17 ... ... негізге ала отырып, ... ... сай ... ... қатынастарға толық жауап беретін, қазіргі
несие тұжырымын жасауға ... – бұл ... ... және ... ... ... ... берілетін ссудалық капитал қозғалысы.
Несие ақшалай капиталдың ссудалық капиталға өтуін қамтамасыз ете отырып,
несие берушілер мен ... ... ... ... ... ... көмегімен заңды және жеке тұлғалардың уақытша бос
қаражаттары мен табыстары экономикалық жүйе ... ... ... және ... негізде пайдалануға берілетін ссудалық капиталға
айналады.
Несиенің мәнін анықтаған кезде бірқатар әдістемелік қағидаларды ... ... ... түрі ... ... оның ... көрсетуі
керек:
- несие келісімі тұтасымен алғанда несиенің мәнін ашуы керек. Егер ... ... ... онда бұл ... ... ... білдіреді;
- несиенің мәнін талдауда несиенің құрылымын, қозғалыс ... ... ... ... ... тұрақты болып қалатын жәйт – ... ... ... ... ... де бір ... ... әрекетке
түсетін бірнеше элементтен тұрады. Ондай элементтерге ең алдымен ... ... ... ... ... мен несие алушылар жатады.
Оларды бөлуге және бөлек қарастыруға болмайды. Оларды бірге қарастырған
жағдайда ғана ... ... ... болады [2, 13 б.].
Несие беруші – несиелік келісімнің қарыз ұсынатын жағы. Мұны іске асыру
үшін онда ... ... ... бір қоры болуы керек. Ол ақша өзінікі
болуы немесе басқа біреуден қарызға алған болуы да мүмкін.
Қазіргі уақытта қарызға ақша ... ... ... ... - банк ... Ол кәсіпорындардың, ұйымдардың, кеңселер мен халықтың уақытша бос
қаражаттарын шоғырландырып, оларды қарызға алушыға уақытша ... ... ... ... Бұл ретте банктен алған несиені тек қарызға ... ... ... ... да ... ... (кәсіпорынға, халыққа)
тартылған ресурстарды (ақшаларды) қайтаруға міндетті. Бұл арада банк ... ... ... ... ... ... - ... алушы болып көрінеді.
Несие алушы - несиелік қатынастар ... ... ... ... ... міндетті жағы. Қосымша ... ... ... ... қарызға ақша алушылар болып табылады. Қазіргі заман талабына сай
несие алушылар –кәсіпорындар, кәсіпкерлер, ... ... мен ... мүмкін. Алайда, несие алушы қарызға алынған қаражаттың меншік иесі
болып ... ... ... ... оны ол өз ... Бұл ... ол алынған ақшадан гөрі, яғни шаруашылықта ауыспалы
айналым қоры таусылғаннан кейін оны іске асырып, пайдаланғаны үшін ... ... ... ... төлейді [2, 14 б.].
Несиелік мәміледе несие алушы несие берушіге тәуелді, оған несие беруші
өз ... ... ... ... ... мен несие ... ... ... құқықты жақтары болып табылады. Олар міндетті түрде
қатысуы керек. Және бұл ... олар ... ... ... Несие
беруші— қарызгер (кәсіпорындар мен ... бос ... есеп ... ... ... ... болуы мүмкін. Несие беруші мен ... ... іс ... қарама-қайшылықтың бірлігі сипатын көрсетеді.
Несиелік мәміленің қатысушылары ... олар оның ... ... ... мүдделері де бөлек, несие беруші неғұрлым жоғары пайыздық
несие бергісі келсе, несие алушыға мүмкіндігінше ... ... ... қосымша
қаржылар табу мүддесі болады.
Несие берушілер мен несие ... ... ... ... құрылымының
элементі — алыс-берістің объектісі — несиетелген құн болып табылады.
Несиеленген құн ұдайы өндіріс үдерісін жылдамдататын ... ... ... ... қайсыбір маусымдық жұмыстарды ... ... ... ... ... қорларын жинақтаудың қажеттігі жоқ.
Сондықтан, бұл қосымша кажеттіліктер несие есебінен қанағаттандырылады.
Осылайша, несиеленген құн өндірістік қорлардың ... ... ... ... ... және олардың қозғалысындағы іркілістерді
жояды. Бұл жағдайда бастапқы несиеленген құн ғана ... ... ... ... ... несиенің қайтарымдылығы қамтамасыз етіледі. Несие өз ... ... ... ... ... оның ... ... дейін
сақтайды [2, 23 б.].
Несиенің қарастырылған құрылымы оның біртұтастығын ... ... ... ... құн қозғалысының ... ... ... ... ...... ... орналастыру;
Нак- несие алушының несиені алуы;
Нп - несиенің пайдаланылуы;
Р6 - ресурстарды босату;
Нк - ... ... - ... ... қарызды қайтаруы.
Несиеленген құнды орналастыру (несиенің ұсынылуы).
Но — несие қозғалысының алғашқы баспалдағы болып табылады. Оған құнның
жиынтықталуы ... яғни ... бос ... себепкер болады.
Несие беруші несие алушыға белгіленген мерзімде ... ... ... кезде ғана несие бере алады.
Несие алу (Нак) қарыз алушының уақытша қажеттіліктерін қанағаттандырады,
өйткені несиелік қатынастың басқа ... оны ... бір ... ... пайдалану (Нп) қарыз алушының оны өз шаруашылығында пайдаланып,
несие ... ... ... ... ету ... білдіреді.
Ресурстардың босатылуы (Бр) несие алушының шаруашылығында ... ... ... ... ... ... уақытша қажеттіліктерін
қанағаттандыру мүддесінде құнның пайдаланылу үдерісін сипаттайды. Несие
қозғалысының бұл сатысы оның ... ... өтуі үшін ... ... ... ... (Нқ) уақытша пайдаланылған құнның ... ... ... ... ... ... алушының шаруашылығында белгілі бір
ауыспалы айналымда жүзеге асқан құн өзінің уақытша ... ... ... ... ... ... (Нп) ... несие берушінің алу ... ... ... ... ... ... Уақыт бойынша несиенің
қайтарылуы (Нқ) және несие берушінің алған қаражаты (несиеге бергені) ... ... ... ... ... сөз ... ... сол бір құнның
сомалары біріктіреді: несие алушы қарыздың ... бір ... ... ... ал ол дәл осы ... алады [3, 65 б.].
Осы қарастырылған кезендер несиеленген құнның толық ... ... ... ... несиенің қозғалысын көруге болады, ол тек несиеге
ғана ... ... ... болып отырғандай, несиелік қатынастар айналым
шеңберінде ғана туындайды, сондықтан несиеге несие берушіден несие ... ... ... және керісінше деп қараған жөн [3, 67 б.].
Несиенің мәнін тану үшін оның ... ашу ... яғни ... ... ... қарау керек. Несиенің мәнін ашып көрсететін,
несиенің негізін ... ... ... ... тұрады? О.И. Лаврушкин ондай
негіз несиенің қайтарылуын ... Ол ... ... бір сатысы бола
тұрып, бір мезгілде несиеленген құн қозғалысының барлық сатыларын ... ... ... ... алу және оны пайдалану — қайтарым
негізінде жүзеге асады. Несиеленген құнның ... ... оның ... ... ғана ... ... - несиелік катынасқа тән
белгіні анықтайтын ... ... ... [4, 76 б.] .
Несиенің қайтарылуы - уақытша пайдаланған несиеленген ... ... ... ... Ол ... ... Ол құнның ауыспалы
айналымында аяқталатын материалдық үдерістерде негізделеді. Алайда, бұл тек
қайтарымның негізін жасайды. Уақытша ... ... ... ... босаған қаражаттар несие алушыға мүмкіндік берген кезде ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады, яғни оны мәміленің табиғатын өзгертпей, кейінге ... ... ... мен ... ... ... ... сәйкес ол
занды бекітілген сипат алады. Халық ... ... ... ... алғанда қайтарудың жиынтығын ... Бұл ... ... ... бір ғана ... ... ... категория
сияқты бар несиенің тұтастығын көрсетеді [4, 83 б.].
Несиенің әлеуметтік-экономикалық негізі оның ... ... ... ... ... ... ... несиені қайтаруы соңғысына кез
келген сәтте өзіне несие берушілерге (өздерінің уақытша бос ... ... ... заңды және жеке тұлғаларға) талап етуі бойынша
мүмкіндік ... ... ... қосарлы қайтарылу сияқты.
Несиенің құрылымын, қозғалыс кезендерін және негізін талдау нәтижесінде
несиенің мәнін толық аныктамасы дей ... ... ... ... ... мен несие алушының несиелік құнның төлем мен жеделдікке ... ... ... ... — деп [5, 231 ... тағы да көп ... бар. ... несие - бұл несие
капиталының ... ... ... - бұл ... ... ... ... иелеріне несиеге ұсынылатын ақша капиталы. Ал, капитал -
бұл өз-өзінен өсетін құн. Оның ... ... ... ... сол. ... - ... өсетін кұн, оның ақшадан сапалық айырмашылығы - несие
капиталының ... ... ... бір ... ал ақша ... ... бере ... [6, 53 б.].
Несиеге толық анықтама беруге тырысып көрейік. Несие - кеңейтілген қайта
өндіру мақсатында экономиканың, ... бос ... ... ... ... капиталының қозғалысы себепті экономикалық қарым-
қатынасты көрсетеді [5, 237 б; 6, 55б.].
Несиелік қатынастардың мәні несиенің - ... ... ... ... мақсатты сипат сияқты маңызды қағидаларымен анықталады.
Бұл қағидалар несиенің алғашқы даму ... ... ... ол
кейіннен занды түрде бекітілді [7, 11 б.].
Несиенің қайтарылу ... - ... ... несиені пайдаланғаннан
кейін несие берушіге уақытында ... ... ... ... ... ... жаңғыртып отыруды қамтамасыз ететін несиені пайызбен
өтеуде өзінің іс ... ... ... Бұл ... капиталының
қозғалысына қажетті талап болып табылады. Ол ... бір ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз етеді.
Несиенің төлемділігі - несие алушыға берілген ... ... және одан ... ... ... беруші де, оның тиімді
пайдаланылуына несие алушы да ... ... ... қағидасы - қарыз алушыға кез ... ... ... ... ... ... уақытта қайтару қажеттін көрсетеді.
Белгіленген мерзімді бұзу — несие ... үшін ... ... ... ... ... түрде несиені пайызбен мерзімінен бұрын
өндіріп алуға саятын экономикалық санкция қолдануға жеткілікті ... ... ... етілу қағидасы - несие келісімшартында несие алушы
өз мойнына ... ... ... ... ... ... берушінің
мүліктік мүддесін қорғауды қамтамасыз етудің қажеттілігін көрсетеді. Бұл
қағида жалпы ... ... ... ... мәселе болып
табылады [7, 14 б.] .
Несиенің мақсатты сипаты - ... ... ... қаражаттың мақсатқа
сай пайдалану қажеттілігін білдіреді. Несие келісімшартындағы ... ... ... ... мақсаты, сондай-ақ банктің бақылау
үдерісінде бұл талапты несие алушының сақтауы белгіленеді.
Бұл қағидалардың барлығы ... ... ... және ... бір
уақытта қызмет етуі несиенің мәнін анықтайды. Осы ... ... онда ... ... мәні кетіп, несиенің дербес экономикалық
категория сияқты өзіне тән қасиеттері жоғалады. Қағидатермен қоса ... ... ... ... ... ... [7, 20 ... қызметін айтқанда, әдетте оның мәнінің арнайы көрінісі ұғылады.
Қызмет несиенің ... ... ... ... ... ... мәнінсіз ол өмір сүре алмайды. Қызметтің несие ... ... ... бар. ... ... өзінің өрістеу барысында несие
барлық қызметінің мәнін емес, бір ... ... ... ... ... – қатып қалған емес, өзгеріп тұратын құбылыс [8, 42 б.] .
Несие мәнінің өзгеруімен қатар, оның ... ... да ... Қызмет бүтіндей үдеріс ретінде өзінің арнайы көрінісін байқатады,
яғни қызмет несиелік қатынасқа бүтіндей қатысты. Несие қызметі оның ... мен ... ... ... ... танытуын сипаттайды.
Несиенің ұдайы өндіріс үдерісінде алатын орны жайлы біркелкі ғалымдардың
пікірлері жоқ. Кейбір ғалымдар оны ... ... ... ... белгісіне жатқызады. В.М. Тарасов несиені ұлттық табысты ... ... және ... ... бөлу ... ... ... жатқызады. Және де соған қарамастан, несиенің айырбас
қатынастарына тән ерекшеліктері мен ... бар ... ... бөлу ... нәтижелерін бөлу) қатынастарының сәтін
айрықшалап көрсету мүмкін болғандықтан, несиелік қатынастарды да дәл ... ... ... ... бөлу категориясы бола отырып, айырбас
белгісіне де жатады, немесе екі ... ... де ие. ... ... қызметіне тән екендігін көрсетеді [8, 45 б.].
Несие туралы теорияда, оның атқаратын қызметінің саны мен мазмұны жайлы
орныққан біркелкі көзқарас жоқ. ... екі ... ... ... ... ... басқалар үш түрлі (осы аталған екеуінен бөтен
бақылауды қосады), үшіншілер - төрт ... ... ... ... бөліп көрсетеді) көзқарастарды атайды. Ал, жекелеген
авторлар несиенің қызметін: ... ... ... ... ... ... бос қаражаттарды жинастыру т.б. деп түсіндіреді [9,
123 б.].
Несиенің бақылау қызметі дегенде: ол - ... ... ... ... ... тән ... айтқан дұрыс. Ал, шындығында бақылауды несие
емес, банк жүзеге асырады.
Несие өндірістік қорлар ... ... деп ... онда оның бұл
қызметі ақшаларға да, бюджетке, пайдаға қаржыға да тән - бұл ... - ... ... ... ... ... ... енеді.
Экономиканы ретке келтіру қызметі жайлы ... ... ол ... ғана ... ... ... ... құндылық категориялары арқылы да
жүзеге ... [9, 125 ... ... ... да ... деуге болады [9, 126 б.].
Осыған қарай отырып, жекелеген ғалымдардың несие дербес қызмет атқара
алады ... ... ... ... - қарап отырған экономикалық
категорияның өзгешелік мәнін ... ... ... ... ... ... бақылаумен ынталандыру, экономиканы
ретке келтіру тек несиеге ғана емес, баға, қаржы, еңбекақы, ... ... ... ... да тән [10, 201 ... ... орын алып отырғанына қарамастан, несиенің ... мен ... ... ашып ... оның үш ... ... бөліп
көрсеткіміз келеді. Олар — қайта ... ... ... ... несие
құралдарымен ауыстыру және капиталды шоғырландыру мен ... [10, 205 ... ... ... ... операциялары
Несиелік операциялардың көптеген түрлерін атап көрсетуге болады. ... ... ... ... ... несие алушыға байланысты;
камтамасыз етілу әдісіне қарай; несиелеу ... ... ... ... шот ... ... беру ... несиені
қайтару тәсіліне; өсімақы есептеу және төлеу тәртібіне; тәуекел дәрежесіне,
т.б. байланысты [11, 33 б.].
Сонымен несиелік ... ... ... ... ... Несиелеу объектісіне (қолдану бағытына) карай біздің ... [11, 34 ... ... яғни ... ... ... ету үшін материалды
кұндылыктарды сатып ... ... ... ... жүзеге асыру үшін алынатын несиелер, кұрылыс пен ... ... ... ... ... айналым кұралдарын кұруға алынған несиелер.
2) нақты мақсаты жок, яғни уақытша қажеттіліктерді ... ... деп ... елдер мен Ресей тәжірибесі көрсеткендей, нарық қатынастарының
дами түсуіне байланысты ... ... ... жаңа ... ... ... ... өзгерістер енуі мүмкін. Ал, бұл
өз кезеңінде коммерциялық ... ... ... әрі жалпы банк
жүйесіне әсерін тигізеді [11, 37 ... ... ... қатысты несиелер төмендегідей
бөлінеді:
а) несие берушіге байланысты:
- ... ... яғни ... ... ... банктік
консорциумдармен, бірлестіктермен берілетін ссудалар. Мұндай ... ... деп те ... ... емес ... ... ... ссудалар, яғни ломбардтар,
несиелік кооперативтер, құрылыс қоғамдары, зейнетақы қорлары, т.б. ... жеке ... яғни ... несиелер жеке тұлғаларға беріледі;
- кәсіпорындар мен ұйымдар беретін ссудалар (сауда ұйымдарының халыққа
беретін төлемі, т.с.с)
б) ... ... ... ... ... берілетін несиелер.
Несиелеу мерзіміне байланысты:
- қысқа мерзімді несиелер (1күн - 1жыл)
- орта ... ... (1жыл - ... ұзақ ... несиелер (3-5 жылдан жоғары)
Бүгінгі таңда республикамызда экономикалық жағдайдың тұрақсыздығына
байланысты несиелердің мерзіміне ... ... ... ... ... несие берген кезде оларды қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... ... ... бір ... дейін және талап еткенге
дейінгі, яғни бұл несие түрінің нақты қайтару уақыты белгіленбеген ... оны ... ... ... ... етуі мүмкін [12, 20 б.].
Қамтамасыз етілуіне байланысты ссудалар банктік (қамтамасыз етілмеген
және қамтамасыз етілген (кепіл,кепілдік, ... ... ... ... ... ... ... несиелерді таңдаудың негізгі
себебі - бұл несие алушының несиені уақытылы және толық мөлшерде өтей алмау
салдарынан шығынға ... ... өзін ... ... ... ... ... етпесе де, тәуекелділік деңгейін төмендетеді.
Өтелу кестесіне карай ссудалар бір жолғы төлеммен өтелетін және ... ... ... ... ... Бір жолғы төлеммен
төленетін ерекшелігі бойынша қарыздың негізгі және өсімақы сомасы бір-ақ
төлеммен өтеледі.
Ал, ... ... ... ... төменде көрсетілген әдістермен
өтелінеді:
1) ай сайын, тоқсан сайын, жылына бір рет, т.с.с. бірдей ... ... ай ... тоқсан сайын, жылына бір рет, т.с.с. бірдей емес
төлемдермен өтелінетін карыз.
Төлемі ... ... ... берген кезде шарттың өз күшін
сактау мерзімі аралығында қарыз сомасы бөлшек-бөлшекпен өтелінеді. ... өтеу ... ... ... және ... ... үшін ... Банктің
несиелік ресурстары босап, несие айналымы арта ... бұл өз ... ... ... [12, 25 ... ... бар ... мен жеңілдіктері жоқ өтелу кезеңдері
болып бөлінеді.
Өсімақы төлеу әдісіне ... ... ... ... ... ... өсімақы мөлшерін алып калу, несиенің өтелуі ... ... ... және ... бірдей бөліктермен ай сайын,
токсан сайын немесе жарты жылда бір рет төленіп ... ... ... аннунитетті төлемді ссудалар, яғни қарыздың негізгі бөлігі
мен өсімакы мөлшері бірақ ... ... ... ... да ұғым бар
[12, 29 б.].
Қаражаттардың айналымдылық сипатына байланысты ссудалар келесі түрлерге
бөлінеді:
а) ... және ... ... ... ... ... ... катарына несиелік
картолар немесе овердрафт, контокорентті несие, т.б. формасында берілетін
несиелер жатады. ... ... ... ... үш ... ... ... қалдырылған ссудалар, револьверді және біржолғы төлемді
ссудалар.
Төлемі кейінгіге қалдырылған ... ... ... ... ... мен
өсімақы мөлшері, белгілі бір уақыт аралығында тең бөліктермен төленеді. ... түрі көп ... ... сатып алуға немесе шығындарды жабуға
беріледі. ... ... мен ... ... несиелерді де бұл
несиенің түріне жаткызуға болады, себебі бұл несие формаларында ... ... ... ай ... ... ... ссудаға қарағанда төлемі кейінгіге қалдырылған ссудалар
қамтамасыз етілген несиелер катарына жатады. Сонымен ... ... ... ... ... ... тікелей немесе жанама несиелеу
формасында берілуі мүмкін. Тікелей несиелеу кезінде банк пен ... ... ... шарт ... Ал, жанама несиелеу тұсында банк ... ... ... ... ... ... шарт. Делдал
ретінде көбінесе бөлшек ссуда саласының кәсіпорындары катысады. ... бұл ... ... пен ... ... ... алатын дүкен арасында
жасалады. Қазіргі кезде американдыктардың автомобиль сатып алуға берілетін
ссудалык карыздардың 60% ... ... ... алып отырғандығы - несиенің
бұл формасының дамыған елдер экономикасында кең тарағандығының куәсі.
Біздің елімізде несиенің бұл формасы дами ... жоқ. ... ... ... ... ... ... жылдары өріс алып отыр [13, 68 б.].
Тікелей және жанама банктік несиелердің өзіндік артықшылықтары мен
кемшіліктері бар. ... ... ... ... ... ... ... бұл несиелік үдерісті ұйымдастыру
ыңғайлылығы, ал бұл өз кезегінде несиелеу объектісін ... ... ... ... мақсатқа жұмсалды ма, жоқ па, несиенің уакытылы
қайтарымдылығын қамтамасыз ететін бакылауды ұйымдастыруға ... ... банк ... ... ... ... ... атап
айтсак, тікелей несиелеу формасы екіншісіне ... ... ... ие болып отыр. Себебі біздің ... ... ... қиыншылықтарға кездесуде:
а) ссуданы берер алдында клиенттің несие қабілеттілігіне терең талдауды
әрбір банк жасай бермейді;
б) клиенттің несие кабілеттілігіне талдау жасау ... ... келе ... ... ... қамтамасыз етуге берілген кепіл көп
жағдайларда нақты бағасынан әлдеқайда жоғары бағамен есепке ... ... ... ... ... (экономикалык,
әлеуметтік, тұрақсыздық, инфляция деңгейінің қарқындары, саяси ... ... да ... ... ұйымдастырылуына кері ықпалын
тигізеді [13, 70 б.].
Жанама несиелеуге ... ... ... бұл түрі ... ... валюталық, нарықтық, тәуекел түрлерінің деңгейін
қысқартуға мүмкіндік береді, себебі, мысалы, заңды ... ... ... ... ... ... т.б.) берілегін несиелер
несие алушының (заңды тұлғаның) қабілеттілігін нақты анықтауға, несиенің
толық және ... ... ... мүмкіндіктерді, сонымен қатар
несиенің өтелу үдерісін толық бақылап отыруға жол ... ... ... бірқатар артықшылықтар бар:
а) оның несиеге деген қажеттілігі бірден канағаттандырылады (ол ... ұзақ ... ... ... ... карточкалар арқылы
сатып алу мүмкіндігіне ие);
б) несие сұрап, банкке баруға қажеттілік жоқ және ... ... ... ... жіктемесі тек теоретикалық
жағынан жүргізіліп отыр, себебі қазақстандық банктік тәжірибеде несиенің
«таза ... ... ... айту ... Айта ... ... берілген
несиелік операциялардың жіктемесі несиенің ... ... ... ... ... ... ... критерийлерін көрсетіп отырған
жоқ. Сол себепті бұл ... ... да ... ... байланысты
ары қарай жалғастыруға болады [14, 80 б; 15, 3б.].
Несиелеу үдерісін басқарудағы ең маңызды бұл банктің несиелік саясаты
болып ... ... ... ... саясатқа қатысты екі көзқарас
қалыптасқан, біріншісі, несиелік ... ... ... ... ... ... екіншісі, несиелік саясат – бұл банктің
несиелік үдерісін ұйымдастырумен ... банк ... ... ... ... несиелік қызметінің міндеттерін, оларды іске
асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ несиелік ... ... және ... белгілейді [15, 5 б; 16, 18б.].
Неиселік саясат банктің несиелік жұмысын, оның жалпы ... ... ... және ... ... қалыптастыруға қажетті
құжаттар жүйесін (ұйымдастыру) жасау шарттарын ... ... ... мынадай сипатта болуға тиіс [16, 20 б.]:
- нұсқаулық емес, яғни ... ... ... ... ... нақты және мағыналы анықтауға мүмкіндік
береді;
- нақты мақсаттарды іске асырудың ... ... ... оны іске ... ... ететін стандарттар мен нұсқаулықтарды
қамтитын құжаттардан тұрады.
Несиелік саясат ... ... оның ... ... ... ... ... жасалады. Несиелік саясат несиелік
қызметтің төмендегідей негізгі бағыттарын анықтауға мүмкіндік береді:
- ... ... және ... ... ... жауап беретін
банк қызметкерлері жетекшілікке алатын объективтік стандарттар ... ... ... ... ... қабылдайтын тұлғалардың
басты іс-әрекеттерін;
- сыртқы аудит қызметтерінің жұмысын және банктегі несиелік қызметтің
сапалығын;
- ішкі ... ... ... банк ... ... іс-әрекеттердің
тізбектелуін қамтамасыз ету үшін және несиелік қызметкерлердің лауазымды
міндеттерін анықтау үшін қажет. Несиелік саясатты іске ... ... ... ... несиелеудің біртұтас ережелерін тәжірибеге еңгізу мүмкін
емес. Сондықтан да, жазбаша түрде жазылған ... ... пен оны ... ... ... ... несиелік үдерісті жүргізудің негізін
құрайды [16, 25 б.].
Неиселік саясат, банк қызметкерлерінің бүгінгі таңда несиелеуге ... ... ... ... ... сондай-ақ, несие беру мүмкіндігі
туралы сұрақты шешуде банк үшін ... ... ... бар ... ... ... ... несиелік қабілетіне қарап «өз клиентін» ... ... ... ... ... ... бүгінгі
иелігінде немесе ертең еңгізуді ... ... ... өнімдермен
анықталады. Мысалға, кәсіпорындарға қысқа мерзімді несиелер (айналым
қаражаттарын ... және ұзақ ... ... ... ... ... техникалық жағынана қайта қаруландыруға,
ғылыми-техникалық инновацияларды енгізуге) берген қолайлы [17, 43 ... ... ... алушылардың негізгі қызметіне байланысты
тәуекелдігі ... ... ... жобаларды қаржыландыру үшін
тағайындалатын несиелер туралы да айтуға тиіс.
Несиелік ... банк ... ... ... соған сай
келетін ережелермен және нұсқаулықтарға үйрету, банкте несиелік саясатты
еңгізудің ... ... ... табылады.
Несиелік саясат несиелік қызметтің басты бағыттарын анықтайды. Оларды,
өз кезегінде, ... ... ... ... іске ... ... ... болады.
Іс жүзінде несиелік саясатты іске асыру тәсілдері мен әдістерін ... ... яғни ... сай келетін төмендегідей үш құжат түрінді көруге
болады:
1. ... ... ... стандарты;
3. несиелеу нұсқаулықтары.
Несиелеу стратегиясында - ... ... ... ... ... ... несиелік нұсқаулықтар мен несиелеу
стандарты, несиелеудің жалпы бағыттары мен бағдарлары анықталады.
Несиелеу стандарты - бұл банкте ... ... ... ... ... ... алатын құжаты.
Несиелеу стандартында мынадай сұрақтар қарастырылады:
- қарыз алушының қаржылық ... ... және ... ... ... және ... қамтамасыз етілуіне
қойылатын талаптар;
- әкімшілік стандарттар және неиселік үдерісті ұйымдастыру ережелері;
- қарыз алушының ... ... ... тәртібі;
- құжаттардың толтырылуына қойылатын талаптар;
- несиелеудің айырықша түрлері бойынша ережелер (мысалға, ипотекалық
немесе тұтыну ... ... ... ... ... айналымын стандарттау мақсатында
несиелеу стандартына әр түрлі құжаттар ... ... ... ... ... ... ... туралы шарт және т.б. жатады.
Несиелік нұсқаулық – ... ... іске ... ... ... ... ... суреттеуді білдіреді. Ол
несиелік қызметтің нақты бір бағыттарына жатады [18, 7 б.].
Жалпы несиелік саясатта қарыз ... ... ... ... жинау және
несиелік қабілетіне талдаудан бастап, несиелік талдау және аудит, ссудалар
бойынша мүмкін ... зиян ... ... ... ... ... ... Несиенің экономикадағы ролі және оны қолданудағы шектері
Несиенің ... ... ... ... ... ... ... анықтауға болады. Несие өзінің қызметі арқылы ұдайы өндіріс
үдерісіне әсер етеді. Жоғарыда аталып өткендей, несиенің өз ... ... ол ... барлық құндылықтарымен емес, шаруашылық айналымда
пайдаланылмай тұрған, қайта айналып ... ... ... қайта
бөлінуі мүмкін бөлігімен ғана байланысты. Несиенің көмегімен шешілетін
міндеттер қоғамдық дамудың әр ... ... ... ... ... ... дамуының сатысына қарамастан, несиенің арқасында қарыз беру
капиталы ... оның өнім ... ... ... ... ... өндіріс үдерісінің үздіксіздігі мен тездетілуіне қызмет ... бос ... және ... ... ... және ... ... бөлуді қамтамасыз етуші несие кез келген экономикалық субъект
бойынша ағымдағы өндірістік шығындар мен табыстардың ... ... ... мен ... ... ... ... реттеудің
арасында, капиталдың жұмсауға қажетті көлемі мен қолда бар ... ... ... ... отырады. Ұдайы өндіріс үдерісін
несие арқылы түзету ең алдымен қоғамдық өндірістің үздіксіздігін ... ... ... ... ... ... қорлар
айналасының біркелкілік жүрмеуіне байланысты бір ... бос ... ... ... ... ... ... тапшылық орын алады.
Уақытша қаржылық ... ... ... ... несие
оларға ұдайы өндіріс үдерісін жалғастыруға ТМҚ үшін ақы ... ... ... ... және т.б. ... тудырады [19, 115 б.].
Жаңа өндіріс ашу мен оларды кеңейту ісінде де несиенің атқаратын ролі
зор. Несиенің көмегімен ... ... ... шоғырландыру мен
орталықтандыру жаңа өндірістердің ірі жобаларын іске ... ... ... жоғары қосымша құны бар өнімдерді өндіруді ... ... ... мол ... ... асыруға мүмкіндік
береді.
Қазақстанда экономиканың шикізаттық бағытынан арылып, жоғары дамыған
өндеу секторын құру ... ... ... ... ... ... даму стратегиясы жүзеге асуда. Бұл ретте ... ... осы ... ... ... ... несие
жүйесіне үлкен үміттер артылуда. Несиені капиталдық салымдар есебінде
пайдаланудың ... ... ... ... ... ... бар. Ол ... шығынның тиімділігін осы шаралардың пайда
есебінен қарызды өтеудің ... ... әрі ... ... ... ... ... өтеудің мерзімін белгілеумен жүйелі бақылауға
мүмкіндік береді.
Несиенің ақша айналымы саласында да алатын орны айрықша. Ол ... ... ... ... ... ... - ... құралын
құруға байланысты [20, 120 б.]:
- біріншіден, ақша белгілерін дайындау, шығару, есеп ... мен ... ... ... ... бос ақша ... сан рет пайдалана отырып, қолма-
қол ақшасыз есептесулерді ... ... ... ... үшіншіден, қосымша ресурстарға маусымдық сұраныстардың өскендігінен
резервтік қорлардың кемуіне байланысты ... ... ... мен халықтың қаржыларын банктердің есеп-шотында сақтау ақша
есептерін банкінің ... жазу ... яғни ... бар ... ... мүмкіндік береді. Қолма-қол ақшасыз есеп экономикадағы
есептесулерді тездетіп, айналымның шығындарын азайтады, мемлекеттік қарыз
беру қорын арттырады.
Қолдағы ... ... ... және ... ... ... ... жүргізіледі, мұның өзі айналыстағы ақша көлемін реттеп
және ... ... ... ... ... мен инфляцияның тұрақтылығын
ұстап тұруға мүмкіндік береді [20, 124 б.].
Экономиканың ... ... ... ... мемлекет пайыздық
ұтысты көтеру арқылы айналымдағы ақша көлемін қысу үшін ... ... ... ... Ал, экономикалық өрлеу кезінде
экономиканы жандандырып, әрі ... үшін ... ... ... яғни пайыздық ұтыстарды кеміту арқылы несие тасқыны көбейіп,
ақша көлемі ұлғаяды. Осылайша ақша айналымы ретке ... ... ... ... ... ал 1998 ... ... несие
экспансиясы саясаты жүргізілді.
Несиенің (ипотекалық тұтыну несиесі) арқасында тұрғын үй ... ... және ... да ... ... мен аппараттар алу
мен шаруашылықты қалыптастыру сияқты ... ... ... шешуге қол жетіп отыр.
Несиенің көмегімен басқа мемлекеттермен байланыстар нығайып, әлемдік
экономикаға ... ... туып ... ... ... айналысушы экономикалық субъектілердің
өмір сүруі мен жалпы халық шаруашылығының дамуына да, ... ... ... халықтың әл-ауқатын көтеруде несиенің
атқаратын ролі өте зор ... ... ... ... пайдаланудың шегі қайсы деген мәселе
туындайды. Үйлесімді деңгейлерде ғана несиенің экономикаға ... ... ... ... ... оның ... күшеюін экономикаға несие
салымының артуымен байланыстыруға болмайды. Мұның өзі несиені пайдаланудағы
сапалық емес, сандық өзгерістерді көрсеткен болар еді. ... ... ... ... мен ... ... көздеріндегі несиенің
үлесі экономиканың дамуыңда оның ролінің артқандығы осы ... ... ... жаңа өнімдер шығару үшін жаңа да, сапалы
жобаларды игерумен ... ... да ... ... Бұл ... ... ... жаңа салалардың пайда болуы, капиталдың бір
саладан екінші салаға ауысып қайта құйылатындығы ... ... ... ... туралы айтуға болады [21, 92 б.].
Әңгіме бұл жерде несие шектерінің сапасы мен саны ... ... ... даму ... ақша ... кері әсерін тигізеді.
Ол қарыз алушылардың ... ... ... ... ықыласын
бәсендетеді.
Ал, несие саласын мейлінше тарылтудың да кері әсері бар, себебі төлем
қаржыларының жеткіліксіздігінен шаруашылық ... ... ... ала ... ... ... ... төлей алмайды, негізгі
қорларды жалға ала алмайды және т.б. Сайып келгенде мұның бәрі ... ... өз ... ... ... ... ... анықтау мен сақтаудың сұраныс пен ұсыныстың,
айналымдағы тауар мен ақша ... ... пен ... ... ... үйлесімді тепе-тендіктерді сақтап түру үшін маңызы
зор [21, 95 б.].
Несиенің сандық шегі ... ... ... жағынан шектеумен
байланысты. Шектеулердің әдісі әр түрлі:
- тура әдіс - Ұлттық банк ... қор ... ... ... нәтижесінде несие көздерінің көлемін азайтады;
- экономикалық әдіс - пайыздық ... ... ... ... ... шектері - бұл жағдайда несие тар көлемдік деңгейде де, ... ... де кері әсер етуі ... ... циклінің тиісті кезеңіне байланысты кең көлемді
деңгейде оң немесе ... ... ... әсер ... жоғарыда атап
көрсетілді.
Несиенің пайдаланылуы мен оның тар көлем деңгейінде әсер етуі ... ең ... ... ... ... жақтардың ықыластары
мен мүмкіндіктеріне байланысты, атап айтқанда [21, 97 ... ... ... ... қаржыларына деген мұқтаждығы мен несие және
пайыздық мөлшерлемелерді қайтаруға байланысты ... ... ... болуы;
- банкілердің өз табыстарын ұлғайту мақсатымен несие ... ... ... ... ... ... ... несиелік
келісімдерде көрсетіледі.
Несиелеу үдерісі мынадай кезеңдерді қамтиды [21, 99 б.]:
1) несиеге деген өтінішті қарау;
2) несиелік қабілетін ... ... ... жасасу;
4) несие беру;
5) несиелік мәміленің орындалуына бақылау жасау.
I ... ... ... түскен несиеге деген өтінішті қарау. Кез келген
несиелік операциялар осыдан басталады. Мұндай кұжаттарда қарыз алушы ... ... ... ... ... ... ... түрі, мерзімі,
мүмкін болар қамтамасыз ету мүлкі көрсетіледі. Банктің қоятын талаптарына
байланысты өтінішке қосымша, яғни несиелік операциялар ... ... ... ... банк қарыз алушыдан несиені қайтаруын қамтамасыз
ететін басқа да құжаттар мен мәліметтерді талап ете ... ... ... ... ... қатынаста болатын қарыз ... ... ... ... ... ... Қарыз алушы банкке несие алуға өтініш
жасаған уақытта, банк несиелеудегі оның мүмкіндігін ... ала ... ... ... толтыруы мүмкін. Онда: фирманың жетекшісі мен ... ... ... және ... ... ... ... мекен-жайы;
ағымдық және валюталық шот ашқан банктің аты және реквизиттері; ... ол ... ... ... сомасы және мерзімі; соңғы
есептік күнге берілген баланс құрылымы және басқа да көрсеткіштер.
Тапсырылған құжаттарды оқып ... ... банк ... ... ... ... қабілетін бағалаудың шешім қабылдау үшін аса маңызы ... ... есеп ... ... кезең. Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау кезеңі. Қарыз
алушының ... ... - ... ... ... ... ... қарызды
уақтылы және толық көлемде қайтару қабілетін бағалаумен сипатталады.
Несиені қайтара алмау ... ... ... әсерінен болуы мүмкін,
сондықтан да, банк клиентке несие ... ... ... ... ... қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банктің өтімділігіне ... ... ... ... ... ... ... мынадай
факторлар есепке алынады:
1. Ссудаға қатысты қабілеттігі. Қарыз алушыға ссуданы бере отырып,
қарыз ... ... ... тұлғаның құқықтық қуатын анықтайтын Жарғысы
және нұсқауымен танысуға тиіс.
2. Қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге ... ... ... ... ... қайтаруға дайындығын ғана түсінбейді, ... ... ... ... орындауы түсіндіріледі.
3. Табыс алу қабілеті. Банк қарыз алушының ссуданы ... ... табу ... баға ... ... ... ... алу қабілетін анықтау барысында сату ... ... ... әсер ... ... ... алынады. Бұл
факторларға: қарыз алушы кәсіпорынның орналасқан жері, оның тауарлары ... ... ... ... ... ... жатады.
Несиелеудегі шетелдік тәжірибеде бұл факторларга қоса ... ... ... ... ескеріледі.
III кезең. Несиелік және кепіл туралы келісімшарт жасасу. Қазіргі
несиелеудің басты ерекшелігі бойынша банк қарыз ... ... ... болғаннан кейін, несиелік шарт жасасу үшін несиелеу субъектісімен
қатынасқа түседі. Несиелеуге байланысты барлық сұрақтарда банк пен ... ... ... ... ... ... беру кезеңі. Бұл кезең ағымдық шот ашу, ссуданы беруді
құжаттау тәртібін (қосымша ... ... ... ссуданы беру
тәсілін анықтайтын несиелеуді ұйымдастыру және ... ... ... ... әр ... берілу тәсілдері болады.
Біріншісі - ... ... ... толығымен аударылып, қажет болған
жағдайларда жұмсалынады. Екіншісі - несие алуға құқығы қосымша ... ... ... ... ... іске ... Үшінші -
белгілі бір соманы алуға клиенттің құқығы бола отырып, ол оны ... ... ... ... ... ... ... мөлшері оны беру барысында несиелеу ... ... ... ... ... және оған ... төлеуіне бақылау жасау -
несиелік операцияның ... ... ... бойынша қарызды қайтару
тәсілі банк қаражаттарының пайдалану ұзақтығына және ... ... ... рөліне байланысты.
Несиенің қайтарылуын арнайы құжат арқылы жасауға да, ... ... ... ... ... құжаттарға: клиенттің жазбаша
үкімі, банктің өзінің үкімі, соттың бұйрықтары жатады. ... ... ... қаражаттарды шегеру туралы берген үкімі жазбаша да және
ауызша да ... ... ... ... яғни ... каналдары
арқылы да жүзеге асырылады [22, 40 б.].
Банк несиелік келісім-шарттың орындалуына, қарыз алушының алған несиені
пайдалануына және оны ... ... ... ... Осы ... ... шаруашылық қызметіне, оның қаржылық жағдайына талдау жасап, ... ... ... ... және есеп ... құжаттарын,
бухгалтерлік жазуларды, есептік материалдарды тексереді. Осы жерден ... ... ... ... ... ... мен басқа да ақпараттар,
сондай-ақ басқа да ... ... ... ... ... ... ісін ... жүйесі болады.
Несиелік келісім-шартқа байланысты өз міндеттемелерін орындамаған қарыз
алушыларға қатысты, банк: қарыз алушыға әрі қарай несиелеуді ... ... ... ... ... ... ... тоқтатуға құқы
бар. Қарыз алушы несиелік ... ... ... түрде орындамаған
жағдайда банк несиені мерзімінен бұрын қайтаруды талап етуге құқылы.
Несиелеу үдерісіне жасалатын бақылау ... ... ... ... тексеріп отырумен де толықтырады. Өйткені, банктің ... оның ... көзі және ... ... ... ... көзі ... табылады.
2 Ұлттық экономиканың тұрақсыздығы жағдайындағы коммерциялық банктердің
қызметі
2.1 Қаржылық дағдарыс жағдайында Қазақстанның ... ... ... ... ... нарықтық қарым-қатынастарды дамытуға
бағытталған экономикалық реформалар жүргізілді. Осы кезеңде жекешелендіру
жүргізілді, мемлекеттік қаржы жəне ... ... ... ... ... ... ... реформалардың нəтижелілігі
экономиканың жылдам қарқынмен өсуінен көрінеді. Егер 10 жыл бұрын ... ... ... ЖІӨ 700 АҚШ ... сəл ғана асатын болса, ... ... ол 2700 ... жетті, ал 2007 жылдың қорытындысы ... ... ... ... деп ... ... Банктің жіктеуі
бойынша Қазақстан 2005 жылдың өзінде (халықтың жан басына шаққанда ... ... ... ... орташа деңгейден жоғары елдер тобына
жатқызылды [23, 65 б.].
Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банкінің (бұдан əрі Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясатын жүргізу
мүмкіндігін 1993 жылы ұлттық валюта – теңгенің енгізілуімен бірге алды [23,
66 б.].
Ұлттық Банктің ... ... ... он бес ... тарихының
жартысынан астам уақытында қаржылық тұрақсыздық жағдайында жүргізілді.
Қаржылық тұрақтылық дегеніміз қаржы ... ... ... атап ... инвестициялық жобаларды табысты қаржыландыруды
жəне ресурстарды пайдаланудың күрт өзгерістерін тиімді реттеп отыруды толық
орындау екендігі белгілі. Қаржылық тұрақтылықтың ... ... ... ... ... ... ... жəне нарыққа сенімінің
болуы, нақты немесе қаржы активтері бағасының күрт ауытқуының жоқтығы болып
табылады.
Осы ... ... ... ... ... бері ... ... болып 1993 жылғы қараша - 1999 жыл жəне 2007 жылғы
тамыздан бастап бүгінгі күнге дейінгі ... ... ... ... ... ... сипаттайық.
1993 жылғы қараша – 1995 жыл аралығындағы кезең – гиперинфляцияны
ауыздықтау кезеңі. Теңгені ... ... ... ... өте ... ... 1993 жылы инфляция 2265% құрады, ал 1991-1995 жылдары
тұтастай алғанда өндіріс 50% жуық ... ... ... ыдырауынан жəне
шаруашылықаралық байланыстардың үзілуінен туындаған өндірістің құлдырауын
тоқтату мақсатында Ұлттық Банк іс ... ... ... орындады: кəсіпорындарға тікелей несиелер берді, мемлекеттік
бюджет тапшылығын тікелей қаржыландыруды жүзеге асырды.
Осындай жағдайларда ... ... ... ... ... жəне ... Банк үшін бірінші кезектегі ... ... жəне ... ... ... болып табылды.
Осы міндеттерді шешу үшін ... ... ... ... алынды, бұған бюджет тапшылығының ... ... ... экспансияны шектеу кірді.
1994 жылы жеңілдікті несиелер беру жəне ... ... ... ... тікелей өтініштерін қарау практикасы тоқтатылды. Үкіметке
бюджет тапшылығын жабуға арналған несиелер ақылы ... ... ... жылы ... ... ... Ұлттық Банктің экономикаға ... ... ... қайта қаржыландыру тетігі айтарлықтай өзгерді:
несиелік ресурстарды Ұлттық Банк несиелік ... ... жəне ... ... ... 1995 жылы Ұлттық Банк туралы заң қабылданды,
оған сəйкес Ұлттық Банктің тəуелсіздігі заң ... ... ... ішкі жəне ... ... ... ету мақсаты алға қойылды
[24, 2 б.].
Ұлттық Банк экономиканы несиелеу ... ... ... ... жəне өз ... ... ... алғаннан кейін нарық
қағидаттарына, тиімді банк қадағалауына негізделген қазіргі заманғы банк
жүйесін құру ... ... ... ... ... басқа маңызды
міндеті инфляцияны ... ... ... ... өзін
дамыту болды. Бұл кезеңде қайта қаржыландыру ставкасымен жəне ең төменгі
резервтік талаптар нормативімен ... ішкі ... ... ... алу жəне
сату операциялары, ... ... ... ... ... ... сияқты жаңа құралдар енгізілді.
1993-1995 жылдары инфляция 2165%-дан 60%-ға дейін азайды, алайда
өндірістің құлдырауы ... жəне ... ... ... ... 10%
көтерілді (1-сурет).
1-сурет. 1993-1995жж. Инфляция және ЖІӨ нақты ... ... қол ... қатар елімізде жас ұлттық валютаның
қалыптасу міндеттері де шешілді. ... ... ... ... ... ... ... енгізілді. Капитал операциялары
бойынша ... ... ... болсақ, теңге енгізілген
кезден бастап капиталдың резиденттерден резидент еместердің пайдасына
көшуін көздейтін ... ... ... ... бұл ... ағыны статистикалық есепке алу мақсатында ғана тіркелді. Бұған
шетел валютасы ұсынысының ішкі ... ... ... ... Ішкі нарықта шетел валютасы ұсыныстарын ұлғайту мақсатында уақытша
шара ретінде ... ... ... ... 50% ... ... ... [24, 5 б.].
1996 жыл – 1999 жыл аралығындағы кезең (макроэкономикалық ... ... ... 1998 ... ... Ұлттық Банктің республикалық
бюджеттің тапшылығын тікелей несиелеу практикасы тоқтатылды (заң жүзінде
тыйым салу 2004 ... ... ... ... бюджеттің
тапшылығы бағалы қағаздар шығару есебінен қаржыландырыла бастады, мұның өзі
бағалы қағаздар нарығын дамытуға алып келді. ... ... бұл ... үшін оң ... ... болды. Инфляцияның қарқынды түрде
төмендеуі жалғасты жəне 1995 жылы ... 1998 жылы ... ... Тиісінше, өндірістің төмендеу қарқыны айтарлықтай бəсеңдеді.
Егер 1996-1999 ... ... ... ... өсуі 0,75% ... алғанда 1993-1995 жылдары өндіріс жыл сайын орта есеппен 10%
төмендеді (3 - ... ... ... ... ... жүргізу жалғастырылды, ақша-несие
саясаты құралдары ... жəне ... атап ... ... «овернайт» несиелері сияқты құралдар енгізілді.
2-сурет. Қазақстанның 1996 – 2007 жылдардағы ... ... ... ... ... ... дағдарыс жəне
мұнайдың əлемдік бағасының құлдырауы жас ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарықтарындағы ауқымды
өзгерістердің нəтижесінде Қазақстанның бірқатар сауда əріптес елдерінің
ұлттық валюталарының айтарлықтай ... ... ол ... ... құнсыздану қысымына ұшырады, ал инфляция 1999 жылы ... өсті [24, 7 ... өзі ... ... үшін ... ... тудырды. Теңгенің
бəсеке қабілеттілігін қалпына ... үшін 1999 ... ... теңгенің
еркін өзгермелі айырбас бағамы ... ... ... ... еркін
өзгеруге жіберу үшін уақыт таңдау кездейсоқ болған жоқ – бұл ... ... ... жəне ... құнсыздануды күтулердің
төмендеу уақыты болды. Валюта нарығын қолдау жөніндегі шараларды қабылдау
(экспорттық түсімнің 50% ... ... ... енгізу, резервтік
талаптарды азайту) банк жүйесіне жəне банкаралық нарыққа тұрақты жұмысын
жалғастыруға ... ... ... ... ... ... ... жəне заңды тұлғалардың депозиттерін қорғау жəне
əлеуметтік қорғау жөніндегі ... ... банк ... ... жəне банк ... ... ... қабілеттілігін сақтауға
мүмкіндік берді. Теңгенің бағамы бірнеше күннің ішінде тұрақтандырылды.
2000 жыл – 2006 жыл ... ...... ... ... ... даму ... 2000 жылдан бастап əлемдік қаржы
нарықтарының тұрақтануы, əлемдік тауар ... ... ... ... ... ... [24, 9 ... макроэкономикалық ахуалға оң ықпал етті. Осы жетіжылдық
кезеңде елде ... ... ... дамыды (халықтың депозиттеріне кепілдік
беру қоры, тұрғын үй құрылысы саласында ипотекалық несиелеу жүйесі құрылды,
сақтандыру жəне қор ... даму ... ... ... ... ... капитал ағыны байқалуда, халықтың банктерге салымдары
мен банктердің экономикаға несиелері қарқындап өсті. ... ... ... бір ... ... ... ... сақтаулы (6,4%-8,4%), ал ЖІӨ
орташа жылдық өсуі 10,3% құрады. Жеке ақша-несие саясатының дамуы ... жылы ... ... Қаржы нарығын жəне қаржы ұйымдарын реттеу
мен қадағалау агенттігінің (бұдан əрі ҚҚА) ... жəне ... ... ... ... ... маңызды роль атқарды. Мұның өзі
2004 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету жөніндегі мақсатты заңды түрде ... ... ... ... алға қойылған мақсатты іске асыратын
міндеттері жарияланды: ... ... ... ... жəне
жүргізу, төлем жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету, валюталық реттеуді
жəне валюталық бақылауды жүзеге ... ... ... ... етуге ықпал жасау.
2007 жыл – қаржылық тұрақсыздық кезеңі. Ағымдағы жүз ... ... ... ... ... 2006 жылы ... капиталының жоғары
ағынына, ішкі қаржы ... ... ... ... бюджет
шығыстарының өсуіне негізделген инфляциялық қысымның өсу үдерісі күтілді.
2006 жылы 2001 жылдан бергі ... ... ... рет ... 8% ... ... ... проблемаларды ертерек анықтау үшін Ұлттық Банк 2006
жылдан бастап ҚҚА бірлесіп қаржылық тұрақтылығы туралы жыл ... ... ... 2006 ... есебінде қаржы жүйесі əлсіздігінің неғұрлым
елеулі ... ... ... ... ... өсуі ... [25, 15 б.].
2007 жылы Қазақстанның экономикалық дамуын екі кезеңге бөлуге болады.
Жылдың 1-жартысында өткен жылдары байқалған оң ... ... ... ... ... ... банк ... нарығының
жоғары даму қарқыны) сақталды. Бірінші жарты жылда экономикаға ... ... ... банк ... ... 24% ... ... тамызда АҚШ ипотекалық заемдар нарығындағы 2007 жылдың
басында туындаған дағдарыс əлемдік қаржы нарықтарындағы ахуалға ... ете ... ... ... ауқымды сипатқа ұласты. Əлемдік
нарықтар өтімділіктің жетіспеуін ... ... жəне ... ... атап айтқанда, Федералдық резервтік жүйе, Еуропа орталық банкі өз
елдеріндегі банк жүйесін қолдау үшін ... ... ... ... ... ... пайыздық ставкалар өсті [25, 17 б.].
Портфельдік инвесторлар капиталды дамушы нарықтардан шығара бастады.
Нəтижесінде дамушы рыноктардың ... үшін ... ... ... кіру
құқығы іс жүзінде жабық болып шықты.
Алдыңғы ... ... ... ... ... алған қазақстандық
банктер бірқатар қиындықтарды бастан ... ... ... ... синдикатталған заемдар тарту мүмкіндігі сақталған жағдайда
кəсіби емес инвесторлардың нарықтарына қарыз алу үшін, яғни ... IPO ... ... кіру ... ... ... банк ... өсу
қарқынының біршама төмендеуіне қарамастан (депозиттердің аз ғана əкетілуі,
берілетін ... ... ... ... ... ... несиелеуді тоқтатқан жоқ. Таяу жылдар ішінде əлемдік қаржы ... ... даму ... ... ... ... елде
экономиканың, əсіресе құрылыс жəне қаржы қызметі салаларында ... ... ... ... өсу ... несиелердің жетіспеуі
салдарынан, ал қаржы секторында – сыртқы заем ... ... ... жылы ... ... сондай-ақ əлемдік ... ... ... ... етті. Мəселен, дəнді дақылдарды негізгі
өндіруші елдерде өнімнің ... ... ... ... ... ... балама түрлерін əлемдік өндірудің өсуі ... ... ... ... ... ... Осының барлығы елдегі
инфляциялық қысымның өсуіне себепші болды.
Осылайша, 2007 жылы инфляциялық қысым бір мезгілде ұлғайған ... ... ... сол ... ... ... ... Ұлттық
Банк банк жүйесінің тұрақтылығын қолдау жөніндегі шаралар мен ... ... ... шаралар арасындағы басымдықты белгілеу
қажеттігін бастан кешірді. Проблема мұндай жағдайда бұл ... ... ... ... Банк ... ... ... үшін өтімділікті қосу, ал инфляциялық қысымды азайту үшін оны
сіңіру қажет болды [25, 20 ... ... ... Банк банк жүйесінің тұрақтылығын сақтау бойынша
мақсаттың баға тұрақтылығын қолдау мақсаты ... ... ... ретте банк жүйесіндегі тұрақсыздықтың туындауы банк дүрбелеңімен ғана
емес, төлем жасамау дағдарысымен, салымшылардың қашуымен жəне сонымен ... ... ... бір ... ... ... ұйымдары болып
табылатындықтан немесе банк конгломераттарының құрамына кіретіндіктен
жүйелік ... ... ... ... ... да бөліктерінің
тұрақтылығына теріс ... ... ... екендігі ескерілді. Əсіресе,
жинақтаушы зейнетақы қорлары ... ... ... ... портфеліне айтарлықтай үлесінің қатысуы салдарынан) зардап
шегулері ... жыл ... ... ... ... ... ... саясаты да
белгілі бір өзгерістерге ұшырады. Мəселен, егер бастапқы 7 айдың ішінде
екінші деңгейдегі ... ... ... алуға бағытталған ақша-несие
саясаты жүргізілсе, 2007 жылдың екінші жартысында өтімділікті ноталарды
шығару көлемін азайту жəне ... ... ... өтеу ... алу ... ... 2007 ... тамыздан бастап Ұлттық Банк кері ... жəне ... СВОП ... арқылы банктердің өтімділігін
ұсынуды ұлғайтты. Сонымен қатар қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... шоттарындағы
қалдықтар кепіліне қысқа мерзімді заемдардың жаңа түрлері ендірілді.
Банктердің ... ... ... ... ... ең төменгі резервтік талаптар нормативтеріне жылдың бірінші
жартысында қабылданған өзгерістерді ендіру 2008 ... ... ... 2007 ... 9 ... ... ... міндеттемелер базасын
қысқартуға жəне резервтік активтер құрылымын кеңейтуге бағытталған ең
төменгі ... ... жаңа ... ... ... жылы Ұлттық Банк, АҚҚ жəне екінші деңгейдегі банктер арасындағы
банк заемдарын беру мəселелері бойынша ынтымақтастық жəне ... ... ... қол ... Осы ... ... ... сыртқы
активтердің жəне сыртқы міндеттемелердің ... ... ... ... жəне ... ... саясатты жүргізуге
ерікті түрде келіседі.
Бүкіл жыл бойына пайыздық ... ... ... ... ... 2007 ... 11 айы ... ресми қайта қаржыландыру ставкасы
9,0% деңгейінде қалды, 2007 ... 1 ... ... 11,0% ... Осы ... ... ... бар, несиелер бойынша ставкамен
айқындалатын (қайта қаржыландыру ставкасына тең), жəне ... ... ... ... ... ... айқындалатын (қайта
қаржыландыру ставкасының ½ тең) нарық ставкаларының ... ... ... Дəліз ішінде нарық ставкасын барынша неғұрлым дəл позициялауды
орташа мəні 2006 жылғы желтоқсандағы 4,69%-дан 2007 ... ... ... ... өскен ноталар бойынша ставка жүзеге асырады.
Тұтастай алғанда, күрделі макроэкономикалық ахуал, ... ... ... сақтау бойынша мақсаттың баға тұрақтылығын қолдау
мақсаты алдындағы ... ... ... төмендету жөнінде
қабылданған шараларға қарамастан 2007 ... ... ... ... ... ... ... соқтырды. 2007 жылғы орташа
жылдық инфляция 10,8% құрады, бұл ретте мұнайдың əлемдік ... ... ... ... жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізгі
бағыттарымен айқындалған болжамды дəлізі 8,2-9,2% ... [26, 2 ... ... ... етудің күйзеліс факторлары болмаған жағдайда жылдық
инфляция деңгейінің айтарлықтай бəсеңдеуі ... жылы ... ... ... Банкі ақша-несие саясаты
саласында орташа жылдық инфляцияның төменгі ... ... ... қаржы жүйесінің тұрақты жұмыс істеуін қолдауға бағдарланған ақша-
несие саясатын жүзеге асыруды өз ... ... ... ... ... ... ставкасын белгілеу ақша нарығындағы ахуалға
жəне инфляция деңгейіне тəуелді, оның ... ... ... оң
көрсеткіште қалатындай жəне қысқа мерзімді құралдардың ақша нарығындағы
ставкалардың жоғарғы деңгейі ... ... ... ... ... өтімділікті реттеу тетігін бұдан əрі жетілдіру үшін жəне ... ... СВОП ... ... ... мүддесін
назарға ала отырып, валюталық СВОП есепке алу операцияларын жүргізу
мүмкіндігі ... ... [26, 3 ... ... жəне ... жəне ... дағдарыстарды ерте
хабарлау индикаторлары жүйесін əзірлеу жөніндегі есеп ... ... ... ... ... Банк несие нарығын ... ... ... ... талдау мақсатында 2007 жылы
басталған банктерді үнемі зерттеуді жалғастыратын ... ... ... табыстары біршама дəрежеде Ұлттық
Банктің қаржы секторын дамыту, атап айтқанда ... ... ... ... ... қызметімен байланысты.
Қазақстандағы ... ... ... ... белгіленген тетік болып
табылмайды, ол тұрақты түрде ... ... Əр ... уақытта ақша-
несие саясатының «түпқазығы» (немесе ... ... ... айырбас
бағамы жəне валюталық жəне ақшалай таргеттеу режимдеріне сəйкес келетін
ақша агрегаттары ... ... ... ... ... ... мақсаты баға
тұрақтылығын қамтамасыз ету болып ... ... ... алға ... іске ... міндеттері мемлекеттің ақша-несие саясатын əзірлеу
жəне жүргізу, ... ... ... ... ... ету, валюталық
реттеуді жəне валюталық бақылауды жүзеге ... ... ... ... ... ықпал ету болып табылады.
Ұлттық Банк банк жүйесінде дағдарыстың туындауы ... ... ... ... туындатуы мүмкін екендігін есепке ала
отырып, қаржы жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге айрықша көңіл бөледі.
2.2 Коммерциялық ... ... ... және оның ... ... ... негізгі элементіне жоғарыда қарастырған ... ... ... несиелік қоржынды тиімді басқару, несиеге
жасалатын тиімді бақылау сияқты банктің жұмыстары жатады. ... ... ... ... Халық Банкінде» жеке тұлғаларды несилеу кезеңдері беске
бөлінеді.
Бірінші кезең – несие берумен ... ... ... ... беруі және алдын ала өзінің біліктілігін көтеруі:
- қарызды ... ... және қай ... ... ... қарыздың сұралған мерзімі мен сомасын, болжамдығын қамтамасыз
ете отырып, өтініш беруші ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғаларды несиелеудің мынандай
«Халық», «Банк салымының кепілдігімен», «Кезек күттірмейтін ... - ... ... ... дайын тұрған жылжымайтын мүлікті сатып алу
үшін», «Салынып жатқан жылжымайтын мүлікті сатып алу үшін», «Авто ... үй ... ... ... ... салу және ... үйді жөндеу
үшін», «Дербес құрылыс және тұрғын үйді жөндеу үшін», ... ... ... үшін ... ... ... тұлға кепілдемесімен», «Банктің жалақы
жобасына қатыспайтын жеке тұлғаның кепілдемесімен», «Ипотека ... ... ... ... деген бағдарламалары бар [26, 8 б.];
- қарызды ұсыну тәртіптері мен шарттарын, банктің ... ... ... және ... ... ... ... таныстырады;
- табыс иесінің өтініш беруі, кепілгер ... оның ... ... ... ... және табысы туралы ұсынылған құжаттарды
дәлелдеу мүмкіндініне қатысты ... ... мен ... ... ... оның алдын ала қабілеттілігін жүргізу.
Екінші кезең – ... ... яғни ... ... ... ... нәтижесін оң болған кезде банктің несиемен айналысатын маманы
кестеде көрсетілген құжаттарды сұрастырады. Бұл – ... ... ... бірінші сатысы. Кезеңінің екінші ... ... ... ... бағдарламаларымен анықталады, бірақ аталған
құжаттар несие алу үшін стандартты түрде ... ... ... айналысатын маманның өтініш берушіден қабылдайтын стандартты
құжаттар тізімі 1 ... ... ... ... ... ... ... несиемен айналысатын
адам:
1. Қабылданған құжаттардың толық және дұрыс ... ... ... мен ... ... ... ... жеке бас куәлігінің ... ... ... мен ... ... бар
екендігін ультрофиолет арқылы тексереді, құжат көшірмесін оның
түпнұсқасымен салыстырады) тексеру жүргізеді. Тексеру ... жеке бас ... ... ... ... ... мен қолтаңбасының бейнесі бар
«Ультрофиолет арқылы тексерілді» деген белгі қойылады;
- қарыз ... мен ... ... ... ... жасының
сәйкес келуін тексереді.
3. Біреу өтініш берушіге ... және одан ... ... екі ... ... Банк қызметкері несие алушының өтінішін несиелік өтініш туралы
есеп журналына ... ... ... күні және ... ... ... өтініш беруші мәліметтерінің дұрыстығы мен тексеру
нәтижесі бойынша резюмеде бейнеленетін несиелік ... ... ... болған жағдайда несие жөніндегі жинақталған
құжаттардың бар екендігіне алдын ала тексеріс жасайды.
7. Егер ... ... ... ... ... жобасына қатысушы
болып табылса, онда несие мен ... ... Банк ... ... және ... ... ұсыну туралы
электрондық сұрау жасайды.
8. Өтініш беруші ... ... ... ... қатынаста
байланысы бар тұлғалар қатарына кірмейтіндігін тексеру.
9. Орындаушы қолтаңбасын қоя отырып, анкетаның ... ... ... ... шалу ... мен ... ... берілген телефон нөмірлеріне қоңырау шалады.
Үшінші кезең - өтініш ... ... яғни ... алу жөніндегі
өтініш тіркелгеннен кейін, несиемен айналысатын маман ... ... ... андеррайтингін жүзеге асырады, яғни олардың несиелік және ... ... ... ... ... ... қарыз ұсыну
мүмкіндіктері туралы ... ... ... ... сома ... ... шарттары көрсетіледі.
Төртінші кезең – шешім қабылдау, яғни ... ... ... пакет құрастыра отырып, Банк немесе Банк филиалының ... ... ... ... ... ... ... жоба
бойынша келесі шешімдердің бірін қабылдауға құқығы бар;
- қарызды ... ... ... ... ... және ... ... көрсете отырып);
- қарызды ұсынудан бас тарту;
- банк немесе оның филиалының уәкілетті органына қарастыруға ... ... банк ... ... ... жоба ... ... – олар қабылдаған сол шешімге сәйкес жазбаша түрінде тікелей ... ... ... ... жолымен жүргізеді.
Банк немесе банк филиалының уәкілетті органы қарыз ... бас ... ... ... ... несиемен айналысатын маман:
- өтініш берушінің талабы бойынша қорытындыны ... ... ... өтініш туралы есеп журналына қанағаттандырылмағаны жөнінде
жазады;
- өтініш берушінің несие туралы ... ... оның ... алу ... кері ... ... банк жоба ... оң шешім қабылдағаннан кейін, меншік
қаражаттары мен ол иемденетін мүлік құнына алғашқы төлем жұргізеді. ... ... ... қолма-қол немесе қолма-қолсыз формада жүргізіледі.
Бесінші кезең – қарыз келісімін рәсімдеу, яғни банк ... ... ... ... туралы шешім қабылдаған жағдайда және заң
кеңесшісінің ескеруін ... ... ... ... маман:
- банктік екі немесе үш жақты ... екі ... ... ... ... ... кест ... қарастырылған көлемде шоттан ақша
қаражатын ... ұзақ ... ... екі ... жеке ... ... ... кепілдігінің екі данасын болмас
ұсынылған қамтамасыз ету түрлері бойынша екі ... үш ... екі ... үш дана ... ... [26, ... алу үшін қарыз алушы банкке несиенің мақсатын, бағытын, сомасын,
пайдалану мерзімін, өтеудің нақты ... ... ... ... қысқаша сипаттамасын және оны жүзеге ... ... ... ... жазбаша өтінішпен барады. Сол кезде ... ... ... алу үшін қажет өтініш-мінездеме береді. Несие шоттары
банкте есеп айырысу шотын ашу арқылы ашылады.
Несие алу үшін ... ... оны ... ... ... ... құжаттарды өткізеді:
- несиеленетін шаралардың жоспарлаған шығындары, несие өтелетін
айналым активтерінің және күтілген түсімдер қозғалысының есебі
бар ... ... ... ... ... ... ... өтелетін айналым
активтерінің және күтілген ... ... ... ... ... банк ... қабылданған формалар бойынша несиені өз
уақытында ... ... ету ... міндеттемелер
(жедел міндеттемелер, кепіл міндеттемелері, кепілдемелер,
кепілдіккке алу, сақтандыру куәлігі және ... ... ... банк сол ... ... ала тексеру жүргізу немесе
қарыз-алушының қаржы-экономикалық қызметі туралы аудиторлық ұйымның
қорытындысын ... етуі ... [26, 12 б; 27, ... ... ... ... ... ақпарат көздері болып
келесілер табылады:
- ... ... ... ... инспекция қорытындысы;
- қарыз алушының анкетасын және қаржы есебін талдау;
- жабдықтаушылар мен сатып ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушыдан өтініш пен
құжаттарды алған кезде, банк ... ... ... ... толық және бекітілген уақытта назарға алады. Басқаша айтқанда,
кәсіпорынның несие төлеуге қабілеттілігі, несие алу құқы және ... ... ... бағалаудың басты әдісі – оның ресми
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... банк ... ... қабілеттілігін және өтімділігін; айналым қаражаттарын және
алынған несиенің пайдалану ... ... ... ... ... ... қоса есептегенде, өтімді қаражаттармен жабуын;
заңды тұлғаның табыстылығын бағалау керек [27, 123 ... ... ... ... ... ... жағдайына
талдау жасайтын болсақ, соңғы бес жылда банктің ... 20 ... ... ... соңына 2592,1 млрд.теңгені құрады. ЖІӨ-ге қатысты ... осы ... ... 17,9%-дан 34,7%-ға дейін өскен.
Экономиканың салаларын несиелеу құрылымында сауда, құрылыс, көлік және
байланыс салаларын несиелеу тез өсті. ... ... ... несие
қоржынының өсуі ірі және қаржылық тұрақты кәсіпорындаға ғана емес, несие
қабілеті төмен қарыз алушыларға да ... ... ... ... ... жаңа ... өнімдерді (ипотека, тұтынушыларды несиелеу, шағын және
орта бизнесті несиелеу және т.б. с.с.) ... ... банк ... байланысты банк тәуекелдерінің ықтималдығын арттырады. Бұл несие
қоржынының сапасына ықпал етеді.
Кез келген банктің қызметінің ... ... ... ... яғни оның ... ... ... байланысты. Несиенің
уақтылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермелейді.
Банк секторының тұрақтылығы да осы ... ... ... ... қиын ... ... отандық банктеріміздің несиелік операциялардан табатыңн
табыстарды артыпа отырғандығы белгілі. Мұндағы несиелердің сапасын олардың
пайдалылығына қарай бағалауға ... ... та ... жылдары таза табыстың
банк активтеріне мен меншікті капиталы бойынша қатысты шамасы төмендеуі
байқалады, яғни бұл ... 2002 жылы ... ... 1,8% және ... ... 12,8% ... ал 2008 жылы аталған көрсеткіштер төмендеген
(сәйкесінше 0,32% және 2,59%).
Бұл негізінен жалпы банк ... ... ... портфелдегі
стандартты несиелеу үлесінің 95%-дан 56%-ға ... ... ... ... несиелердің үлесінің жоғарылауына тікелей байланысты [28, 67 б.].
Қорытынды айтқанда, 2008 жылы экономиканың дамуының негізгі ... ... ... ... несиелеуге қатысты икемді саясатын
қалыптастыру, оны іске асырудың маңызы зор. Бірақ ... ... ... ... ... жүргізуіне мүмкіндік бермей отырғаны жасырын
емес.
2.3 Жоғары оқу орындарының студенттерін ... және ... ... ... ... білім алуға деген қызығушылық артып
келеді. Бұған оқу орындары санының көбеюі және оларда ... ... өсуі куә ... ... Бұл ... жаңа ... ... білім өз алдына әлеуметтік және кәсіби оңтайлылықтың
бірден бір ... ... ... ... түсінуден туындаған [26, 2 б.].
 
Жақсы білімді алу арқасында жастар өмірде ... ... ... ал ... ... ... дамуына айтарлықтай
үлесін қосқан. Тарихта бұндай мысалдардың мыңдағаны бар. ... ... ... ... ... ... барлығы бірдей қол жеткізе алмайды.
Көбінесе бұл түрлі экономикалық факторларға және қымбат ... ... ... ... ... ... бұл тұрғындардың
әлеуметтік-әлжуаз жіктеріндегі ... мен ... үшін ... отыр. Осындай жағдайда мемлекет әрдайым көмекке келеді [28, 70 б.]. 
2009 жылғы наурызда студенттерді жеңілдікпен ... ... ... оның операторы «Альянс ... АҚ ... ... техникалық, ғылыми-жаратылыстану және медициналық мамандықтары
бойынша оқитын ... ... мен ... ... алды.
Оқудың күндізгі ақылы бөлімінде оқитын жастар, ұзақ мерзімді білім ... ... ... алып және ... ... ... оқу ... жалғастыруда.
 «Самұрық-Қазына» ұлттық әл-ауқат» Қоры және «Альянс-банк» АҚ бірлескен
мәлімдемесіне сай,  үш жақ ... ... ... ... «Альянс банкке» қажетті соманы түсірді.
«Альянс-банк» студенттерге жеңілдетілген ... ... ... ... ... 2009 ... 24-ші ... бастап олардан өтініш қабылдайды және
бес жұмыс күні ішінде кепілдікті растай отырып, несие береді.
Жеңілдетілген несие  ... қоя ... ... де ... ... кепілдікті жоғарғы оқу орны мен Білім министрлігіндегі  ... өз ... ... [26, 5 ... ... және ... ... 5-тен 35% кепілдік сомасына
міндетті банктік салым салу түрінде ... оқу ... ... ... ... ... - ... Республикасы Білім және ғылым министрлігінің «Қаржы
орталығы» АҚ кепілдік береді.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі жеңілдетілген несие
беретін студенттердің санатын анықтады. ... ... ... ... және ... ... бойынша 1 курстан бастап
ақылы ... ... алып ... «жақсы», «өте жақсы» деген баға алатын
студенттерге беріледі. Бұған ... ... ... ... ... ... екеуден аспайтын студенттер де жеңілдетілген несие ала ... 6 ... ... ... ... ... ... ата-анасының қамқорлығынсыз қалғанда;
- мүгедек-студенттер;
- ата-анасының біреуі мүгедек студенттер;
- ата-анасының біреуі зейнеткерлік жасына жеткен студенттер;
- көп балалы отбасының студенттері ... ... ... толмаған
төрт және одан да көп баласы бар);
- аз қамтылған ... ... ... ... беру ... ... ... он екі айда отбасының әрбір ... ... ... ... осы ... үшін ... ... белгіленген ең төменгі күнкөріс деңгейінен төмен ... ... ... емес ... ... ... тек ... не болмаса әкесі ғана
бағып отырған, сонымен қатар ажырасқан отбасының немесе ... ... ... бойынша (академиялық үлгермеуші,
оқу тәртібін, ішкі ... ... ... ... ... ... ... студент қарызды және ол бойынша
берешекті, оқуын тоқтатқан күннен бастап бір жыл ... ... ... арналған жеңілдетілген несие беруді ұйымдастыру мақсатында
ЖОО-да техникалық хатшылық құрылды, олар «бір терезе» жүйесі ... ... [26, 8 ... хатшылық:
1) «Альянс-банк» АҚ-пен өзара іс-қимылды жүзеге асырады;
2) қажетті құжаттарды жинауға және оларды ресімдеуге ... ... ... ... ... ... ... хатшылық құрамына несиетік офицер – «Альянс банк» өкілі, ал
«Альянс Банк» АҚ несиеік комитетінің ... ЖОО ... ... ... ... ... беру барысында қажетті құжаттарды
жинаудағы жауапкершілікті мойнына алады және оларды «Альянс-банк» ... ... ... оқу ... «Альянс-банк» АҚ-на әр оқу семестрі
мен жылы біткеннен кейін студенттің оқу жылындағы барлық іс-қимылы (ауысу,
оқудан шығарылу, академиялық ... ... ... ... ... беру ... ... төлеумен қоса қосымша комиссиясыз оқуын
аяқтағаннан бастап 6 ай өткеннен кейін негізгі қарызынсыз 15 ... ... ... ... төлей бастайды.
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым ... ... ... Қоры және ... АҚ ... ... ... рәсімін неғұрлым тездетудің, оның сапасын қамтамасыз ету үшін
бірлесіп бар күшін жұмсайды.
Осындай қадамдарға бару арқылы ... ... ... кедергі
келтіретін мәселелер шешілді [27, 51 б.].
Бағдарлама 2009 жылғы 24-і наурыздан іске асырылады.
Баспасөз конференциясында ... ... ... ... ... берілетін жеңілдетілген несие 9 пайыз. Бұл
тіпті, қайта қаржыландыруға берілетін несиенің пайыздық ... ... Кез ... ... ... қазір, кем дегенде 15-16 пайызбен
беріледі. Мемлекет басшысының  тапсырмасымен осындай пайызбен несие беріліп
жатыр. ... ... қол ... үшін ... ... дейді.
Әйтекенов, сонымен қатар,  қосымша  ... пен ... ... ... л  «Альянс Банк» АҚ Басқармасы төрағасының орынбасары
Ш.Нұрымбетова да несиелеу ... ... ... ... -
әлеуметтік бағдарлама. 9 пайыздық ставка қалпында қалады. Бұған қоса, 
жоғарғы оқу орындарындағы  білім алу құны осы ... ... ... ... ... ... теңге бойынша беріліп, теңге ... деді ол. ... ... ... ... 59
жоғарғы оқу орындары бар. Ал несиелеуге үміт ... саны ... оқу ... ... ... ... істеп,  өтініш қабылдау
жайттарын  жеңілдетеді.  Банктің бағамы бойынша,  бөлінген 15 млрд.теңге 40
мың студентке жетеді.
Бұ ... ... ... және ... ... 1530 ... түскен [28, 45 б.].
Бірақ бағдарламада белгілі шектеуліктер ... ... ... жеңілдікті несиелерін барлық студенттер пайдалана алмады. 2009 жылдың
күзінде, Самұрық-Қазына ұлттық ... ... ... ... және ... ... және ... Банкінің бастамасымен, Қазақстан
Республикасының Үкіметі осы ... ... ... ... ... ... бойынша шектеулер алынып тасталды, және бағдарламаны 1
курста оқитындар да пайдалана алады. Сондай-ақ бағдарламаға күндізгі оқу
бөлімінде ... ... ... ... да ... ... ... оқуын төлеуге байланысты материалдық қиындықтар пайда болса, ... ... ... ... мөлшерлемесі 9% құрайтын ... ... ... ... ... төлеу мерзімі 15 жылдан 17 жылға дейін
ұзартылды, бірақ жоғарғы оқу ... ... ... 10 ... ... тиіс. 
Бұдан басқа, оқу мерзімінде және жоғарғы оқу орнын ... ... ... яғни ... жұмысқа орналасқанша, жеңілдік кезеңі де
қарастырылған. Егер студент жоғарғы оқу ... ... ... ... онда ... ... жеңілдік кезеңі екі жылды құрайды. Ал студентті
жедел әскери қызметке шақырған жағдайда, қосымша бір жылдық жеңілдік кезеңі
бар. Егер ... ... ... декреттік демалысқа кетсе, онда 3 жылдық
жеңілдік кезеңі беріледі.
Бұл несиелер ... ... ... ... ... ... кепілдік
берушінің жылжымайтын мүлігі болуы мүмкін, ал ол болмаған жағдайда, өз
кепілдігін ... ... ... және ... ... ... ... АҚ ұсынады. 
Бірақ жеңілдікті несие алуға басты шарт студенттің немесе магистранттың
жақсы үлгерімі және әлеуметтік мәртебесі болып қала ... ... ... ... ... ... және ... бағалар баламасына
сәйкес болуы керек немесе Ұлттық Бірыңғай Тестілеудің ... ... ... ... ... керек. Бағдарламаға жетімдер, мүгедектер, көп балалы
отбасында тәрбиеленушілер,  сондай-ақ ата-анасының біреуі мүгедек ... ... және ... ... Білім және ... ... ... ... басқадай студенттер санаты қатыса
алады. 
3 Коммерциялық банктердің несиелеу қызметін ... ... және ... ... ... ... ... мәселелері, шешу
жолдары
Азаматтардың тұрғын үй проблемаларын шешу және Астана мен Алматы
қалаларында ... ... ... ... үшін “Самұрық – Қазына”
қоры арқылы ипотекалық несие берудің және тұрғын үй ... ... ... іске ... ... Осы ... ... Ұлттық қордың және жинақтаушы зейнетақы қорларының қарыз қаражатын
тарту есбінен қалыптастырылатын 5 ... АҚШ ... (600 ... ... сома ... ... Осы бағдарламаның қаражаты есебінен екінші
деңгейдегі банктер арқылы Алматы және Астана ... ... ... үй кешендерін аяқтауға қарыздар беру қамтамасыз етілетін
болады.
Екінші деңгейдегі банктер мен тұрғын үйді әділ бағасы ... ... ... ... ... осы бағдарламаға қатысушылар болады.
Жылжымайтын мүлік рыногындағы ... ... ... ... ... ... – Қазына” қоры екінші деңгейдегі банктерде жеңілдікті ставка
бойынша 15 жылға бірқатар несиелік ... ... ... Өз ... ... ... ... алушылардың әр түрлі ... ... ... бұрын өтеу құқығымен 10.5%- 12.5% -
бен 15 жыл мерзімге дейін беретін болады.
2. ... бір ... жаңа ... ... үшін ... ... % деңгейінде болуын және 2009 жыл бойы іске асырылуын көздейтін
жаңа ипотекалық бағдарламаға жіберілетін болады. Осы ... ... ... ... ... және ... ... бағасы бойынша тұрғын үй алуға мүмкіндік береді. Екінші
деңгейдегі банктер құрылыс аяқталмаған ... ... ... ... ... беру ... ... алушы құрылыс
компаниялармен ахуалды түзертуге және несиелік ... ... ... ... ... алады.
3. Екінші деңгейдегі банктер бұған дейінгі кезеңдерде алаңы 120 шаршы
метрден аспайтын ... үй ... ... қарыз алған және осы
ипотекалық қарызға қызмет көрсету ... өз ... ... ... алушының, ипотекалық қарыз алуды қамтамассыз ететін
тұрғын үйді ... ... ... үйі ... ... ... бір ... қарыз алушылар үшін ипотекалық қарыз бойынша
пайыздық ставкаларды 10.5% - 12.5-ға дейін төмендетуге ... Өз ... ... ... ... және ... қатысатын
акционерлік қоғамдардың атынан Астана және ... ... әділ ... жаға ... ... ... ... сондай ақ тұрғын үйге қолжетімділікті қамтамассыз ету бойынша
шаралар қабылдайтын болады. Бұл үшін ... ... үй ... ... өзгерістер енгізілді [29, 1 б.].
Әкімдіктерге жеке құрылыс салушылардан пәтерлерді құрылыс ... ... ... ... ... ... баға ... алу құығы берілетін болады. Бұл тұрғын үй бағдарламасын іске асыруды
жеделдетуге мүмкіндік береді.
Азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз етуді ұлғайту мақсатында ... үй ... 15 ... теңге жіберілетін болады. Бұл қосымша ... ... метр ... ... үйді ... ... ... береді.
Мемлекеттік бағдарлама шеңберінде салынған барлық обектілер тұрғын үй
құрылыс жинақтарының жүйесі арқылы сатылатын ... Бұл ... ... ... дан ... пайыздық ставка бойынша алдын ала тұрғын үй
қарыздарын ұсынуға және тұрғын үй сатып алу үшін ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын қорғауды арттыру мақсатында Үкімет ... ... ... ... ... ... болады.
Экономиканы отандық қаржы институттары тарапынан қаржыландырудың
қысқаруы жағдайында шағын және орта ... ... ... ... Мемлекеттік қолдау олардың салалық тиістілігіне қарамастан, шағын
және орта бизнестің барлық субъектілеріне көрсетілетін болады.
Біріншіден, осы мақсаттарға “Самұрық - ... қоры 2009 жылы ... ... АҚШ ... (120 млрд ... ... ... қаражат шеңберінде 70%
ағымдағы жобаларды қайта қаржыландыруға және 30% жаңа ... ... ... болады.
Екінші деңгейдегі банктер шағын және орта бизнеске несие беру ... ... ... ... ... Қазына” қоры бөлетін
қаражат шеңберінде бір жобаны қаржыландыруға арналған лимит 3-тен 5 ... ... ... ... ... ... бірлесіп шағын және орта бизнес үшін
сыйақы ... ... ... ... ... ... ... шара қабылдайды, сондай-ақ тиімді ставканы тағайындай
отырып, шағын және орта бизнесті қолдау ... ... ... ... ... болады.
“Даму” кәсіпкерлікті дамыту қоры шағын және орта бизнеске берілетін
несиелерге кепілдік беру ... ... ... қоры ... ... ... несие берудің, оның
ішінде ауылдық кәсіпкерлерге несие берудің бағдарламасын әзірлейді.
Үшіншіден, шағын және орта бизнес субъектілерін тұрақты тапсырыстармен
қамтамасыз ету ... ... ... ... алу ... жаңа
заңның қолданылуы шеңберінде мемлекеттік холдингтер мен ... ... ... қол ... жағдай жасалады.
Жер қойнауын пайдаланумен және сервистік компаниялармен ... ... ... ... ... ... Үкімет кәсіпкерлікті дамыту үшін әкімшілік кедергілерді
төмендету және рұқсат беру.
Агроөнеркәсіптік кешенді дамуға ... ... ... болды.
Агроөнеркәсіп секторын экономиканы тұрақтандыру мен сауықтыру бағыттарының
бірі ретінде белгілеуге мүмкіндік беретін негізгі факторлар мыналар [29, ... ... ... ... ... жалпы санының ын
шоғырландырады. Сондықтан ол ... ... ... ... ... ... орталық буыны б.т.
2. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұраныс жағымсыз экономикалық үдерістің
әсеріне неғұрлым азырақ ... ... ... ... азық түлік қауіпсіздігін қамтамасыз
ету ... ... ... ... ... кешенін дамытуға бөлінетін
шығыстар 2009-2011 ... ... 350 ... теңгені құрайды.
Агроөнеркәсіптік кешенді қолдауға “Қаз Агро” холдингінен қосымша 1 ... ... (120 ... теңге) көлемінде қаражат бөлінеді. Жобалар
әлеуметтік - ... ... ... іске ... ... ең ... ... секторы, ет және сүт өнімдерін ... және ... - ... ... ... ... ... секторларды
қолдануға және жаңа экспортқа бағдарланған секторларды ... ... ... ... ... бар ... ... қоймаларының, құс фабрикаларының, тауарлы – сүт
фермаларының, бордақылау ... мен ... ... ... ... заманғы ет өндеу кешендерін ұйымдастару, тамшылатып суару
технологияларын қолданып жеміс - ... ... ... және ... терең өндеуді дамыту, Қазақстан астығы экспортының инфрақұрылымын
дамыту, аграрлық техникалық маркеттерді құру және ... ... ... ... ... ... ... іске асырылатын болады.
Отандық банк жүйесін қолдау қажеттілігі оның елдің экономикалық
жүйесіндегі ... ... ... түсіндіріледі. Тәуелсіздік жылдарында
отандық банктер отандық экономикалық жүйенің ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін және оның нарық ... ... ... ... жүйесін қалыптастырды.
Отандық банктерге қолдау жасай отырып, мемлекет олардың ішкі экономика
мен нақты ... ... ... ... атап ... және орта ... субъектілерін қаржыландыруларына және ипотекалық
несиелеу бойынша ... ... ... ... артуда.
Мемлекеттің мақсаты - жалпы жүйе тұрақтылығын қолдау және сақтау. Бұл
мақсаттар үшін ... ... ... мен ... сондай-ақ
депозиттерге кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе ... ... ... мемлекет банк секторына жағдайды ... ... және ... ... ... ... ... борыштары бойынша ешқандай міндеттемелер алмайтыны
сияқты банктердің операциялық қызметіне араласпайды. ... ... банк ... ... ... ... ... мен пассивтерді тиімді басқаруды қамтамасыз етулері тиіс. Бұған
қарамастан мемлекет қызметі ел ... одан әрі ... ... ететін
жүйе құраушы банктерге қатысты тұрақтандырушылық бастамаларымен шығады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін мынадай шаралар қабылданатын болады:
Біріншіден, ол ... және ... ... бар ... ... ... реттелген қарыздар беру арқылы төрт жүйе құраушы ... ... Бұл ... ... ... мемлекеттік қолдау
көрсетудің басты шарттарының бірі ... банк ... ... ... ... ... банктер берген қарыздардың 35.6%-ы құны айтарлықтай
төмендеген жылжымайтын мүліктермен және жермен ... ... ... ... ... төмендетеді. Осыңан байланысты банк секторына
шығындардың едәуір көлемі әлеуетті түрде ... Банк ... үшін ... ... ... ... құрған провизияларға
қойылатын талаптарды арттырады. Бұл банктердің өз шығындарын ... ... ... ... ... шығынға жазуына септігін
тигізеді. Бірақ, банктердің провизияларды құруы үшін қосымша капитал қажет.
Банктерді ... ... ... ... ... 4 ... АҚШ
долларын (480 млрд. теңге) құрайды, олардың ішінде:
1 млрд. АҚШ доллары (120млрд. ... төрт жүйе ... ... ... ... ... банк пен ТӘБ - нің) ... ... алу ... ... ... ... АҚШ ... (385 млрд. теңге) реттелген борыш түрінде және
дауыс беру құқығын бермейтін ерекше артықшылығы бар ... ... ... ... ... қаражатты банктер резервтердің барабар деңгейін қалыптастыруға
және ел ... ... ... ... беруге жіберуі тиіс.
Мемлекет банктер капиталындағы бақылау пакетін сатып алмайды. Құны 2008
жылғы 24 қарашада, яғни банк ... ... ... ... ... ... қор биржаларында акцияларға баға белгілеуге байланысты белгілі
болатын банктердің дауыс беруші акцияларының ... ... ... ...... меншігіне түседі [29, 5 б.].
Мемлекет капиталданған банктердің ұзақ мерзімді қатысушысы болып
қалмайды. ... ... ... ... және халықаралық капитал
рыноктарына жол ашылған жағдайда “ ...... ” қоры ... ... ... сату ... сатып алу бағасынан төмен
болмауы керек. Банктердің акционерлері 5 жыл ішінде акциялардың ... ... ... ... құқыққа ие болады.“Самұрық – Қазына ” қоры
банктердің сыртқы борыштарын қайта ... ... ... қабылдайтын
болады. Банктер жеткілікті өтімділікке ие, ал қайта құрылымдау ... ... ... байланысты қаржыландыру қаупін
азайту тиіс. Егер сыртқы ... ... ... ... жұмыстың
тиісінше тиімділігі болмаса және банктердің ... ... ... мүдделеріне қауіп төндіретін болса Қаржы қадағалау
агенттігі ең соңғы шара ретінде қолданыстағы ... ... шара ... заңнамаға сәйкес консервациялау ... ... ... мен міндеттемелерін мәжбүрлеп қайта құрылымдауды
жүргізуі мүмкін.
Екіншіден, Стресті активтер қоры құрылды. Оның ... ... ... ... ... ... бағытталатын болады.
Банктердің сенімсіз активтерін сатып алу және кейіннен оларды басқару осы
мақсатты іске асырудың ... ... ... Макроэкономикалық, нарықтық
және басқа да факторлар әсерінен елеулі тәуекелдерге ұшырайтын активтер,
банктердің ... ... және жер ... ... ... ... ... қарастырылады.
Банктерден мұндай қарыздарды сатып алу банктердің балансын өтімділігі
аз активтерден тазартуға және ... өз ... ... ... ... алу Стресті активтер қоры айқындайтын
дисконтты немесе тәуеклдерді бөлудің басқа нысанын ... құны ... ... ... жылы республикалық бюджеттен Стресті активтер ... ... ... 52 ... ... бөлінді. 2009 жылы Қордың
жарғылық капиталы республикалық бюджет қаражаты есебінен 122 млрд. теңгеге
дейін жеткізілетін болады.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ету мақсатында өтімділіктің қосымша көздері ұсынылатын болады.
Атап айтқанда, Ұлттық Банк репо операциялары бойынша қамтамасыз ету ... ... ... кеңейтетін болады.
Ресурстық базаны тұрақтандыру мақсатында ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың және жарғылық
капиталына мемлекет қатысатын заңды тұлғалардың активтері ... ... ... ... ... бос ақша ... ... депозиттеріне орналастырылатын болады.
Төртіншіден, қаржы секторында мемлекеттік реттеу жетілдірелетін болады.
Қаржы қадағалау агенттігі пруденциалды реттеу шеіберінде ... ... және ... ... ... ... төмендету
жөніндегі жұмыстарды жалғастыратын болады. Бұл ретте банк заңнамаларының
қолданыстағы және ... ... ... ... банктерді
қорландырудың әртараптандырылған ... ... яғни ... көптеген жағдайда депозиттік база, атап айтқанда жеке
тқлғалар есебінен ... ... ... ... ... негізінде банктердің капиталдандыру
есебінің тәсілдері оңтайландыратын болады, бұл банк ... ... ... ... оның ... экономика секторларында іскерлік
белсенділіктің төмендеуі, жағымсыз сыртқы ... ... ... күтіліп отырған тұрақсыздығы әсерін ескере отырып банктердің
қосымша ... ... ... ... ... және банктердегі ішкі бақылауға талаптар
күшейтілетін болады. Ең ... ... ... жоғалту тәуекелі
мониторингіге тәсілдерді елеулі ... ... ... тиіс болады, ... ... мен ... ... ... ... туындауын
ескере отырып үлгіленуі тиіс.
Көрсетілген шаралар банктерге жекеше де, шоғырландырылған негізде де,
сондай ақ банк конгломераты ... де ... ... ... ... жүйесінің жаңа жағдайлардағы ... ... ... ... ... ... ... қорғау мақсатында Үкімет халықтың зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейін қамтамасыз етеді, олардың хабардар етілуін және
қаржылық сауаттылығын арттырды.
Халықтың зейнетақы қорларына барлық ... ... ... төлеу сәтіне инфляцияның деңгейінде олар ... ... ала ... ... ... ... ... зейнетақы қорларынан
тұрақты төлем мониторингін жүзеге асыратын болады және жыл ... ... ... ... жарналары және зейнеткерлікке шыққан ... ... ... ... ... ... ... үшін
республикалық бюджетте жыл сайын қажетті қаражат көзделеді.
Жинақтаушы ... ... ... ... үшін Үкімет пен “Самұрық - Қазына”қоры ... ... ... ... қаржыландыру үшін тарту жөнінде шара
қабылдайды, құрылған Стресті ... қоры ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Қаржылық қадағалау агенттігі жинақтаушы зейнетақы ... ... ... ... ақ ... активтерінің
сақталуын және қорлар мен зейнетақы ... ... ... ... ету ... ... қызметін
қадағалауды жалғастырады.
Инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске ... ... ... ... шешу және ... ... ... қолдау үшін ауқымды құрылыс жүргізу және ... ... ... ... Экономикалық өсуді ... ... 30 ... көшбасшысы» бағдарламасын іске асыру бойынша
белсенді жұмыс жалғасатын болады.
Инфрақұрылымға, әсіресе электр ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін зор ... ең ... ... ... емес ... ... ... инфрақұрылымдық проблемаларды шешуге байланысты болады.
Үздік әлемдік тәжірибе инфрақұрылымды дамыту экономикалық белсенділікті
қолдау және дағдарыс кезінде халықты ... ... ... ... ... тиімді құралдардың бірі болып табылатындығын көрсетіп
отыр.
Инновациялық, индустриялық және инфрақұрылымдық жобаларды іске асыруға
« ... - ... » қоры ... 1 ... АҚШ ... бөледі және 2009
жылы 3 ... АҚШ ... ... ... ... ... болды. Бұдан басқа,”Самұрық – Қазына” ... ... ... ... ... ... болады [30, 2 б.].
Электр энергетикасы саласының инвестициялық тартымдылығын арттыру үшін
Үкімет келесі жылдан бастап әр жылдарға бөле ... ... жеті ... арналған энергия өндіруші ұйымдардың тобы ... ... ... және оны ... ... жылдың итарифтерді бекітеді және
оны бұған дейінгі жылдың инфляциясын ескере ... жыл ... ... ... энергиясына арналған шекті тарифтер жаңа активтерді құруға,
электр энергиясындағы қазіргі энергия ... ... ... ... ... және техникалық қайта жарақтандыруға
инвестициялар ... ... ... ... ... дамыту үшін тарифтерге инвестициялық үлесті
енгізу көзделуде. Осыған байланысты Үкімет электр ... ... ... ... алып тастайды.
Үкімет энергияны үнемдеу және энергияның қайта ... ... ... ... ... қосымша әзірлейтін болады.
Үкімет халықтын нақты табыстарының сақталуы жөніндегі барлық шараларды
қабылдайды және Мемлекет басшысының 2009 – 2011 ... ... ... және ... саласының қызметкерлеріне жалақыны
арттыру жөніндегі тапсырмаларын іске асыруды қамтамасыз етеді.
Атап айтқанда, 2009 және 2010 ... ... ... ... мөлшері 25% - ға ұлғаятын болды. 2011 жылға қарай базалық
зейнетақы төлемдерінің мөлшері ең ... ... ... 50% - ға
дейін ұлғайтылатын болды.
Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың және ... ... ... жыл ... 9% - ға ... отырды.
2010 жылдан бастап, сондай – ақ 4 – ші және одан көп бала ... ... ... ... 50 айлық есептік көрсеткішке дейін
және бала бір жасқа ... ... ... ... ай ... ... 2007
жылғы деңгеймен салыстырғанда 2,5 есе ұлғаятын болды.
Кәсіпорындарда өндіріс көлемі төмендегі ... ... ... ... ... қамтуды қамтамасыз ету бойынша
жұмыс жүргізетін болды.
Қажет болған кезде Үкімет облыстардың, Астана және Алматы қалаларыныңы
әкімдерімен ... ... ... ... ... қолданып және
өңірлерді жаңа жұмыс орындарын ашып, оның ішінде инфрақұрылымдық және
әлеуметтік ... ... ... ... оның ... “ 100 ... ... жобасы шеңберінде халықтық жұмыспен өнімді қамтылуын ... ... іс – ... қабылдайды [30, 2б.].
Ішкі рынокта тауарлардың тапшлығына және бағалардың өсуіне жол бермеу
мақсатында үкімет ... ... ... ... тауарлардың – ет, құрғақ
сүт, өсімдік майы, қант және күріштін тұрақтандыру қорларын қалыптастыру
жөніндегі жұмысты ... ... ... ... ... ... ... экономикалық өсуге, отандық экономиканың ... ... ... ... одан əрi дамытуға жəне оның
халықаралық қаржы нарығына интеграциялануына қол ... үшiн ... ... ... ... ... жəне ... нарығындағы қолайлы конъюнктура жəне 1999
жылғы сəуiрдегi теңгенiң айырбас бағамы режимiнiң ... 2000 жылы ... ... оң ... ... жалғастырды.
Теңгенiң айырбас бағамы салыстырмалы тұрақтылығын сақтады. 2000 жылы
теңге ... АҚШ ... ... ... ... құрады. Теңгенiң
айырбас бағамының салыстырмалы тұрақтылығы, сондай-ақ нақты ... өсуi ... жыл ... екi ... ... ... ... дейiн
төмендеуiне себеп болды.
Соңғы төрт жылда тұңғыш рет ... ... ... профицитiне қол
жеткiзiлдi, алтын-валюта резервi айтарлықтай көбейдi.
Халықаралық резервтердiң өсуi 2000 жылғы ... ... ... Валюта Қоры алдындағы өзiнің мiндеттемелерiн мерзiмiнен бұрын
жəне толық ... ... ... ... 2000 жылы ... ... басқа да игiлiктi ... ... ... ... ... тəуелсiздiгiн алған күннен берi
ең төмен деңгейге дейiн (14%-ға дейiн) төмендедi жəне ТМД ... ең ... бiрi ... ... ... ... мерзiмдерi едəуiр артты, олар
бойынша кiрiстiк төмендедi.
Iшкi нарықтағы барлық қарыз алулар қазiргi кезде ... ... ... ғана жүргiзiледi;
- халықтың мерзiмдi депозиттерiне кепiлдiк беру (сақтандыру) ... ... ... халықтың банк жүйесiне сенiмi едəуiр нығайды. Жыл
iшiнде банк жүйесiндегi резиденттердiң депозиттерi 72%-ға өстi, ал ... ... ... ... ... ... ... уақытта Қазақстанда халықтың жан басына шаққанда ... ... 6,2 мың ... ... 42,6 АҚШ ... ... мұның өзi
салыстырмалы түрде ТМД елдерi арасында Ресейден кейiнгi жоғары ... ... ... ... қоржынының құрылымы мерзiмдi депозиттер
үлесiнiң артуы есебiнен 39,3%-дан 55,5%-ға дейiн жақсарды;
- банктердiң ... ... ... ... ... ... ... белсендiлiгi артты. Жыл iшiнде банктердiң экономикадағы
несие көлемi 85,6%-ға, соның iшiнде орташа жəне ұзақ мерзiмдi ... ... ... ... тұлғаларға жыл басынан берi ұлттық валютамен берiлген несиелер
бойынша сыйақы ставкасы 20,8%-дан 18,8%-ға дейiн, валюталық бойынша - 20,4%-
дан 14,7%-ға дейiн ... ... өзi ТМД ... ... ... төмен
көрсеткiштер болып табылады;
- банктердiң несие ... ... ... ... ... несиелердiң жалпы көлемiндегi мерзiмi өтiп кеткен несиелер
үлесiнiң 6,6%-дан 1,7%-ға дейiн төмендеуi ... ... ... жəне ... ... ... елдiң қаржы
нарығында жетекшi орынды иеленiп отырған банк жүйесiнің нығаюына ... Банк ... ... ... капиталы 2000 жыл iшiнде 43,0%-ға
- 98,7 млрд. теңгеге дейiн өстi [31].
Банктер өздерiнiң еншiлес ұйымдары арқылы ... ... ... нарығына, зейнетақы қорларының қызметiне белсене араласуда.
2000 жылы Қазақстанда "Қазатомөнеркəсiп" ҰАҚ вексельдерiн алғашқы қайта
есептеу жүзеге ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзiмдi қаржыландыру жəне ... ... ... ... ... тұжырымдамасын мақұлдады. 2000 жылғы
желтоқсанда "Қазақстан ипотекалық ... ... ... оның ... ипотекалық облигацияларды шығару жəне оларды қайталама нарықтарда
орналастыру жолымен екiншi деңгейдегi банктердi ... ... ... ... жəне ... үй ... ... ақшаларының жүйесiн дамыту
саласында заңдар базасы жасалды, мұның өзi қаржы жүйесiне халықтың уақытша
бос ... ... ... бередi.
Елiмiзде халықаралық стандарттарға мейлiнше жақындатылған, дамыған
төлем жүйесi жұмыс iстейдi. Ақша аударудың банкаралық жүйесi ... ... ... ... ... төлемдер жүйесiн бiлдiредi жəне ... əр ... ... үйлесiмдiлiгiн қамтамасыз ететiн
бiрыңғай ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту
жəне сақтандыру ұйымдарын институционалдық жағынан ... үшін ... ... ... стандарттарға толық сай келетiн ... заң ... ... ... ... ... жанама құралдарын
пайдалана отырып, ақша базасының деңгейiн реттеу жолымен инфляцияның төмен
қарқынын ұстауға бағытталған тəуелсiз ақша-несие ... ... ... ... ... Банк ... тапшылығын тiкелей несиелеу
практикасын доғарды.
Соңғы 5 ... ... жж.) ... ... ... ... сияқты көрсеткiштер бойынша Қазақстан Шығыс Еуропаның Польша ... ... ... бiр ... тұр. ... ... ... жəне
ұлттық валютаның нақты ... ... ... ... ... өсуiне оң ықпал етедi.
Бай табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану теңге ... ... ... ... ағымдағы шотының оң сальдосын қолдауға ықпал ететiн ... елге ... ... қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi.
Қазақстанда екi деңгейлi банк жүйесi тұрақты қалыптасты, ол таяу
шетелдердегi банк ... ... ... ... ... ... ... банктердiң қызметтiң жəне есептіліктің халықаралық
стандарттарына көшуi, шетел банктерiн iшкi нарыққа ... банк ... жəне банк ... ... одан əрi ... бəсекеге қабiлеттiлiгiн арттырады, ... ... ... қаржы ағынына интеграциялануын ынталандырады.
Халықаралық рейтингiлiк агенттiктердiң несиелiк ... ие ... саны 8-ге ... ... ... ... жеке ... депозиттерiн мiндеттi
ұжымдық сақтандыру жүйесiнiң жұмыс iстеуi коммерциялық банктердiң жұмысына
халықтың сенiмiн ... ... ... өзi банктердiң ресурстық
базасының ұлғаюына ықпал етедi. Өз кезегiнде олардың ... ... ... ... ... күшеюi жəне қайта ... ... ... ... экономиканы несиелеудi кеңейту үшiн
қолайлы жағдайлар жасайды. Қазiргi кезде таза халықаралық ... ... 2,3 есе асып ... мұның өзi ұлттық валютаның тұрақтылығын
қамтамасыз етедi. Оның үстiне Қазақстан алтын өндiретiн ел ... ... ... ... iшкi ... ... ... сатып алу
есебiнен толықтыру мүмкiндiгіне ие.
Қаржы ... ... ... деңгейде болуы, ол экономиканы
монетаризациялау деңгейiнiң салыстырмалы түрде төмен болуынан жəне қолма-
қол ақша ... ... ... ... ... ... бағытта болуы салдарынан ... ... ... шикiзаттың əлемдiк бағасының конъюнктурасына тым тəуелдi
жəне өте-мөте тұрақсыз, ал бұл төлемдiк баланс жағдайына жəне ұлттық ... ... ... ... ... ... айтарлықтай деңгейде сақталуы ақша-несие
саясатының тиiмдiлiгiн төмендетедi, банк жүйесінің жəне экономиканың ... ... ... ... кiрiсiн азайтады. Банк
секторының тұрақты дамуына қарамастан, несиелеу көлемi ... ... ... ... ... техникалық қайта жабдықтау
мақсаттарына арналған қажеттiгiн əлi де ... ... ... елге ... ... ... өсуi, бiр
жағынан, ұлттық валюта құнын қолдауға, екiншiден - ... iшкi ... ... ... қосымша айналым қаражатының келуiн
қамтамасыз етуге ... ... ... банк ... өз ... таяу ... ... дамуынан алда келе жатқанын ескере отырып, банк ... ... ... ... ... мен тетiктерiн қарастыру қажет.
Бұдан өзге, Қазақстанда ұлттық ауқымдағы жүйенi ... iрi ... ... ... ... ... аймағының қаржы орталығына айналдыру
үшiн нақты жағдай жасайды.
Шоғырландырылған негiздегi ... ... ... ... ... ... объективтiлiгiн едəуiр ... жəне ... тап ... ... ... ... аффилиирленген тұлғалар
тарапынан тап болуын шектеуге, ... банк ... ... ... етуге айтарлықтай мүмкiндiк туғызады.
Ұлттық қор құру мұнай қызметiнен түсетiн табысты тұрақтандырады жəне
экономикадағы ... ... ... ... ... ... етедi.
Банктердiң ресурстық базасының одан əрi ... жеке ... ... ... ... ... беру (сақтандыру)
жүйесiн жетiлдiру жəне банктердің ... ... ... ... беру қорын құру ықпал ететiн болады.
Экономиканың нақты секторын ... ... ... ... ... ... беретiн банктердiң вексельдiк қайта
қаржыландыру практикасын ... Даму ... ... ... ... ... несиелік серіктестіктердiң қызметі, ал тұрғын үй
құрылысы ... 2000 ... ... құрылған, екiншi деңгейдегi банктерден
ипотекалық несиелердi сатып алу ... ... ... Қазақстанның
ипотекалық компаниясының қызметi ықпал ететiн болады.
Экономиканың нақты секторының мониторингiн дамыту Ұлттық Банктiң ақша-
несие саясатының тиiмдiлiгiн оның ... ... ... қажетiне
бағдарлануын күшейту есебiнен едəуiр арттыруға мүмкiндiк ... ... даму ... ... ресейлiк экономикада
болатын өзгерiстермен айқындалатынына орай, елiмiз үшiн ықтимал қатерлердiң
бiрi ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының шикiзаттың əлемдiк
бағасының өзгеруiне өте-мөте тəуелдiлiгi сақталады. Шикiзат ... ... ... қарай таяудағы онжылдықта бiздiң ... ... ... ... ... ... нақты проблемаға -
ұлттық валюта бағамының едəуiр нығаюына тап ... ... өзi iшкi ... ... ... ... тұралататын "голланд сырқатына"
əкелетiн болады.
Ішкi қаржы нарығы көлемiнiң ... оған ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылыққа зиян келтiрмей игеруге мүмкiндiк
бермейдi.
Шетелдiк қатысушыларды iшкi қаржы нарығына, əсiресе ... ... ... ... жiберу ықтимал əлемдiк ... ... ... ... ... ... ... саясаты мынадай мiндеттердi шешуге бағытталады:
- инфляцияны төмен деңгейде ұстап тұру;
- теңге бағамын қайта бағалауға жол бермейтiн валюталық ... ... банк ... мен ... нарығының тұрақты дамуын қамтамасыз ету;
- банктердiң ресурстық базасының одан əрi ... жəне ... ... ... ... ... ... орнықтылығын жəне одан əрi дамуын қамтамасыз ету.
Инфляцияны төмен деңгейде ұстап тұру. ... ... ... бiрi ... ... кедергi келтiрмейтiн, инфляцияның жол
берiлетiн деңгейiн анықтау болып ... ... ... ... ... бар ... ... жағдайында инфляцияға
қарсы тым қатаң саясат ұстану елде қажетсiз шиеленiстi ... ... ... ... алып ... ... ... шегiнде ұстау алға қойған мақсатқа қайшы келмейдi, атап айтқанда 2007
жылы IЖӨ-нiң 1990 жылғы ... ... жəне ... одан əрi 7%-ға ... ... бар деп ... ... байланысты ақша-несие саясатының негiзгi ... ... 5-тен 10%-ға ... ... ұстау болады, мұның өзi ... ... ... ең ... ... қол ... Жылдық инфляцияның аталған шектен шығып кететiн өсу қарқыны,
əлемдiк тəжiрибе көрсеткендей, экономиканың нақты өсу ... ... ... ... ... ... ... баға ауқымы жəне
қаражатты қорландыру функциясының орындалу тиiмдiлiгiнiң төмендеуiне орай,
өндiрiстiң нақты деңгейiнің ... ... əсер етуi ... ... төмен қарқыны экономиканың ауыртпалықсыз құрылымдық қайта ... ... ... ақша ... ... азаюының нəтижесiнде
экономиканың жандануын тұншықтырады. 5-тен 10%-ға дейiнгi шектегi орташа
жылдық ... ... қол ... ... ... бар ... барлық құралдарын пайдалана отырып ақша базасының деңгейiн
реттеумен ... ... ... ... бұл ретте ... ... да ... ... ... ... ... Банк осы бағытта қолма-қол ақшасыз айналымды ... ... да ... ... ... қайта бағалауға жол бермейтiн валюталық саясат жүргізу.
Қазақстанның валюталық ... ... жəне ... ... ақша ... теңгенiң айырбас бағамының күрт ауытқуының терiс
салдарынан қорғауды қамтамасыз етуге тиiс. Ұлттық валютаның ... ... ... ... ... ... ететiн iргелi негiз болып табылады. Осыған байланысты
мемлекеттiң валюталық ... ... ... ... ұлттық валютаның
бағамын қайта бағалауға жол бермейтiн жəне үнемi өзгерiп отыратын ... ... ... ... ... ... терiс
əсер етпейтiн бағам саясатын таңдау болуға тиiс.
Шикiзатқа əлемдiк бағаның көтерiлуi жəне 1999 жылы сəуiрде жүргiзiлген
теңгенi құнсыздандыру өндiрушi жəне ... ... ... ... жəне ... ... ... ықпал еттi. Айырбас бағамы
саясаты əлемдiк бағаның өзгеруiне, сыртқы сауда талабына дұрыс икемделе
отырып, iшкi ... ... ... болуға тиiс. Осы саясатты жаңа
технологияларды, жабдықтарды пайдалану, ... ... ... ... ... ... қатаң ұстану арқылы мемлекет жедел даму
траекториясына шыға ... ... бес жыл ... теңгенiң еркiн құбылмалы айырбас бағамын
сақтау көзделедi, ол ... ел ... жəне ... ... ... ... ... көздейдi, мұның өзi Қазақстан
тауарларының сыртқы нарықтағы баға бəсекесiне қабiлеттiлiгiнiң ... сол ... ... келе ... ... ... позицияның
нығаюына жəне Қазақстанның болашақта табысты дамуы үшiн алғышарттар жасауға
ықпал етедi.
Осы ... ... ... ... жəне ... ... бағытының жойылмауынан туындап отыр, яғни шикiзатқа əлемдiк
бағаның өзгеруiне қарай ел ... ... ... сақталады. Бұған
қоса, елдiң сыртқы сауда айналымында Ресейдің үлесi жоғары, ... ... ... ахуалға тəуелдi болады.
Егер экономиканың осы тəуелдiлiгi еңсерiлсе, онда, əрине, ... ... ... ... ... режимiн өзгерту қажеттiгi
туындайды.
Бұл арада жаңа валюталық режимнiң мынадай бiрнеше нұсқасы болуы мүмкiн:
- "валюта себетiне" (АҚШ доллары, ... ... ... ... жəне т.б.)
байлаулылық;
- мыналардың: Еуразия экономикалық қауымдастығының немесе бүкiл ТМД-
ның, ... Азия ... ... ... ... көршi елдердiң бiрiмен одақтың (Қырғызстан) шеңберiнде бiрыңғай
валютаға көшу.
Сонымен бiрге, экономиканың бəсекеге ... ... ... ... ғана ... ... Бұл арада еңбек өнiмдiлiгiн, өнiм
сапасын арттыру, қосылған құны жоғары өнiм ... ... ... ... ... ... ... экспортты əртараптандыру
жөнiндегi шаралар негiзгi рөл атқаруға тиiс.
Банк жүйесi мен сақтандыру нарығының тұрақты дамуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... əрi ... банк
жүйесiнiң болуын, банк iсiнiң мəдениетiн жəне екінші деңгейдегi банктер
қызметiн реттеудiң сапасын арттыруды ... ... ... банк ... ... ... ... қамтамасыз етiлуге тиiс. Ол үшiн банктер
қызметiн пруденциалдық реттеудi одан əрi жетiлдiру, ... ... беру ... ... ... ... ... алғанда қаржы
жүйесiн институционалдық ... ... ... Банк ... ... ... ұсынымдар енгiзiліп, шоғырландырылған негiзде
қадағалау əдiстерi жетiлдiрілетін болады.
Əлемдiк экономиканың ғаламдануы мен интеграциялануының өсуiне ... жаңа ... ... ... ... ... рөлi
артады. Көптеген елдерде банктердi ... ... ... ... мақсаты - капиталды шоғырландыру жəне капиталдың
əлемдiк нарығында бəсекеге қабiлеттi ... ұйым ... ... Iрiлендiру
қаржы институттарының бiрiгуi жəне шоғырлануы есебiнен де, олардың табиғи
өсуi ... де ... ... ... ... iрiленуiне қарамастан, тармақталған банк
жүйесiн құруға байланысты мiндет мемлекет үшiн басым мiндеттердiң бiрi
болуға тиiс. ... ... ... ... қарай нарықта айрықша
мiндеттерi бар мамандандырылған жаңа несиелiк ... ... жəне ... үй құрылысы) пайда болуы жəне жұмыс iстеп тұрған банктiк
емес қаржы ұйымдарының одан əрi дамуы ... ... ... ... көрсету үшiн аймақтарда почта-жинақ
жүйесi құрылатын ... Ол ... ... əсiресе ауылдық жерлерде
қаржы қызметтерiн ұсынуды кеңейтуге жəне қаржы секторына жаңа жинақ ақшаның
келуiне қолайлы ... ... ... ... ... ... жекелеген түрлерiн жүзеге асыратын ұйымдар, соның iшiнде
почта-жинақ мекемелерi жүйесi секторын дамыту үшiн ... ... ... əрi жаңа қаржы құралдарын ... ... ... ... ... ... неғұрлым iрi клиенттерге қызмет
көрсетумен шұғылданатын ... ғана ... ... бiрге қызметi орташа
жəне ұсақ ... ... ... ... банктiк емес қаржы
мекемелерiн де ұсынатын болады. ... ... ... ... ... банк ... сапасын арттыру жəне қызмет
аясын кеңейту, соның ішінде жаңа банктiк ... ... ... күтiледi. Банктердiң аймақтардағы филиалдық желiсiн нығайту
күтiледi, ол банк қызметтерiне кең қол ... ... ... несиелер бойынша банктердiң міндеттемелерiне кепiлдiк ... құру да ... ... ... ... ... ... болады. Елдiң
сақтандыру нарығын жедел дамыту көзделедi. Осы заманғы ... ... құру ... ... көрсететiн нарықты сапалық жаңа
деңгейге көтеру ... ... ... оларды кезең-кезеңмен iске асыруды
талап етедi. Осыған байланысты Қазақстанның сақтандыру индустриясын
дамытудың ... ... мен ... ... ... ... 2000-2002 жылдарға арналған ... ... ... көрiнiс тапқан. Осы бағдарламаның iске
асырылуына қарай сақтандыру ұйымдарының функцияларын кеңейтуге жəне ... ... ... сақтандыру нарығының рөлiн күшейтуге жəрдемдесетiн
жаңа мiндеттер мен iс-шаралар ... ... ... ... одан əрi ... жəне ... нақты
секторын несиелеудi кеңейтуге жəрдемдесу. Елдiң банк жүйесiнiң орнықты
жұмыс iстеуi, ... ... ... ... ... ... ... базасының бiртiндеп өсуiне жəне олардың несиелiк
əлеуетiнiң нығаюына алып келедi. ... ... ... да ... ... ... болады, мұның өзi банктердің ресурстық базасын
институционалдық инвесторлардың ақша қаражатын тарту ... ... ... ... ... сақтандырудың банкаралық қорын
құру есебiнен ұзартуға жəне кеңейтуге алып келедi.
Бұл жағдайда қаржы ресурстарын тиiмдi пайдалану неғұрлым маңызды ... ... ... ... ... нақты секторына түсуiн
ынталандыратын мынадай талаптарды:
- мемлекет ресурстарын ел экономикасын дамытудың басым бағыттарына
шоғырландыру үшiн ... Даму ... ... ... етуiн;
- экономиканың нақты секторын несиелеудiң ақшаны қайтарылмау қатерінен
оңтайлы бөлудi ескеретiн əр түрлi ... ... жəне ... ... ... ... мониторингiн жетiлдiру жөнiндегi
жұмыстарды жалғастыруды жəне ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... елде ипотекалық несиелеу мен құрылыс жинақ ақша жүйелерiн жетiлдiрудi
жəне дамытуды;
- аймақтарда қаржы лизингiн белсендi дамытуды;
- аймақтарда банктiк емес ... ... ... iшiнде несиелiк
серiктестiктердiң жүйесiн кеңейтудi;
- отандық жəне шетелдiк инвесторлардың қызметi үшiн бiрдей жағдайлар
жасауды;
- ... ... ... ... үшiн ... ... яғни ... мен преференциялар берудi;
- қор нарығын одан əрi дамытуды жəне тағы басқаларды iске ... ... ... ... жəне одан əрi ... қамтамасыз ету. Төлем
жүйесінің техникалық деңгейiн көтеру жəне ұйымдастыру оны төлем ... ... ... ... ... ... болады.
Банктер ұсынатын қызмет көрсетулер аясын кеңейту, аударым арқылы ... ... ... ... ... ... ашықтығын арттыру
мақсатында төлем карточкаларының ұлттық жүйесi құрылатын болады.
Төлем жүйесiнде қатерлердi болдырмау жөнiнде шаралар ... ... ... ... ... iстеуiн қамтамасыз ету қуатын
ұлғайту жəне iс ... ... ... үшiн ... ... ... ... талаптарына сай келетін, нарықтық қатынастарға толық
жауап беретін, қазіргі несие тұжырымын жасауға болады. ... – бұл ... және ... ... ... ... ... берілетін
ссудалық капитал қозғалысы. Несие ... ... ... капиталға
өтуін қамтамасыз ете отырып, несие берушілер мен ... ... ... ... ... ... ... және жеке тұлғалардың уақытша бос қаражаттары
мен ... ... жүйе ... ... ... ... және
ақылы негізде пайдалануға берілетін ссудалық капиталға ... ... ... ... бірқатар әдістемелік қағидаларды ұстану керек.
Несиелік операциялардың көптеген түрлерін болады. Олар несие алушыға
байланысты; камтамасыз етілу ... ... ... ... ... ... ашылатын шот түріне; каражаттарды беру ... ... ... ... есептеу және төлеу ... ... ... ... ... ... ... саясатқа қатысты екі көзқарас
қалыптасқан, біріншісі, несиелік ... ... ... ... ... қарастырса, екіншісі, несиелік саясат – бұл банктің
несиелік үдерісін ұйымдастырумен байланысты банк ... ... ... ... ... ... міндеттерін, оларды іске
асыру құралдары мен әдістерін, сондай-ақ ... ... ... және тәртібін белгілейді.
Неиселік саясат банктің несиелік жұмысын, оның ... ... ... ... және ... ... қалыптастыруға қажетті
құжаттар жүйесін (ұйымдастыру) жасау шарттарын білдіреді.
Несиелеу үдерісіне жасалатын бақылау банктің несиелік ... ... ... отырумен де толықтырады. Өйткені, банктің несиелік
портфелі оның табыс көзі және несиелік ... ... ... көзі ... ... Банк банк жүйесінде дағдарыстың ... ... ... жүйелік дағдарысты туындатуы мүмкін екендігін есепке ала
отырып, қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... бөледі.
Қазақстан экономикасына екінші деңгейдегі банктердің несиелеу жағдайына
талдау жасайтын болсақ, соңғы бес жылда банктің несиелері 20 ... ... ... ... 2592,1 ... құрады. ЖІӨ-ге қатысты несиелердің
үлесі осы уақыт ішінде 17,9%-дан 34,7%-ға дейін өскен.
Экономиканың салаларын несиелеу құрылымында сауда, құрылыс, көлік ... ... ... тез ... ... ... банктердің несие
қоржынының өсуі ірі және қаржылық тұрақты кәсіпорындаға ғана емес, несие
қабілеті төмен қарыз алушыларға да ... ... ... ... ... жаңа ... өнімдерді (ипотека, тұтынушыларды несиелеу, шағын ... ... ... және т.б. с.с.) еңгізу арқылы банк ... ... банк ... ... ... Бұл ... ... ықпал етеді.
Қазіргі уақытта елімізде жоғары білім алуға деген ... ... ... ... ... ... ... барлығы бірдей қол жеткізе
алмайды. Көбінесе бұл түрлі экономикалық факторларға және ... ... ... ... ... ... Сондықтан 2009 жылғы
наурызда студенттерді ... ... ... ... оның ... ... Банкі» АҚ болды. Бұны жүздеген техникалық,
ғылыми-жаратылыстану және ... ... ... ... бозбалалар мен бойжеткендер пайдалана алды. Оқудың күндізгі
ақылы бөлімінде ... ... ұзақ ... ... алу ... ... алып және өздерінің оқуларын елдің жоғарғы оқу
орындарында жалғастыруда. «Самұрық-Қазына» ... ... Қоры ... АҚ ... ... ... үш жақ ... несиелеп
бастайды. 
Несие беру нарығында әлі ... ... ... ... ... үй ... шешу және Астана мен Алматы
қалаларында жылжымайтын мүлік рыногын жандандыру үшін ...... ... ипотекалық несие берудің және тұрғын үй секторын ... ... іске ... болады. Осы бағдарламаның қаражаты
есебінен екінші деңгейдегі банктер арқылы Алматы және Астана қалаларында
құрылыс ... ... үй ... ... ... беру ... болады.
Сонымен қатар, экономиканы отандық қаржы институттары тарапынан
қаржыландырудың қысқаруы жағдайында ... және орта ... ... көрсету
жалғасатын болады. Мемлекеттік қолдау ... ... ... ... және орта ... ... ... көрсетілетін
болады.
Мемлекет тарапынан агроөнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... экономиканы тұрақтандыру мен сауықтыру
үшін қаражат ... ... ... ... ... мемлекет олардың ішкі экономика
мен нақты секторды ... ... ... атап ... және орта ... ... қаржыландыруларына және ипотекалық
несиелеу бойынша қолайлы жағдайды белгілейтіндіктеріне сенім артуда.
Мемлекеттің ... - ... жүйе ... ... және сақтау. Бұл
мақсаттар үшін Қазақстанда тиісті реттеу мен ... ... ... беру ... бар. Жүйе ... ... төнген
жағдайларда мемлекет банк секторына ... ... ... және ... ... қолдау көрсетеді.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Ақша. Несие. Банктер. // Жалпы редак.басқарған Сейтқасымов Ғ.С. ... ... ... Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. – ... ... С.Б. Ақша ... және несие. – Алматы, 2004
4. Лаврушин О.И. Банковское дело. – М., 2004
5. Баймырзаұлы А. Клиенттердің несиелік ... ... ... ... ... //Қаржы және талдау - 2008, №2
6. Мамыров.М.К. Экономика. – Алматы, 2004
7. ... А. ... ... ...... ... ... А. Экономика негіздері мектепте, колледжде және ЖОО-да
оқыту. -2008. – №3
9. Омарбаева А.К. Коммерциялық ... ... және ... жетілдірілуі// ҚазЭУ хабаршысы. – 2008. - №3
10. Материалы науч.-теорет.конф.студ. и молодых ученых ... ... ... в ... 58-й ... и молодых ученых
КазНУ им. аль-Фараби/Под общ.ред.:Елемесова Р.Е., Джумамбаева С.К. ... ... ... 2004.- 1 ... Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – Алматы, 2004
12. Мақыш С.Б. Банк ісі. – ... ... ... А.Д., ... Р.С., Негашев Е.В. Методика финансового
анализа предприятия. – М., 1998
14. Карпов М.В. Правовые вопросы ... ... ... ... и ... 2000 - ... ... Е.В. Об оценке кредитоспособности заемщиков // Деньги и
кредит, 2002 - ... ... Г.С. ... ... ... ... – М., 2007
17. Долан Э.Дж. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. –
М., ... ... Е.Б. ... ... банков и зарубежный опыт. – М.,
1998
19. Банковское дело /Под ред. Г.С.Сейткасымова. – Алматы, 1998
20. Ольшаный А.И. Операции коммерческих банков – М., ... ... В.М. ... ... ... ... и ...
М., 2007
22. Основы банковского менеджмента. / Под ред. О.И. ...... ... А.С. ... ... несиелік саясаты // ҚазЭУ
хабаршысы. – 2008, №2
24. Мыржақыпова С. Қайтарылмаған несиеге қарыз алушы мен банктер ... ... ... // Айқын - 2010, №5
25. Ломтадзе М. Несие беру талаптары емес, клиенттерді талдау және
таңдау ... // ... – 2008, ... ... А. ... де ... ... // Айқын – 2010, №3
27. Мақыш С.Б., Туенбаева Ж.О. Шетел тәжірибесі: қарыз алушының несиелік
қабілетін бағалау. // Вестник ... ... ... - 2004, ... Қазақстан Ұлттық Банкінің статистикалық мәліметтері 2003-2008 жж.
29. Жақанов Ж. Даму жалғасатын болады, соның ішінде ... ... ... ... - 12.01.2009
30. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... – 2008

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің активті операцияларының экономикалық маңызы мен мәні12 бет
Коммерциялық банктердің несиелеу қызметінің қайтарымдылық операциялары57 бет
Коммерциялық банктердің несиелік операциялардың теориясының аспектілері41 бет
Aктивті және пассивті операциялар, олардың банктің қызметіндегі ролі мен орны29 бет
«Казкоммерцбанк» АҚ-ның қаржылық экономикалық жағдайын талдау73 бет
Іскерлік дағды қалыптастыруға арналған тілдік құрылымдар6 бет
Акционерлік қоғам формасындағы ұйымның ресуртарын қолдануын бағалау87 бет
Ағылшын тілін оқыту технологиялары74 бет
Ақпараттық-коммуникативтік технологияларды пайдалану4 бет
Біріккен маркетингтік коммуникация жүйесі37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь