Банктердің форфейтингтік операцияларының экономикалық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 БАНКТЕРДІҢ ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.1 Банктердің форфейтингтік операциялары және олардың
экономикадағы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2 Әлемдік тәжірибедегі форфейтингтік операциялардың
даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
1.3 Форфейтингтік операциялардың түрлері және келісім шарттары ... ... ... ... .20
1.4 Форфейтинг шарты құқықтық реттеудің кейбір мәселелері және оларды шешу амалдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
2 ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
2.1 Форфейтингтік операцияларды ұйымдастыру және талдау ... ... ... ... ... ... ... 39
2.2 Қазақстандық банктердің форфейтингтік операцияларын талдау
және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
2.3 Форфейтингтік операциялардың құнын және табыстылығын
бағалау әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .51

3 ҚАЗАҚСТАНДА ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
3.1 Қазақстанда форфейтингтік операциялардың артықшылықтары
мен кемшіліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
3.2 Форфейтингтік операцияларды қаржыландыру құралы
ретінде жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..61
3.3 Форфейтингтік қаржыландырудың артықшылықтары мен кемшіліктері...62
3.4 Форфейтинг, лизинг, факторинг, франчайзинг негiзiнде шарттарды
жасау және бұзу үлгiлерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 65

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .77
Тақырыптың өзектілігі. Форфейтинг сөзі франсуз тілінде “ a forfаit ” , аударғанда «құқықтан бас тарту» дегенді білдіреді. Форфейтинг – тауарларды жабдықтау немесе қызметтерді көрсеу барысында пайда болатын және алдағы уақыттарда өтелуге тиісті міндеттемелерді сатып алуды білдіру үшін пайдаланылатын термин.
Форфейтинг қызметі халықаралық сауданы орта мерзімде қаржыландырудың балама тәсілдеріне жатады.
Форфейтинг – бұл форфейтордың, яғни коммерциялық банктің немесе арнайы компанияның экспортерға импортердың төлеуге тиісті төлем талабын сатып алуы.
Форфейтинг мәмілесі бойынша, алдымен экспортер өзінің тауарын несиеге алушыны – импортерді іздейді. Ал импортер болса, оған жай немесе аударма векселін, яғни қарыздық міндеттемесін жазып беруге тиіс. Егер вексель берушінің беделі немесе қаржылық жағдайы жақсы болса, онда вексельге кепіл беру талап етілмеуі мүмкін, дегенімен де импортер аудармалы векселі бойынша авальшыны ( төлеуге кепіл беруші тұлғаны ) табады. Осы жерде басты мән берілетіні мыналар: банк несиесінің сомасы мен мерзімі, сатып алушының төлем қабілеттілігі, аваль берушінің қаржылық жағдайы.
Форфейтингтік операциялар еліміздің қаржы нарығында енді ғана қалыптасып келе жатқан, әлі өзінің қажетті деңгейдегі қоланысын таппаған қаржы құралы болып табылады. Осыған қарамастан, форфейтингтік операциялар кәсіпорынның ағымды активтерін ұзақ мерзімді қаржыландырудың тұрақты көзі бола алады. Бұған дәлел болар деректер туралы айтар болсақ, онда форфейтингтік операциялардың банктердің қысқа мерзімді несиелерімен және коммерциялық (вексельдік) несиелермен салыстырғандағы біршама тәуекелсіз болып келетінін ескеруге болады. Бұл форфейтингтің қаржыландыру құралы ретіндегі ең басты артықшылығы және ерекшелігі.
Алайда, қазіргі таңда еліміздің несие нарығында әлі де болса банктік несиелердің үстемдік құрып тұрғанын, сәйкесінше коммерциялық және форфейтингтік несиелеудің маңызы төмен екендігін көрсетеді. Сонымен қатар, экономикалық әдебиеттерде форфейтинг туралы ғылыми мәліметтер жетіспейді, ал статистикалық-анықтамалық әдебиеттерде және есеп беру құралдарында форфейтингтік операциялар туралы ақпараттар тіпті жоқ.
Ақашалай талаптарды беру арқылы қаржыландыру өзінің негізінде несиелік сипатқа ие. Бұл мәмілелердің бұл түрін цессиядан немесе құқықты басқаға беру мәмілесінен бөліп көрсететін ең басты шарт. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес форфейтинг «ақша қаражаттарын талап ету құқығын беру арқылы қаржыландыру» деп анықталады. Алайда, форфейтингтік операциялардың түрлерін қамтитын банктік операциялар шеңберін анықтайтын заңнама біздің елімізде әлі де болса жоқтың қасы.
1. Сейітқасымов Ғ.С., «Ақша, несие, банктер» // Алматы «Экономика»– 20126
2. Жуков Е.Ф. «Деньги, кредит, банки» // Москва «Финансы и статистика» – 2003
3. Ковалева А.М., «Финансы фирмы», Москва – 2010
4. Бор М.З., Пятенко В.В. Менеджмент банков. Организация, стратегия, планирование, М. ИКЦ «ДИС», 1997
5. «Международные расчеты по коммерческим операциям», Москва: Консалтбанкир, 2010, стр.
6. Стоянова Е.С., «Финансовый менеджмент», Москва - 2011
7. Ван Хорн Джеймс К., «Основы управления финансами», Москва – 1999
8. Роуз П.С., «Банковский менеджмент», Москва: Дело Лтд, 1995, стр.
9. Кувшинова Ю.А., «Этапы развития форфейтинга: история и современность», Финансы и кредит, 2004, №30
10. Колчина Н.В., «Финансы предприятий», Москва – 2003
11. Красавина Л.Н., «Международные валютно-финансовые и кредитные отношения», Москва: Финансы и статистика, 2004, стр.
12. Масленников В.В. «Зарубежные банковские системы», Москва «Элит» - 2001
13. Ширинская Е.Б., «Операции коммерческих банков и зарубежный опыт», Москва: Финансы и статистика, 2010, стр. 43
14. Ян Виллем Ван ден Бос, «Банковская система Казахстана с точки зрения иностранного банка» // Специальный выпуск журнала «Рынок ценных бумаг Казахстана», апрель 2003 г., стр. 32
15. Красавина Л.Н., «Международные валютно-финансовые и кредитные отношения», Москва: Финансы и статистика, 2011, стр.
16. Бабичева Ю.А., «Банковское дело», Москва – 2011
17. «Финансирование под уступку денежного требования», Бизнес-адвокат, 1997, №9
18. Ширинская Е.Б., «Операции коммерческих банков и зарубежный опыт», Москва: Финансы и статистика, 2010, стр. 43
19. Полищук А.И. Новые банковские услуги и продукты, Банковское дело, 2001
20. Адамова К.Р., «Юридическая трактовка экономической сущности форфейтинга в международном и российском законодательствах, Финансы и кредит, 2000, №9
21. Ковзанадзе И.К., «Операции форфейтинга: их виды6 регулирование, учет и аудит», Деньги и кредит, 2001, №11
22. www.bta.kz
23. www.centercredit.kz
24. www.atfbank.kz
25. www.afn.kz
26. Долан Э. Дж., «Деньги, банковская деятельность и кредитно-денежная политика», Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский Оркестр, 2011, стр.
27. Макарова Г.П., «Система банковского маркетинга», Москва: Финстатинформ, 1997, стр.
28. Шим Джей. К, «Финансовый менеджмент», Москва – 1997
29. Уайтинг Д.П., «Осваиваем банковское дело», Москва: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1996, стр.
30. Селезнева В.Г., «Финансовый анализ. Управление финансами», Москва – 2003
31. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк. М: Вазар-Ферро, 2011
32. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі
33. Михалева Е.В., «Форфейтинг операциялары: айналым қаражаттарын несиелеу мүмкіндіктері», Бухгалтер бюллетені, 2001, №15
34. Сборник нормативных правовых актов Национального Банка Республики Казахстан, по состоянию на 1 января 2007 г., Алматы
35. www.banker.kz
36. Лаврушин О.И., «Банковское дело», Москва: Банковский и биржевой научно-консультационный центр, 1992, стр.
37. Пебро М., «Международные экономические, валютные и финансовые отношения»: Перевод с франц., Бабинцевой Н.С., Москва: Прогресс – Универс, 2011, стр.
38. Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков. Как избежать банкротства, М.ЮНИТИ, 1996
39. Колесников В.И., Кроливецкая Л.П., «Банковское дело», Москва: Финансы и статистика, 1996, стр. 32
40. Сейткасимов Г.С., «Банковское дело» // Алматы – 1998
41. «Инвестиция туралы» ҚР Заңы 08.01.2011ж.
42. «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан Республикасының Президенті – Ұлт Көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауы. – Астана, 2012 ж.
43. 2010-2014 жж арналған Қазақстан Республикасының Индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы. – ҚР Президентінің 2010 жылғы 19 наурыздағы №958 Жарлығы. – Астана. 2010ж.
44. ҚР-да шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту бойынша жеделдетілген шаралардың 2009-2011жылдарға арналған бағдарламасы. – Астана 2008.
45. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 наурыздағы “2007 жылға ауыл шаруашылығында лизингті ұйымдастыру Ережелерін бекіту туралы” № 405 Қаулысы.
46. Сагадиев К.А. Лизинг Казахстане, Учебник для Вузов. - Алматы: 2007г.
47. Смагулов А.С Лизинг: Учебное пособие. – Алматы: Балауса, 2008. – 176с.
48. Смагулов А.С. Қазақстандағы лизинг: тәжірибесі, мәселелері, болашағы. – Алматы: Экономика, 2008. – 416 б.
49. Каренов Р. Лизингтiк қызметтер. Оның ерекшелiгi неде? // Егемен Қазақстан. – 2010. – 24 сәуiр (№105106). – 2 б.
50. Мырзабеков Ш. Қазақстанның банк жүйесi ТМД көлемiнде бiрiншi орында: “Центркредит” банкiнiң директорымен сұхбат // Дала мен қала. – 2010.-1 қазан (№39).-13 бет.
51. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. Оқу құралы. 2-шi басылым, - Алматы: ИздатМаркет, 2010. – 272 б.
52. “Развитие франчайзинга и лизинга в сфере предпринимательства” Методические рекомендации для предпринимателей, Астана – 2011г. 80с.
53. Стратегия / “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2009-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы, 2009 ж.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
......................................................3
1 БАНКТЕРДІҢ ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ………………………………………………...7
1.1 Банктердің форфейтингтік операциялары және олардың
экономикадағы
ролі........................................................................
.............................7
1.2 ... ... ... ... ... операциялардың түрлері және келісім
шарттары.................20
1.4 Форфейтинг шарты құқықтық реттеудің кейбір мәселелері және оларды шешу
амалдары....................................................................
......................................24
2 ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... форфейтингтік операцияларын талдау
және
бағалау.....................................................................
..........................................43
2.3 Форфейтингтік операциялардың құнын және табыстылығын
бағалау әдістемесі………………………………………………..…………………51
3 ҚАЗАҚСТАНДА ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ
МӘСЕЛЕЛЕРІ..................................................................
57
3.1 Қазақстанда форфейтингтік операциялардың ... ... ... ... ... құралы
ретінде жетілдіру жолдары………………………………………………………...61
3.3 Форфейтингтік қаржыландырудың артықшылықтары мен кемшіліктері...62
3.4 ... ... ... ... негiзiнде шарттарды
жасау және бұзу
үлгiлерi...........................................................
.............................65
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.....................................72
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ.........................................................77
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Форфейтинг сөзі ... ... “ a forfаit ” ... ... бас ... дегенді білдіреді. Форфейтинг – тауарларды
жабдықтау немесе қызметтерді көрсеу барысында пайда болатын және ... ... ... ... ... ... ... үшін
пайдаланылатын термин.
Форфейтинг қызметі халықаралық сауданы орта мерзімде қаржыландырудың
балама тәсілдеріне жатады.
Форфейтинг – бұл ... яғни ... ... немесе арнайы
компанияның экспортерға импортердың төлеуге ... ... ... сатып
алуы.
Форфейтинг мәмілесі бойынша, алдымен экспортер өзінің тауарын несиеге
алушыны – импортерді іздейді. Ал импортер болса, оған жай ... ... яғни ... ... ... беруге тиіс. Егер вексель
берушінің беделі немесе қаржылық жағдайы жақсы болса, онда вексельге кепіл
беру талап ... ... ... де импортер аудармалы векселі бойынша
авальшыны ( төлеуге кепіл беруші тұлғаны ) табады. Осы ... ... ... ... банк ... ... мен ... сатып алушының
төлем қабілеттілігі, аваль берушінің қаржылық жағдайы.
Форфейтингтік операциялар еліміздің қаржы ... енді ... келе ... әлі өзінің қажетті деңгейдегі қоланысын таппаған
қаржы ... ... ... Осыған қарамастан, форфейтингтік операциялар
кәсіпорынның ағымды активтерін ұзақ мерзімді қаржыландырудың ... ... ... ... ... ... деректер туралы айтар болсақ, онда
форфейтингтік операциялардың банктердің қысқа ... ... ... ... ... ... ... тәуекелсіз
болып келетінін ескеруге болады. Бұл форфейтингтің қаржыландыру құралы
ретіндегі ең басты артықшылығы және ... ... ... ... ... ... әлі де ... банктік
несиелердің үстемдік құрып тұрғанын, сәйкесінше ... ... ... ... ... екендігін көрсетеді. Сонымен қатар,
экономикалық әдебиеттерде форфейтинг ... ... ... ... ... ... және есеп беру құралдарында
форфейтингтік операциялар туралы ... ... ... талаптарды беру арқылы қаржыландыру өзінің негізінде несиелік
сипатқа ие. Бұл мәмілелердің бұл түрін цессиядан немесе ... ... ... ... ... ең ... ... Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексіне сәйкес форфейтинг «ақша қаражаттарын талап ету құқығын
беру арқылы ... деп ... ... форфейтингтік
операциялардың түрлерін қамтитын банктік операциялар шеңберін анықтайтын
заңнама біздің елімізде әлі де ... ... ... ... жағдайлар экономикадағы форфейтингтің ролінің қарастырудың
өзекті бола тұра, әлі де болса толық, ... ... ... ... мақсаты. Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты – коммерциялық
банктерде және жалпы экономикалық деңгейде форфейтингтік кемшіліктері мен
артықшылықтарының ... ... және ... ... отырып, форфейтингтің нарықтық экономикадағы ролін анықтау болып
табылады.
Осы мақсатты жүзеге асыру үшін ... ... өз ... ... ... ... ... экономикалық негіздерін қарастыру;
форфейтингтік операцияларды ұйымдастыру және ... ... ... ... ... форфейтингтік қатынастарды дамыту мәселелерін
қарастыру.
Коммерциялық ... ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес субъектілерін
қаржыландырудың бір формасы – форфейтингтік операциялар болып табылады.
«Форфейтинг» ұғымына ... ... ... ... ...
тауарды сату және сатып алу барысында кәсіпорындар арасында ... ... әлі ... ... ... ... ету ... форфейтингтік
компанияға немесе банктің форфейтингтік бөлімшесіне ұсынумен байланысты
қатынастар болып табылады. Форфейтингтік ... ... ... ... ... етіп, оның балансындағы дебиторлық қарызды өндіріп
алу құқығын өз қолына алады. ... ... ... өз қызметі
үшін кәсіпорыннан пайыздық төлемдер талап етеді.
Форфейтингтік ... ... ... келесідей:
коммерциялық банктің форфейтингтік бөлімшесі немесе арнайы форфейтингтік
компания – өздерінің клиенттерінен дебиторлық қарызды ... ... ... ... ... ... дебиторлық қарыз сатып алынады да,
клиент-кәсіпорынды қаржыландыру жүзеге ... ... ... кредитор) – банкпен келісім жаусаушы
тұлға;
қарызгер кәсіпорын – тауарды ... ... ... ... ... есеп ... жылдамдатуға, кәсіпорынның
айналым қаражаттарын үнемдеуге, сондай-ақ ағымды активтердің айналымдылығын
арттыруға ... ... ... ... бірінші кезекте,
дебиторлық қарыздың уақтылы өтелмеуіне байланысты қаржылық қиындықтарға жиі
кездесетін шағын ... үшін өте ... ... ... кемшіліктері:
форфейтингтік қызмет көрсету құнының жоғары болуы;
дебиторлық қарыздың иесі ... ... ... ... ... кері ... ... болады.
Коммерциялық банктердің форфейтингтік операцияларының қысқа ғана тарихы
бар. Олар банктердің ... ... ... ... ... ... клиенттерге қосымша қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... рет америкалық «First
National Bank of Boston» банкі 1947 жылы ... ... ... ... ... 50-ші ... Bank of America, First ... of Boston, сондай-ақ Trust Company of Georgia ... ... ... ... ХХ ғасырдың 60-шы жылдары форфейтинг Еуропаға ... бола ... ... ... ... ... ... ашылған болатын. Францияда форфейтинг процедурасы 1965 жылдан ... ... 1963 жылы ... ... ... Серіктестігі мен
ДГ-банкі ДГ Дисконтбанкін құрып, ол форфейтингтік операциялардың үлкен
тәжірибесін жинақтап, қазіргі кезде аталған ... ... ... ... ... ... орын ... елдерінде форфейтингтік операцияларды коммерциялық банктер жүзеге
асыра бастады. Коммерциялық банктердің форфейтингтік бөлімшелерінің міндеті
келісімдік және ақылы негізде экономикалық ... ... ... арасындағы есеп айырысуды жылдамдатумен байланысты несиелік-
төлемдік операциялардың бірқатар түрлерін жүзеге ... ... ... операциялардың бұл жаңа, ТМД елдерінде, соның ішінде ... енді ғана ... келе ... түрі ... ... ... ... етеді.
Жұмыс үш тараудан тұрады. Тараудың тақырыптары, ... ... ... және ... ... етілуі жұмыстың мақсаты
мен міндеттеріне сәйкес келеді.
Бірінші тарауда форфейтинг ... ... ... мен оның
нарықтық экономикадағы маңызы, әлемдік практикадағы оның даму тарихы ... ... ... ... ... операциялардың бірнеше
белгілері бойынша жіктелуі мен форфейтингтік келісім-шартты ... ... ... ... ... ұйымдастыру барысы, банктер
мен шаруашылық субъектілері арасындағы қарым-қатынас туралы сөз ... бұл ... ... ... құнын бағалау және оны
банктік несиеге альтернативті қаржы көзі ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңдағы Қазақстан Республикасындағы
форфейтингтік операцияларды реттеу және жетілдіру ... және ... ... ... ... ... ... зерттеу пәні ретінде нарық
жағдайларында банктер мен ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастар қарастырылады.
Зерттеу объектісі. Зерттеу объектісі ретінде ... ... және ... ... ... коммерциялық
банктердің форфейтингтік несиелеу ерекшеліктері қарастырылады.
Диплом жұмысы барысындағы зерттеу ... ... ... ... ... және шет ... ғалымдардың еңбектері,
сондай-ақ мерзімді баспасөз беттерінде жарияланған мақалалары ... ... ... ... ... ... ... және логикалық әдістер қолданылды.
Жұмыстың ақпараттық негізі ретінде бірнеше отандық ... ... ... ... ... нормативтік-
құқықтық және заңнамалық актілері, Қазақстан ... ... және ... да ... қолданылды.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы – мұндағы зерттеу нәтижелері мен
қорытындылары Қазақстандағы форфейтингтік ... ... ... ... БАНКТЕРДІҢ ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Банктердің форфейтингтік операциялары және олардың
экономикадағы ролі
Форфейтинг ... ... ... ... ... ... Халықаралық
сауданың қаржыландыруын бай тәжiрибе алған Цюрихтың ... ... ... ... ... сатып алуларын қаржыландыру үшiн бұл тәсiлдi
пайдалана бастады. Сол өнiмнiң жабдықтауын жылдарда және ... ... ... алушы қарсы 180 күндерге ... ... ... ... ... 90 ... ... сонша өстi. Одан
басқа, өндiрiстiң қатысты үлкен мерзiмiмен қымбат бағалы тауарларды ... ... ... өзгерiсте болды. Халықаралық ... ... ... ... жоғарылатылды, және болған iстiң
жеткiзушiлерi өз мәмiлелердi қаржыландырудың жаңа әдiстерi iздеу мәжбүр.
Халықаралық ... ... ... ... және көп ... ... ... латын американдық елдер бәрi әлемдiк ... ... ... қиындау белсендiрек болды
несие бер жеткiзушi есебiнен меншiктi көз, және болған iсМемлекеттің қаржы-
несие жүйесінде ... ... ролі ... ... ... бос ақша қаражаттарын жұмылдырып, оларды орналастыру қызметін
атқара отырып, ақша айналымының үззіксіз жүріп ... ... ... буыны болып табылады. Олар несие нарығының және ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар болып
табылады. Банктер несиелік ресурстардың басым бөлігін өз ... ... ... ... ... қызметтер ұсынады:
несиелеу, депозиттер тарту, есеп айырысу бойынша қызметтер көрсету, құнды
қағаздар мен ... ... алу және ... ... ... және тағы ... ... мәмілесінде үш қатысушы болады:
1. Экспортер, яғни тауарды орта мерзімді несиеге беруші,
2. Импортер, яғни тауарды несиеге алушы,
3. Форфейтор, яғни мәмілені ... банк ... ... ... ... бірнеше кезеңнен тұрады. Біінші кезеңде мәміле
дайындалады. Бұл кезеңде ... ... ... ... импортер
мәмілені бастаушылар болады. ... үшін ... ... ... білу маңызды. Сонымен бірге, осы ... ... ... ... ... ... ... мәміле туралы
ақпараттар жинастырады. Содан кейін барып, форфейтор – банк ... ... ... ... ... ... ... және оған авальдың
берілуін, яғни үшінші бір тұлғаның кепіл беруін талап етеді.
1
2
3
5 ... 1 ... ... ... ... Ю.А., ... ... форфейтинга: история и
современность», Финансы и кредит, 2004, №30
1. мәмілеге қатысушылар ... ... – шарт ... ... несиеге береді;
3. аудармалы вексельді 5-7 жылға жазып береді;
4. аудармалы вексельді қайта сатады;
5. аудармалы вексельді есепке алып, оның 70- ... ... ... береді;
6. мерзімі жеткеде төлеуге ұсынылады;
7. вексель бойынша міндеттемесін өтейді.
Форфейтинг механизмін ... екі ... ... ... ... ... – орта мерзімді қаржы міндеттемесін тез арада іске
асыру мақсатында.
2. Экспорттық мәміле бойынша – шетелдік сатып алушыға тауар ... ... ... – қол ... ... ... ... ету мақсатында.
Форфейтинг мәмілесінің мерзімі 180 күннен 5 жылға ... ... кей ... – 7 жыл.
Экспортер үшін форфейтингтің мынадай артықшылықтары бар:
• Векселін форфейтор – банк сатып алғаннан ... ... ... ... ... яғни бұл ... ... өзі кешеді.
• Уақытын кешіктіріп төлеуге берген операцианың қолма-қол акшамен
жасалатын операцияға айналуына орай, ... ... тез ... яғни ... ... жөнелткеннен кейінбірден банктен
қаражат алады;
• Пайыз мөлшерлемесіне байланысты да ... ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге
асырылады;
• Құжаттаудың қарапайымдылығы және оны рәсімдеудің жылдамдығы;
• Форфейтор – банк несиелеу операциясына ... өте ... ... ... ... ... ... Еуропа елдеріне алғаш пайда
болған. Қазіргі кезде форфейтинг операциясы бойынша ... ... ... және ол осы опрацияны бастаушылардың ... ... Ал, ... ... бұл ... түрі маңызды болғанымен, дамымай
отыр, оның себебі вексель айналысының дұрыс жолға ... ... ... ... ... ... ( аударма вексель) немесе жай
вексельдер қабылданады.
Форфейтингтегі дисконт ... ... ... ... ... ... несиенің құны ( ЛИБОР – Лондондық банкаралық
пайыз мөлшерлемесі);
- мпортер елінің тәуекел құны және ... ... ... тәуекел
құны 0,5 – тен 6% - ға дейін жылдық мөлшері ауытқиды;
- несиені ... ... ... шығындары ( 0,5 пайызға дейін
жылдық );
- міндеттеме үшін алынатын ... ( 1- 1,5 ... ... ... - ... ... ... (форфейтиске) регресс
құқын есептемей форфейтермен (коммерциялық банк немесе қаржыландыру бойынша
маманданған компания) экспорттық ... ... ... ... сауданы қаржыландырудың балама жолдарының бірі.
Оның дамуының маңызды алғы шарттары халықаралық интеграцияны күшейту,
банктердің бәсекелестік ... ... ... ... ... алып тастау, экспортшыға қатысты тәуекелдерді өсіру жатады.
Банк қызметінің ең ұтымды түрі ... - ... ... көп ... ... ... құралы, банктік операцияларының көшу нысанының
біреуі, ... ... даму ... ең ... ... ... - ... сөзі, оның түсінігі - делдал, қаржы агент
комиссионер дегенді ... ... және ... ... беріп
қаржыландыру» түсініктерін тек мәнде қолданамыз. ... ... ... ... «ақшалай талапты беріп қаржыландыру» өзінің тамырымен,
бір жағынан, жалпы азаматтық цессияға кетеді, ал екінші ... ... ... ... ... Форфейтингтің ерекше институты.
Сонымен, форфейтинг - қарыздарды ... ... ... алу, ... қайта
сатуға және қызметтер бойынша болашақта төлемдер алу қүқығы, яғни бұл жерде
қысқа мерзімді талаптар ... ... ... сөзбен айтқанда, форфейтинг
бұл - делдал іс-әрекетінің бір түрі, онда ... ... ... ... белгілі бір төлемге сатып алушының ақшалай соммадан
өндіріп алу және ... ... ... ... ... (дебиторлық қарызды
инкассациялау құқығы )
Форфейтингке басқа түсінік беруге болады, мысалы, ... ... ... ... ... ... қабылдаушылық нысанында
төлем талабында бір тұлғамен екінші тұлғаны несиелендіру әдісі (сатып алу
немесе ... ... ... ... ... ... тәжірибеде мүліктік құқықтарын ... ... ... өндірістің және кәсіпкерліктің басқа аумақтарын
қаржыландырудың әртүрлі спецификалық нысандары бар. ... ... ... осындай қаржыландырумен айналысатын және де несиелік ақша аумағында
әртүрлі іс-әрекет түрлерге ... және ... ... яғни ... тек қана ... және ... ... асырады.
Ақшалай талапты беріп, қаржыландырудың экономикалық мәні несиелік
қатынастарда, нақты айтқанда, саудалық ... ... ... ... ... Арнайы банктік ұйымдар мен ... ... ... негізделген ақшалай талапты беріп
қаржыландыру, сөзсіз, саудалықты ... ... ... ... беріп қаржыландыру (несиелік шарт, лизинг шарты немесе ... ... бұл ... салудың бір нысаны, банкілік несиелендірудің бір
түрі.
Форфейтинг іс-әрекет сферасына дәстүрлі түрде мыналар жатпайды:
1) жеке ... ... ... ... ... пайда болатын қарыздар;
3) жеткізуші және сатып алушы тараптар жағынан ... ... ... ... ... ... Европада қалыптасу тарихы
XX ғасырдың 50-60 жылдарына жатады. Осы кезеңде кәсіпорындар ... ... ... ... белсенді түрде ... ... ... ... ... 2 негізгі себептерге
байланысты болды. Бір ... ... ... ... ... ... (тұрақты нарық) қалыптасқан. Бұнда ... ... ... ... талаптарын белгілеген және төлемнің рассрочкасын
пайдалануды бекіткен. Екінші жағынан, сол ... ... ... ... ... ... жетіспеушілігін көрген және біріншідсн, тауарды соңғы
түтынушыға сатып (немесе сатып алған өнімді соңғы өнімге ... ... ... ... ... ... есеп ... Осылайша, сатып
алушылар коммерциялық несиені қолдана бастаған, себебі банктен несиені алу
көптеген формальдіктерге негізделген және шекті сипатта ... ... ... ... ... және бұл әрқашан мүмкін бола бермейді.
Қазіргі таңда да Ұлыбританияда форфейтингтік ... ... ... ... ... ... ... 20 жылда көптеген
форфейтингтік компаниялар пайда болуда. 1976 жылы ең алғаш форфейтингтік
компаниялардың Ассоциациясы ... Оның ... -осы ... ең ... ... шыңдау. 1990 ж. дерек бойынша, бұл бірлестікте екінші
мүше ... Оның ең ... ... Т.Дж. Хатсон (1887-1989) болған. Ол
сонымен қатар ... ... ... ... ... форфейтинг Қазақстан Республикасы нарығында 1990ж. ... ... ... Оларды коммерциялық банктер қамтамасыз етті. Ол әміршіл-
әкімшіл жүйеден экономикалық басқару әдістеріне көшкенде көрініс ... ... ... ... ... ... оған өз ... тигізді.
Форфейтингтің мақсаты - кәсіпорындарға айналым мен пайданы ... ... есеп ... ... ... ... шарты немесе ақшалай талапты беріп қаржыландыру шарты
бойынша бір тарап (қаржы агенті) ақшаны басқа тараптың (клиенттің) билігіне
береді ... ... ... ал клиент қаржы агентіне клиенттің
(кредит ... осы ... ... ... ... ... ... талабын қаржы агентіне береді немесе беруге
міндеттенеді.
Борышкерге ... ... ... ... ... ... бірге
клиенттің қаржы агенті алдындағы міндеттемелерін атқаруын қамтамасыз ... да ... ... ... ... қаржыландыру шарты жалпы азаматтық цессияның бір
түрі болып саналатыны ... ... ... пен цессияның
айырмашылықтары бар:
1) Форфейтингтік қызметті жүзеге асыру үшін арнайы лицензия ... ... ... ... «міндеттемедегі тұлғаның ауысуы» тарауымен,
ал форфейтинг АК-ң 729-738 ... ... ... ... - клиентті қаржы агентімен қаржыландыру және
кәсіпкерлік әрекетті көздейді, ал ... ... ... ... ... ... жиі ... кредитор толық жарна жауапты орындаушы
емес.
4) Форфейтинг ... ... ... ... құқық талап
міндеттемеге сәйкес тиесілі немесе мәмілеге сәйкес басқа тұлғаға ауысуы
мүмкін.
5) ... ... ... ... жаңа ... ... көлемде және сол жағдайда көшеді, форфейтингта ... ... ... ... ... және ол ... ... анықталу керек.
6) Цессияда тараптардың арасындағы есеп ... ... ... ғана ... ... ал ... ... ақша алмай тұрып, есеп айырысады.
Сонымен факторинғ, дебиторлық қарызды беріп қаржыландыру және ... ... бұл бір ... ... ... коммерциялық банктер, қаржылық дәнекерші қызметін
атқара отырып, маңызды экономикалық қызмет ... ақша ... және ... ... қамтамасыз етеді. Капиталды салалар
және аймақтар бойынша бөлу және қайта бөлу механизмі ... ... сай ... және экономиканы құрылымдық өзгертуге септігін
тигізеді.
Коммерциялық банктердің экономиканың ... ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерін
қаржыландырудың бір формасы – форфейтингтік операциялар ... ... ... аударғанда «factor» ұғымы маклер, дәнекерші деген
сөзді білдіреді. Экономикалық ... ... ... ... ... Форфейтингтік қаржыландыру вексельдік несиелеу
операцияларымен өте ұқсас келеді, мұнда тек кәсіпорынның дебиторлық ... ... ... ... ... ... тұтастай сатып алынады,
яғни кәсіпорынға несие беруші ұйым мәмілелердің үшінші тұлғасы – ... ... ... ... ... арнайы форфейтингтік компаниялар
немесе банктердің форфейтингтік бөлімшелері болып табылады.
Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе ... ... ... беруге болады. Форфейтинг – тауарды сату және сатып ... ... ... ... болған, алайда әлі өтелмеген
дебиторлық қарызды талап ету ... ... ... ... форфейтингтік бөлімшесіне ұсынумен ... ... ... ... ... ... қажетті қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етіп, оның балансындағы дебиторлық қарызды өндіріп алу құқығын
өз қолына ... ... ... ... өз қызметі үшін
кәсіпорыннан пайыздық төлемдер талап етеді. /3/
Форфейтинг – ... ... да ... ... банк бизнесі әрі қаржылық
маркетингтің тиімді құралы және осы ... ... даму ... ... банк ... ... формалардың бірі.
Форфейтингтің Батыс еуропа елдерінде жүзеге асырылатын классикалық
түрі ... ... ... мерзімін ұзарту түріндегі коммерциялық
несиеге негізделеді.
Шетел ... ... және ... кәсіпорындар үшін, сондай-ақ
келешекте өндіріс көлемі ... ... ... ... ... ақшалай қаражатқа мұқтаж қайтадан құрылған ... ... ... ... ... ... ... операцияның негізінде жөнелткен өнімі үшін жеткізушінің
фактурашотын банктың ... алуы және ... ... ... сатып
алушыдан төлемді талап ету құқығын табыс ету жатады.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... немесе жеткізушіге фоктарингтік несиені беру деп аталады.
Форфейтинг бастапқыда мамандандырылған сауда делдарының операциясы
ретінде, ... ... ... ... ретінде пайда болды. Осы
замаңғы ... ... ... ... ... ... немесе факторлық несие жатады. Бұл, әсіресе, соңғы екі ... ... ... ... ... үшін коммерциялық несиеден факторлық
несиенің айырмашылығы мынада: олар сатылған ... ... ... ... ... ... сатушы тек вексель ғана ... ... ... ... ... ... ақша алады, алайда, бұл қолма-
қол ақшаның сомасы фактура-шотты сату ... ... кеме ... /4/
Комерцилық банктердің (шетелдердегі ...... ... - ... жай ғана фактор) тиісті бөлімдерінің өз клиентерінен
(тауарлармен жабдықтаушы және қызмет ... ... ... ... алу ... ... ... және ол бойынша төлемдерді
борышқорлардан (сатып алушылардан) кейін алуда ... ... ... ... ... алу ... ... құқықты бір жолғы сатып алу
ретінде мүмкін болады. [2,33]
Форфейтингтік операциялардың ... ... ... ... ... ... немесе арнайы форфейтингтік
компания – ... ... ... қарызды сатып алушы арнайы
қаржылық мекеме. ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыру жүзеге асырылады;
клиент-кәсіпорын (тауарды сатушы, кредитор) – ... ... ... ...... ... ... тұлға (дебитор).
Қарастырылып отырған операцияның мәні мынада: жабдықтаушы кәсіпорын
сатып алушыға ... ... ... шотына түсіруін талап етіп,
төлем құжатын ұсынады. Соңғысына бір ... ... бір ... Бұл құжаттың негізінде ол ақшаны өзінің шотынан жабдықтаушының
шотына аударады, ал, кейін ... ... ... ... ... жүргізіледі (төлем кешіктірілетін болса тиісті өсімақы алынады) .
Сонымен бірге, ... ... ... есеп ... ... келісім
шартта жоғарыда анықталған төлем бойынша мерзімі ... ... ... ... банк оның сомасына клиенттің есеп ... ... ... қалыпқа келтіре отырып, тізім құқығына (талаптарды ... ... ... [3,55]
Клиенттің талап сомосының қалған бөлігі (10-30% мөлшерінде), берілген
(форфейтингтік) несие үшін ... ... екі ... ... ... яғни:
қарызгерден қаражаттың түскен уақытына қарамастан компания немесе банктің
тиісті бөлімі анықтаған ... ... ... ... ... ... ... тауардың
төлемі нақты жүзеге асырылғанда.
Форфейтингтік қызмет ... ... ...... дебиторлық
шотын инкассациялау және оның пайдасына тиесілі ... алу. ... ... ... қаржыландырусыз да, қаржыландырумен де көрсетуі
мүмкін.
Бірінші жағдайда банктің клиенті шаруашылық келісім шартына ... ... 30 ... ... дейін) клиенттің пайдасына төлемді
алу мақсатында өнімді жөнелтіп, банк арқылы өзінің сатып алушысына ... ... ... ... банк клиентпен
жөнелтілген тауар құнының 80–90% - ін жедел төлеу ... ... ... ... ... яғни, өз клиентінің ... ... ... ... ... ... ... резервтік 10-20% - і
клиентке төленбейді, сатып алушыдан оған өнімнің ... ... ... ... ... ... ... үшін жеке шотта
брондалады.
Мұндай ... ... ... ... ... толық өтей алады, өйткені, бұл оларға төлем мерзімі
ұзартылған сатуды ... ... ... төленетін сатуға айналдыруына
мүмуіндік береді және ... өз ... ... ... дебиторлық қарызын сатып алу барысында коммерциялық
банктер көп жағдайларда кері талап ету құқығынсыз операцияларды қарастырады
және ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Банк
кәсіпорынның қарызгерлерінің несие қабілеттілігі тұрғысынан бағалап, алдын-
ала ... ... ... ... ... Коммерциялық банк шотта
қалған дебиторлық қарыздың қалдық сомасынан ... және ... алып ... ... есеп ... жылдамдатуға, кәсіпорынның
айналым қаражаттарын үнемдеуге, сондай-ақ ағымды активтердің айналымдылығын
арттыруға септігін тигізеді. ... ... ... кезекте,
дебиторлық қарыздың уақтылы өтелмеуіне байланысты қаржылық қиындықтарға жиі
кездесетін шағын кәсіпорындар үшін өте ... ... ... үшін ... ... бар, атап ... қызметін төлем мерзімі жеткенше форфейтингтік компанияның қаражаттары
есебінен қаржыландыру мүмкіндігі;
компанияның қаржылық тәуекелінің ... ... ... ... ... ... ... төлем
қабілеттілігі туралы ақпараттар алу.
Алайда, барлық кәсіпорындарға ... ... ... ... коммерциялық банктер келесі жағдайларға байланысты
форфейтингтік қаржыландыру ... ... бас ... ... ... өте көп ... және ... қарыздардың
көлемі аз ғана сомамен сипатталатын болса;
стандарттық емес немесе ... ... ... фирмалардың дебиторлық
қарыздарын;
өз өнімін сатудан кейінгі ... ... ... бойынша жұмыс істейтін
кәсіпорындардың қарыздарын;
өздерінің сатып алушыларымен ұзақ мерзімді келісімдер жасайтын фирмалардың
дебиторлық қарыздарын;
кәсіпорынның филиалдары мен ... ... ... қарыздары
бойынша.
Форфейтингтік операциялардың басты кемшіліктері:
форфейтингтік қызмет көрсету құнының жоғары болуы;
дебиторлық қарыздың иесі ауысқан ... ... ... ... кері ... ... ... /3/
Форфейтингтік қаржыландырудың шарттары әркелкі болады. Кейде банк
кәсіпорындарға қаржы ресурстары ... ... ... овердрафтық негізде қаражаттар алуына мүмкіндіктер береді, ... ... ... үшін ... ... ... етпейді. Кейде
банк кәсіпорын шотындағы қаражаттардың бір бөлігін мүмкін болатын зияндарды
жабу үшін резерв қалыптастыруға кепілдік ретінде алып қалады.
Форфейтингтік ... ... ... ... қоғамның пікірі алуан
түрлы болып келеді. Кейбір жекелеген тұлғалар ... ... ... ... ... ... болады. Дегенмен де, көпшіліктің
пікірінше форфейтингтік операциялар өндірісті қаржыландырудың ... бірі ... ... ... ... пікірлердің пайда болуы форфейтингтік
қызметтің артықшылықтары мен кемшіліктерінен келіп туындайды. Форфейтингтік
қызметтің құны ... ... тым ... болып келуі мүмкін. Алайда,
кәсіпорындар келесілерді ескерулері керек:
форфейтингтік банктер ... ... ... ... ... ... ... есептік пайыздардан арылтады;
дебиторлық қарызды өндіріп алу шығындарын кәсіпорын толықтай банкке
аударады.[4,55]
Фактураны дисконттаудан ... банк ... ... ... және есеп ... ... ... өзге қызмет
көрсетулерді орындайды:
дебиторлық берешектердің толық бухгалтерлікесебін жүргізеді;
есеп айырысуларды ұйымдастыру, шаруашылық келісімшартын ... ... алу және ... ... ... береді;
өткізу нарығы, тауарлардың бағасы, келешектегі алушылардың ... ... т.б. ... ақпарат береді;
көлікпен жеткізу, қоймада сақтау, сақтандыру,жарнамалау және өзге ... ... ... ... ... ... ... форфейтинг) тұрғыдан
қызмет көрсетудің әмбебап жүйесіне айналады. ... тек ... ғана ... ... ... ... ... формасында клиент
өзінің штатындағы қызметкерлердің санын қысқарта алады, бұл өнімді өндіру
және клиенттің ... ... ... болып қалу қаупі фактордың толық
хабардар болуына клиенттің шыға ... әкеп ... ... ... ... болады. Сол себепті де банк
клиентпен келісім шартқа отырмастан бұрын оның төлем қабілеттілігіне көз
жеткізу үшін ... ... ... ... ... зерделеуі қажет:
оның балансының өтімділігі, дебиторлық берешегінің құрамы мен ... ... ... ... ... ... ... клиенттің өнімдерін сатып алушылардың тобы және
олардың төлем қабілеті секілді көрсеткіштерді талдауы керек. [8,25
Бұл үшін ... ... өз ... мәліметтері, банк
клиентурасының несиені өтей алатын ... ... ... ... есеп ... және өзге де ... ... ... ... ... жағына қарай шешілген жағдайда
екі аптаның ... ... ... пен ... ... ... келісімшартта шекті сома қарастырылады. Бұл
сома бойынша ... ... ... ... ... құжат инкассоға
қабылданады.
1.2. Әлемдік тәжірибедегі форфейтингтік операциялардың
даму тарихы
Қазіргі кездегі «форфейтинг» деп анықталатын экономикалық ... ... ... ... және саудалық-қаржылық компаниялардың
тауар өндірушілер мен қызмет көрсетушілерге ... ... ... практикасының дамуының жемісі болып табылады. ... ... ... ... ... ... берумен айналысатын және нарықтық қатынастардың жаппай даму
кезеңдерінде ... ... роль ... ... Олар
жабдықтаушылардың комиссиялық (саудалық) агенттері деп, басқаша ... деп ... ... ... ... өндірушілердің өнімдерін
өткізіп беру ғана емес, сонымен қатар оларға ... ... ... ... капиталдарын несиелеу де кіретін. Комиссионер принципалдың атын
құжаттарда көрсетпестен, өз атынан тауарды сатып, ... ... ... Егер ол тауарды несиеге сататын болса, онда, әрине, ол қосымша
сыйақылар алу үшін өз ... ... ... ... тарихи кезеңдерде кейбір комиссиялық агенттер коммерциялық
функциялардан бас тартып, өзінің барлық қызметін өздерінің ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ, уақыт өте келе
факторлар жеткізіп берушілердің ақшалай талаптарын (сатып алушының берген
шот-фактураларын) тікелей сатып алуға көше бастады. Дәл осы ... ... ... ... ... ... саудалық қызмет ретінде
пайда болған ... ... ... ... ... және кепілдендіру бойынша операцияларының маңызды түрлерінің біріне
айналды және ... ... ... бөлігі ретінде қалыптасып
кетті.[9,12]
Форфейтингті экономикалық ... ... ... ол
кәсіпорындардың активтерінің өтімділігін арттыруға, ... ... ... ... ... осылайша нәтижесінде кәсіпкерлік
қызметтің рентабельділігін арттыруға септігін ... ... ... бұл ... ең ... орта және ... кәсіпорындар
үшін көкейтесті сұрақ болып ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге жұмсалатын шығындарды
қысқартуға және сол арқылы қаржылық қызмет көрсетудің тиімділігін арттыруға
септігі тигізеді. ... ... ... ... ... ... ал банктерде мұндай қызмет, әрине, бірнеше есе тиімді
жүргізіледі.
Егер де форфейтингтің беретін мүмкіндіктері тұрғысынан ... онда ... ... ... ... кең ... ... менеджменттің, бірінші кезекте кәсіпорынды басқару және қаржыландыру,
сондай-ақ тәуекелдерді ... ... ... маңызды құралы болып
табылады.
Нарықтық экономикасы және ... ... ... ... ... ... айналысатын коммерциялық банктер
немесе мамандандырылған форфейтингтік компаниялар өздерінің клиенттеріне
олардың ақшалай талаптарын сатып ала ... ... ... түрлі қызмет
түрлерін ұсынады. [10,33]
Бүгінде форфейтинг негізінен қаржы агенті («фактор») мен тауарлар мен
қызметтерді ... ... ... арасындағы құқықтық қатынастар
ретінде де қарастырылады. Бұл қатынастарға ... ... ... ... ... алады (қайта талап ету құқығымен ... ... және осы ... ... ... ... бақылап отырады,
сонымен қатар клиенттің сауда операцияларының бухгалтерлік есебін
жүргізеді.
Сонымен, ... ... ... ... бар:
тиісті бухгалтерлік операцияларды жүргізу;
ұсынылған коммерциялық несиені, соның ... ... ... да, бақылау;
несиелік тәуекелдерден сақтандыру («айналымсыз» форфейтинг жағдайларында);
клиенттердің ағымды ... ... ... ... ... ... қысқа ғана
тарихы бар. Олар ... ... ... ... ... ... ... клиенттерге қосымша қызмет көрсету болып табылады.
Қазіргі формадағы ... ... ... рет америкалық «First
National Bank of Boston» ... 1947 жылы ... ... ... ... ... 50-ші ... Bank of America, First National
Bank of Boston, сондай-ақ Trust Company of Georgia ... ... ... ... ... олар ... түрде АҚШ-та ақша айналысын
қадағалаушы үкіметтік орган форфейтингтік ... ... ... түрі деп ... соң ғана мойындалған болатын.[11,32]
АҚШ-та форфейтингтік операция деп қорытынды жасау үшін негізгі ... ... ... ... ... ... ... бойынша
қарыздарды басқару (сатылымның есебін жүргізу, дебиторлық қарыздың уақтылы
инкассациясы);
несиелік тәуекелден сақтандыру (регресс құқығының жоқтығы);
алдын ала ... ... ... ... 60-шы ... ... ... да белгілі бола бастады.
Ұлыбританияда алғашқы форфейтингтік компания 1960 жылы ... ... ... 1965 ... ... ... 1963 жылы ... несиелік сақтандыру Серіктестігі мен ДГ-
банкі ДГ Дисконтбанкін құрып, ол ... ... ... жинақтап, қазіргі кезде аталған қызмет түрін ... ... ... ... орын алады.
Батыс Еуропада қазіргі кезде көптеген елдерде бірнеше форфейтингтік
компаниялар қызмет ... ... ... ірі ... ... ... дейін континенталды Еуропада ... ... ... ... және ... ... қоланумен байланысты
болатын.
Осылайша, америкалық үлгідегі «классикалық» форфейтинг жеткізіп
берушіге толық қызмет көрсетуді ... ... ... және ... ... 1960 ... АҚШ-тан Еуропаға «алып келген» болатын.
Алайда кейіннен форфейтингің бұл түрі модернизацияға ұшырап, ... ... Бұл ... осы ... ... ... ... дәуірлеп тұруымен байланысты болған еді, клиенттердің банкрот
болу жағдайы тым ... ... және ... берушілердің несиелік
тәуекелдері тым төмен болатын. Осы фактор және көптеген жергілікті банктер
тарапынан форфейтингке ... ... ... ... бар ... ... содан кейін оның басқа да түрлерінің пайда болуына
алып келді. Алайда, Еуропаның әлемдік экономикаға ... ... ... экономикалық өсім банкроттылық мәселесін көкейтесті етіп
жіберді, нәтижесінде еуропалық форфейтингтік ... ... ... ... көше ... ... елдерінде форфейтингтік операцияларды коммерциялық банктер жүзеге
асыра бастады. Коммерциялық банктердің форфейтингтік бөлімшелерінің міндеті
келісімдік және ақылы ... ... ... ... ... ... есеп ... жылдамдатумен байланысты несиелік-
төлемдік операциялардың бірқатар түрлерін жүзеге ... ... ... ... бұл ... ТМД ... соның ішінде Қазақстанда
да, енді ғана дамып келе жатқан түрі заңды түрде реттеуді қажет етеді.
Форфейтингтік ... ... ... және ережелерін
орнататын алғашқы нормативтік құжат КСРО Мемлекеттік банкінің 1989 жылдың
12 желтоқсанындағы №252 ... ... ... ... ... ... үшін төлем талаптары ... ... алу ... беру ... ... ... ... тәртібі
туралы» нұсқаулық хаты болып табылатын. ... ... ... ... ... оның сатып алушылардан ақшалай талаптарын
сатып алуды білдіретіні көрініс табатын еді. [15,33]
Халықаралық ... ... ... ... операциялар бойынша УНИДРУА Конвенциясымен (1998 жыл, 28 мамыр)
реттеледі. Бұл конвенция Халықаралық жеке құқықтық унификациялау ... ... ... және ... ... ... және осыған қосылуға ұсынылған болатын. ... өз ... ... 1 ... бастап үш мемлекет – Франция, Италия және Нигерия
арасында (ратификациядан кейін) енген болатын. Қазіргі ... ... ... ... ... Филиппины, Танзания, Марокко, Франция,
Чехия, Словакия, Финляндия, Италия, ... АҚШ, ... және ... ... ... ... сәйкес «форфейтингтік операциялар ... деп ... ... кем ... ... екі ... атқаратын
тараптар арасында жасалған келісімді айтамыз:
қарыз беруді және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... есеп (бухгалтерлік кітап) жүргізу;
дебиторлық қарыздарды төлем жүргізуге ұсыну;
дебиторлардың төлем қабілетсіздігінен сақтандыру.
Конвенция форфейтинг кезіндегі қатынастардың үш ... ... ... тиіс ... ... режимді орнатады. [22,51]
Алайда практика жүзінде форфейтингтік қатынастардың жаңа қатынастар
болып табылуына және нақты ... және ... ... жоқ ... форфейтингтік қызмет көрсетудің мәнінің, түрлерінің ... ... ... орын алады.
1.3. Форфейтингтік операциялардың түрлері және келісім шарттары
Көптеген мамандар форфейтингті ақшалай талаптарды сатып алумен ғана
шектейді, ал бұл ... ... ... ... ... ... форфейтинг тек коммерциялық несие принциптері бойынша тауарларды
өткізу және ... ... ... ... контрагенттер арасында
пайда болатын төленбеген қарыздық ... ... ... ... ... ... ... банкке беру
(сату) ғана болып қоймайды. Сонымен қатар, клиенттерге форфейтингтік қызмет
көрсету ... ... ... ... ... және ... да ... элементтер орын алады.
Форфейтинг шеңберіндегі қаржылық қатынастар форфейтингтік келісіммен
ресімделеді. Келісімде қолданыстағы заңнамаға және тараптардың мүдделеріне
сәйкес ... ... түрі ... ... ... ... дебиторлық қарызды сатып алу және өндіріп алу
шарттары, форфейтингтік келісімнің нысандары, несиелеу ... ... ... ... ... де ... түрлерін бөліп
көрсетуге болады. Әлемдік практикада өндірістің және нарықтық қатынастардың
даму процесінде форфейтингтік қызмет ... ... бір ... ... ... әдебиеттерде форфейтингтік операцияларды
жіктеудің бірнеше белгілері қарастырылады. Солардың ішіндегі ... ... ... операциялардың бірнеше түрін бөліп
көрсетуге болады.
Форфейтингтік операциялар ішкі және ... ... ... ... ... және ... алушы кәсіпорындар, сондай-ақ форфейтингтік қызмет
көрсетуші банк бір ... ... ... ... онда ... форфейтинг болып саналады. Егер де форфейтингтік келісімнің
қатысушылары әр ... ... ... ... ... бұл халықаралық форфейтинг болып табылады. /16/
Ақшалай талаптарды беру ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастардың типіне қарай ашық және жабық
(жасырын) форфейтингтік операцияларды атап ... ... Егер ... өзінің қарызы банкке сатылғаны туралы хабардар ... онда ... ... ... ... ... форфейтинг жағдайында кәсіпорын
өзінің дебиторын хабардар ... ... ... ... ... ... ... бұл белгісі негізгі болып табылады,
себебі форфейтингтік ... ... ... ... ... болады. Форфейтингтің бұл аталған
түрлері шет ... ... ... ... саналады.
Ашық және жасырын форфейтингтік операциялар форфейтингтік төлемдерді
алушы тұлғаралардың ерекшелігімен ... Ашық ... ... ... ... бағытталады, ал жасырын форфейтинг барысында
төлемдер тікелей өнімді сатушы кәсіпорынға бағытталады, себебі ... ... ... ... ... бейхабар болады.
Форфейтингтік операциялар борышты талап ету құқықтарын қайтарып беру
шарттарына да байланысты регресс құқығымен және ... ... ... Дебиторлық қарызды талап ету құқығын қайтарып беру шарты бойынша
банк қарызгер кәсіпорын өз ... ... бас ... ... ... ... ету құқығын өзіне қайтарып береді. Яғни кәсіпорын
банктің қаражаттарын қайтарып беруі және жұмсалған шығындарды өтеп ... ... ... ... ... ... ... форфейтингтік келісім жоғарыда аталған шарттарды қарастырмайтын
болса, онда банк дебиторлық қарызды өндіріп алуды ... өз ... ... ... бұл ... ... бере алмайды. Сәйкесінше, несиелік
тәуекелді де банк өз мойнына алады.
Дебиторлық ... ... ету ... ... беру ... ... ... барысында кәсіпорын банкке сатылған қарыздық
міндеттемелері ... ... бір ... өз ... ... ... кәсіпорын келешекте күмәнді дебиторлық міндеттемелер пайда
болмасына сенімді ... ... ... ол ... ... сатып алушы
кәсіпорынның төлем және несие қабілеттілігін жан-жақты зерттеп, оның
сенімділігіне көзі ... ... ... ... кәсіпорын,
мұндай жағдайларда несиелік ... ... ... ... ... ... өз ... алғанды дұрыс көреді.
Форфейтингтік операциялар төлем мерзімдеріне қарай ... ... ... ... ... бір мерзімде несиелеу шарттарын қарастырады.
/17/
Алдын-ала (аванстық) төлемдерді қарастыратын форфейтингтік ... банк ... ... ... 80%-ға ... ... ... қояды, ал қалған бөлігін банк қарызгер ... ... ... ... ... орындағаннан кейін төлейді.
Белгілі бір мерзімде несиелеу шарттары бойынша форфейтингтік компания
кәсіпорынға қажетті қаражаттарды белгілі бір уақыт өткеннен кейін нақты ... оның ... ... Банк ... ... ... ... (міндеттемені өтеуге жұмсалған шығындарды шегеріп тастағандағы) бір
мезгілде жеткізіп береді.
Сонымен қатар, ... ... ... ... белгілі
қаржыландыру түрі де кездеседі. «Ашылмаған форфейтинг» – ... ... ... компанияға жүгінуге себеп болған жағдайларды
тауарды сатушы фирма жария еткісі ... ... ... түрі ... ... Бұл ... банк (фактор-фирма) өздерінің
клиенттерінен (тауарды сатушылардан) ақшалай талаптарды сатып алады және өз
атынан және өз қаражаттары есебінен есеп ... Банк өз ... ... ... ... қаржылық жағдайы туралы ақпарат
жинайды және коммерциялық (тауарды сату туралы) статистика жүргізеді.
Коммерциялық банктің (фактордың) және оның ... ... ... ... ... ... комбинациялау арқылы
ғана жүзеге асырылады. Қаржы агентінің (банктің ... ... ... ... ... ... регресс құқығын
қарастыратын форфейтинг түрі барынша тартымды ... ... ... ... мен банк ... ... көмегімен реттеледі. Форфейтингтік қызмет көрсету ... ... ... мен ... ... ... (1 – 4 жыл)
жасайды. Жаңа дебиторлар немесе дебиторлық ... ... ... ... ... сатылып, ал кәсіпорынның шоты кредиторлық қарыз шотына
ауыстырылады. Содан кейін кәсіпорын бұл ... ... ... ... алады. /18/
Форфейтингтік келісім-шарт өз күшін келесі себептерге байланысты
жоғалтуы мүмкін:
келісім-шарттың қатысушыларының өзара келісімі ... ... ... банктің тілектері бойынша;
жабдықтаушы немесе қарызгер кәсіпорынның ... ... ... төлем
қабілетсіздігі жағдайларында.
Форфейтингтік келісім-шартта қатысушылардың құқықтары мен міндеттері
қарастырылуы керек:
жабдықтаушы кәсіпорынға несиені беру ... мен ... ... өтеп алу ... ... берілуі және оны инкассациялау
тәртібі;
өзара талаптарды орындау ... ... ... ... ... ... шығындардың
лимиті және т.с.с.
Форфейтингтік келісім-шарттың нақты ... ... ... және қарызгер кәсіпорындардың нақты қаржылық тұрақтылығы мен
төлем қабілеттілігін жан-жақты талдау және бағалау нәтижесінде анықтайды.
Сонымен қатар, форфейтингтік ... ... ... төлемнің мөлшері де анықталуы тиіс. Мұндай төлем екі ... ... ... ... үшін ... төлем – есеп жүргізу,
қаржылық ... ... ... ... ... бағалау және тағы басқа қызметтер үшін төлем. Бұл төлемнің
мөлшері жабдықтаушы кәсіпорынның жылдық ... ... ... ... Оның ... ... ... тәуекелдің деңгейіне, кәсіпорын
дебиторларының төлем қабілеттілігіне, ... ... ... мен ... байланысты болады. Комиссиялық ... ... ... ... 0,5-3,0% ... ауытқып отырады;
есептік операциялар үшін төлем. Мұндай төлемді банк немесе форфейтингтік
компания дебиторлық қарызды ... өз ... ... ... оны нақты
өндіріп алғанға дейінгі мерзім бойынша жабдықтаушы кәсіпорынға берілген
қаражаттар сомасынан ұстап ... Бұл ... ... ... ... ... несиелер бойынша мөлшерлемелерден 2-4% жоғары болып
келеді. Бұл форфейтингтік операциялар бойынша несиелік ... ... ... ... ... ... құқықтық реттеудің кейбір мәселелері және оларды шешу
амалдары
Ақшалай талапты беріп қаржыландыру шарты саудалық делдалдық және
қаржылық ... ... ... ... мұндай жағдайда, шарт
байланыстардың құрылымы комиссия шартының схемасы бойынша құрылған. Мұндай
шартты құру негізінде 2 ... ... тобы ... ... ... және ... ... Ішкі міндеттер шарттық тараптар
арасында пайда болады: қаржылық агент және клиент.
Қаржылық агент - шарттың ... ... ... қызметті
жүзеге асыратын коммерциялық ұйым.
Шарттық пәні - қаржыландыру мақсатында берілетін ақшалай талап. Талап
міндетті түрде ақшалы болуы керек.
Шартта мерзім тараптар ... ... ... - ... клиенттің беріп жатқан талаптың мөлшері.
АК-ң 730 бабына сәйкес ақшалай талапты беріп қаржыландыру шарты осы
кодекстің 346 бабында ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ақшалай талапты беріп қаржыландыру шартының мазмұны қаржылық агенттің
және клиенттің құқықтары мен міндеттерінде.
Қаржы агентіне ақшалай талапты беру, тіпті клиентпен оның ... оған тиым салу ... оны ... ... ... болғанда да
жарамды болып табылады.
Егер ақшалай талапты беріп қаржыландыру шартында ... ... ... ... ... ... ... жол берілмейді.
Шартта ақшалай талапты кейін беруге жол берілген жағдайларда, оған
тиісінше осы ... ... ... ... агенттігіне, клиенттен несие ... ... ... ... ... ... ... туралы жазбаша
хабарлама алған жағдайда, төлем жүргізуге міндетті.
Хабарламада орындалуға жататын ... ... ... ... ... ... тиіс қаржы агенті көрсетуі керек.
Борышқордың өтініші бойынша қаржы агенті қисынды ... ... ... ... ... ... берілгеніне дәлелдеме ұсынуға
тиісті. Егер қаржы ағенті бұл міндетті ... ... ... ... ... орындау үшін оған аталған талап бойынша
төлем жүргізуге құқылы.
Борышқордың қаржы ... ... ... ... ... осы ... сәйкес борышқорды клиенттің алдындағы тиісті міндеттемелерінен
босатады.
Егер ... ... ... қаржыландыру шарты бойынша клиентті
қаржыландыру осы талапты қаржы ... ... алуы ... ... ... ... талагггы орындау үшін алатын барлық соммаға
құқығы үнемделеді, ал клиент өзі алған сомма, ... ... ... ... аз ... ... ... алдында жауап бермейді.
Егер қаржы агенттігіне ақшалай талапты беру клиенттің агент алдындағы
өзінің міндеттемесін орындауда қамтамасыз ету әдісі ретінде жүзеге ... ... ... ... ... ... көзделмесе, қаржы агенті
клиентке есеп табыс етуге және оған ... ... ... ... ... ... ... сомманы беруге міндетті.
Егер қаржы агенті борышқордан алған ақша клиенттің қаржы агентіне
талапты беруімен қамтамасыз ... ... ... аз болып
шықса, клиент міндеттемелердің қалған бөліктері бойынша жауапты болады.
Қаржы агенті борышқорға төлем жүргізуді талап ... ... ... ... сәйкес талаптық қаржы агентіне берілгені туралы жазбаша
хабарламаны өзі ... ... ... болған клиентпен арадағы шартқа
негізделген ... ... ... есепке алуға құқылы. Егер клиент
борышқор алдында міндеттемелері бар екені ... оған ... ... ... алудан бас тартуға құқылы. Клиент борышқормен жасалған шарт
бойынша ... ... ... ... ... ... ... бойынша өзі төлеген соммаларды, егер борышқор осындай сомманы
тікелей ... ... ... ... ... қаржы агенттігімен талап
етуге құқығы жоқ.
Талапты берудің нәтижесінде қаржы агентіне ... ... ... ... құқығы бар борышқордың қаржы ... бұл ... егер ... ... алдындағы талаптың берілуі бойынша оны
қаржыландыру жүзеге асырудағы міндеттерінің ... не ... ... ... ... ... байланысты
міндеттемені клиенттің орындамағанын біле тұра, ... ... де, ... ... ... ... ... ақшалай талапты беріп қаржыландыру шартының
қаржылық агенті ретінде банктер және басқа да несиелік ұйымдар, сонымен
қоса, ... ... ... ... ... бар ... ұйымдар.
Ал клиент ретінде коммерциялық ұйымдар немесе жеке ... ... ... ақшалай талапты беріп қаржыландыру шарттық субъективтік
құрамға байланысты, бұл шарт тек қана ... ... ... АК нормалардың мәні бойынша форфейтинг шартын қүру ... ... ... ... екінші тарапқа (клиент) ақшалы құралдарды беруді
немесе беруге міндеттенеді, ал клиент осыған ... ... ... ақшалай талабын қаржылық агенттігі беруді ... ... ... ірі ... ... ... іс-әрекет сипатына
байланысты көптеген борышқор жолдамашылармен ... ... ... ... ... тұрақты қажет етеді. Мұндай жағдайда, фирмаға арнайы
ұйымммен шартқа отыру тиімді. Сонымен, біріншіден, фирманың ... ... ... ... оның ... ... ағымды
мәселелерін шешетін шарт-форфейтинг шарты.
Клиент несиелік шарт ... ... ... ... ... атқаруды қамтамасыз ету мақсатында ақшалай талапты қаржылық
агентке беруі мүмкін. Бірақта ... ... ... ... тек ... ... ... міндетін атқармаған жағдайда, көшуі мүмкін». Мысалы:
сол құрылыс фирма банктен несие алды, бірақта ... ... оның ... ... ... несиені қайтаруды қамтамасыз ету
құралы ретінде белгілі-бір кепіл беруді талап еткен. Мұндай кепіл ... ... ... ... ету құқығы бола алады.
Егер клиент борышкср алдында міндеттемелері бар ... ... ... ... агенті есепке алудан бас тартуға құқылы. Сонымен қатар
шарт бойынша өзінің міндеттемесін орындамаған ... ... ... соммаларды борышкердің қайтаруын талап етуге, ... ... ... ... құқы бар. Бұл заң ... ... ақшалай талап бойынша
өзінің міндеттемелерін орындамаған клиенттің бірдей жауапкершілігін қарауды
көздейді. Ұқыпсыз қаржы агенті деп шарт ... ... ... орындамаған немесе ақшалай талап беруден туындайтын шарт
бойынша өзінің ... ... яғни тура ... ... ... агентін айтамыз.
Несиеге қатысты құқық талабын беріп қаржыландырудың экономикалық мәні
саудалық коммерциялық несиені банктік несиеге айналдыруда болып отыр.
Форфейтинг ... ... ... ... осы ... ... болады. Консесуалдық шартта фактор клиенттің ақшалай талап
есебіне ақшалай құралдарды беруден бас ... үшін ... ... ... беруді жүзеге асырмағандығы және дұрыс рәсімдемегендігі, осыған
қоса берілген талаптың сәйкестігі үшін ... ... ... ... ... үшін тек қана ... жауапты болады.
Егер шартта өзгеше көзделмесе, беру нысанасы ... ... ... жарамсыздығы үшін қаржы агентінің алдында клиент жауапты болады.
Егер клиент ақшалай талапты беру құқығына ие болса және осы ... ... ... ... орындамауға құқығы болатын мән-жайлар оған
белгісіз болса, беру нысанасы болып табылатын ... ... ... пен ... агентінің арасындағы шартта өзгеше көзделмесе,
клиент қаржы агенті оны орындауда ұсынған жағдайда беру ... ... ... ... ... немесе тиісті түрде орындамағаны
үшін жауап бермейді.
Яғни қаржылық агентке ақшалай талапты берген клиенттің жауапкершіліғі
несие ... ... ... қағидаларға сәйкес болады.
Егер ақшалай талапты беріп қаржыландыру шартында өзгеше көзделмесе,
қызметтің пәні болып ... ... ... дұрыстығы үшін қаржы
агентінің ... ... ... ... Осы ... ... ... шартындағы қаржы агентіне жауапкершілікпен бірдей
болып келеді. Шартта өзгеше көзделмесе, клиент ... ... ... ... дұрыстығына жауап береді. Егер ... ... ... ... болса және осы келісімге келу кезінде клиент
борышқордың міндеттемені орындамауына құқық беретін мән-жайларды білмеген
болса, берудің пәні ... ... ... ... ... болып есептеледі.
Клиент және қаржы ... ... ... ... ... ақшалай
талапты беріп қаржыландырудың пәні болып табылатын талапты борышқордың
орындамауы үшін, егер оны ... ... ... ... ... ... Жоғарыда айтылғандай, клиент қаржы агентіне борышқорға талапты
дәлелдейтін барлық құжаттарды тапсыруы тиіс. Егер жасалған ... ... ... ... ... агентіне тиісті құжаттарды толығымен берген
болса, борышқордың талапты ... ... ... ... ... ... ... шарты екі түрлі қасиетке ие, оның мазмұны цессия (талап
етуді ... ... ... ... ауыстырылу нысанын еске
салады. Екінші жағынан, онда ... ... ... ... ... агенттік кеолісімнің де элементтері ... ...... ... өзге ... тауар сатушысын сатып
алу бағасын алудан босату арқылы оның жағдайын елеуді ... ... ... Сатушы бұл кезде оның кәсіби құзірет аясымен қамтылатын
функцияларды ғана атқарады, ол тауарлар мен ... ... және ... асырады.
Форфейтинг экспорттық-импорттық операциялар аясында кеңінен
қолданылады. Мұнда субъектілерді мемлекеттік заем ... ... және ... факторларын ажыратады.
Тікелей форфейтинг кезінде бір ғана қаржы агенті болады: ол экспортердің
(сатушының) елінде форфейтинг ... ... ... бекіткен
экспорт бойынша қаржы агенті. Жанама форфейтинг кезінде екі ... ... ... ... қаржы агенті және испортер (сатып алушы) еліндегі
импорт ... ... ... ... ... ... ... форфейтинг
туралы келісімі белгілі болған шетелдік сатып алушы төлемді өз елінде
жүзеге ... ... ... ... ... экспорт бойынша қаржы агентіне
төлемді сатушы елінде төлейді, ол алынған соманы ... ... мен ... ... ... агенті арасында шарттық қатынастар
болмайды. Жанама форфейтингтің артықшылығы – ... ... яғни ... ... қаржы агентінің және импорт бойынша
қаржы агентінің, жергілікті клиентпен ... ... ... ... ... жеке ... сипатқа ие емес форфейтингтің
азаматтық-құқықтық қатынастары туындайды. Форфейтингтің ... ... ... және ... ... ... талапты беріп қаржыландыру (форфейтинг) шарты бойынша бір
тарап, қаржы ... ... ... ... ... клиенттің билігіне
береді немесе беруге міндеттенеді, ал клиент қаржы агентіне клиенттің
(несие ... осы ... ... ... ... ... ... талабын қаржы агентіне береді немесе ... ... екі ... ... шарт. Форфейтинг шартының екі
жақтылығы кейінірек қарастылыратын, ... ... мен ... екі ... да туындайтынынан көрінеді, олар ... ... осы ... ... ... қамтамасыз етілген.
Форфейтинг шартының ақылылығы алдын ала келісілген соманы беруге жауап
ретінде клиенттің факторға мүліктік құқықты беруінен ... ... ... да, консенсуалды да сипатқа ие болуы мүмкін. Кейбір заем
шарттарындағыдай ақшалай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Жалпы ереже бойынша форфейтинг шартының
мақсаты маңызды ... ... ... ... ... ... мәселен клиент шарт бойынша төлемді өз уақытында және кепілді түрде
алуды көздесе, ... ... да ... ... ... ... құқықтық
өзіне өтуіне мүдделі болады. Негізінен фактордың қызығушылығы жүзеге
асыралатын ақшалай төлем сомасы мен ... ... ... іс ... ... пайда табу мүмкіндігіне негізделеді.
Форфейтинг шарты міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз етудің ерекше
тәсілі ретінде қолданылуы ... ... ... ... ... ... өзінің қаржы агенті алдындағы ... ... ету ... да беруі мүмкін (ҚР АК ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың кәдімгі
шартынан өз ... ... ... ... және ... ... ... немесе оның мөлшерін шектеуі мүмкін.
Форфейтинг шартының элементтері. Ақшалай талапты ... ... ... жүзеге асырылатын қызмет банкілік операциялар қатарына
жатады. Қазақстан Республткасының ... ... ... және
банк қызметі туралы» Заңының 30-бабына сәйкес форфейтингтік операция;
тауарлар ... ... ... ... алушысынан төлемді талап ету құқығын
төлемеу қаупінен бірге алу банктермен, Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банкінің ... ... ... ... ... ... ... актінің 5-
бабының мағынасы бойынша форфейтинг операцияларды ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалар да жүзеге асыра алады.
Жоғарыда келтірілген анықтамадан байқайтынымыз ақшалай талапты беріп
қаржыландыру шарты екі жақты ... ... ... ... ... кодекс
нормалары фактормен борышқор қатынастарын да реттейді. Олардың қатынастары
құқықтық қатынастар, фактор үшін орын алған сингулярлық құқық ... ... олар ... пен ... клиент пен борышқор
қатынастарының сипатынан туындайтын кейбір ерекшелікке ие ... Бұл ... ... пен борышқор ретінде потенциалды түрде ... жеке ... ... ... кез ... ... ... Бірақ бұл азаматтық-құқықтық институттың даму тарихы осы шарт
түрін, ең алдымен, ... ... ... қатынастарына
қолдануды қамтамасыз етті.
Қаржыландыру жүзеге асырылатын беру пәні ... ... ... ... ... ... талап қойылып келген талап деп аталады) та, ... ақша алу ... ... ... да болуы мүмкін.
Беру пәні болып табылатын ақшалай талап клиенттің ... ... ... қолданылып келген ақшалай талапты шарт жасалған кезде, ал
келешектегі талапты – ол ... ... ... анықтауға
(теңестіруге) мүмкіндік беретіндей болып белгіленуге тиіс.
Қолданылып келген ақшалай талап шарт жасалған кезден бастап, егер бұл
шартпен оның қаржы ... ... өзге сәті ... ... ... деп ... Егер ... ақшалай талап берілетін болса, ол
(талап беру пәні болып табылатын) ақшаны ... алу ... іс ... ... ... қаржы агентіне ауысты деп есептеледі. Кейбір
жағдайларда қаржы агентінің ... ету ... ... бір ... ... Яғни талап етуді беру ... ... ... ... ... жағдайда ақшалай талапты беруді қосымша ... ... ... ... ... ... болып клиент пайдасына қаржы
агентімен жүзеге асырылатын қаржыландыру табылады. Ол төлейтін ... ... ... болады, сондай-ақ олар берілетін несиелердің
мөлшерін құрайтын ... Бұл ақша ... шарт ... баға ... ... ... анықтауға тиіс және өз ... ... ... ... да ... ... Қаржыландыру (несиелеу)
мөлшері кез келген жағдайда берілетін ... ... ... ... ... болатынын атап өткен жөн болар.
Форфейтинг шартыңа Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің 239-347-
баптарымен көзделген талап етуді беру ... ... ... ... тән ... мен ... ерекшеліктері форфейтинг
қатынастарын арнайы реттейтін нормалармен белгіленуі мүмкін.
Клиент бұл ... оған ... ... етуге қатысты борышқордың
келісімінсіз бекітуге құқылы. Бұған қоса, ақшалай талапты салу немесе ... ... ... ... ... де ... деп танылады.
Клиент қаржы агентіне жарамды талапты беруге міндетті. Бірақ ол жаңа
несие беруші алдында борышқор үшін ... ... және ... ... осы ... ... орындамағаны үшін жаупты болмайды.
Егер клиент борышқормен бекітілген шарт ... өз ... ... егер ... ... жағдайларына) байланысты борышқор бұл соманы
тікелей клиенттен өндіріп, ... ... ... ... ... төленген
ақша сомасын борышқорға қайтаруға міндетті.
Кез келген міндеттемеде сияқты қаржы агенті оны тиісті түрде ... ... ... ... тиісті түрде атқаруы шартпен көзделген
көлемдегі ақшаны ... ...... ... ... ... беруден көрініс табады. Жоғарыда атап өтілгендей, бұл шарттың
мәнісі белгілі бір шамада заем (несие) қатынастарына ... ... ... ... бір ... ... тең ... ақша немесе сол тектегі
және сападағы заттарды беру жөніндегі дәстүрлі міндеті форфейтинг шартында
кейбір ... ... Оның ... ... ... ... өз ... берумен алмастыруға мүмкіндік береді (ол ақшалай болуға
тиіс). Бірақ бұл клиенттің меншігіне фактордың ақша беру ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырумен
байланысты барлық ауырпалықтарды өзіне қабылдайтын агенттік келісім
элементтерінің ... ... үшін ... көрсетілетін қаржыландыру
мөлшері берілетін ақшалай талап мөлшерінен кем болуға тиіс деген оның ойына
сүйенеді. Бұл фактор ... ... ... ... ... ... болады. Бірақ фактордың осындай тектес қызметтерді көрсетумен
байланысты мамандандырылған кәсіпкерлік ... ... ... оған белгілі
бір қауіптердің жүктелетіндігін білдіреді. Ақшалай ... ... ... ... ... ... одан осы ... қаржы
агентінің сатып алуы жолымен ... ... ... борышқордан
талапты орындау үшін алатын барлық сомаға құқықты иемденеді, ... ... ... сома ... ... ... ... сомадан аз болғаны үшін қаржы
агенті алдында жауапбермейді.
Фактормен қызмет көрсетудің элементтері, оның міндеттемелері, клиент
үшін бухгалтерлік есеп ... және беру пәні ... ... ... қатысты (ақшалай талаптар бойынша есептер беру) құжаттарды
көрсету, сондай-ақ клиентке осы талаптармен ... өзге де ... ... ... ... ... айқын көрініс табады.
Заңнама форфейтингті клиенттің фактор ... ... ету ... ... ... ... ... отырып, ақшалай
талапты қаржы агентіне беру клиенттің қаржы ... ... ... ... ... ету ... ... жүзеге асырылған
жағдайларда тараптардың құқықтары мен міндеттерінің ... Егер ... ... ... ... ... етуді беру есебінен
өз міндеттемесін қанағаттандырған қаржы агенті клиентке есеп табыс етуге
және оған ... ... ... ... ... ... ... соманы беруге міндетті. Бірақ бұл ... ... те ... сақтап қалады. Егер фактор оған клиенттің талап етуін беру
есебінен оның ... ... ... ... қол жеткізе
алмаса.
Жалпы ереже бойынша талап етуді одан әрі беруге ... ... ... одан әрі беру құқығы шарттың өзімен қаржы агентіне ... ... ... ... – ол ... ... ... кейін қаржы
агенті (жаңа несие беруші) алдында міндетті тұлға болып табылатындығымен
сипатталады. ... ... ... басқа да жағдайлары сияқты оның басқа
тұлға ... ... ... ... туындауына өзінің ешқандай
қатысы болмайтын заңдық ... ... ... ... ... де борышқор қаржы агентіне төлем жасауға міндетті. Міндеттемені
орындай шарты болып оған оның жаңа ... ... ... ... ... ... алуы ... Хабарлама клиентпен не
қаржы агентімен жасалуға тиіс. Хабарлама жөніндегі ... ... ... ... ... бір ... жүктелетін болады.
Хабарламада орындалуға жататын ақшалай талап нақты белгіленуге және
төлем жүргізілуі тиіс қаржы агенті көрсетілуі керек.
Борышқор ... ... оған ... ... беру ... ... ... дәлелдеме беруді талап етуге құқылы. Дәлелдемелерді беру
мерзімі қажетті ... ... ... ... анықталуға тиім немесе
борышқор мен қаржы агенті бұл міндеттемені орындамаса, юорышқор ... ... ... ... ... яғни клиент алдында ол берген талап
етуді атқаруға құқылы.
Борышқордың қаржы агенті ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерінен босатады. Қаржы ... ... оған ... ... беру дәлелдемелерін бермеу салдарынан
клиент (бастапқы несие беруші) пайдасына төлем жасаған борышқор ... ... ... ... міндетімен босатылуға тиіс. Борышқорға
тағы бір ...... ... қарсы талаптар қою құқығы беріледі
(талаптар ҚР АК ... ... ... ... Бұл ... борышқор мен
клиент арасындағы қатынастардан құралады. Қарсы талаптар қою шарты болып
блрышқор ... ... ... ... ... ... ... алған сәтінде олардың борышқор мен клиент ... ... ... ... ... ... ... қаржы агентіне қарсы талап қою құқығын беру оған оларды сөзсіз
қанағаттандыру құқығымен бермейді. Егер бұл ... ... ... ... оны борышқордың талаптары бар екендігі туралы ескертсе, қаржы
агенті бұл талаптарды қанағаттандыруға тиіс. Егер клиент борышқор ... бар ... ... ... ... ... онда қаржы
агенті борышқордың қарсы талаптарын қанағаттандырудан бас тартуға құқылы.
Форфейтинг шарты бойынша қатынаста тек ақшалай қаржыландырып ... ... ғана ... ... ... ... мен клиент бір-бірімен
тығыз байланысты.
Клиент борышқормен жасасқан шарты бойынша міндеттемесін бұзатын болса,
қаржы агентінен борышқор ... ... ... ете ... ... егер ол ... ... міндеттемені бұзған болса, борышқор
берілген талап ету міндеттемесі бойынша клиенттен белгілі бір ақша ... ... ете ... ... ... ... ... төлеген ақыны қаитаруды талап етуге құқығы жоқ.
Тұтынушының ... ... ... ... дайындаушы -
кәсіпорынды тұрақты қаржыландырушы банк шарт ... ... ... талапты
беріп қаржыландыру міндеттемесімен қоса, әртүрлі қаржылық ... ... ... шот қызметін көрсетуге ... ... ... оның ... ... ... ... онын төлемдік
талаптарын сатып алатындықтан, осы операцияның аяқталуына мүдделі болады.
Осылайша форфейтингтік ... ... ... ... ... қоса
міндеттемесі де пайда болады, сондықтан бұл шартты ... ... ... болады. Шарттың заңды табиғатын анықтау ... ... ... ... қарастырған жөн. Форфейтинг экономикалық
категория ретінде - ... және ... ... ... жеткізетін
компаниялармен көрсстілетін қаржылық қызметтердің кешені және екі ... ... ... бар ... ... ... Республикасы Заңдылығы бойынша мұндай қызметтерді көрсетуге
банк және өзге де несиелік ... осы ... ... ... ... бар өзге де ... ұйымдардың құқықтары бар, қазіргі
Қазақстан Республикасы нарығында мұндай қызмет түрлерін тек қана ... ... ... ғана жүзеге асыруда.
Қазақстан Республикасы Заңдылығына сәйкес форфейтингтік қызмет көрсету
бойынша банк және қаржы агенті арасындағы шарт бойынша клиент ... ... ... билігіне беруге міндеттенеді, ал банк ақшалай қаржыны беруге
міндеттенеді. Әр түрлі ... ... ... жеткізу және
форфейтингті толығымен әр түрлі түсіндіреді. Кейбір банктер ... ... ... ... ... баға ... жеткізеді. Мұндай жұмыс нысаны
тауарлар мен қызметтерді ... ... ... Себебі,
Банктің форфейтингке мұндай қатынасы тек қана ... ... ... ... ... ... ... әкелуіне итермелейді. Осының
нәтижесінде, банкте ... ... және ... бір ... ... негіздері пайда болады. Осындай жолмен, форфейтинг -
қаржы ... үшін ашық ... ... ... ... ... банк және қаржы агенті арасындағы ... ... ... ... банк және ... ... ... қатынас мүлдем
тоқтауы мүмкін.
Форфейтингтің мұндай нысаны өте қолайсыз және зиянды ... ... ... үшін ... жоқ ... кешені ретінде
қарастырылады. Форфейтинг шарты үшін Банк қаржы ... ... ... ... белгілі бір соммасын төлеуге міндеттенетін, ал
қалған ... ... ... ... ... соң шотына аударуға
міндеттенетін ... ... ... ... ... болып
есептеледі. Мұндай жағдайда, банк ... ... алып ... клиенттің
тауарлық кредитін аванстайтын түлға ретінде және қалған сомманы біраз
мерзімнен соң ... ... ... ... түседі.
Форфейтингтік қызмет көрсетудің сызбасы төмендегідей болады:
1) Тауарды кейін ақысын төлеу жағдайында беру;
2) Банкке беру ... ... ... ету ... беру;
3) Тауарды жеткізгеннен соң тез арада ақы төлеу;
4) Келтірілген тауарға ақы төлеу;
5) Комиссияны қоспағанда құралдардың қалдығы үшін ақы ... ... ... ... ... ағымдарын төлем
тәртібінен тәуелсіз жоспарлауға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... үлкен ауқымды тауардың көлемін төлей ... ... ... ... ... ... айналым құралының
жетіспеуі шектейді. Форфейтингтің ... ... ... ... сатып алушы мүмкіндігіне сәйкес келетін тауар кредитін ұсына алады.
Бұл жерде ерекшелік ретінде форфейтингтің мұндай нысанында ... ... ... ... ... ... ... үш ерекшеліктер де қабылдау мүмкіндігіне ие. ... ... банк ... тәуекелге бармайды, тасымалдаушылар банктің
сатып алушылары ретінде қатынасқа түседі. Банк ... ... ... ... бөліседі. Мұндай жағдай банк үшін кепілден бас ... ... ... банк тұтынушының айналым қаражатын қаржыландырумен
қатар, оның тәуекелінің бір ... ... ... Атап ... ... ... ... тәуекелдер
- Пайыздық тәуекелдер
- Тарату тәуекелі.
Тасымалдаушы және банк арасындағы қарым- қатынастарды реттеу ... ... ... ... ... ... - тиісті уақыт өткеннен
соң, егер форфейтинг шарты бойынша тасымалдаушыны қаржыландыратын ... ... ... ... агентінен өзі талап ету құқығы.
Форфейтинг шеңберінде валюталық тәуекелдерді көбейту тұтынушыларға
басқа несие қызметтерін пайдаланудан бас тартуға ықпал ... ... ... ... өзінің пайыздық тәуекелдерін жабады.
Мұндай тәуекелдер өз қызметін несие негізінде қалыптастырушы ... ... ... ... ... өзгеретін болса, тасымалдаушының
тауарының бағасына қысым күшейеді. Ал ... ... ... егер ... ... баға ... ... да, төлемнің
тұрақты болуын Банк қамтамасыз етеді. Форфейтингтік қызмет көрсетудің бұл
аспектісі тасымалдаушының ... ... ... ... ... ... ... шығындарға қаржының жетіспеуі салдарынан,
кассалық жетіспеушіліктерге байланысты ... ... ... ... ... ... ... ағымдардың, тасымалдаушының
ағымды қарыздарының орнын жабуға жетпеуге байланысты. Форфейтинг бойынша
тасымалдаушы тасымалдау бойынша құралдарды ... ... ... ... кассалық тәуекел банкке жүктеледі.
Арнайы әдебиеттерде форфейтингтің мынандай түрлері ... ... ... ... ... ішкі (ұлттық)-халықаралық
(сыртқы).
2. Борышкердің форфейтингке қатысуы-қатыспауын білу-білмеуіне
байланысты ашық ... және ... ... ... талап құқығы бар-жоғына байланысты айналымды және
айналымсыз.
Ішкі д/з, егер ... 1 елде ... онда ішкі ... ... д/з, егер 3 ... ... ... елде орналасса. Форфейтингтің
қолданылуы халықаралық операцияларды жүзеге ... ... ... ... ... 2/3 форфейтингтік қызметтерін 4 топқа біріккен
компаниялар жүзеге асырады. Ең ірісі «Фэкторс чейн интернэйшл» (ФЧИ).
Ашық форфейтинг - ... ... ... фактор-фирмаға бере
отырып, қарыз тұлғаға фирмаға осы операцияға қатысатындығын ... ... ол ... ... үшін ... белгі соғылады.
Жабық форфейтинг - мұнда қарыз ... ... ... ... ... ... Бұл ... ашыққа
қарағанда форфейтингтік қызмет көрсету тарифтері көп болады.
Айналымды немесе регрессивтік талап ... бар ... ... ... егер ... ... ... бас тартса, онда
фактор алдында аударатын ақша ... ... ете ... Нәтижесінде
регресстік талап бос болғанда кредитор (клиент) келісім нәтижесінде фактор-
фирмаға сатылған қарыздықталаптар үшін тәуекелді шегіп ... ... ... ... ... орындамаған кезде (30-90 күн)
компания кредитор -клиент пайдасына барлық қарыздарды қайтару керек. Мұнда
дебитордың ... ... ... ... ... ... болмайды.
Форфейтинг шартының өзара мүдделік сипаты шарт ... 2 ... ... ... ... Егер ... шарты бойынша
ақшалай талап беру жағдайы клиенттің ... ... ... ... орындауды қамтамасыз ету тұрғысыыда қаралатын болса, онда
жалпы диспозитивтік ереже бойынша қаржы агенті ... ... ... ... ғана ие ... Егер қаржы агенті борышкерден алған ақша
клиентіы қаржы ... ... ... ... ... міндеттемелері
соммасынан аз болып шықса, клиент «Финансы и ... ... 2011 ... Е.Е. ... ... ... ... жауапты болады. (ҚР
АК 736 бап, 2 тармақ).
Егер ақшалай талапты беріп қаржыландыру ... ... ... одан осы ... ... ... сатып алуы жолымен жүзеге
асырылса, соңғысы борышкерден талапты орындау үшін ... ... ... ... ол клиент өзі алған сана қаржы агенті клиентке ... аз ... үшін ... ... алдында жауап бермейді. Жалпы
диспозитивтік ереже бойынша клиент ақшалай талап беруді негіздігіне ... оның ... ... толықтай орындалмай қалу себебіне
жауап бермейді. Шарт ... 2 ... ... келісуімен борышкердің
ақшалай талап беру жөніндегі міндетін орындамағаны үшін клиентін қаржы
агенті алдындағы қосымша ... ... ... кез-келген
нысаны жасалуы мүмкін. (ынтымақты субсидиарлы, үлесті ... үшін өтем т. б) Шарт ... ... ... ... консенсуалды шартта ғана көрсетіледі. Ақшалай талап берілген қаржы
агенттігіне ... ... ... ... ... ... ... қаржы агенттігінің ақшаай талапты кейін беруіне жол берілмейді.
Ақшалай талап берілген борышкер ол жөнінде хат ... ... ... ал ... ... яғни жаңа ... беруші борышкерге ондай хат берілмей
қалған жағдайда жауапты болады. Борышкер өз ... ... ... ... беру ... ... түрде хабардар етілісімен төлем
жүргізуге міндетті. Борышкер жазбаша түрде хабар алмай жатып, ақша ... ... ... ... оз мімдстін орындаған болса, ол клиент
алдындағы міндетінен ... деп ... де, ... ... ... бойынша қаржы ағенті қисынды мерзімде
борышкерге ақшалай талаптың қаржы агентіне шындығында берілгеніне дәлелдеме
үсынуға ... ... шарт ... ... ... ... ... берілген борышкер мүддесінің бұзылуына әкеліп соқпау тиіс, ... ең ... ... ... ... ... ... міндеттеме КР
Азаматтық кодексіне түсіндірме.
Сыртқы экономикалық іс-әрекеттер.
Коммерциялық банктерде халықаралық форфейтингтік операцияларды арнайы
форфейтингтік бөлімшелер жүргізеді.
Халықаралық ... ... шарт ... ... ... ... ... Классикалық екі факторлық жүйесі келесі этаптардан
тұрады:
1. Сұрау лименттік тәуекелдерді қамтамасыз ету.
2. ... ... ... ... ... ... мақсаты төлемдерді қамтамасыз ету, схемасы:
1. Сұрау лиметті тәуекелдерді қамтамасыз ету
2. Жеткізу (фаткорларды тарату)
3. Төлеу.
Тіке импорттың схемасы екі ... ... ... импорттар мемлекетінде форфейтингтік компаниялардың күрылуы
міндетті емес.
Жоғарыда қарастырылған үш ... ... ... ал осы ... кіргізеді.
Мәмлені жүзеге асыру технологиясы қарапайым ішкі форфейтингтің және
екі факторлық схема комбинациясына ... ... ... ... ... операциялар көрініс тапқан.
Сыртқы саудада факторлар экспорттердің талаптарын шетел сатып алушыларына
30-120 күн мерзімде төлемдерді қайтару үшін сатып алады.
Клиент ... ... ... 0,5-3% ... ... төлейді,
және алатын несие бойынша проценттер төлейді. Әлемдік нарықта форфейтингтік
операциялар жылына 260-270$ деп бағаланды. Бұл бизнестің өркендеуіне ... ... әсер ... ... ... ... құқықтық
реттелуі мазмұндалған.
Өнімді сыртқа шығарғанда экспорттердің кредиттік тәуекелі артады, оның
себебі:
- шетел ... ... ... ... ... қиын;
- коммерциялық несие шетел болғандықтан ұзақ мерзімге ... ... ... ... ... ... тоқырау сияқты
форс-мажорлық жағдайлар тәуекелінің қаупі жоғары болуына ... ... екі ... көп ... ... ... курстың өгеруіне
байланысты тәуекелділік жоғары болады.
Форфейтингтің клиент үшін мынадай тиімді жақтары бар:
- капитал айналысының жылдамдығы;
- байланыс қүрылымының ... ... ... ... сол ... ... түсірудің кепілдігі кәсіпорынға қаржылық жағдайын
көтеруге және жомпарлаудың деңгейін жоғарылатуына себебін тигізеді.
Шаруашылық ... ... ... қызмет көрсетулер
көрсеткенде, форфейтингтік қызмет көрсету орта және ... ... ... ... ... өз ... ... тапшылығына қарамастан өндіріс көлемін
ұлғайтуға жақсы бастама туып отыр. ... ... ... тез әрі оңай меңгеріп алуға жеңілдіктер бар. Қазіргі ... ... ... ... ... басты мақсат болғандықтан
форфейтингтік қызмет көрсетулер әлі де жетілдіріле түседі.
Форфейтингтің тиімді ... ... ... ... ... тұрғындырдың қапталып жатқан ақшалары ақша айналымының ... әсер етіп ... ... ... жаңа кәсіби кәсіпкерлік түрмен қоғамның барлық топтары айналысады,
коммерциялық мәмле бойынша жеткізілген тауарлар үшін ... тез ... ... ... ... ... ... операциялардан қосымша пайда табады;
- өз клиенттерімен ұзақ мерзімді келісім жасаумен және есеп айырысуды
жүмыстың ... ... ... ... ... ... төлемдер
жасағаннан кейін тоқтататын кәсіпорындармен;
- сол сияқты ... ... жеке ... ... ... ... ... болмайды.
1988 жылы 28 мамырда Оттавада қол қойылған ... ... ... ... ... ... компания осы ... ... ... ... онда ол форфейтинг болып табылады:
1. клиенттің қарыз талабы бойынша алдын-ала несиелендіру;
2. клиенттің айналым, бухгалтерлік есебін ашу;
3. клиент қарыздарын ... ... ... ... ... сақтандыру.
Қазақсатан Республикасының Ұлттық Банкі беру жағдайлары ... ... ... овальді, акцептко-рамбурстік,
акцептік, аукциондық, валюталық, ... ... ... ... ... ... револьвердік, резервтік, сезондық
форфейтинг, форфейтинг деп бөлінген. Және ҚР Президентінің заңды күшіне ие
«Қазақстан Республикасының ... және Банк ... ... ... ... ... ... Республикасы Ұлттық Банктің лицензиясы бар
банктер форфейтингтік операцияларды жүргізуге құқылы.
Яғни, рұқсаты бар ... бұл ... ... осы ... форфейтингті несие ретінде қарастырады. Несие ретінде ... қате ... ... ... қатынаста банктер 1988 жылы қабылданған
«Халықаралық форфейтинг туралы» Оттава конвенциясына сүйенеді.
Қазақстан ... ... ... ... қарастырылған
форфейтингті несие ретінде қарастырады, бірақта форфейтинг шарты Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінің 336-шы ... ... ... да ол талап ету құқығына ... ... ... олар
әртүрлі шарттар, себебі форфейтинг қаржылық ... ... ... ... ... ... жатпайды. Талап ету құқығын беруде талаптар
адресінде есеп айырысу қарыз ... ... ... ... ... есеп ... ... ақша алғанға дейін жүзеге асырылады.
Осыған сәйкес Ұлттық Банктің форфейтинг несиелендірудің бір түрі ретінде
тұжырымдауымен ... ... ... да ... ... ... ... өзгерістер енгізу керек. Олар несиелендірумен банк
мәртебесі жоқ тұлғаларға айналысуға құқықты ... ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексінің 733-
ші бабының мазмүны осы Азаматтық Кодекске сәйкес ... ... осы ... қаржы агентіне ақшалай талапты беру, тіпті клиентпен оның борышқоры
арасында оған тиым салу ... оны ... ... келісім болғанда жарамды
болып табылады.
Бірақта цессияға байланысты бірде тарап ... ... ... ... ... ... ... жақтың жазбаша келісімінсіз
бере алмайды.
Сондықтан да Қазақстан Республикасында нақты нарықтық экономикалық
дамыту үшін, және форфейтингтің ең ... ... ... ... ... ... ... «Халықаралық форфейтинг туралы» ... ... ... шарты бойынша бір тарап (қаржы агенті) ақшаны басқа тараптың
(клиенттің) билігіне береді немесе беруге міндеттенеді, ал клиент қаржы
агентіне клиенттің (кредит ... осы ... ... ... ... өзінің ақшалай талабын қаржы агентіне береді
немесе беруге міндеттенеді.
Ақшалай талапты беріп ... ... ... ... ... ... үшін бухгалтерлік есеп жүргізуді және беруді нысанасы
болып табылатын ақшалай талаптарға ... ... ... ... осы ... ... өзге де ... қызмет көрсетуді камтуы
мүмкін.
Қаржыландыруды алу мақсатындағы берілген ақшалай талап.
Төлем мерзімі ... ... ... ... ... ... та, ... ақша алу (келешектегі талап) құқығы да қаржы беру ... ... ... ... ... ақша ... ... қаржы агентімен
жасасқан шартында қолданылып келген ... ... – ал ... ... ... ... беретіндей болып белгіленуге тиіс.
Қолданылып келген ақшалай талап шарт жасалған кезден бастап, егер онда
өзгеше көзделмесе, қаржы агентіне ауысты деп ... ... ... беру ... шартта көзделген талапты
берудің нысанасы ... ... ... ... алу ... өзі ... ... қаржы агентіне ауысты деп есептеледі.
2 ФОРФЕЙТИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ ӘДІСТЕМЕСІ
2.1. Форфейтингтік операцияларды ұйымдастыру және талдау
Форфейтингтік операциялар қазіргі таңда ... ... ... ... кең ... келеді. Форфейтинг кәсіпорындар
қаржы ресурстарының жетіспеушілігінен қиындықтарға жолыққан ... ... көзі ... ... Кәсіпорын форфейтингтік компаниядан (немесе
банктің форфейтингтік қызмет көрсетуші бөлімшесінен) несиеге қаражаттар
алғанмен, оны қайтарып берудің ... жоқ – мұны ... ... ... ... ... ... операцияларды ұйымдастыру механизмі түсінікті түрде 1
суретте көрсетілген. /6/
Ескерпе: Кувшинова Ю.А., «Этапы ... ... ... ... ... и ... 2004, ... сызбаға қарап отырып, форфейтингтің келесідей тәртіп бойынша
жүзеге асырылатынын байқауға болады. Форфейтингтік компания немесе банктің
форфейтингтік бөлімшесі шаруашылық ... ... ... сатып
алушының дебиторлық қарызын өндіріп алу құқығын алады және 2-3 ... ... ... ... ... ... ... кездегі
тиелген өнім үшін қаражат ... ... ... Форфейтингтік
компания осы шоттар бойынша сатып алушыдан ... ... ... ... ... мен ... ... отырып, шоттар
сомасының қалған 30-10%-ын аударады.
Форфейтингтің құны екі ... ... ... ... қызмет үшін шот-фактуралардың сомасынан
пайыздық төлемдер);
дебиторлық қарызды мезгілінен бұрын төлегені (аванстық төлем) үшін пайыздық
төлемдер.
Дебиторлық қарыз ... ... ... және тәуекелді өз мойнына
алғаны үшін форфейтингтік компания дебиторлық қарыздың номиналдық құнынан 1-
4% ... ... ... алып ... ... ... ... қарыз бойынша жекелеген шоттардың көлеміне, олардың сапасына
байланысты ... ... ... ... дебиторлық қарыз
белгілі бір кезең ішінде инкассацияланатындықтан, кәсіпорын сатылған
міндеттемелер үшін ... ... ... ... бар. Сол себепті
алын-ала алынған сомаға (аванстық төлемге) кәсіпорын белгілі бір ... ... ... ... ... ... көрсету мен тәуекелмен
қосылып, форфейтингтік ... ... ... ... ... ... Аталған қосымша қызметі үшін кәсіпорын компенсациялық төлем
талап етеді. Егер дебиторлық қарыздың жалпы сомасы 1000 мың ... ... ... ... ... ... 2% болса, онда
форфейтингтік компания кәсіпорынды 980 мың ... ... ... осы ... ... ... шоттар инкассацияланғанға дейін
қолданғысы келсе, онда ол белгілі бір пайыз, (айталық, айына 1,5%) ... Егер ... ... ... ... ... ал дебиторлық шоттарды
инкассациялаудың орташа мерзімі 1 тең болса, онда пайыздық төлемдер бойынша
шығындар шамамен 0,15×980, немесе 14,7 мың ... ... ... ... ... ... ... компанияның
комиссиялық сыйақысынан және ... ... ... ... ... ... үшін ... құралады. Егер
кәсіпорын дебиторлық қарыздың бүкіл сомасы инкассацияланғанға дейін өзінің
есеп шотына ешқандай қаражат ... ... ... ол ... ... ... төлемейді. Сонымен қатар, егер кәсіпорын
дебиторлық қарыз толық инкассацияланғаннан кейін ... ... ... онда ол, ... форфейтингтік компаниядан осы
қаражаттарды уақытша пайдаланғаны үшін пайыздар алып отырады.[19,33]
Дебиторлық қарызды инкассациялау мүмкіндігі, яғни ... ... мен ... ... ақша қаражаттарын алу, ең алдымен,
шағын және орта бизнес ... үшін ... ... ... ... жетіспеушілігі және дебиторлардың төлем қабілетсіздігі салдарынан
қажетті көлемдегі табысқа қол жеткізе ... ... ... болып
табылады. Кәсіпорынның жаңадан ашылып, өндірістік ... ... ... тиімділігін тілмен айтып жеткізу қиын.
Форфейтингтік операцияларға қандай жағдайларды иек ... ... ақша ... дереу алудың тиімділігі олардың мерзімі
келгенде алынуының тиімділігінен артық болған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... пайыздан және/немесе форфейтингтің құнынан
асатындай деңгейде рентабельді қолдануға мүмкіндігі болған жағдайда. Мұндай
салыстыруды ақшаның уақытша ... ... ... ... керек. Тек
форфейтинг арқылы ... ... ... ... ... ... асатын жағдайда ғана форфейтингтің
операцияларды ... ... ... ... ... форфейтинг бойынша шығындардан асып
кететін қауіп болған жағдайда. Форфейтингтік ... ... ... ... ... ... (пайыз бойынша). Егер
инфляция деңгейі жоғары болса, онда төлемнің келісімді ... ... мәні жоқ. ... де, өз ... инфляцияны ескере отырып,
өздерінің оң ... ... ... әрекет жасайды. /20/
Форфейтингтік операцияларды талдауды банктің активті операцияларының
құрылымындағы олардың үлесін анықтаудан бастаған дұрыс. Бұл ... ... ... ... жатады: олардың мөлшерлемелері қарыз
алушыларға беретін несиелердің ... ... ... ... ... жоғары болады. Сол себепті мемлекеттегі қолайлы
экономикалық ... ... ... дамуы коммерциялық
банктердің қызметіндегі қолайлы әрі ... ... ... ... ... ... ... тенденциясын және олардың
табыстылығын бағалау үшін талдау ұзақ мерзімді негізде және жүйелі ... ... ... ... ... ... ... талдау
болып табылады. Ең алдымен, аталған операциялар бойынша субъектілердің
(клиенттердің) салалық құрылымын талдау ... ... ... ... ... береді. Халықаралық практикада қазіргі
экономикалық жағдайдың ... ... ... ... ... ақ ... беретін салаларды атап кетуге болады.
Мысалға, тамақ өнеркәсібі саласындағы, сондай-ақ туристік, ... ... ... ... ... қазіргі кезде төлем қабілетсіздігімен
сипаттала бермейді. ... де, ... үшін ... ... бойынша
тәуекелдерді диверсификациялау міндетті болып табылады.
Форфейтингтік қызметті талдау барысында бұл ... ... ... өте үлкен. Осыған байланысты форфейтингтік
операциялар бойынша табысты ... ... ... ... Әрбір мәміле
бойынша талдау жұмыстары тереңінен жүргізілуі тиіс. Аталған операциялар
жоғары тәуекелді активті операциялардың ... ... онда ... ... ... ... шот фактураларды уақытында төлеу деңгейіне
басты назар аудару қажет. Талданатын ... ... ... ... ... мерзімі ұзартылған қарыздардың үлесін
анықтау және оларды ... ... ... ... ... ... операциялардың әрі қарай даму ... ... ... ... ... ... барысында форфейтинг бойынша
комиссиялық ... ... ... және ... ... ... табыстармен салыстыру қажет.
Қалыптасқан халықаралық тәжірибеге ... ... ... үшін ... ... ... үш компонентті бөліп
көрсетуге болады:
құжаттарды өңдегені үшін тіркеулі төлем;
жабдықтаушының (клиенттің) айналымынан ... ... ... ... ... ... ... көрсетіп отырған қызметі үшін төлем болып
табылады, атап айтар болсақ: ... ... ... ... ... тауарларды уақтылы төлеуін бақылау; төлемдерді
кешіктірген жағдайда дебиторлармен жұмыс жасау; дебиторлық қарыздың қазіргі
жағдайын ... ... алу және ... ... есеп ... қоса, мұнда банктің өз мойнына алған тәуекелі үшін ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілетсізідігі тәуекелі (несиелік тәуекел); несиелік
ресурстардың құнының күрт өзгеріп кету ... ... ... ... ... компанияларда және банктерде
форфейтингтік комиссиялық сыйақының аталған компоненті сатып ... ... ... ... ... нарықтың ерекшеліктеріне
қарай 0,5-5,0% шеңберінде ауытқып отырады;
жабдықтаушыны қаржыландыруға қажетті несиелік ресурстардың құны. /21/
Клиенттерді ... ... ... және төлем талаптары бойынша
дебиторлармен ... ... ... істей білсе, форфейтинг банктер үшін
жоғары табысты операция болып табылады.
2.2. Қазақстандық банктердің форфейтингтік операцияларын талдау
және ... біз ... ... ... ... көрсетудің форфейтингтік
түрін практика жүзінде асырудың заңнамалық ... қоса ... ... үшін ... жеткілікті көлемде ресурстардың және
клиенттік ... ... да ұтыс ... ... болатынбыз.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасындағы банк жүйесінің қазіргі ... және ТМД ... ... ... ... олар ... қызмет түрін
көрсете отырып, тек өздері ғана коммерциялық тұрғыдан табыс тауып ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарын қаржыландыру мәселесін шешіп беруге, сол арқылы
олардың экономикалық дамуына ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның банк жүйесі өздерінің клиенттеріне
кешенді қызмет түрлерін көрсетумен айналысып келеді. Алайда, ... ... ... ... коммерциялық банктер арасында өзінің
қажетті қолданысын және ... ... отыр ... ... айтқандық бола
қоймас. Оған дәлел ретінде қазіргі қазақстандық коммерциялық ... ... ... көрсетумен айналысатын банктердің саусақпен
санарлық екенін атап кетуге болады.
Осы орайда, ... ... ... ... ... асырумен
белсенді түрде (қазіргі форфейтингтік нарықтың жағдайын ескере отырып
осылай деп ... ... ... ... ... ... ... банктерінің қызметіне қысқаша талдау жүргізе кетелік. ... ... ... ТұранӘлем», «Банк ЦентрКредит» және «АТФБанк»
секілді банктерді жатқызуға болады. Енді ... ... ... және ... ... барынша толығырақ тоқтала кетелік.
«ТұранӘлем Банк» АҚ ... ең ... ... ... ... лизингті дамытудың қажеттіліктерін ескере отырып
2000 жылы еншілес «БТА Лизинг» АҚ ... ... ... Компания
қазіргі кезде қаржы нарығында табысты қызмет көрсетуде және өзін сенімді
әрі кәсіпқой әріптес ... ... ... ... ... ... «ORIX» ... халықаралық
қаржы корпорациясы (IFC) және ««ORIX Лизинг Пакистан» ... ... АҚ ... ... алу ... ... қол ... 2005жылдыың 1
қарашасында «БТА Лизинг» АҚ Акционерлердің жалпы жиналысында компанияның
атауын өзгерту туралы ... ... ... ... «ORIX» ... қазіргі кезде компания «БТА ORIX Лизинг» деп аталады. 2005 жылдың
28 қазанында компанияның атауы ресми түрде ... ... ... ... ... ... ... ең ірі лизингтік компаниялардың бірі және Еуропа ... ... даму ... ... ... алған және банктік кепілдемесіз ұзақ
мерзімді несие тартқан жалғыз ... ... ... Бұл, өз кезегінде,
«БТА ORIX Лизинг» АҚ компаниясына деген жоғары сенімді көрсететіні белгілі.
«БТА ORIX Лизинг» компаниясы ... ... ... ... ... ... және ... өзінің қызметін ұлғайта бермек: көлік
саласы; құрылыс; ауыл шаруашылығы; медицина; ... ... ... ... ... ... өнеркәсібі. Компанияның қызметі ... ... ... және ... ... «БТА ORIX
Лизинг» компаниясының экономиканың нақты секторындағы кәсіпорындарға
ұсынатын форфейтингтік ... ... ... ... (5 кесте).
[22,45]
1 кесте – «БТА ORIX Лизинг» АҚ форфейтингтік ... ... ... |90 ... дейін ... ... | ... ең төменгі |50000 $ ... | ... |1) ... 15% - 17%; 2) ... 18 % - 25%. |
| |Жыл ... ағымды сұраныс бар соманы игерудің |
| ... ... ... агентімен қатынастардың |
| ... (мin 0,5 жыл) және ... |
| ... (1,5 еселік өсім), сондай-ақ |
| ... ... ... |
| ... ... ... комиссия |
| ... ... ... |
| ... ... 0,0388% мөлшерінде орнатылуы |
| ... ал ... ... ... да ... ... ... ... ... ... 80%-дан 85%-ға дейін |
|аванстық төлем | ... ... ... ... ... ... төлем мерзімін кейінге қалдыру негізінде жеткізіп беру;
жеткізілген тауарлар (қызметтер) бойынша ... ету ... «БТА ... ... ... жеткізіп берген соң бірден мерзімінен ерте ... ... ... ... 80% ... ... сатып алушының төлеуі;
«БТА ORIX Лизинг» компаниясының комиссиясын шегеріп жеткізілімнің қалған
сомасын (20%) тастағандағы төлеу.
Қаржыландырудың сипаттары:
бір жолғы мәміле;
транштық ... ... ... ... ... ... ... күніне 0,0416-0,0555% мөлшерлеме;
жыл ішінде қаржыландыру көлеміне немесе қатынастардың ұзақтығына қарай
комиссия мөлшері ... ... ... 0,388% ... ... жағдайларда одан төмен деңгейде орнатылуы мүмкін.
Қарыз алу процедурасы форфейтинг алушы тарапынан келесідей құжаттар
пакетін ... ... ... ... ... ... ... жетекшілерінің жеке анкеталары (қосымша ретінде жеке ... және Ішкі ... ... ... ... ... бас
бухгалтердің мекен-жайы туралы анықтама);
Директорды және бас ... ... ... ... және бас ... ... ... туралы Бұйрықтар;
форфейтинг қызметін тұтыну туралы құрылтайшылардың немесе ұйымның ... ... ... ... ... объектісіне жазылған нотариуспен расталған құжаттар (сату және
сатып алу ... ... ... ... ... ... ... беру-қабылдау актісі, тауарлық-материалдық
құндылықтарды алуға сенімгерлік, сапа сертификаты, сәйкес келу, пайда болу
сертификаттары, ... жүк ... ... ... және басқа да
құжаттар;
кәсіпорынның қызметі туралы құжаттардың көшірмесі (құрылтайшылық келісім,
Жарғы, Мемлекеттік тіркеу туралы куәлік, ... ... ... және ... ... бар карточка, ҚҚС бойынша есепке тұру ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін (кредиторлар, дебиторлар, негізгі құралдар,
тауарлық-материалдық құндылықтар) ашып көрсету арқылы ... ... ... үш ... барлық қосымшаларымен (табыстар мен шығындар
туралы есеп, ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп, меншікті капиталдың
өзгерісі туралы ... шот (441 ... ... және касса (451 ... ... ... ... мен шығыстардың қысқаша түсініктемесімен қоса;
дебиторлық қарыздың субконто карточкасы;
алдыңғы жылдың басынан бастап ... ... ... ... 301, ... 352 шоттарының талдауы;
соңғы есептік жылдағы айналымдық-сальдолық ведомость;
821 (Жалпы әкімшілік шығындар) шотын ашып көрсету ... ... ... және олар ... ... ... ... міндеттемелердің болуы немесе жоқтығы туралы анықтама;
клиенттің несиелік тарихы туралы банктерден анықтама;
салықтық ... ... ... қорларына міндетті
зейнетақы салымдары ... ... ... ... ... туралы талдау;
өтініш берген күнгі акционерлер тізімінен үзінді;
тәуелсіз регистратормен келісім;
ұсыныстар, кеңестер, кепілдіктер мен ... ... ... ... ... ... кезден бастап компанияның тарихы, негізгі
жетістіктері, ірі мәмілелер, сатылым ... ... ... логистика, тауарлық материалдық құндылықтар және т.с.с.);
тізімде көрсетілмеген басқа да құжаттар (келісім ... ... ... көрсетумен айналысатын келесі қазақстандық
банктердің бірі – бұл ... ... ... АҚ 1988 ... 19 қарашасында құрылған және
Қазақстандағы ең алғашқы ... ... бірі ... ... ... ... ... және жеке тұлғаларға қызмет көрсететін
жүздеген ... мен ... бар. Банк ... бизнес-клиенттердің
теңгелей және басқа валютадағы аударымдары тегін ... ... ... деп ... эксклюзивті қызметі
компанияларға Қазақстанның барлық ... жеке ... ... ... оңай және ... ... ... мүмкіндік береді. Банктің
корреспондеттік желісі 40 шет елдік банктерді ... бұл ... ... әлем ... әріптестерімен есеп айырысуға мүмкіндік
береді. Банк клиенттерге үздіксіз, ... ... ... ... ... ... күндері де қызмет көрсетіледі.
«Банк ЦентрКредиттің» қолданып отырған жоғары технологияларының
арқасында клиенттер әлемнің ... ... ... ... ... бұл Интернет-банкинг жүйесі бойынша нақты уақыт режимінде
жұмыс істеуге мүмкіндік береді. ... ... тағы да ... бар: аймақтық шектеулерді жоққа ... ... ... ... ... оны ... ... таңдай алады.
«Банк ЦентрКредит» клиенттерге мынадай форфейтинг өнімін ұсынады.
Клиентке аванстық төлем оның ... ... ... 90%-ға ... ... күн ... ... тауарларды жөнелткені және қарызгер
тауарларды ... ... ... ... ... ... бәрін ұсынғаннан
кейін жүзеге асырылады. Қалған 10-40% клиенттің «блокталған ... ... ... ... ... ... толық көлемде жүзеге
асырғаннан кейін банк «блокталған ... ... және ... талабының
қалған бөлігінің сомасын қарызгерге ... яғни ... ... ... ... ... тастағандағы. Комиссияларды төлеу талап
етілген валютада жүргізіледі. [23,58]
2 кесте – ... ... АҚ ... операциялары бойынша
комиссиялық сыйақылардың мөлшері
|№ |Комиссияның |Комиссияның ... ... |
| ... | | |
| | ... ... | |
| | | ... | |
|1 |
|2 ... |Айналымнан |Айналымнан |Бір жолғы ... |
| ... ... ... ... өндірістік |
| |қосымша | | ... ... ... | | ... құрылымына, |
| |үшін | | ... ... |
| ... | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
|3 ... ... 0.1-3,0% | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... | | |
| ... ... | | ... ... www. Centerdcredit.kz |
| ... ... ... үшін ... және экономикалық талдау-
сараптамалық жұмыстарын жүргізу үшін «Банк ЦентКредит» мынадай құжаттарды
талап етеді:
тауарларды, қызметтерді және ... ... ... қарызгерлер, төлем
шарттары туралы ақпараттарды қамтитын, клиентпен ... ... ... ... өтініш (банкте ұсынылады);
кәсіпорын жетекшісінің фотосуреті бар ... ... ... ... бар ... ... жасау барысында: клиент-компанияның
қаржылық есебі (соңғы үш жыл бойынша №1, 2, 3 формалар (үш ... ... ... үшін ... ... мерзімдері бойынша) және өтініш
білдірген мерзімге бөлек қаржы ... ... ... және ... ашып ... ... ... ішінде тауарлардың және қызметтердің
атауы, қарыздың ... болу ... ... және ... тыс қорлар
алдында есепті кезеңде міндеттемелерінің жоқтығы туралы анықтама; клиенттің
шоттары бар банктерде қарыздық міндеттемелердің бар ... жоқ ... ... ... бар ... ... ... барысында: клиент-компанияның
қаржылық есебі (соңғы үш жыл бойынша №1, 2, 3 формалар (үш ... ... ... үшін ... ... ... ... және өтініш
білдірген мерзімге бөлек қаржы есебі. Мұнда дебиторлық және ... ашып ... ... ... ... ... және қызметтердің
атауы, қарыздың пайда болу мерзімі); бюджет және бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... анықтама; клиенттің
шоттары бар банктерде қарыздық міндеттемелердің бар немесе жоқ екені туралы
анықтама; қарызгердің төлем қабілеттілігін растайтын оның ... ... ... ... сараптама (экспертиза) жүргізу және форфейтинг ... үшін ... ... ... құрылтайшылық құжаттардың (кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... өткені туралы куәлік
(нотариуспен расталған көшірмесі);
статистикалық карточка (көшірме);
жарғылық капиталдың қалыптасқанын растайтын құжаттар ... ... ... ... ... туралы деректер беретін салық
органдарының ... ... (СТН ... ... ... ақшалай талаптарды банкке беру туралы шешімі;
қолдардың үлгісі және мөрлердің ... бар ... ... ... ... және бас бухгалтердің жеке куәлігінің (немесе
паспортының) көшірмелері.
Клиенттің қарызгерге ... ... ... сипаттайтын құжаттар:
барлық қосымшалары, қосымша келісімдері және басқа да қажетті құжаттары ... ... ... бұл ... ... ... ... болып
табылады және қаражаттарды талап ету үшін қаржы ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтерді
растайтын құжаттар;
қарызгердің міндеттемелерін орындауын қамтамасыз ететін құжаттар, сонымен
қатар, ақшалай талаптардың ... ... ... ... ... ... пен қарызгер арасындағы келісімге сәйкес ақшалай қаражаттарды талап
ету құқығын растайтын ... да ... ... ... ... көрсетілгенін, жұмыстардың атқарылғанын
растайтын актілер, ... ... ... ... ... актісі).
[23,47]
«АТФБанк» форфейтингтік қаржыландырудың келесідей келесідей схемасын
ұсынады (2 сурет) /24/
Ескерпе: ... Ю.А., ... ... ... ... ... ... и кредит, 2004, №30
«АТФБанктегі» форфейтингтік қаржыландырудың негізгі шарттары мынадай:
тауарды төлем мерзімін ұзарту ... ... ... ... ... талаптарды «АТФБанкке» беру;
регресс құқығымен немесе регресс құқығынсыз төлемдерді мерзімінен ерте
төлеу ... ... 80%-ға ... ... ... ... жеткізіп беру күні, график бойынша, ұзартылған мерзімнің ... ... ... үшін ... (негізгі қарызды және несие бойынша
пайыздарды ... ... ақша ... ... ... ... ... алушы төлегеннен кейін 20%-дан әрі
қарай), комиссиялық сыйақыны шегеріп тастағанда. [24,101]
Сонымен, қазақстандық банктердің форфейтингтік ... ... ... ... ... болсақ, мынадай қорытынды шығаруға
болады.
Коммерциялық банктердің форфейтингтік ... ... ... бір ... ... ... ... қамтиды.
Форфейтингтік қызмет көрсету бойынша пайыздық ... ... ... ... бір жылға дейінгі қысқа мерзімді несиелердің орташа жылдық
мөлшерлемесі 2006 жылы 12,5-13.5% аралығында ... ... ... ... ... ... ... байқауға болады. [25,32]
Сонымен қатар, форфейтингтік қызмет көрсету үшін қазақстандық банктер
клиенттерден өте көп құжаттар талап ететіні көрініп тұр. ... ... ... саны 20-25 ... ... ... операциялардың құнын және табыстылығын
бағалау әдістемесі
Шетел тәжірибесі шағын және орта ... ... ... ... ... ... алайда дебиторлардан төлемдердің уақытылы
түспеуінен ақшалай қаражатқа мұқтаж ... ... ... ... айрықша тиімді болатындығын көрсетіп ... Осы ... үшін ... ... және ... дәлелдейтін
талдау жұмыстары шартты мысалдар ретінде қарастыралық. [26, ... ... ... ... ... жасау саясатының өзгерісі
кәсіпкерлікті қаржыландыру құнына қалай әсер ететінін білулері керек.
Дебиторлық қарыз қаржыландырылған ... ... құны өсіп ... ... ... ... ... қызмет көрсету шарттары
жеңілдесе, қаржыландыру құны өсіп ... ... ... ... ... ... ... аударылса, қаржыландыру құны төмендеп кетеді.
Қаржы менеджері дебиторлық қарыз арқылы қаржыландырудың шығындарын
анықтап, ең тиімді, ... ... ... керек.
1 мысал. Коммерциялық банк кәсіпорынның айлық 1200 мың ... ... ... ... алды және осы ... 80% көлемінде
несие берді. Несиенің мөлшерлемесі жылдық 14% және сатып алынған дебиторлық
қарыздан қосымша 1,5% мөлшерінде ... ... ... ... ... анықтау қажетү
Осы форфейтингтік операцияның құнын, яғни форфейтингтік келісіммен
байланысты шығындарды анықтаудың әдістемесі 3 ... ... ... кесте – Форфейтингтік операцияның құнын анықтау
|Шығындар ... ... ... |
| | |мың ... ... ... ... |216 ... ... ... ... |134,4 ... шығындар | |350,4 ... ... Шим Джей К. ... ... ... – 1997 ... кәсіпорынның форфейтингтік операцияларға байланысты көрген
жалпы шығындары 350,4 мың теңгені құрайды.
Форфейтингтік операциялардың құны кәсіпорынның ... ... да ... болады. Дебиторлық қарыздың сапалық көрсеткіштеріне
оның айналымдылығы мен ондағы ... ... ... ... ... ... ... көрсетуші ұйымдар мен банктер күмәнді
дебиторлық қарыздар бойынша ... ... ... жабу ... шотында міндетті түрде белгілі бір ... ... ... ... форфейтингтік қаржыландыру құнына ... ... ... арқылы қарастыралық.
2 мысал. Кәсіпорын форфейтингтік ... ... ... ... ... ... 27000 мың теңге, дебиторлық ... ... 9 рет және ... ... ... ... резерві 17%. Коммерциялық банктің дебиторлық қарызды ... ... ... ... белгілеген комиссиялық мөлшерлемесі 2%. Пайыздық
мөлшерлеме дебиторлық қарыздың сомасынан 16%-ды ... және ... мен ... ... ... ... кейін берілетін несиенің
сомасын кемітеді.
Форфейтингтік келісім-шарт бойынша нақты ... ... ... ... ... қарыздың орташа шамасын анықтап аламыз:
. ... ... ... сату ... ... ... ... есептеу әдістемесі кестеде берілген.
4 кесте – Форфейтингтік операция бойынша шығындар
|№ ... ... ... ... ... | | ... |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... |ДО |3000 |
|2 ... ... резерві |3000×0,17 |–510 |
|3 ... ... ... |–60 |
|4 ... төлемге дейінгі сома |1қ. – 2қ. – 3қ. |2430 |
|5 ... ... ... |43,2 |
|6 ... ... ... |4қ. – 5қ. |2386,8 |
| ... ... ... | | |
|7 ... ... ... |60 |
|4 ... ... |
|8 ... төлем ... |43,2 |
|9 |Әр 40 күн ... ... |360/9 |103,2 ... |Айналымдылығы | |×9 ... ... ... ... ... |928,8 ... ... Шим Джей К. ... ... Москва – 1997 |
Форфейтингтік келісім-шарт бойынша ... ... ... ... ... ... кәсіпорын форфейтингтік операция бойынша ресми түрде мың
928,8 теңге ... ... ал ... іс ... оның шығындары 38,9%-ды құрап
отыр.
Форфейтингтік операцияларды кәсіпорын тұрғысынан қарастыратын болсақ,
онда ... ... ... ... ... болып табылады.
Форфейтингтік операциялар өзінің ... мәні ... ... ... ... сол ... форфейтинг банктік несиелерге
балама (альтернативті) қаржы құралы ... ... ... менеджерлерінің басты міндеттерінің бірі өндіріс
барысына ... ... ... ... ... және ... ... білу болғандықтан, форфейтингтік операциялар да қаржыландыру көзі
ретінде бағалануы тиіс. ... ... ... ... ... ... тиімді нұсқаны таңдай білулері керек. /29/
Форфейтингтік келісім-шартқа отырудың және ... ... ... ... ... үшін ... ... келтірелік.
3 мысал. Коммерциялық банк 3% мөлшерінде комиссиялық төлем орнатып,
кәсіпорынға дебиторлық қарыздың 75% ... ... ... ... ... ... ... үшін коммерциялық банк айына 1% мөлшерінде пайыз
белгілейді. Кәсіпорынның несиеге сатқан өнімі айына 4000 мың ... ... ... ... ... ... 650 ... үнемдеуге мүмкіндігі бар, сонымен қатар, үмітсіз дебиторлық қарыздар
көлемінен 3% ... ... ... ... банктік несие тарту мүмкіндігі бар. Банктік несие
бойынша кәсіпорын дебиторлық қарыздың 75% ... ... ... ... ... ... пайыздық мөлшерлемесі 2% және дебиторлық қарызбен
жұмыс жасағаны үшін қосымша 4%. ... ... өнім үшін ... (өндіріп алу) мерзімі 30 күн.
Осы орайда кәсіпорынның қаржы менеджерінің алында көлденең тұрған
басты сұрақ: егер ... ... ... ... ... ... келсе, онда
форфейтингтік несие туралы келісімге ... ... па, әлде ... ... ... ... ... ме?
Қаржы ресурстарын тартудың аталған екі нұсқасын салыстырмалы түрде
талдау үшін есептің берілген шарттарына сүйене отырып арнайы кесте ... ...... және ... ... операцияларын салыстырмалы
талдау
|Шығындар ... ... ... |
| | |мың ... |
|Форфейтинг бойынша шығындар ... ... ... ... ... |120 ... ... ... |30 ... ... | |150 ... ... құны ... ... ... |60 ... жұмыс жасағаны үшін төлем |0,04×3000 |120 ... ... үшін ... ... |65 ... ... | ... ... ... ... |0,02×4000 |80 ... ... | |325 ... ... Шим Джей К. ... ... Москва – 1997 |
Сонымен, кестеден байқағанымыздай, форфейтингтік ... ... мың ... ... ... қаржыландыру бойынша шығындар көлемі 325
мың теңгені құрайды. Демек кәсіпорын ... ... ... қабылдаған абзал.
4 мысал. Кәсіпорынға 2500 мың теңге көлемінде қаражат ... ... ... алу ... ... операцияларға жүгіну туралы
альтернативті шешім қабылдау ... ... ... шарттары 18%-дық
мөлшерлемені, дисконттауды және 20% мөлшеріндегі компенсациялық қалдықты
қамтиды.
Форфейтингтік компания ай сайын ... ... ... ... ... ... ... отыр; сатып алынатын шот-
фактуралардың пайыздық мөлшерлемесі 12% және бұл сома алдын ала ... ... ... келісім жасаған жағдайда кәсіпорын
несиелеу бойынша ай сайын 10 мың теңге үнемдеп ... ... ... ... ... ... ... құрылымындағы 3%
үмітсіз міндеттемелерден құтылады.
Аталған альтернативті қаржыландыру ... ... ... ... ... 25000 мың теңге көлеміндегі ... ... ... ... ... ... ... бойынша нақты пайыздық мөлшерлеме мынаған тең:
.
Енді кәсіпорынға ... 2500 мың ... ... ... ... ... несиенің сомасына артық немесе аз ... ... ... ... ... ... 2500 мың ... қамтамасыз ететін дебиторлық қарыздың
форфейтингтік келісім-шартта көрсетілетін сомасы келесідей әдістеме бойынша
анықталады:
.
Форфейтинг бойынша дебиторлық қарыздың ... ... ... тең ... қаржыландыру көздерінің аталған екі альтернативті нұсқаларын
салыстырмалы түрде бағалаймыз. /28/
6 кесте – Форфейтингтік және банктік несиелерді ... ... ... ... ... |
| | |мың ... |
|1 |2 |3 ... ... ... ... ... ... ... ... |357,5 ... ... ... |119 ... ... | |476,5 ... ... құны ... ... ... |725 ... ... үшін |10×12 |120 ... | | ... шығындар бойынша шығындар |2976×0,03 |89,3 ... ... | |934,3 ... ... Шим Джей К. ... ... Москва – 1997 |
Сонымен, кестенің ... ... ... ... байқауға болады. Форфейтингтік келісім шартқа отыру банктік
несие тартумен салыстырғанда кәсіпорын үшін ... екі есе ... ... сатушы және сатып алушы үшін тауарды коммерциялық несие
арқылы қарызға сатудың жәен ... ... ... несиеден айырмашылығы
жоқ, алайда, факторлық несилеудің мынадай артықшылықтары бар: сатып ... ұзақ ... ... ... алуы ... ... қатар, қарызды
біртіндеп төлеуге де рұқсат етіледі. Бұл тауарларды факторлық бөлім арқылы
сатып алуға ынталандырылады
3 ... ... ... ДАМЫТУ ЖӘНЕ ЖЕТІЛДІРУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1. Қазақстанда форфейтингтік операциялардың ... ... ... ... ... қаржы индустриясының дербес
мықты саласына айналды. Оны сатып алушыға тауар ... яғни ... ... ... ... түрлі қызмет саласындағы жүз мыңдаған
компаниялар пайдаланады. /
Қазақстан Республикасы ... ... ... ішкі ... қолданылмайды, өйткені қазақстандық экспорттың негізін қазіргі
таңда нақты факторлық ... ... ... көздері құрайды. Біздің
экономикалық жағдайымызда бұдан әрі даму үшін ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ете отырып, зор танымалдыққа ие бола алады. Кәсіпорын несиелік ... ... ... ... ... ... емес – мұны өнімді
сатып алушы қайтарады.
Форфейтингтің негізгі мақсаты тез арада ... ... ... ... ... ... табылады. Нәтижесінде сатушы сатып алушының
төлем қабілеттілігіне тәуелді болмайды. Қаржылық қиындықтар туындаған
жағдайда, банк ... ... оның ... ... беру ... ... және сатып алушымен мерзімінде төленбеген төлем құжаттарын ... ... ... беру ... шарт ... [31,44]
Қазақстан Республикасында форфейтингтік операциялар дербес қызмет
саласы ретінде әлі жетіле ... ... ... ... қызмет көрсетпейді, ал форфейтингтік операцияларды жүзеге асыру
коммерциялық банктердің форфейтингтік бөлімшелерінің, көптеген жағдайларда
банктердің лизингтік ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда форфейтингтік операцияларды
реттеуге және бақылауға бағытталған нормативтік-құқықтық актілер жоқ болып
отыр. ... ... ... ... ғана көзі Қазақстан
Республикасы Азаматтық кодексі болып табылады.
Азаматтық кодекстің «Ақша ... ... ету ... беру ... ... деп ... ... реттеледі. Ақша
қаражаттарын талап ету құқығын беру арқылы қаржыландыру ... ... ... ... ... өз құқығын басқаға береді немесе ақша қаражаттарын басқа
жақтың (клиенттің) қарамағына беруге міндеттенеді, ал клиент болса ... ... ... пен ... ... яғни ... қатынастарынан туындайтын өзінің ақша қаражаттарын талап етуге
байланысты құқықтарын осы үшінші тұлғаға береді немесе ... ... ... ақша қаражаттарын талап ету құқығын, сонымен қатар қаржы
агенті алдындағы ... ... ... ету ... ... ... беруі мүмкін (ҚР Азаматтық кодексінің 729-бабы). [32,58]
Банктер және өзге де несиелік ұйымда, қаржылық ... осы ... ... ... ... ... рұқсаты (лицензиясы) бар арнайы
коммерциялық ұйымдар (форфейтингтік ұйымдар) қаржы агенттері ... ... ... Азаматтық кодексінің 731-бабына сәйкес
қаржыландыру үшін ақша қаражаттарын талап ету құқығын беруге төлем мерзімі
өтіп ... ... бар) ... талаптар сияқты болашақта туындайтын
ақшалай қаражаттарды алу құқығы да ... Егер ... ... ... ... ... ... агентінің ақша қаражаттарын
талап етудің бұдан кейінгі құқығын ... ... ... ... ... ... ... қаржы агентінен ақша қаражаттарын
талап ету талабын осы қаржы агентіне беру туралы жазбаша хабарлама ... ... ... жататын ақша қаражаттарын талап ету белгіленген
болса, ... ... ... тиісті қаржы агенті көрсетілсе, онда ... ... ... жасауға міндетті (ҚР Азаматтық кодексінің 735-бабы).
Банк (форфейтингтік ұйым) мен сатушының (клиенттің) форфейтингтік
қызмет ... ... ... ... ... ... ... 346-бабында белгіленген талаптар сақтала отырып,
жазбаша ... ... ... ... (ҚР Азаматтық кодексінің
730-бабы). Осы келісім-шартты жасаған кезде банк ... ... ... ... (дебитордың) несиелік қабілеттілігін тексереді және осыны
ескере отырып, форфейтингтік операциялар бойынша ... ... ... ... тауар жеткізу төлем алмау қаупінсіз жүргізілуі мүмкін. Осы
соманың ... банк ... ... ... ... ... төлемдерді
төлейді. [32,45]
Келісім-шарт ашық немес жабық (құпия) түрде болуы мүмкін. Ашық түрдегі
келісім-шартта банк немесе форфейтингтік компания дебиторға ... ... ... ... ... ... ...
дебиторлар форфейтингтік келісім-шарттың жасалғаны туралы ... ... ... ... ... құқығы, дебиторлық
қарызды талап етуді кәсіпорынға (сатушыға) кері қайтару құқығы болмайтыны
(немесе болатыны) көзделеді.
Сонымен, ақшалай талаптарды беру ... ... ... ... ... ие. Бұл ... бұл ... цессиядан немесе құқықты
басқаға беру мәмілесінен бөліп көрсететін ең ... ... ... ... ... ... ... «ақша қаражаттарын
талап ету құқығын беру арқылы қаржыландыру» деп ... ... ... ... ... ... шеңберін
анықтайтын заңнама біздің елімізде әлі де болса жоқтың қасы.
Коммерциялық банктер клиенттерге белгілі бір соманы, ... ... ... ... 80-90%, ... де, ... тұлғаның төлем
қабілетсіздігі жағдайында алған ақшалай талаптарының бір бөлігін жоғалту
тәуекелін өз мойнына ... ... ... ... ... ... ... қиындықсыз шешілуі мүмкін, тек банк ... ... ... ... болды. Ал егер де мұндай ... ... ... ... ... ... асыратын ұйымдар
тап болса не болмақ. Әдетте, олар жекелеген банктік операцияларды жүргізу
үшін ... ... ... ... лицензия алуы тиіс. Осы
жағдайда орын алатын сұрақ: ақшалай ... беру ... ... ұйымдар жүргізе алады, ал қандай операцияларды жүргізе ... ... ... негізінде несиелеу, құқықтық талаптарды беру
арқылы ... ... ... алу ... ... бірі ... ... операциялар туралы сөз қозғалып отыр.[33,63]
Бұған қоса, банктік емес несиелік ұйымдар өзінің меншікті ... ... ... және ... ... ... ... бетінше басқара алады, сондай-ақ банктік емес болып саналатын ... да ... ... ... ... бұл үшін олар ... ... Атап айтар болсақ, сенімгерлік негізде жеке және заңды ... ... ... ... ... операциялар жүргізу үшін несиелік
ұйымдар қосымша лицензиялар алады. Форфейтингтік операциялар болса мұндай
лицензияланатын операциялардың санатына жатпайды.
Сонымен, ... ... ... форфейтингтік операциялар
жүргізу үшін лицензия беруді міндетті деп санамайды. ... ... ... ... ... ... ... және банктік емес)
мұндай операцияларды жүзеге асыруға құқылы деген сөз. Сонымен ... ... ... ... да ... лицензиялаудың қажеттілігін анықтап бере алмай отыр.
Осылайша, банктік мекемелер бүгінде форфейтингтік операциялар арқылы
кәсіпорындарды қаржыландыра алатын бірден-бір қаржы институты ... ... ... олар ... өндіруші компаниялардың уақытша қаржы ресурстары
жеткіліксіз болған жағдайдағы мәселесін шешіп бере ... ... ... ... қала ... ұйымдары қаржылық қызмет көрсетудің аталған түрін практика
жүзінде асырудың заңнамалық қарапайымдылығымен қоса оны ... ... ... ... ... ... және клиенттік базасының
болуынан да ұтыс ... Оған ... ... тұрақты және сенімді
клиенттеріне мұндай қаржылық қызмет көрсете ... ... ... нарығында кешенді қызмет көрсету және өздерінің ... ... жаңа ... ... ... ... ... потенциалды мүмкіндіктерін жүзеге асырады. Өйткені көптеген
коммерциялық ... мен ... ... ... және ... ... да аталған банкте қызмет етілуіне
мүдделі болып келеді. Келісесіз бе, тауар өндіруші және өткізуші ... ... де, ... ... де бір ... ... тұтынатын
болса, есеп айырысу бойынша қарым-қатынастарыңыз тұрақты әрі тиімді болады.
Өзара саудалық қатынастармен ... ... ... бір ... көрсету шаруашылықтағы есеп айырысуларды оңайлатады, ... ... ... ... ... ... ... бірнеше салаларында қызмет ететін болса, онда ... ... ... ... ... ... /35/
Ақшалай талаптарды беру арқылы ... ... ... ... жағдайларында және, ең алдымен, қазіргі экономикалық
жағдайларда өнім ... және ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерімен
анықталады. [36, 37]
Жоғарыда аталған мәселелерді ескере отырып, ... ... заң ... ... ... бір кемшіліктердің бар екені
туралы қорытынды жасауға болады. Осы жерде айта кететін ... ... ... ... ... агенттердің дамуына деген қажеттілігі
әлі де болса заң шығарушыларды тек коммерциялық банктер үшін ғана ... ... ... ... немесе банктік емес
форфейтингтік несие ұйымдары үшін де ... ... ... ... ... және ... алып итермелейтіні
сөзсіз.
3.2. Форфейтингтік операцияларды қаржыландыру құралы
ретінде жетілдіру жолдары
Қазіргі ... ... ... ... ... ... үстемдік құрып отырғаны белгілі. Осы орайда ... ... ... ... пайдалануға мәжбүр болып отыр, ал
олармен қатар қазіргі таңда қаржыландырудың ... ... де бар. ... ... өндірісті ұзақ мерзімді қаржыландырудың ... ... ... жолы – бұл ... ... болып табылады. Ал
кәсіпорынды қысқа мерзімді қаржыландыру, яғни ... ... ... ... ... онда банктік несиелерге балама
ретінде ... ... мен ... ... ... ... ... аталған екеуі қысқа мерзімді қаржы құралы ... өз ... ... отыр.
Форфейтингтік операциялар отандық кәсіпорындардың қаржылық-шаруашылық
қызметінің перспективті бағыттарының негізгілерінің бірі ... бар. ... ... ... ... ... төмендетуге, дебиторлық қарыздың және айналым капиталымының
айналымдылығын арттыруға, ... және ... ... ... ... ... ... қосымша табыстар
табуға мүмкіндік беретін ерекше бірегей қаржы құралы болып табылады.
Форфейтингтік операциялардың кәсіпорындар үшін тиімділігін жоғарыда
айтып ... оны ... ... ... ... ... ... болдық. Алайда осы қаржыландыру операциясы осы ... ... ... ... ... ... ... Осы орайда
елімізде форфейтингтік операциялардың дамуына бөгет болып тұрған мәселерді
атап көрсетуге болады.
Біріншіден, форфейтингтік операцияларды реттеудің арнайы ... ... ... ... ... ... ... тек Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... операцияларды жетілдіру мақсатында мемлекет
тарапынан қажет етілетін бірінші ... шара – ... ... актіні
қабылдап, іске қосу. Сонда ғана «форфейтинг» деген ұғым ... ... жеке ... санасына тереңінен сіңіп, осы
қаржы құралына деген қызығушылықты арттыра түседі.
Екіншіден, ... ... ... ... барысында
қолданылатын әдістемелік нұсқаулықтардың ... ... ... тағы да бір ... ... ... ... операциялардың құнын анықтау әдістері, комиссиялық және
пайыздық ... ... ... ... сату және ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі тарапынан белгіленіп ... ... ... ... жұртшылыққа кеңінен таныс болуы тиіс, олардың
орындалуы тиісті деңгейде бақылауға алынуы қажет.
Үшіншіден, ... ... ... ... жоқтығы да
форфейтингті кәсіпорындар үшін тартымсыз етіп ... ... ... банктердің форфейтингтік бөлімшелері, көптеген ... ... ... ... ... ... дәлірек айтсақ,
солардың форфейтингтік бөлімшелері, жүзеге асырады. Банктердің негізгі
қызметі несиелер беру ... олар ... ... аз ... ... ... ниет білдіре бермейді. Осыдан келе форфейтингтік
операциялар үшін жауапкершіліксіздік, қажетті деңгейде форфейтингтік қызмет
көрсетілмеу секілді ... орын ... Бір ... ... ... ... ... көптеп пайда болмайынша форфейтингтік қызмет
көрсету нарығында ... ... етек ... ... ... ... тұтынудың түрлі нұсқаларын
бағалау және таңдау мүмкіндіктеріне ие бола алмайды.
Төртіншіден, ... және ... ... бар шет елдік
экономикалық әдебиеттерде форфейтинг тақырыбындағы ... ... ... бойынша мардымсыз мәліметтер
кәсіпорын қызметкерлеріне қажетті деңгейдегі ... бере ... ... ... ... ... операциялардың құнын анықтау
әдістемелері ғана қарастырылады. Алайда, ... ... ... алу, ... есеп ... ... бұл операциялардың
кәсіпорынның қаржылық нәтижелеріне қалай әсер ететіні туралы деректер ... Ал ... ... осы айтылғандардың маңызы ерекше екені
баршаға мәлім.
Клиенттерді сапалы іріктеу кезінде және ... ... ... алу ... ... қажетті көлемін орындау кезінде
форфейтингтік операциялар экономиканың нақты ... ... ... түрі ... ... ... оның ... деңгейі де банктер
үшін жоғары болып қала ... ... ... ... ... клиенттерді экономиканың түрлі салалары және
мемлекеттің аймақтары ... ... ... ... ... тәуекелдерді жабу арнайы комиссиялық сыйақы орнату
арқылы жүзеге асырылады. Комиссиялық сыйақы ... ... ... ... ... және банктің өз мойнына алған
тәуекелдердің айтарлықтай бөлігінің орнын толтырады.
Мейлінше көкейтесті ... – бұл ... ... ... ... қызметті дамытуға дайын еместігі ... ... ... ... таза әдістемелік болып табылады: форфейтингті бірде несиелік
операцияларға, бірде дисконттық ... ... ... ... да
операцияларына жатқызады. Дегенмен де, форфейтинг банк ісінің ... ... ... ... ... ... бір жолғы мәміле емес, тұрақты
қаржылық ... ... ... ... ... бәрі ... қабылдаудың
және тәуекелдерді басқарудың арнайы процедураларын қажет етеді.
Форфейтингтік операциялардың дамуына кедергі болып тұрған екінші бір
мәселе – ... ... ... ... ... олар үшін ... саласына қысқа мерзімді инвестициялар салуға дайын еместігі болып
табылады. Мұндағы ... ... ... ... ... өзі емес, жұмысты ұйымдастырумен байланысты жеткілікті
деңгейдегі ұзақ және айтарлықтай шығынды «нольдік ... ... ... ... ... ... мамандардың командасы әрекет еткеннің өзінде 6 айдан 12
айға дейінгі мерзімді қамтиды.
Сонымен, елімізде форфейтингтік ... ... және ... ... ... ... жетілдіру осы аталған мәселермен тығыз
байланысты. Әрине, бұл сұрақтар шешімін тапқан жағдайда да, өз ... ... ... ... ... ... анық. Дегенмен де, бұлар
форфейтингтің дамуының базалық алғы шарттары ... ... ... Қазақстанның экономикалық дамуының бағыттары мен мақсаттары
анықтап бере жатар.
Форфейтингтік механизмді шағын бизнес саласында ... ... ... ... құрылымдарға, инвестициялық-қаржылық компанияларға және олардың
филиалдарына сол жерлерде бірінші кезекте шағын және орта ... ... ... ету бойынша фактор-фирмаларды және
фактор-банктерді құру туралы ұсыныс беру;
форфейтингтік құрылымдарды дамытуды ... ... ... ... ... ... ... және қарыздың өзін алғанға дейін ... ғана ... ... ... клиентке бухгалтерлік,
коммерциялық, жарнамалық, сақтандыру, несиелік қызмет көрсетуді де ... ... Бұл ... ... ... және саудалы операцияларын
жүзеге асыруға мүмкіндік береді. [38, ... ... ... ... ... ... деп
айтуға ауыз бармайды. Бұған ең алдымен форфейтингтік ... ... ... ... шектеулі екені дәлел болады. /40/
1 Форфейтингтік қаржыландырудың артықшылықтары мен кемшіліктері
Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... болып көрiнедi ретiнде қорытынды ередi. Дегенмен тән ... ол ... 10 ... 6 ... 10е ... ... несие мерзiмi созуға
тәнтi болуы керек және ұзағырақ;
- экспортшы топтама борышты ... ... ... болуы керек;
- егер импорт мемлекеттiк уәкiлдi болып ... ... ... ... ... ... ... болуы керек және кепiлдi
қайтарылмайтын кепiлдi банк немесе мемлекеттiк институт, форфейтер үшiн
қолайлы. ... де, ... де осы ... ... ... ... барлық ие болады.
Экспортшы үшiн артықшылық
1. Негiзiнде форфейтинг ұсыныстар беру тiркелген мөлшерлеме.
2. Экспортшыда форфейтер қаржыландыру есебiнен регресс құқығысыз.
3. Өнiмнiң жабдықтауы ... ... ... ... ... ... өтiмдiкте жақсылап бейнелеп көрсеткен беру услуг, ... ... ... ... ... инвестициялаудың мүмкiндiгiн
бередi.
4. Уақыт шығынның жоқтығы және парыздың ... ... ... ... ... ... валюталық тәуекелдер, пайыздық ставкалардың өзгерiсiнiң
тәуекелдерi, ... ... ... ... қатерi бәрi форфейтердi ... ... ... ... ... және вексел борыштық құралдарын шапшаң ресiмдеудi
мүмкiндiк.
7. Операциялардың мәлiметтерлерiн құпия мiнез.
8. ... ... ... ... ... тез ... мәмiленiң шарты жедел келiсу.
9. Мүмкiндiк экспортшысына өз ... ... ала ... ... ... мәмiлесiн қаржыландыруына форфейтер опционыдан тiркелген
мөлшерлемене ... ... ала ... және ... ... ... ... қорытынды цифрлар есептеу.
Экспортшы үшiн кемшiлiктер
1. Қажеттiлiк құжат қорыта келгенде дайындау, үшiн ... ... ... пiшiн анықтайтын импорттың елiн заңдар ақсүйектер
банкроттық гаранта, сонымен ... ... ... ... ... ... пайда болудың мүмкiндiгi ... ... ... ... ... ... ... кәдiмгi коммерциялық несие беруде, форфейтердiң
маржасы.
Импорт үшiн артықшылық
1. ... және ... ... ... ... ... ставка бойымен ұзартылған несиенi алудың
мүмкiндiгi.
3. Кредит ... ... қалу ... ... үшiн кемшiлiктер
1. Пайдалануда банк кепiлдiгi алу мүмкiндiк банк кредитi кiшiрейтуi.
2. Қажеттiлiк кепiлдiкке комиссия төлеу.
3. Форфейтердiң биiгiрек маржасы.
4. Вексельдiң төлеуiмен қиыншылықтарды ... ... ... бұл ... емес ... ... жағдайында абстрактiлi мiндеттеме
немесе басқа мәміле шарттарының какихы экспортшының орындамауы.
Форфейтер үшiн артықшылық
1. Оңайлық және ... ... ... ... қайталама нарықтағы сатылып алынған активтерiн оңай жүзеге
асыру.
3. Биiгiрек маржа, қарағанда несие беру операцияларында.
Форфейтер үшiн кемшiлiктер
1. ... ... ... ... ... ... Импорттың елiн вексель заңдардың өнер-бiлiмi қажеттiлiк.
3. Гаранта борыш бере алатындығын тексеруге жауапкершiлiк.
4. Вексель ... ... бәрi ... ... ... ... ... Мүмкiн еместiк төлеу мерзiмiнен бұрын жасау.
2-шi тармақ көрсетiлген кемшiлiк және форфейтер үшiн ғана емес тән. ... ... үшiн ол ... алар ма ... ... ... ... сол себептi ерекшеленген. Ередi да форфейтер (трансферттiң
тәуекелдерi, валюталардың тербелiсiнiң ... ... тағы ... алып ... еске сақтау.
3.4 Форфейтинг, лизинг, факторинг, франчайзинг негiзiнде шарттарды
жасау және бұзу үлгiлерi
Біздің экономикамыз үшін франчайзинг бүгінгі таңда жаңа ... ... ал ол ... ... ... ... ... қоғамның
сұранысың қамтамассыз ететін құрал ретінде жүз жылдан практикаланған.
Орталықтандырылған ... ... ... ... және сауда белгісін
ұсыну практикаланған жоқ, өйткені тауар өндірушілер мен қызмет көрсетулер
арасында ... ... жоқ. ... бұған қарамастан, сауда маркасына
ұқсас жағдай болды, ... біз ... ... өнімдерін басқаларға
қарағанда көбірек сатып алдық.
Қазақстандағы алғашқы франчайзингтердің бірі деп Пепси – ... ... ... болады. Бұл кәсіпорын өндірістік франчайзинг
жүйесі бойынша жұмыс істейді.Өндіруші концетратты, техниканы, жабдықтарды
әкеледі, қызметкерлерді ... ... ... ... ... ... ... рұқсат береді.
Қазіргі сәтте франчайзинг бойынша ұсыныстар рыногын ұсынылған
франтиз иелері бойынша немесе қызмет ... ... ... ... ... ... ... франчайзинг түрлері бойынша жіктеуді жүргізуді шештім: саудалық,
өндірістік, іскерлік франчайзинг.
Лизинг, факторинг және франчайзинг негізінде шарттарды жасау ... ... ... таралған пайдалы қазбалар бойынша жер қайнауын пайдалану
құқығына келісім беру және беру туралы.
Ақтөбе қаласындағы жарғы ... ... ... «Қаз ... ... ... өндіру бойынша әрқарай жұмыстарды жүргізі үшін
қаржыландырудын жетіспеушілігі ... ... ... ... ... ... «Қазақстан гранит» ЖШС – на әрқарай сенімхат
негізінде қызмет ... ... жер ... ... ... Шарттың заты.
1. Әйтекеби ауданында орналасқан пайдалы қазьбаларды өндіру үшін алаңы
65г жер ... ... ... 25 жыл ... пайдалы қазбаларды
ашық әдіспен өндіру үшін ... жеро ... ... Бірінші жер қойнауын пайдаланушы нысанмен бірге жұмысты жүргізу үшін
барлық құжаттаманы береді.
3. Жер қойнауын пайдалану құқығын беру ... ... ... ... жер ... пайдаланушы пайдалы қазбалардың әрбір
тоннасы үшін шарт әрекетінін барлық мерзімі кезеніңде 1,5 у.е
мөлшерінде ... ... ... ... ... міндеттері:
1. Екінші жер қойнауын пайдаланушы бірінші жер қойнауын пайдаланушының
барлық құқықтары мен міндеттерін қабылдайды.
2. ... ... ... ... жер ... ... ... Гранит ЖСШ үшін жалпы таралған пайдалы қазбалар бойынша
жер қойнаун пайдалануға келісімді алуға және ... ... ... ... ... үшін ... ... табылады.
3. Басқа шаттар.
1. Бірінші жер қойнауын пайдаланушы екінші жер пайдаланушыға аталмыш
жер қойнауы учаскісіне үшінші тұлғанын құқығына бос ... ... ... ... ... ... мұндай
шарттармен толық танысу үшін мыналарды қарау керек:
• Скважиналарды пайдаланудын ... ... ... алу – ... қаласы ... 2001 ... ... қол қоюшылар, «Нефтеликс» ЖШС құқық иесінін өкілі бас
директор В.К. ... бір ... ... ...... ЖШС ... ... дпректор Т.А. Наубетов екінші жақтан
скважина ... ...... ... ... ... және коммерциялық пайдалану құқығын «Нефтегаз проекті ғылыми ... ... ЖШС – на беру ... ... осы ... ... ... беріледі:
- РПС – 73.00.00 ерекшелігі бойыншажұмыстық конструктірлік ... НГД – 73 ...... ... НГД жабдығына және технологиясына жарнамалық даңғылдар.
Осы акт 15.08. 2000 жылы ... ... ... ... әрекетінің барлық мерзіміне «Нефтегаз проект ғылыми – техникалық
орталығы» ЖШС – на берілген ... ... ... үшін негіз болып
табылады.
Мысалы: «Свиридов и К.» ЖСШ (жұмыс жүргізуге мемлекеттік лицензиясы
жоқ). ... ЖШС – мен (жүк ... ... ... жүргізуге
мемлекеттік лицензиясы бар) кешенді кәсіпкерлік лицензия ... ... Бұл ... ЖШС – да бар лицензияны ... ... ... ... ... мемлекеттік органымен беріледі.
Кәсіпорынын ... ... ... лицензиялық түрімен
айналасуды жоспарланған заңды тұлғаға қойыған біліктілік талаптарына толық
сәйкес келу керек. ... ... бұл ... ... бар және ... ... түрі бойынша жұмыс жүргізуге мүмкіндігі бар
жабдығы бар және ҚР ... 17.04.95 ж ... ... күші ... үшінші бабының 4 тармағына сәйкес жатады: лицензиялар лицензиятпен
басқа жеке заңды тұлғаларға беруге жатпайды.
Жоғарыда айтылғандардан шыға отырып «Свиридов и К.» ЖСШ – ... ЖШС – мен шарт ... ... заңсыз деп қорытынды жасауға болады.
Ақшалай талапқа келісім беруді қаржыландыру шарты. (факторинг)
Ақтөбе ... ... ... ... қызмет істейтін « СИПС – Ақтөбемұнай газ» ААҚ, ... ... ... бас ... Ван ... тұлғасында бір жақтан және
жарғы негізінде қызмет істейтін Ақтөбе қаласындағы «Жағабасақ» ЖШС, ... ... ... А.К. ... ... екінші жақтан төмендегі
туралы осы шартты жасады.
1. Шарт ... ... ... ... ... ... ЖШС және «Азан» ЖШС – не,
ары қарай «Қарыздалар» ақшалай талабының есебіне ақшалай қаражатты
береді, ал Клиент Қаржы агентіне осы ... ... ... ... ... ақшалай талапты береді:
|№ |қарыздардың | ... ... ... ... | ... | | |
| | ... ... | ... ... |
| | | | ... |
|1 ... ЖШС ... жоймау |1234567 тг. |25.04.01. |
|2 ... ЖШС ... ... |3651378 тг. ... |
3. Осы ... 1.2. ... көрсетілген ақшалай талаптың есебіне
қаржы агенті клиентке 1234567 теңге ... ... ... ... ... талабы осы келісімді жасаған кездегі көлемде
және шарттарды қаржы агентіне көшеді.
2. Тараптардың құқықтары мен ... ... ... ... есеп – шотына осышарттың 1.3. тармағында
көрсетілген ақшалай соманы осы шарт күшіне енгеннен бастап 5 ... ... ... осы шарт жасалған сәттен бастап екі күн ... ... ... ... байланысты барлық құқық белгілейтін
құжаттарды беруге ... ... ... ... ... № 125
және 09.10. 2000 жылғы № 354 ... ... ... ... туралы шарт.
3. Клиент Қаржы агентіне келісім берілген ақшалай талаптарға қатысы
бар ақпаратпен толық және уақытты ... ... ... ... осы ... қол ... кейін екі күн ішінде «Топаз»
ЖШС – н ақшалай талапқа болған келісім беру туралы ... Осы шарт ... ... ... ... ... агенті осы шарт бойынша
ақшалай талапты алды және осы шарттың 2.2. тармағында көрсетілген,
шарт бойынша кредитордың барлық құқықтарына ие болады.
6. ... ... осы шарт ... ... ... ақшалай талап
келісімін келесілей жүргізуге құқығы жоқ.
3. Тараптардың жауапкершілігі.
3.1. Клиент Қаржы агентінің алдында осы ... 1.2. ... ... талаптардың шынайлығына жауапкершілік тартады. ... ... 1.2. ... ... ... ... орындамағаны
немесе дұрыс орындамағаны үшін жауап бермейді.
2. Осы келісімнін 2.1., 2.2., 2.4., ... ... ... үшін міндеттемені орындамаған тарап
екінші жаққа мерзімі асып ... әр күн үшін 0,3 ... ... Осы шарт ... ... ... орындамағаны немесе
тиісті орындамағаны үшін тараптар ... ... ... ... Басқа шаттар.
4.1. Осы шарт тараптар қол қойған сәттен бастап күшіне енеді.
4.2. Шарт тараптардын әрқайсысы үшін бір – ... ... ... ... екі ... ... Адрестер, банкілік реквизиттер, тараптардын қолдары.
Қаржылық жол шарттары туралы ... ... ... ... – ақ ... ... үшін менімен «СНПС – Ақтөбемұнайгаз» ААҚ
жасаған қаржылық жолдың нақты шарты қаралды.
Қаржылық жолдың шартары арендаторда ... да бір ... ... қара жаты болмағанда жасалады жолға беруші бұл мүлікті сатып алуды
арендатордың орнына жүзеге асырады.
Мысалы: Қаржылық жолдың шарты (лизингі).
Ақтөбе ... ... ...... ААҚ, ... «жалға беруші» бас директор Ван
Дунцзинь тұлғасында бір жақтан, және «Концепт» әрқарай арендатор ... ... ... ... ... осы шартты жасады.
Шарттың заты.
1. Жалға беруші осы шарттын 1.2. тармағында көркетілген мүлікті 1.2.
тармағында көрсетілген ... ... ... ... ... бұл ... осы шарттын 3 тармағында көрсетілген жолдық
төлемге уақытша иелік ету және ... ... үшін ... ... ... ... ... «Аксиком» ЖШС – нен мынадай
мүліктерді сатып ... ... ... ... жадық, әрқарай
«Мүлік», сосын Арендаторға уақытша иелік етуге және ... ... ... осы ... қол ... ... бастап бес күн
ішінде берілуі ... ... ... ... ... ... осы шарттын тармағында көрсетілген
шарттарға жауап беретін күйінде ауқытында беру.
2.2. Арендатор міндетті
2.2.1. Мүліктіс мүліктін тағайындалуына сәйкес пайдалану.
2.2.2. Мүлікті дұрыс ... ... ... өз ... ... ... . Мүлікті күтіп ұстау жөніндегі шығндарды тарту.
2.2.4. Шартта беоліленген ... осы ... ... ... ... сәйкес жолдық төлем жөніндегі есеп айырлысуларды
жүргізу.
3. Есеп ... ... ... ... 80 мың ... ... Жолдықтөлем арендатормен осы шартта көрсетілген жолға берушінің есеп
айырысу шотына қаражаты аудару жолымен еңгізіледі.
4. Тарптардың жауапкершілігі.
5. Шарт әрекетің мерзімі.
6. ... шашу ... ... ... ... Қазақстанда лизингі Факторинг, Франчайзинг сияқты
қызмет түрлерінің құрылуы және дамуы еліміздің ... даму үшін ... ... Дұрыс Ресімделген шарттардың болмауы бизнес дамуында тежегіш
болуы мүмкін. Кодексте жинақталған ерік ... ... ... ... байланысты және осыған сәйкес әрқайсысы өзі қажет ететін шарт. (түрін
тандап алуға құқылы).
Бастысы – жасалған шарт заңға қайта кемеу ... – бұл өнер ... Оны құру ... ... ... ... сонымен қатар шығармашылық икемділікті, шарттың шартын тура және
қысқа жеткізу, өмірлік ... ... ... ... бөле ... талап
етеді.
Шартты құру өнері – сіз өз әріптесін алдында мықты және сол уақытта
ол үшін белгісіз ... алу үшін оның ... ... әрі дәл ... құрылған шарт – құқықтық қақтығысулар мен материалдық
шығындардан сақтандыратын сенімді кепіл. ... ... ... ... ксіпорынға белгілі бір пайда әкелетін фактор.
Қазақстандағы лизинг - әрекеттің жаңа ... ... ... ... үшін, өнеркәсіптік потенциалды жаңарту үшін,
отандық өндірушілердің бәсекеге қабілеттігін арттыру үшін ... ... ... ... қажет. Бірақ бұл үшін тиісті жағдай жасау
керек.
Біздің өндірушілер мен ... олар ... осы ... ... ... ... ... керек. Бұл үшін ең бірінші
кезекте ұзақ мерзімді лизингілік келісімдердің пайда ... қол ... ... ... ... ... инвистицияларды тартады.
Қазір сеніммен айтуға болады, лизинг біздің елімізде біртіндеп өз
өсіре отырып, Қазақстан ... ... роль ... ... ... да, сатып алушыға да, факторға да пайдалы.
Оның көмегімен жабдықтаушы мынаны істей алады:
- сату көлемін, саиып ... ... және ... ... ... ... ... жеделдететін қойылған тауардын бағасынан 90 %
дейінгі мөлшерде кредит алады.
Сатып ... ... ... ... кредит алады;
- санасыз тауыр алу тәуекелінен құтылады;
- сатып алу көлемін көбейтеді;
- бәсекеге қабілеттілікті ... ... ... ... негізгі кірістері болып табылатындар:
- кредит бойынша пайыздар;
- ... ... ... ... ... ... ... бөлуге
болады:
- өтімділікті, тиімділікті және пайданы арттыру;
- дебиторлық қарызды қолма – қол ақшаға айналдыру;
- ... ... ... тез ... ... жеңілдік алу;
- дебиторлар тарапынан төлем ... ... ... ... ... ... кеңейту мүмкіндігі;
- кірістілікті арттыру;
- өз қаржысын үнемдеу;
- қаржылық жоспарлауды ... ... ... ... ... бірақ кредиттаудің жоғары пайдалы түрі,
маркеттинг тиімді қаруы болып табылады. Өкінішке орый факторинг ... ... ... құру және ... ... бір
алғышарттарды талап етеді: эекономикалық, құқықтық, мәдени – этикалық.
Біздің елімізге ... ... өте ... ... үшін үлкен мүмкіндіктерді ашады. Бұл жүйе
табысты бизнесті жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Франчайзинг кәсіпкерге жаңа істі ... ... ... ... ... ... ... кезде де қолдау алады,
компанияның атын (сауда маркасы) пайдаоануға құқығы ... ... ... қазақстанда заңнамасында франчайзингтің толық әрі жүелі ... ... және ... Олар ... франчайзингтің дамуы
үшін қажетті базаны құрады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мемлекеттің қаржы-несие жүйесінде ... ... ролі ... ... ... бос ақша қаражаттарын жұмылдырып, оларды
орналастыру қызметін атқара отырып, ақша айналымының үззіксіз жүріп отыруын
қамтамасыз етудің негізгі буыны ... ... Олар ... ... ... экономиканың барлық салаларына қызмет көрсететін әмбебап, көпқызметті
ұйымдар болып табылады.
Қазіргі таңдағы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет атқарады, ақша капиталының
салааралық және аймақаралық ... ... ... ... ... ... ... бөлу және қайта бөлу механизмі өндірістің объективті
қажеттіліктеріне сай дамуына және ... ... ... ... ... экономиканың нақты ... ... ... ... және орта ... субъектілерін
қаржыландырудың бір формасы – форфейтингтік операциялар болып табылады.
«Форфейтинг» ұғымына келесідей анықтама беруге болады. Форфейтинг ... сату және ... алу ... ... арасында пайда болған,
алайда әлі өтелмеген дебиторлық қарызды ... ету ... ... ... ... ... ... ұсынумен байланысты
қатынастар болып табылады. Форфейтингтік компания кәсіпорынды қажетті қаржы
ресурстарымен ... ... оның ... ... ... ... құқығын өз қолына алады. Сәйкесінше, форфейтингтік компания өз қызметі
үшін кәсіпорыннан пайыздық төлемдер талап ... ... ... ... келесідей:
коммерциялық банктің форфейтингтік бөлімшесі немесе арнайы форфейтингтік
компания – өздерінің клиенттерінен дебиторлық қарызды ... ... ... ... Дәлірек айтқанда, дебиторлық қарыз сатып алынады ... ... ... асырылады;
клиент-кәсіпорын (тауарды сатушы, кредитор) – банкпен келісім жаусаушы
тұлға;
қарызгер кәсіпорын – ... ... ... ... ... операциялар есеп айырысуды жылдамдатуға, кәсіпорынның
айналым қаражаттарын үнемдеуге, сондай-ақ ағымды активтердің ... ... ... ... қызметтер, бірінші кезекте,
дебиторлық қарыздың уақтылы өтелмеуіне байланысты қаржылық қиындықтарға жиі
кездесетін шағын кәсіпорындар үшін өте ... ... ... ... ... ... құнының жоғары болуы;
дебиторлық қарыздың иесі ауысқан жағдайда сатып ... ... кері ... ... болады.
Коммерциялық банктердің форфейтингтік операцияларының қысқа ғана тарихы
бар. Олар банктердің классикалық операцияларының қатарына ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазіргі формадағы форфейтинг қызметтерін тұңғыш рет ... ... Bank of Boston» ... 1947 жылы ... ... ... ... операцияларды 50-ші жылдары Bank of America, First ... of Boston, ... Trust Company of Georgia ... америкалық
банктер қолдана бастады. ХХ ғасырдың 60-шы жылдары ... ... ... бола ... ... ... форфейтингтік компания 1960
жылы ашылған болатын. Францияда форфейтинг процедурасы 1965 жылдан ... ... 1963 жылы ... ... ... ... ... ДГ Дисконтбанкін құрып, ол ... ... ... ... ... ... ... қызмет түрін көрсету бойынша
еуропалық нарықта ... орын ... ... ... операцияларды коммерциялық банктер жүзеге
асыра бастады. Коммерциялық ... ... ... ... және ... ... ... қатынастарға түсушы шаруашылық
субъектілерінің арасындағы есеп айырысуды жылдамдатумен байланысты несиелік-
төлемдік операциялардың бірқатар түрлерін ... ... ... тіреледі.
Банктік операциялардың бұл жаңа, ТМД елдерінде, соның ішінде Қазақстанда
да, енді ғана дамып келе жатқан түрі ... ... ... ... ... ... форфейтингтік операциялар Халықаралық
форфейтинг операциялар бойынша УНИДРУА Конвенциясымен (1998 жыл, 28 ... Бұл ... ... жеке ... ... ... ... дайындалған және бүкіл халықаралық қауымдастыққа
қарастыруға және осыған қосылуға ... ... ... өз ... жылдың 1 мамырынан бастап үш мемлекет – ... ... және ... ... ... енген болатын. Қазіргі кезеңде УНИДРУА
Конвенциясына Гана, Гвинея, Нигерия, Филиппины, ... ... ... ... Финляндия, Италия, Бельгия, АҚШ, Панами және ... ... ... ... өндірістің және нарықтық қатынастардың даму
процесінде форфейтингтік қызмет көрсетудің белгілі бір ... ... ... ... форфейтингтік операцияларды жіктеудің
бірнеше белгілері қарастырылады. Солардың ішіндегі негізгі ... ... ... ... ... ... ... болады.
Форфейтингтік операциялар ішкі және сыртқы (халықаралық) болуы мүмкін.
Ақшалай талаптарды беру арқылы қаржыландыру ... ... ... ... ... ... қарай ашық және жабық
(жасырын) форфейтингтік операцияларды атап ... ... ... ... ... ету құқықтарын қайтарып беру шарттарына да
байланысты регресс құқығымен және ... ... деп ... ... ... мерзімдеріне қарай кәсіпорынды алдын-ала
несиелеу немесе белгілі бір мерзімде несиелеу ... ... ... ... форфейтинг» деген атаумен белгілі ... де ... ... ... мен банк ... ... көмегімен реттеледі. Форфейтингтік қызмет көрсету туралы
келісім-шартты, әдетте, банктер мен кәсіпорындар бірнеше жылға (1 – 4 ... Жаңа ... ... дебиторлық қарыздар пайда болған сайын,
міндеттемелер банкке сатылып, ал кәсіпорынның шоты кредиторлық қарыз ... ... ... кәсіпорын бұл қаражаттарды қажет кезінде алып,
қолдана алады.
Форфейтингтік операциялар қазіргі таңда қаржыландыру құралы ... ... кең ... келеді. Форфейтинг кәсіпорындар
қаржы ресурстарының жетіспеушілігінен қиындықтарға жолыққан жағдайда тиімді
қаражат көзі қызметін атқарады. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... несиеге қаражаттар
алғанмен, оны қайтарып берудің қажеті жоқ – мұны ... ... ... ... ... қайтарады.
Форфейтингтік операцияларды талдауды банктің активті операцияларының
құрылымындағы олардың үлесін анықтаудан ... ... ... ... форфейтингтік операцияларды құрылымдық талдау ... ... ... ... ... мен ... ... операцияларды
қарастыру қажет болады. Форфейтингтік қызметті талдау барысында ... ... ... ... өте үлкен. Қалыптасқан
халықаралық тәжірибеге сәйкес форфейтингтік қызмет ... ... ... ... үш ... ... ... болады:
құжаттарды өңдегені үшін тіркеулі ... ... ... ... ... (комиссия); жабдықтаушыны қаржыландыруға қажетті
несиелік ресурстардың құны.
Клиенттерді дұрыс таңдай білсе және ... ... ... қажетті көлемде жұмыс істей білсе, форфейтинг банктер үшін
жоғары ... ... ... табылады.
Қазіргі таңда форфейтингтік операцияларды жүзеге асырумен белсенді
түрде (қазіргі ... ... ... ескере отырып осылай деп
айтуға болатын секілді) ... ... ... ... ... ... қысқаша талдау жүргізе кетелік. Мұндай банктердің
қатарына ... ... ... ... және ... ... жатқызуға болады.
Шетел тәжірибесі шағын және орта кәсіпорындар ... ... ... көлемі өсетін, алайда дебиторлардан төлемдердің уақытылы
түспеуінен ақшалай қаражатқа мұқтаж қайтадан ... ... ... ... ... ... ... берді.
Қазақстан Республикасы жағдайларында бірінші кезекте ішкі форфейтинг
кеңінен қолданылмайды, өйткені қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... шикізат көздері құрайды. Біздің
экономикалық жағдайымызда ... әрі даму үшін ... ... ... ... компанияның қарқындап өсуін қамтамасыз
ете отырып, зор танымалдыққа ие бола алады. ... ... ... ... ... оларды қайтаруға міндетті емес – мұны өнімді
сатып алушы қайтарады.
Сонымен, ақшалай ... беру ... ... ... ... ... ие. Бұл мәмілелердің бұл түрін ... ... ... беру ... ... ... ең басты шарт. Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексіне сәйкес форфейтинг «ақша ... ету ... беру ... қаржыландыру» деп анықталады. Алайда,
форфейтингтік ... ... ... ... ... ... біздің елімізде әлі де болса жоқтың қасы.
Банктік мекемелер бүгінде форфейтингтік операциялар ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Осы арқылы олар тауар өндіруші компаниялардың уақытша қаржы ресурстары
жеткіліксіз ... ... ... ... бере ... нағыз қаржылық
агенті болып қала береді.
Форфейтингтік операциялардың кәсіпорындар үшін тиімділігін жоғарыда
айтып кеттік, оны ... ... ... ... бағалау әдістемелерімен
таныс болдық. Алайда осы қаржыландыру ... осы ... ... ... қажет деңгейде қолданылмай келеді. Осы ... ... ... ... ... болып тұрған мәселерді
атап көрсетуге болады.
Біріншіден, форфейтингтік операцияларды ... ... ... ... ... ... ... операцияларды жүзеге
асыру барысында қолданылатын әдістемелік нұсқаулықтардың ... ... ... тағы да бір ... ... ... Үшіншіден, Қазақстанда арнайы ... ... да ... ... үшін ... етіп отыр. Төртіншіден,
отандық және еліміздегі қолданыста бар шет ... ... ... ... ... ... ... мәселе – бұл көптеген отандық несие ұйымдарының
форфейтингтік ... ... ... ... ... табылады.
Форфейтингтік операциялардың дамуына кедергі болып тұрған екінші бір мәселе
... ... ... ... ... олар үшін жаңа ... ... мерзімді инвестициялар салуға дайын еместігі болып табылады.
Мұндағы негізгі кедергі болып ... ... ... өзі
емес, жұмысты ұйымдастырумен байланысты жеткілікті деңгейдегі ұзақ ... ... ... ... ... табылады. Бұл цикл тіпті кәсіпқой
мамандардың командасы әрекет еткеннің өзінде 6 айдан 12 айға ... ... ... ... операцияларды тиімді және кеңінен
қолданылатын қаржы құралы ретінде жетілдіру осы аталған мәселермен тығыз
байланысты. ... бұл ... ... ... ... да, өз ... қарай жетілдіру шараларын қажет ететіні анық. ... де, ... ... ... алғы ... ... ... содан
кейінгісін Қазақстанның экономикалық дамуының ... мен ... бере ... ... шағын бизнес саласында тиімді дамыту үшін
мыналар қажет:
банктік құрылымдарға, ... ... және ... сол ... бірінші кезекте шағын және орта кәсіпорындарды
форфейтингтік қызметпен қамтамасыз ету ... ... ... құру ... ... ... ... дамытуды кеңінен қолдану, сонымен қатар банк
қарызды қайтарғанға дейін және ... өзін ... ... ... ғана ... ... ... клиентке бухгалтерлік,
коммерциялық, жарнамалық, сақтандыру, несиелік қызмет ... де ... ... Бұл ... ... өндірістік және саудалы операцияларын
жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Сейітқасымов Ғ.С., «Ақша, несие, банктер» // ... ... ... Жуков Е.Ф. «Деньги, кредит, банки» // Москва «Финансы и статистика» –
2003
3. Ковалева А.М., ... ... ...... Бор М.З., ... В.В. ... банков. Организация, стратегия,
планирование, М. ИКЦ «ДИС», 1997
5. «Международные расчеты по коммерческим ... ... 2010, ... ... Е.С., ... ... ... - 2011
7. Ван Хорн Джеймс К., «Основы управления финансами», Москва – 1999
8. Роуз П.С., ... ... ... Дело Лтд, 1995, ... ... Ю.А., ... ... форфейтинга: история и современность»,
Финансы и кредит, 2004, №30
10. ... Н.В., ... ... ...... ... Л.Н., ... валютно-финансовые и кредитные
отношения», Москва: Финансы и статистика, 2004, стр.
12. Масленников В.В. «Зарубежные банковские ... ... ... - 2001
13. Ширинская Е.Б., «Операции коммерческих банков и зарубежный опыт»,
Москва: Финансы и статистика, 2010, стр. ... Ян ... Ван ден Бос, ... ... ... с ... зрения
иностранного банка» // Специальный выпуск журнала «Рынок ценных бумаг
Казахстана», апрель 2003 г., стр. ... ... Л.Н., ... ... и кредитные
отношения», Москва: Финансы и статистика, 2011, стр.
16. ... Ю.А., ... ... ...... ... под уступку денежного требования», Бизнес-адвокат,
1997, №9
18. Ширинская Е.Б., «Операции коммерческих ... и ... ... ... и статистика, 2010, стр. 43
19. Полищук А.И. Новые банковские услуги и продукты, Банковское дело, 2001
20. Адамова К.Р., ... ... ... сущности форфейтинга
в международном и российском законодательствах, Финансы и ... ... ... И.К., ... ... их ... регулирование, учет и
аудит», Деньги и кредит, 2001, №11
22. www.bta.kz
23. www.centercredit.kz
24. www.atfbank.kz
25. www.afn.kz
26. Долан Э. Дж., ... ... ... и ... Санкт-Петербург: Санкт-Петербургский Оркестр, 2011, стр.
27. Макарова Г.П., ... ... ... ... ... ... Шим ... К, «Финансовый менеджмент», Москва – 1997
29. Уайтинг Д.П., «Осваиваем банковское дело», Москва: Банки и биржи,
ЮНИТИ, 1996, стр.
30. ... В.Г., ... ... ... ...... Усоскин В.М. Современный коммерческий банк. М: Вазар-Ферро, 2011
32. ... ... ... ... ... Е.В., ... операциялары: айналым қаражаттарын несиелеу
мүмкіндіктері», Бухгалтер бюллетені, 2001, №15
34. Сборник нормативных ... ... ... ... ... по ... на 1 ... 2007 г., Алматы
35. www.banker.kz
36. Лаврушин О.И., «Банковское дело», Москва: Банковский и биржевой научно-
консультационный центр, 1992, стр.
37. ... М., ... ... ... и ... Перевод с франц., Бабинцевой Н.С., Москва: Прогресс –
Универс, 2011, стр.
38. Белых Л.П. Устойчивость коммерческих банков. Как избежать банкротства,
М.ЮНИТИ, 1996
39. ... В.И., ... Л.П., ... ... ... ... и
статистика, 1996, стр. 32
40. Сейткасимов Г.С., «Банковское дело» // Алматы – ... ... ... ҚР Заңы ... ... ... – Қазақстан дамуының басты бағыты»
Қазақстан Республикасының Президенті – Ұлт Көшбасшысы Н.Ә.Назарбаевтың
Қазақстан халқына Жолдауы. – ... 2012 ... ... жж ... ... ... Индустриялық-
инновациялық даму бағдарламасы. – ҚР Президентінің 2010 ... ... №958 ... – Астана. 2010ж.
44. ҚР-да шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... 2009-2011жылдарға арналған бағдарламасы. – Астана 2008.
45. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2007 жылғы 29 ... “2007 ... ... ... ... ... бекіту туралы” № 405
Қаулысы.
46. Сагадиев К.А. Лизинг Казахстане, ... для ... - ... ... ... А.С ... Учебное пособие. – Алматы: Балауса, 2008. – 176с.
48. Смагулов А.С. Қазақстандағы лизинг: тәжірибесі, мәселелері, болашағы. –
Алматы: ... 2008. – 416 ... ... Р. ... ... Оның ... неде? // Егемен
Қазақстан. – 2010. – 24 сәуiр (№105106). – 2 б.
50. Мырзабеков Ш. Қазақстанның банк жүйесi ТМД ... ... ... ... ... ... // Дала мен қала. – 2010.-1
қазан (№39).-13 бет.
51. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер ... Оқу ... ... - ... ... 2010. – 272 ... ... франчайзинга и лизинга в сфере предпринимательства”
Методические рекомендации для предпринимателей, Астана – 2011г. 80с.
53. Стратегия / “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының
2009-2015 ... ... ұзақ ... стратегиясы” – Алматы, 2009 ж.
-----------------------
Форфейтор - банк
Импортер
Экспортер
2 сурет – Форфейтингтік операцияларды ұйымдастыру
Дебиторлық ... ... ... форфейтингтік бөлімшесі
Дебиторлық қарызды сатып алу
Дебитордың төлем қабілеттілігін талдау
Өнімді жеткізу
Сатып алушы кәсіп-орын (дебитор)
Жабдықтаушы кәсіп-орын ... ...... АҚ форфейтинг қаржыландыру схемасы
Тексеру актісі бойынша сома (5)
Тексеру актісі (2)
Тауарды жеткізу (1)
Форфейтинг (4)
Тексеру актісі (3)
«АТФБанк» Қаржылық ... ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Факторингтік, форфейтингтік және басқада операциялардың есебін ұйымдастыру16 бет
Инвестициялық операциялары39 бет
Факторинг - жаңа банктік қызмет ретінде23 бет
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктері туралы27 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет
Коммерциялық банктердің активті операциялары27 бет
Ақша және есеп айырысу операцияларының есебі17 бет
Банк операцияларының аудиті6 бет
Банк операцияларының аудиті туралы7 бет
Банктердің факторингтік операцияларының экономикалық негіздері62 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь