Қазіргі кезеңдегі еңбек заңнамаларындағы жеке еңбек шартының анықтамасы

Кіріспе
І . тарау. Қазіргі кезеңдегі еңбек Заңнамаларындағы жеке еңбек шартының анықтамасы.
1.1. Жеке еңбек шартының түсінігі және ерекшеліктері
1.2. Еңбек құқығының субьектілері және оларды топтастыру.
1.3. Жұмыс беруші. еңбек құқығының субьектісі.
1.4. Мемлекеттік органдар еңбек құқығының субьектісі ретінде.
1.5. Жеке еңбек шартын тоқтатуға және бұзуға негіздемелер.
ІІ тарау. Жеке еңбек шартын бұзу және тоқтату ерекшеліктері.
2.1. Жұмыс берушінің бастамасымен жеке еңбек шартын бұзу.
2.2. Жеке еңбек шартын бұзу тәртібі.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
Жеке еңбек шарты еңбек құқығының негізгі институттарының қатарына жатады. Оның әлеуметтік рөлі, бәрінен бұрын, еңбек бостандығын, түрі мен мамандық таңдау бостандығын, еңбекті ұйымдастыру және қолдану өрісіндегі негізге алынатын құқықтар мен бостандықтарды жариялаған Қазақстан Республикасының Конституциясының 24-бабымен анықталады. Әлемдік практикада еңбек шарты еңбек бостандығын жүзеге асырудың жалпы мойындалған және ең жақсы заңдық формасы болып табылады, оның шеңберінде, бір жағынан - әркімге өзінің деген ынтасымен қабілетін жүзеге асыруына, екінші жағынан – жұмыс берушінің өз өндірісінің сипаты мен ерекшеліктеріне сәйкес өзінің жұмысшы күніне деген сұранышын қамтамасыз етуге мүмкіндік туады.
Құқықтық мемлекет жағдайында еңбек қатынастарындағы заңдылықты, құқықтық тәртіптілікті және еңбек құқықтары мен азаматтардың міндеттерін құқық қағидаларына сүйене отырып, дамыту керек. Себебі, құқықтық мемлекет деген түсініктің өзі еңбек қатынастарында азаматтарға мейлінше құқықтар мен бостандықтар беруге итермелейді. Бұл аталған құқықтар мен бостандықтар Қазақстан Республикасының Конституциясында нақты көрсетілген. Осы Конституцияның 24-бабына сәйкес әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауына құқығы бар. Аталмыш еңбек құқықтарын азаматтар Қазақстан Республикасындағы Еңбек туралы заңына сәйкес жеке еңбек шарты мен ұжымдық шарттар негіздерінде жүзеге асырады. Сондай-ақ, осы заңның 1-бабына сәйкес еңбек қатынастары – тараптардың әдетте жеке еңбек және ұжымдық шарттар негізінде белгілі бір еңбек қызметін жүзеге асыруы жөнінде туындайтын жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы қатынастар.
Жеке еңбек шарты – қызметкер мен жұмыс берушінің арасында жазбаша нысанда жасалатын екіжақты келісім, ол бойынша қызметкер жұмыс берушінің актісін атқара отырып, белгілі бір мамандық , біліктілік немесе лауазым бойынша жұмысты орындауға міндеттенеді, ал жұмыс беруші қызметкерге жалақысын және заңдар мен тараптардың келісімінде көзделген өзге де ақшалай төлемдерді уақытында және толық көлемінде төлеуге, еңбек туралы заңдар мен ұжымдық шартта көзделген еңбек жағдайларын қамтамасыз етуге міндеттенеді.
а) Арнайы әдебиеттер:

1. Д.К. Шайбеков Трудовое правоотношении РК и рынок Алматы, 1997 ж, 8 бет
2. Қазақстан Республикасындағы Еңбек туралы заң 1999 ж, 1 бап.
3. Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы” Заңы. 10.ХП. 1999 ж, Алматы, өзгертулар мен толықтырулар 2005 ж.
4. Гейхман В.Л., Дмитриева И.К. Трудовое право. Учебник для вузов. М., Российская правовая академия. С.81
5. Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы” Заңы 10.12.99. Алматы 2005 ж.
6. С.С. Алексеев. Общая теория права. М., 1987. 206 б.
7. Трудовое право России. Учебник. П/р. Ю.П.Орловского МЦФЭР. 2004 197 б.
8. В.И. Уваров. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Алматы. 2003 ж.
9. Трудовое право России. П/р С.П.Хохлова. М., 2002.
10. “Мемлекеттік қызмет туралы,” – Қазақстан Республикасы – С.118 жасының Заңы 23.07.99 ж. Алматы, 2004 ж.
11. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім) 27.12.94. өзгертулер мен толықтырулар. Алматы. 2002. (33-40 баптары)

б) Нормативтік – құқықтық актілер:

1. Конституция Республики Казахстан. – Алматы, 1995.
2. Қазақстан Республикасының заңы “ҚР Еңбек туралы ” от 10 декабря 1999г. № 1068. - //Ведомости Парламента РК, 1999, № 24.
3. Закон Республики Казахстан “О введении в действие Закона Республики Казахстан « ҚР Еңбек туралы” от 10 декабря 1999г. № 494-1. - //Ведомости Парламента РК, 1999. № 24. Ст. 1069.
4. Қазақстан Республикасының заңы «Ұжымдық шарт туралы» от 4 июля 1992 г. № 2107. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан. – Алматы: Юрист, 2001.
5. Закон Республики Казахстан «О профессиональных союзах» от 9 апреля 1993 г. № 2107. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан. – Алматы: Юрист, 2001.
6. Закон Республики Казахстан «О коллективных трудовых спорах и забастовках» от 8 июля 1996г. № 20-1. /Основные законодательные акты о труде в Республике Казахстан. – Алматы: Юрист, 2001.
7. Закон Республики Казахстан «Об образовании» от 7 июня 1999 г. – //Юридическая газета, 16 июня 1999.
8. Закон Республики Казахстан «О государственной службе» от 23 июля 1999. - //Казахстанская правда, 6 августа 1999 г.; Ведомости Парламента, 2001, № 13-14 ст. 170.
9. Закон Республики Казахстан «О занятости населения» от 23 января 2001г. - //Ведомости Парламента РК, 2001, № 3, ст. 18.
10. Закон Республики Казахстан «О социальном партнерстве» от 18 декабря 2000г. - //Ведомости Парламента РК, 2000, № 22, ст. 409.
        
        Кіріспе
Жеке еңбек шарты еңбек құқығының негізгі институттарының қатарына
жатады. Оның әлеуметтік ... ... ... ... ... түрі ... таңдау бостандығын, еңбекті ұйымдастыру және қолдану өрісіндегі
негізге алынатын ... мен ... ... ... ... ... ... Әлемдік практикада
еңбек шарты еңбек бостандығын жүзеге асырудың жалпы мойындалған және ... ... ... ... ... оның ... бір жағынан - әркімге
өзінің деген ынтасымен қабілетін жүзеге асыруына, екінші ...... өз ... сипаты мен ерекшеліктеріне сәйкес өзінің жұмысшы
күніне деген сұранышын қамтамасыз етуге мүмкіндік туады.
Құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... және ... құқықтары мен азаматтардың міндеттерін
құқық қағидаларына сүйене ... ... ... Себебі, құқықтық
мемлекет деген түсініктің өзі еңбек қатынастарында азаматтарға ... мен ... ... ... Бұл ... құқықтар мен
бостандықтар Қазақстан Республикасының Конституциясында нақты көрсетілген.
Осы ... ... ... ... еңбек ету бостандығына, қызмет
пен кәсіп түрін ... ... ... бар. ... ... құқықтарын
азаматтар Қазақстан Республикасындағы Еңбек туралы заңына сәйкес жеке еңбек
шарты мен ұжымдық ... ... ... ... ... ... 1-бабына сәйкес еңбек қатынастары – тараптардың әдетте жеке еңбек
және ұжымдық шарттар негізінде ... бір ... ... ... ... ... жұмыс беруші мен қызметкер арасындағы қатынастар.
Жеке еңбек шарты – қызметкер мен ... ... ... ... ... екіжақты келісім, ол бойынша қызметкер жұмыс берушінің
актісін атқара отырып, белгілі бір ... , ... ... ... ... ... ... ал жұмыс беруші қызметкерге
жалақысын және заңдар мен тараптардың келісімінде көзделген өзге де ақшалай
төлемдерді ... және ... ... ... ... туралы заңдар мен
ұжымдық шартта ... ... ... ... етуге
міндеттенеді.[2]
І – тарау. Қазіргі кезеңдегі еңбек ... жеке ... ... Жеке ... ... ... және ... еңбек шарты дегеніміз жұмыскер мен жұмыс беруші арасында жазбаша
формада ... екі ... ... онда ... ... бір ... немесе лауазым бойынша, ішкі еңбек тәртіп ережелеріне бағына ... бір ... ... ... жұмыс атқаруға міндеттенеді, ал
жұмыс беруші жұмыскерге еңбек ... және ... ... ... ... ақшалай және басқа материалдық төлемдерді нақтылы,
уақытылы және толық көлемде төлеп ... ... ... ... ... міндеттенеді. Жеке еңбек шарты жұмыскердің жеке басының
ерекшеліктері мен кәсіби тәжірибесін, мамандығын ескере отырып, оның ... ... ... туғызуға, тараптардың өзара ... ... ... және ... ... қамтамасыз етуге
бағытталған келісімді айтамыз.[3] (Еңбек ... ... ... ... тек ... тән ... мен ерекшеліктері бар.
Мұндай нышандардың бірі – шарт мәнінің ерекшелігі - жеке ... ... ... ... белгілі бір түрін, яғни кәсіпті, мамандықты,
біліктілікті немесе ... ... ... ... ... ... ... сапасы мен санына қарай атқарып шығуға
міндеттенеді. Кәсіп дегеніміз еңбек ... ... ...
жұмыскердің өз мамандығын өз біліміне, тәжірибесіне және қабілетіне сәйкес
қолдана алатын кең ауқымды еңбек өрісі. Мамандық ...... ... ... ... тар ... бұл жағдайда жұмыскер өз білім –
тәжірибесін терең, әрі жан-жақты қолданып, ... ... ... ... ... ... ... – жұмыскердің қаншалықты
күрделі жұмыс жасай алу қабілеті. Жұмыскердің біліктілік деңгейі разряд,
санатпен, т.б. анықталады.
Жеке ... ... ... ... ... ... оның өзара
келісілген еңбек міндеттін ішкі ... ... ... ... ... тек ... жағдайларда ғана жұмыс беруші жұмыскерден келісімде
көрсетілмеген жұмысты орындалуын, атқарылуын талап ете алады.
Еңбек міндеті, ... ... ... жеке ... шартын жасасқан
кезде жұмыскердің жұмыс берушіден өзіне белгілі бір ... ... және ... ... ... берілуін талап етуіне құқық береді.
Жеке еңбек шартының басқа бір нышаны – жұмыскердің меншік түріне және
шаруашылық ... ... ... ... қарамастан кәсіпорынның
өндірістік қызметіне жеке қатысуы. Бұл ... ... ... ... ... ... оның ... қамтылады. Жұмыскердің еңбекке
деген дара қабілеті жеке еңбек шарты формасында ... ... ... ... берушінің келісімінсіз басқа ... ... жол ... ішкі ... ... тәртібіне бағынуын жеке еңбек
шартының келесі нышаны болып табылады. Ішкі ... ... ... кәсіпорынның ішкі жұмыс тәртібін анықтайтын нормалар кіреді, бұл
тәртіп ұжымның үйлесімді жұмыс істеуін, жұмыскердің ... ... ... етуге мүмкіндік береді. Ішкі ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бірақ, ішкі
тәртіпті құрайтын ережелер кәсіпорынның барлық жұмыскерлеріне тарайды деп
ұғынуға ... ... және ... ... бұл ережелер
кейбір жұмыскерлерге немесе топтарға қатысты болмауы мүмкін. ... жеке ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс.
Жеке еңбек шартының ерекшелігі – жұмыс берушінің жұмыскерге еңбек ... ... ... ... және ... қорғау ережелерін сақтау
болып табылады.
Еңбекақыда, жалақыда мынадай ерекшеліктер бар:
а) жұмыстың ... мен ... ... және бір ... ... ... төлеу;
ә) төлем алдын ала белгіленген нормалар бойынша жүргізіледі;
б) төлеудің негізгі бөлігі кәсіпорынның табыстылығына байланысты ... ... ... ... және ... төлемдер) кәсіпорынның табыстылығына
қандай да бір тәуелділікте болады;
в) әдетте, ақшалай формада төленеді;
ғ) ... шек ... ... ... ең аз ... төмен болуға тиіс емес.
Жеке еңбек шарты мазмұнының элементі ретінде еңбек ақы, жалақы жұмыс
берушінің ... ... жеке ... ... ... ... еңбегіне ақы төлеуі тиіс ... ... ... ... 70 бабы)
Жеке еңбек шарттарының жағдайларында кәсіпорынның құпиялық сипаты
жеке ... ... ... ... ... шарттық жағдайларын
шарттасушы тараптар өздері анықтайтындықтан, оған ... да ... ... т.б. ... ... ... көзделуі мүмкін.
Бұл ретте, шарттағы құпияны жария еткендік үшін ... ... ... және ... ... ... ... арқылы алған
адам, жұмыскер сондай-ақ, жеке еңбек шартын бұзып, ондай құпияларды ... ... ... ... ... ... міндетті (ҚР ӘК-нің 126
бабы 2б.)
Еңбекті ұйымдастырудың жеке-шарттың формасы экономиканың ... және ... ... ... ... ... Жеке еңбек шарты соған байланыстырылып жасалады, онда ... ... ... ... және ... қойылатын талаптар
ескеріледі, сондай-ақ жұмыс беруші мен ... ... ... үйлесуі қамтамасыз етіледі.
Сонымен, жеке еңбек шартында, оған тән нышан, ... оны ... және ... ... ... ... сипат болады.
Еңбек қатынастарын реттеудің жеке-шарттық формасының қызметтік рөлін мына
негізгі позициялардан ... ... ... мен ... ... ... мүдделері мен мұқтаждықтарын
оңтайлы үйлестіру арқылы азаматтардың еркін еңбекке және ... ... ... ... ... ... ... құру;
2. Азаматтардың еңбекке деген өз қабілетін көрсету еңбек ету
бостандығы ... ... және ... ... ... сай ... ... да еңбек жағдайына құқығын жүзеге
асырудың тәсілі ретінде еңбек қатынастарын реттеудің жеке-шарттық
әдістерін ... ... және ... ... ... ... ... көрсетілген жағдайларға сәйкес жұмыскердің құқықтарын,
міндеттерін және жауапкершілігін нақтылау арқылы оның кәсіпорынның
еңбек ... жеке ... ... ... ... тапсырылған жұмыс орындағы белсенділігін арттыру мақсатында
оның жеке басының жүріс-тұрыс тәртібін, яғни ... мен ... ... және ... ... ... ... шартының барлық негізгі, оның ішінде жеке еңбек шартының
қосымша жағдайлары бойынша жақтар келісімге ... ... ... ... ... Жеке ... ... міндетті түрде жазбаша
жасалынады, онда мына ... ... ... ... заңның 9-
бабына сәйкес:[5]
а) Тараптардың реквизиттері:
Жұмыс беруші – ... ... ... ... және орналасқан жері,
жұмыс беруші – заңды тұлғаның құрылтай құжаттарының мемлекеттік тіркеу мен
уақыты;
Жұмыс берушінің немесе оның өкілінің тегі, есімі, ... аты ... ... куәландыратын құжатта көрсетілсе) және қызметі, ал жұмыс беруші
– жеке тұлға болған жағдайда оның ... ... ... ... басын куәландыратын құжаттың атауы, нөмірі, берілген күні;
Қызметкердің тегі, есімі, әкесінің аты ... жеке ... ... ... жеке ... ... құжаттың атауы, нөмірі,
берілген күні; әлеуметтік жеке ... ... ... ... ... ... ... Еңбек міндеті (белгілі бір қызмет, мамандық, кәсіп бойынша жұмыс);
2. Жеке еңбек ... ... ... ... жүзеге асыру басталатын күн;
4. Еңбек жағдайларының сипаттамалары, қызметкерлерге ауыр дене жұмысын
немесе зиянды немесе қауіпті жағдайларда ... ... ... ... мен ... ... ... мен демалыс уақытының режимі;
6. Еңбекке ақы төлеу және еңбекті қорғау жағдайлары;
7. Жұмыс берушінің құқықтары мен міндеттері;
8. Қызметкердің ... мен ... Жеке ... ... ... бұзу және ... тәртібі;
10. Өтемақылар төлеу кепілдіктер беру тәртібі;
11. Тараптардың жауапкершілігі көрсетілуі тиіс.
Тараптардың келісімі бойынша жеке еңбек ... өзге ... ... ... ... ... заңның 9 бабы).
Жеке еңбек шарты кемінде екі данадан жасалынады, оған ... ... Жеке ... ... қол ... бір ... ... беруші, біреуін
жұмыскер алады.
Жеке еңбек шарты ... ... ... ... ... және оны материалдық ынталандырудың жағдайларын тараптар ... және жеке ... ... ... Ал, ... еңбек
табысының мөлшері кәсіпорынның өндірістік – шаруашылықтың және коммерциялық
қызметінің нәтижелеріне, табыстарға, ... жеке ... ... ... ... ... ... ережелер бойынша ... ... ... әр кәсіпорында ынталандырудың жеке тәртібін
және қызметкерге төленетін сыйақының мөлшерін белгілейтін ... ... ... ... қандай жиілікте төленетіндігін өзінше
белгілеген дұрыс. Сонымен қатар жеке еңбек шартында ... ... ... ... ... жөн. Атап айтқанда,
жеке еңбек шарттында белгіленген жағдайлар жұмыскердің ... ... ... күшіндегі заңнамамен салыстырғанда, ондағы ... ең аз ... ... ... да ... төлемдерге қарағанда
нашарлатып жіберуге жол берілмейді.
Жеке еңбек шартында жақтар күшіндегі ... ... ... ... және өтемдерді, оның ішінде ақшалай және
заттай төлемдерді белгілеп ... ... ... ... келісімімен
шартта жұмыскерді және оның отбасы мүшелерін тұрғын үймен қамтамасыз ету,
олардың тұрғын-үйді пайдалануы ... ... орын ... ... жеке еңбек шартын жасағанда кәсіпорынның алдына ... ... ... оның ... – қаржылық мүмкіндіктеріне
сүйене отырып, кәсіпорын жұмысының ерекшелігі, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның кадрлар мәселесімен
айналысатын қызметкеріне тапсырылады. Жеке еңбек шартында ... ... күні ... еңбек міндетерін орындауының ... ... Жеке ... ... ... ... толмаған және шарт жұмыс
берушінің тарапынан тиісті ... ... ... жеке ... күші ... ... жіберілген кезден басталады.
Жеке еңбек ... ... ... ... ... ... төлемдерді және өтемдерді, оның ішінде ақшалай және
заттай төлемдерді белгілеп алады. Сонымен қатар, ... ... ... және оның отбасы мүшелерін тұрғын үймен қамтамасыз ету,
олардың тұрғын-үйді пайдалануы ... ... орын ... белгіленуі
мүмкін.
Жұмыскермен жеке еңбек шартын жасағанда кәсіпорынның алдына қойған
нақты мақсатына, сондай-ақ оның ...... ... ... ... ... ... өндірістің салалық
өзгешелігі ескеріледі.
Жұмыскермен жеке еңбек шарты жасалғаннан кейін оны жұмысқа қабылдау
рәсімі басталады. Жұмыс ... оның ... ... ... ... ... ... жұмыскердің назарына бес күндік ... ... ол ... ... ... растап қол қояды.
Жұмыскерден жұмыс берушінің талап етуіне құқығы бар құжаттар тізбесі
заңнамада көрсетілген. Мысалы, жеке еңбек шартын ... үшін ... ... ... ... растайтын құжаттарды, жеке куәлігін,
зейнеткерлік шартын, 16 жасқа дейінгі ... тууы ... ... ... ... дайындығы туралы құжатты және заңнамда көзделген басқа
да құжаттарды талап етуге құқылы.
Жұмысқа тұру кезінде қандай да бір ... болу ... Өз ... ... жүзеге асыруда барлық адамға бірдей
мүмкіндік беріледі. Жасына, жынысына, нәсіліне, ұлтына, ... ... ... ... тұратын жеріне, діни сеніміне, қай азаматтыққа,
қоғамдық бірлестікке жататындығына, жұмыскердің кәсіби шеберлігі мен ... ... ... емес басқа да мән-жайларға қарай ешкімнің
еңбек құқығы шектелмейді және ешкімге қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... орын алды деп санайтын
адам сотқа шағынуға құқылы (Еңбек туралы заңның 4 ... ... ... тек ... тән ... бар. Мұндай нышандардын
бірі шарт пәнінің ... ... ... сәйкес жұмыскер қызметтің
белгілі бір түрін, яғни кәсіпті,- мамандықты немесе лауазымды, көрсетілген
уақыт ... ... ... сай ... шығуға міндеттенеді.
Кәсіп дегеніміз - жұмыскердің өз мамандығын өз біліміне, ... ... ... қолдана алатын кең ауқымды еңбек өрісі. ... - ... бір ... ... ... тар саласы, бұл
жағдайда жұмыскер өз білім-тәжрибесін терең әрі ... ... ... ... ете ... Біліктілік дегеніміз - жұмыскердің
қаншалықты күрделі жұмыс ... алу ... ... ... ... ... т.б. анықталады.
Жеке еңбек шартына сәйкес жұмыс беруші жұмыскерден оның ... ... ... ... ... тек ... жағдайларда ғана ол
жұмыскердің атқаруы келісімде көрсетілмеген жұмысты оның ... ... ... еңбек шартының баска бір нышаны жұмыскердің меншік түріне және
шарушылық жеткізудің ... ... ... ... қызметіне жеке қатысуы. Бұл жағдайда жұмыскер кәсіпорынның жеке
құрамына кіреді, оның жұмысына қамтылады. ... ... ... ... жеке ... ... ... жүзеге асыратындықтан, бұл жұмыскерді
жұмыс берушінің келісімінсіз басқамен алмастыруға жол берілмейді.
Жеке еңбек ... ... ... берушінің жұмыскерге еңбекақы
төлеуге міндетті екендігі.
Еңбекақыда мынадай ерекшеліктер бар:
- ... ... мен ... ... және біріңғай өлшемдер бойынша
бағалап төлеу;
- төлем ... ала ... ... ... төлеудің негізгі бөлігі ... ... ... ал ... ... ... табыстылығына қандай да ... ... ... ... ... ... заңнамада белгіленген ең аз мөлшерден төмен болуға тиіс емес;
- ... шек ... ... ... ... және жеке ... шарты бойынша
тікелей жұмыс атқаратын, белгілі бір жасқа толған жұмыскер бір жағынан, сол
жұмыскер еңбек шартын жасасқан, оған тиісті ... ... ... ... жеке
тұлға -жұмыс беруші, екінші жағынан, сол жеке еңбек шартының ... ... ... еңбектік құкық қатынастары туындау үшін жеке еңбек шартына
қатысушыларда белгілі бір заңдық қасиет - құқықтық мәртебе ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерінің
жүзеге асырылуына кепілдікті, еңбек шарты бойынша міндеттеменің орындалуына
жауапкершілікті ... ... жеке ... ... ... білдіретін лауазымды адамдардың ... ... ... ... ету ... заңнамада бекітілген (Еңбек туралы Заңның 76.
9т.)
2. Еңбек құқығының субьектілері және ... ... ... ... өз субьектілерінің ауқымымен, ерекшеліктерімен
сипатталады. Еңбек қатынастарына қатысушылардың ... ... ... әдістерімен және қағидаларымен бірлесе отырып бұл саланың
Қазақстан ... ... ... жалпы жүйесіндегі өзіндік
ерекшіліктерін ашады. Заң ғылымы құқық субьектісі деп ... ... ... құқықтар мен сәйкес міндеттерді иеленуші қоғамдық
қатынастар ... ... ... т.б.) таниды.[6]
Нарықтық қатынастарға біртіндеп өту жағдайларында Қазақстанның еңбек
құқығына еңбек процесінің ұйымдастырылуы, еңбек ... ... ... ... субьектілер бәрінен бұрын тән ... ... ... ... ... ... ... еңбек ұжымдары,
кәсіподақтар және жұмысшылардың құқықтары мен мүдделерін қорғайтын басқа да
органдар ... ... ... ... ... ... ... арнайы
құқықтық қабілеттілік мәртебеге ие болады. Ол қасиет субьектілерге қоғамдық-
еңбектік қызметпен ... ... ... ... ... ... ... субьектілерінің құқықтық мәртебесі заң позициялары
арқылы еңбектік заңнамамен реттелетін қоғамдық қатынастарда кімнің ... ... ... ... ... ... ... элементтерді
біріктіреді: а) субьектінің еңбектік әрекет және құқық қабілеттілігі
(құқықсубьектілік); б) ... ... ... ... мен ... в) осы ... мен міндеттердің кепілдіктері; г) субьектіге
жүктелген міндеттерді дұрыс ... үшін ... ... ... ... құқығының субьектілеріне заңмен
берілген ерекше қасиет, ... ... ... ... ... ... (азаматтың белгілі жасқа толуы; ұйымдар үшін ... ... ... т.б.) сол ... ... ... нақты
қатынастардың қатысушылары болып, құқықтар мен міндеттерді иеленуіне
мүмкіндік туады. ... ... ... ... әрдайым
субьектінің өз әрекеттерімен субьективтік құқықтар мен міндеттерді ... ... ... мен ... ... ... туындап, еңбек
құқығының субьектісінің құқықтық мәртебесінің ядросын білдіреді. Олар,
әдетте, Қазақстанның негізгі ... ... ... ... мәртебелік құқықтар мен міндеттерінің тізімі ерекшелінген
және ... ... ... мен ... аясында олар атқаратын
қызметтердің сипаттамаларымен анықталады.
Субьектілердің ... ... ... ... және ... ... мен ... қатар құқықтың
жүзеге асырылуының кепілдіктері және міндеттерді дұрыс орындамағандық үшін
жауапкершілігі толықтырады. Кепілдіктер және ... ... ... ... және ... ... ... еңбек
құқығының белгілі субьектілерінің ... ... ... ... ... ... болмайды. Кепілдіктер мен ... ... бола ... әрдайым құқықтық нормалар ретінде көрініс табады.
Ол нормалар субьектілердің өз құқықтарын ... ... ... ... ... ... оған ... жасайды немесе субьектілер
өздерінің міндеттерін орындамаса немесе дұрыс ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Еңбек субьектісінің құқықтық мәртебелерінің категориялары түрлі ... ... ... ... Яғни ... ... тобы
өзінің арнайы құқықтық мәртебесін иеленеді.[7] Оған ... ... ... ішінен де ерекше базалық заңды жағдайға ие және ерекше белгі-
қасиеттерге ие ... ... ... ... ... еңбек құқығының
субьектілері ретінде келесі топтарға жіктеліне алады: жалдамалы жұмысшылар,
кәсіпкерлер, өз ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін зейнеткерлер, т.б. ... ... ... ... және ... коммерциялық, коммерциялық емес ... ... ... ... мен міндеттердің жалпылығы және
сипаттамасына қарай 2 түрге бөлінеді: жалпы және арнайы. Жалпы ... ... әр ... ... мен ... ... құқықтық мәртебе субьектілердің ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерді иелене алады. Бұл ерекшеліктер құқықтық мәртебенің
ең маңызды құрамдас бөлігімен анықталады-еңбек ... ... ... ... берілген құқықтар мен міндеттердің сипаты мен
спецификасымен белгіленеді.
Азаматтар еңбек құқығының субьектісі ретінде, ең ... ... ... шетел азаматтары және азаматтығы ... ... ... ең көп ... ... ... Ол
дұрыс та, себебі еңбек қатынастарында олар өздерінің кәсіпкерлікке
қабілеттігін, жеке ... ... ... өздерін еңбек субьектісі -
тұлғалар ретінде көрсетеді.[8]
Еңбек туралы заңнама ... ... ... ... ... үш
негізгі санаттарын ажыратады: а) жалдамалы еңбек тұлғалары (жұмыскерлер);
б) кәсіпкерлер (жұмыс берушілер); в) шет ел ... ... ... ... азаматтардың құқықтық мәртебелерінің үш түрін де қарастыру керек.
Субьективтік құқықтар мен ... ... және ... ... құқығының субьектісі ретінде кейбір санаттағы азаматтардың құқықтық
мәртебесі жалпы және арнайы болып бөлінеді.
Жалпы құқықтық ... ... ... ... еңбек туралы заң актілерінен тікелей туындайды және ол барлық
азаматтар үшін ... ... ... құқықтар мен міндеттерді қамтиды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы (24 бап) ... ... түрі мен ... еркін таңдауға құқын көздейді. ... ... ... пен ... талаптарына жауап беретін еңбек
жағдайларына, ешқандай кемсітусіз ақы ... ... ... ... жеке және ... ... тіптен ереуілге шығып,
заңда белгіленген ... ... ... бар. Ал, ... жұмыс
жасатуға тек сот үкімі бойынша не төтенше немесе әскери жағдайларда ... ... ... ... ... ... еркін еңбекке құқығын
нақтылайды, оған ... ... ... ... ... ... ... біліміне қарай және қоғамның
мұқтаждығына сай ... ... ... ... Республикасының Конституциясына сәйкес жұмыскерлер демалуға, жыл
сайын төленетін демалыс алуға құқылы, қолайлы және ... ... ... т.б. ... ... ... жұмыскерлердің жалпы міндеттерін де ... ... адал ... ... ... ... мүлікті ұқыптылықпен
сақтау, еңбек нормаларын орындау, еңбек ... ... ... ұштау, жұмыстың және шығаратын өнімнің сапасын жақсарту.
Арнайы еңбектік құқыққабілеттіктің мағынасын құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Мұндай
құқықтық қатынастар субьектісі тек азамат ғана болады, ол ... да ... ... ... иесі үшін ... белгіленген арнайы біліктілік
талаптарын қанағаттандыруы тиіс[9]. Еңбек құқығының субьектілері ретінде
жұмыскерлерге еңбектік құқық ... ... ... ... және әлеуметтік критерийлер таралады. Бұл жағдайда ... ... ету ... яғни ... және ... келісімінде белгіленген
жағдайдағы жүйелі, жолға қойылған жұмысқа қабілеті.
Жалпы құқықтық мәртебе Қазақстан Республикасының Конституциясынан
және ... ... заң ... ... ... және ол ... үшін ... болып табылатын құқықтар мен міндеттерді қамтиды.
Қазақстан Республикасының ... (24 бап) ... ... түрі мен кәсіпті еркін таңдауға ... ... ... ... ... пен ... талаптарына жауап беретін еңбек
жағдайларына, ешқандай кемсітусіз ақы алуға, сондай-ақ ... ... жеке және ... ... ... ... шығып,
заңда белгіленген тәсілмен шешуге құқықтары бар. Ал, ... ... тек сот ... бойынша не төтенше немесе әскери жағдайларда ғана
рұқсат беріледі.
Құқықтықсубьектілік әрекет етуші заңмен, әдетте, азаматтар 16 ... ... ... жалдамалы болғанда тұлғаларға ең кіші ... ... және орта ... оқу ... ... ... жұмысқа қабылдау жағдайлары орнатылған. 14 жасқа ... ... бос ... ... ... ... денсаулыққа зиян келтірмейтін жұмысқа тартыла алады.
Келісім жазбаша нысанда (арыз) беріледі. Жеке еңбек шартына ... ... ... ... да қол ... (Еңбек туралы Заңның 11
бабы).
Егер мемлекеттік қызметкерлердің тиісті нысанына қатысты республика
заңында ... ... ... (1999 ... 23 ... ... туралы” Қазақстан Республикасының Заңының 13 бабы, 2-тармағы),
мемлекеттік қызметке тұратын адам 18 жастан кіші ... ... ... азаматтығы, жоғары білімі 1998 жылғы 7 қазандағы ... ... ... мен ... енгізу туралы”
Қазақстан Республикасының Заңы мемлекеттік қызметте болудың ең жоғарғы
шегін алып тастады.
Азаматтардың еңбектік ... ... ... ... ... осы ... заң ... олардың еңбектік кәмелетке
жеткендігі байланыстырылады: еңбектік құқықтық ... олар ... ... ... 18 ... ... тұлғаларға),ал еңбекті
қорғау, жұмыс уақыты және еңбектің басқа кей жағдайлары аясында кей ... мен ... ие ... ... ... үшін еңбектік құқықсубьектілігінің
жастық критерийін орнатушы құқық нормалары әрдайым ... ... ... ... аталған жасқа толмаған жасөспірімдердің ... ... ... болғандықтан, оларды бұзу үшін кінәлі тұлғалар
(кәсіпкерлер және ... ... ... ... ... ... ... қатынастар жойылады.
Азаматтардың еңбектік құқықсубьектілігін ... ... ... ... ... Ерік ... азаматтардың еңбекке еріктік
қабілеттігін көрсететді. ... ... ... деп ... еңбек құқығының субьектісі бола алмайды. Психикасы бұзылғандықтан
ол азаматтар қызметтік, кәсіпкерлік және ... ... ... ... жүктелген құқықтық еңбектік міндеттерін орындай алмайды.
Атап өту керек, азаматтардың еңбектік құқықсубьектілігінің нақтылы
мазмұны олардың ... ... ... мен ... ... ... денсаулығының жағдайынан тәуіелді. Сондықтан, мысалы,
мүгедектің өз денсаулығының жағдайы көтере ... ... мен ... ... оның ... мазмұнымен ескеріледі. Бұл
қабілеттіктерді еңбек нарығында мүгедек-азамат өзі бағаламайды, оларды
мемлекет, кәсіпкер, ... ... ... ... ... ... ... барлық азаматтар үшін тараптардың теңдік еңбектік
құқықсубьектілігін белгілеумен байланысты. Еңбек туралы қазіргі күшіндегі
заңда барлық еңбек қабілеті бар ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік берілген. Жұмысқа қабылдаған ... ... ... және діни ... байланысты қандай да бір
тікелей немесе жанама шек ... ... не ... немесе жанама
артықшылық беруге болмайды.
Сонымен қатар еңбек заңнамасында ... ... ... денсаулығына, өндірістік қызметінің сипатына, еңбектің өте мұқият
қорғалатындығына және т.б. ... ... ... ... Атап ... ... ... жарамдылық мөлшері мен
шамасы дәрігерлік-әлеуметтік сараптама ... ... ... денсаулық жағдайы, еңбекке мүмкіндіктері мен қабілеті есеріле
отырып белгіленуі мүмкін.
Еңбек жағдайына қатысты ... ... ... ... мен ... ... толмаған баласы бар әйелдер үшін де заңда қарастырылған (Еңбек
туралы заңның 66, 67 баптар).
Қазақстанда ... ... ... ... ... ... құқық субьектілігін заңмен ... ... ... дегеніміз азаматтардың және олардың бірлестіктерінің
тауарларға деген сұранымды қанағаттандыру үшін ... ... ... жаза ... табуға бағытталған, жеке меншікке негізделген, күшіндегі
заңдар шеңберіндегі ынталы шаруашылық және басқа қызметі. ... және ... заң ... көзделген жағдайлардан басқа реттерде
азаматтар заңды тұлға құрмай-ақ кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқылы.
Жалдамалы жұмыскерлерден ... ... ... ... ... болу ... Күшіндегі заңнама жұмыс
беруші-азаматтардың ең кіші жас мөлшерін ... да, 18 ... ... ... ... ... ... соң ғана олардың құқықсубьектілігін
тану дұрыс болар еді. ... ... ... ... ... ... кең және ол ... ұйымдастыру үшін жауаптылықты көп
мөлшерді көтереді.
Еңбек құқықғының субьектісі шет ел азаматтары да бола алады. Шет ... ... ... ... тарту тәжірибесі ... ... ... ... шет ел ... ... т.б. байланысты кең өріс алуда. Бұлар басқа елдердің
республика аумағында уақытша ... ... пен ... ... ... емес ... атқаратын адамдары болуы мүмкін. 2004 жылғы ... ... ... ... ... ... 25 бабына
сәйкес шет ел қатысқан кәсіпорын қызметкерінің, оның әкімшілігінің, бақылау
кеңесі ... ... шет ел ... да ... ... Шет ... кәсіпорынның шетелдік жұмыскеріне еңбек ақы төлеу, демалыс ... ... ету ... ... әрқайсысымен жасалған жеке
еңбек шартында шешімін табады. Бұл жұмыскерлер шет ел валютасымен алған өз
еңбек ақыларын, ... ... мен ... ... ... ... шет елге ... алады. Қазақстан Республикасында тұрақты ... ел ... ... ... ... Республикасының заңдары
таралады, егер еңбек шартын жасаушылар оны ... ... ары ... ... еңбек қатынастарының кейбір элементтерін реттейтін заңдар
таңдаған болмаса. Бұл жағдайда шетелдік заңнама ... ... ... ... ... күші ... мәселелерге
қолданылмайды.
Азаматтардың еңбек құқықтық қатынастарда құқықтық мәртебесін олардың
құқықтырының кепілдіктері толықтырады. ... ... ... ... ... асырылуын қамтамасыз ететін, әрекет етуші
заңмен бекітілген ұйымдық-құқықтық құралдар. Құқықтық нормаларда ... ... ... жұмыскерлердің өз құқықтарын жүзеге асырғанда
әрекеттерінің оптималды ... ... ... ... ... ... ... арқылы әсер етеді.
Жұмыскердің еңбек құқықтарының кепілдіктерінің жүзеге асырылуының
әдістері мен ... ... ... және ... деп; ... ... еңбек құқығының жүзеге асырылуының
кепілдіктері деп ... Бір ... ... ... ... ... бұзушылықтарынан қорғаса, екінші жағдайларда-
міндетті тұлғалардың әрекеттерінің шектерін орнатады, үшіншілерде-аталған
құқықтарды ... ... ... ... ... етсе,
төртіншілерде – кінәлі тұлғалар ... ... ... келтірілген
материалдық шығындардың орнын толтыруға жағдай ... ... ... ... ... ... ... асырудың
кепілдігіне мыналарды жатқызуға болады: жұмыс түрін таңдауға және басқа
жұмысқа тұру саласындағы ... ... ... және ... үшін ... ... ... мүмкіндік туғызу, еңбек жөніндегі
мемлекеттік ... ... ... біліктілікті көтеру, басқа жердегі
жұмысқа жіберуге байланысты материалдық шығынның орнын толтыру, ... ... ... ... бас ... ... ... шығудан,
жұмысқа тұрарда кемсітудің кез-келген формасынан ... ... өту ... тек ... ... ғана емес, кәсіпкерлер
– жұмыс берушілердің ... да ... ... ... ... шет елге ... алады. Қазақстан Республикасында тұрақты
тұрмайтын шет ел жұмыскерімен еңбек қатынастарына Қазақстан ... ... егер ... ... ... оны жасағанда немесе ... ... ... ... ... ... ... заңдар таңдаған болмаса. Бұл жағдайда шетелдік заңнама Қазақстан
Республикасы еңбек заңнамасының императивтік нормаларының күші ... ... ... ... ... ... мәртебесін олардың
құқықтырының кепілдіктері толықтырады. Заңдық ... ... ... жүзеге асырылуын қамтамасыз ететін, әрекет ... ... ... құралдар. Құқықтық нормаларда көрініс
тауып, заңдық кепілдіктер жұмыскерлердің өз ... ... ... ... ... жағдай жасайды, немесе міндетті
тұлғаларға санкциялармен қорқыту ... әсер ... ... құқықтарының кепілдіктерінің жүзеге асырылуының
әдістері мен мазмұнына қарай ... және ... деп; ... бойынша еңбек құқығының жүзеге ... деп ... Бір ... кепілдіктер еңбек құқығының
міндетті субьектілерімен бұзушылықтарынан қорғаса, екінші ... ... ... шектерін орнатады, үшіншілерде-аталған
құқықтарды бұзушы әрекеттерге ... ... ... ...... ... ... құқықтарды бұзумен келтірілген
материалдық шығындардың орнын ... ... ... ... ... ... ... құқықтарын жүзеге асырудың
кепілдігіне мыналарды жатқызуға ... ... ... ... және ... тұру саласындағы жеңілдіктерге еркіндік, кәсіппен және жұмыспен
айналысу үшін барлық азаматтарға бірдей мүмкіндік туғызу, ... ... ... өкілдері арқылы біліктілікті көтеру, басқа жердегі
жұмысқа жіберуге байланысты материалдық ... ... ... ... жұмысқа алудан орынсыз бас тартудан, орынсыз жұмыстан шығудан,
жұмысқа тұрарда ... ... ... қорғайтын нормалар
белгіленген.
Атап өту керек, тек жұмыскерлердің құқықтарына ғана емес, ... ... ... құқықтарына да кепілдіктер берілу керек. Себебі еңбек
нарығында субьектілердің тең құқықтылығы ... ... ... ... бар: ... ... қаржылық, еңбектік, информациялық
және табиғи ресурстарға кәсіпкерлік қызметтің субьектілерінің ... ... ... ... ... қызметінің тең жағдайлары; мақсатқа
сәйкес еместік ... ... ... ... кәсіпкерлік
қызмет субьектілерінің құқықтары мен ... ... ... мен ... ... ... дискриминациядан қорғау,
заңмен белгіленген шектерде ... ... ... ... ... ... қоғамдарымен сақтандыру мүмкіндігі, т.б.
Еңбек құқығының азамат-субьектілерінің құқықтық мәртебесінің соңғы
элементі болып өзінің міндеттерінің дұрыс орындалуына жауаптылық табылады.
Қазақстанның ... ... ... ... ... ... мен міндеттерін нәтижелі қолдануды ғана емес, олар
өздеріне ... ... ... ... ... ... де
көздейді. Тәжірибеде субьектілердің мұндай жауаптылығы 2 түрде көрінеді:
позитивтік және ретроспективтік ... ... ... өз міндеттемелерін қазір немесе ... ... ... ... ... өз міндеттемелерін
дұрыс орындамағандық үшін жауптылығы.
Атап өту керек, жалдамалы ... мен ... ... ... ... актілерде бекітілуінің өзі ... ... ... көздейді. Бұл жауаптылық тек моральдық
емес, құқықтық та болады.
Ретроспективтік ... ... ... ... ... орындамағандық үшін өзіне жағымсыз, құқықтық нормалардың
беретін санкцияларымен ... ... ... ... ... ... өзі мұнда субьектінің өз міндеттерін дұрыс
орындауына стимулын құру ... ... ... Және бұл ... ... ... ... бағытты иеленеді, яғни
позитивтік белгілермен де сипатталады.
Еңбек құқығының субьектілерінің құқықтық ... ... ... ... ... материалдық,
әкімшілік, т.б. – аталған субьектілердің мәртебелік міндеттерінің орындалуы
бір емес, бірнеше санкциялармен қамтамасыз етілуімен түсіндіріледі. ... ... ... ... орындамау үшін, басқа азаматтардың меншік
құқықтарын бұзу, қоршаған ортаны ластау, монополияға қарсы ... ... ... ... ... зиян ... өнімді тұтынушыларға
сату үшін жауапты болады.
1.3. Жұмыс беруші- еңбек құқығының субьектісі.
Жұмыс беруші дегеніміз ... ... ... ... ... ... жеке ... (Еңбек туралы Заңның 1 бабы), Сол ... ... ... ... ... және ... шарты бойынша
жалдау негізінде жұмыс беретін ... ... ... және жеке тұлға
жұмыс беруші болып ... ... ... ... статусын еңбектік және кәсіпкерлік
қызметті, азаматтарға жұмыс беру, және де ... ... ... және ... ... ... Бұл ... асыру үшін олар құқықсубьектілікке ие болу ... ... ... ... мақсаттарға сәйкес
анықталады. Жұмыс берушілердің еңбектік құқық субьектілігі олар мемлекеттік
тіркеуден өткен бойда туындайды. ... ... ... ... ... ... осы ... (тіркеумен) байланысты.
Кәсіпорын (мекеме, ұйым) дегеніміз – белгілі бір кейіпте ұйымдасқан,
заңды түрде оқшауланған жұмыскерлер ... ол ... бір ... ... ... ... сол қызметін жүргізгенде
тиісті материалдық-техникалық базаны (ғимарат, құрал-жабдық, ... ... ... (ұйымда, мекемеде) тиісті ішкі құрылым болады,
әрбір бөлімше өздерінің, өзіне жүктелген ... мен ... ... ... ... тиісті жарғыда немесе ережеде
заңмен рәсімделеді.
Коммерциялық ұйымдар тек ... ... ... ... ... ... ... акционерлік
қоғам, өндірістік кооператив түрінде ғана құрылуы мүмкін. Табыс ... ... және ... оған ... ... бөліспейтін ұйымдар
мекеме, қоғамдық бірлестік, акционерлік қоғам, тұтыну ... ... діни ... және ... заң ... ... ... (ҚР АК-нің 34 бабы.)
Мемлекеттік кәсіпорынның құқықтық мәртебесі ҚР-сы Президентінің 1999
жылғы 23 шілде ... ... ... заң күші бар ... Мемлекеттік кәсіпорынға еңбектік құқықсубьектілігі беріледі, ол
тіркеуден өткен кезден бастап жұмыс ... бола ... ... ... ... жұмысқа алу және жұмыстан шығарудағы,
жұмыскерлердің ... ... ... көзделеді, кәсіпорын мен
құрушылар (өкілетті орган), кәсіпорын әкімшілігі мен оның ... ... ... ... ... еңбектік құқықсубьектілігінің маңызды
элементі-оның жұмыскерлерге еңбек ақы төлеу ... ... ... ... мөлшерін өкілетті орган жыл сайын белгілейді. Еңбек ақы төлеу
формасын, штат кестесін, лауазымдық ... ... ... ... ... ... ... еңбекақы төлеу қорының шегінде кәсіпорын ... ... ... оның ... және бас (аға)
бухгалтердің лауазымдық жалақыларының мөлшерін, оларға ... ... ... ... ... ... ... белгілейді.
Кәсіпорын басқа да еңбек жағдайын өз бетінше белгілеуге құқылы
(жұмыскердің кейбір ... үшін ... ... ... қосымша
демалыс, жеңілдіктер, т.б.) Сонымен қатар кәсіпорынға еңбектің қауіпсіздік
жағдайын, заңмен кепілдік берілгін ең аз жалақы ... ... ... ... ... ... т.б. міндеттер жүктеледі. Өздерінің
еңбек міндеттерін атқарумен байланысты жұмыскерлердің денсаулығына келген
нұқсан үшін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында
кәсіпорындарды мемлкеттік басқаруды күшейту үрдісі ... ... ... ... ... ... ретіндегі органы-оның басшысы
саналады, оны өкілетті орган ... оған ... есеп ... ... ... ... өзіндік ерекшелікке ие. Бір жағынан
ол жалданбалы жұмыскер. Сондықтан ... ... ... ... қатынасты
тікелей жеке еңбек шарты арқылы реттейді, онда ... ... ... ... оның ... ету, дем алу және материалдық ... ... ... ... және ... ... ... ескеріле отырып
оны қызметінен босатудың негіздері көрсетіледі. Кәсіпорындағы ахуал үшін
басшы меншік иесі алдында тікелей өзі жауап ... ... ... ... ... ... қызметін жүзеге
асырушы ретінде тиісті бір өкілеттіктер алған. Ол жеке ... ... ... ... кәсіпорын жарғысында және ... ... өз ... ... ... ... барлық мәселелерін өзі
шешеді, Басшы ешқандай сенімхатсыз кәсіпорын атынан, барлық органдарда оның
мүддесін білдіреді, кәсіпорын мүлкіне ... ... ... ... береді, банкте есеп ашады және басқа да мәмле жасайды, барлық
жұмыскерлер үшін міндетті болып ... ... ... нұсқаулар
береді.
Кәсіпорын ұжымына қатысты ұйымдық басқару міндетін әкімшілік жүзеге
асырады, оның құрамына басшыдан ... оның ... өзге де ... кіреді. Басшы өз өкілеттігі шеңберінде жеке еңбек заңнамасына
сәйкес кәсіпорынға жұмысқа адамдар ... және ... ... ... ... ... оларға жаза тағайындайды. Штат
кестесін кәсіпорынның өзі анықтайды. Ал, басшының ұсынысы бойынша өкілетті
орган жұмысқа ... ... ... босататын қызметкерлер номенклатурасы
жоғарыда көрсетіледі.
Басшының орынбасарларын кәсіпорын басшысының ... ... ... ... және ... босатады.
Басшының орынбасарларының және басқа басшы қызметкерлердің өкілдігін
мекеме ... ... ... орынбасарлары өз құзыреті шегінде
кәсіпорын атынан әрекет жасайды, мемлекеттік ... оның ... олар ... операцияларын жүргізе алады, сенімхатсыз шарт
жасаса ... ... ... ... ... бере алады.
Кәсіпорын таратылған немесе қайта құрылған жағдайда жұмыскерлердің
құқықтары мен мүдделерін қорғаудың кепілдігі ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Әкімшілік пен еңбек ұжымының аралығындағы қатынасты кәсіпорынның жарғысы
анықтайды. Еңбек ұжымы дегеніміз-жеке ... ... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік қызметін қамтамасыз ететін
барлық жұмыскерлер жиынтығы. Ұйымдық жасынан ... ... ... ... оның ... бөлімшесін қарауы мүмкін (цех, бригада,
т.б.)
Еңбек ... ең ... ... ... ... ... Сондай-
ақ, еңбек ұжымы корпоративтік ұйымдарда да құрылуы мүмкін. Мысалы, еңбек
шарты бойынша өндірістік ... ... ... ... ... ... ұжымын құрайды (Қазақстан Республикасы Президентінің
1995 ... 5 ... ... кооператив туралы” заң күші бар
Жарлығының 23 бабы)
Еңбек ұжымының заң ... ... оның сол ... ... ... ... қатысуымен шектеледі. Мысалы, ұжымдық шарттың
жобасын, барлық пікірлер мен ... ... ... ... екі ... комиссия толықтырып дайындайды, ол комиссияға жұмыс
беруші және ... ... ... ... ... саны тең ... соң ғана ұжымдық шартқа екі жақтың да ... ... қол ... ... ... ... ... болып табылады. Оның
құқықтық жағдайын Қазақстан ... ... 1995 ... ... ... ... туралы” заң күші бар Жарлығы ... ... ...... бірлескен кәсіпкерлік
қызметі үшін мүшелік құрып, оған тікелей қатысатын және ... ... ... ... ... Өндірістік кооперативтің құқықтық
субьектілігі оның жарғысы тіркелген күннен ... ... ... оның ... мен жалданбалы жұмыскердің
еңбек ұжымы, яғни ... ... ... ... жұмыс істейтін адамдар кіреді.
Жасы 16-ға толған, кооператив мүшесі ... ... ... және ... ... өз еңбегімен қатыса алатын кез-келген адам ... мүше бола ... ... жасына жеткен кооператив
мүшелері кооператив жарғысында ... ... өз ... сақтай
алады.
Өндірістік кооператив еңбек құқығының субьектісі болып ... ... ... ... Республикасы Президентінің 1995 жылғы ... ... ... ... заң күші бар ... анықтайды.
Өндірістік кооператив дегеніміз – азаматтардың бірлескен ... үшін ... ... оған ... ... және мүліктік жарна
(пай) төлейтін ерікті қауымдастығы. Өндірістік кооперативтің ... оның ... ... ... бастап туындайды.
Өндірістік кооператив мүшесінің құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... Бұл
жерде еңбектік, ұйымдық және мүліктік қатынастар арасында тығыз үйлесім
бар. Мысалы, ... ... ... ... құжаттарында
белгіленген тәртіпте кооператив басқару органын сайлауға және ... ... ... ... оның органдары мен лауазымды
адамдарының жұмысындағы кемшіліктерді жою ... ... ... ... ... ... ... алуға, оның ішінде,
бухгалтерлік және басқадай құжаттамалармен ... ... ... ... қатысуға; егер құрылтай құжаттарында басқадай тәртіп
қарастырылмаған болса, өзінің қосқан еңбек үлесіне ... сол ... ... ... ... өз ... алуға; жалақы түрінде
немесе кооператив белгілеген басқадай формада өз ... үшін ақы ... ... демалуға және қызметкерлердің тиісті санаттары үшін заңда
белгіленгендей мерзімде ақылы демалуға; Әлеуметтік ... ... ... т.б. ... кооператив мүшесінің міндетіне келетін болсақ, ол құрылтай
құжаттарында көзделген ... ... өз ... ... ... басқару органының жалпы жиналысының ... ... құру ... ... ... ... тәсілде мүліктік жарна төлеуге; кооператив қызметіне ... ... ... ... және өндірістік тәртіпті, еңбекті қорғау және
қауіпсіздік техникасы ережелерін; және басқа міндеттерді ... ... ... ... ... ... құжаттармен және
өндірістік кооперативтер туралы заңнамамен, ал еңбек шарты ... ... ... ... ... заңмен реттеледі. Жалданбалы жұмыс
адамдары жұмыскерлердің еңбек ұжымын ... ... ... ... мүшелеріне және жалданбалы жұмыскерлерге еңбек ақы ... ... ол ... ... ... есебінен
кооператив мүшелеріне әлеуметтік қосымша жеңілдіктер қарастырылады, еңбекке
қатысты басқа да мәселелер шешіледі.
Кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуге тиіс. Атап
айтқанда, кәсіпкер жұмыскерлерге тиісті ... ... ... ең аз
мөлшерден кем емес еңбек ақы төлеуге, сондай-ақ күшіндегі заңдарға сәйкес
әлеуметтік сақтандыру және ... ... ... ... ... міндетті. Кәсіпкер мен еңбек ұжымы арасындағы немесе
олар өкілдік берген органдар арасындағы ... шарт ... ... мен ... ... жеке ... ... туралы заңнамаға қайшы
келмеуге тиіс.
Мемлекеттік ... ... сол ... ... ... ... ... айналысуға тыйым салынған. Сонымен қатар, сот
үкімі бойынша ... ... ... адамдарға да кәсіпкерлікпен
айналысуға болмайды.
Заңдық ... ... ие ... ... діни және ... ұйымдар да
жұмыс беруші бола алады. Бұл ұйымдардың ... ... ... ... ... ерекшеліктер бар. Мысалы, діни
бірлестіктер, олар құрған кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... демалуға; Әлеуметтік сақтандыруға
және әлеуметтік қамсыздандыруға, т.б. құқылы.
Өндірістік кооператив мүшесінің міндетіне келетін болсақ, ол құрылтай
құжаттарында ... ... ... өз ... ... ... басқару органының жалпы жиналысының шешеімін
орындауға; кооперативті құру құжаттарында ... ... ... ... ... ... ... кооператив қызметіне өзінің еңбек
үлесін қосуға; еңбек және өндірістік тәртіпті, ... ... ... ... ... және ... міндеттерді сақтауға тиіс.
Кооператив мүшелерінің еңбек қатынастары ... ... ... ... ... заңнамамен, ал еңбек шарты бойынша ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
адамдары жұмыскерлердің еңбек ұжымын құрайды. ... ... ... ... және ... ... ... ақы төлеудің
тәртібі қабылданады, ол ... ... ... ... мүшелеріне әлеуметтік қосымша жеңілдіктер қарастырылады, еңбекке
қатысты басқа да ... ... ... ... ... қарамастан еңбек
етуші азаматтардың әлеуметтік кепілдіктері қамтамасыз етілуге ... ... ... ... ... еңбек жағдайын тудыруға, ең аз
мөлшерден кем емес еңбек ақы төлеуге, сондай-ақ күшіндегі заңдарға ... ... және ... ... мәселелеріне қатысты
кепілдіктер беруге міндетті. Кәсіпкер мен еңбек ... ... ... ... ... органдар арасындағы ұжымдық шарт (келісім), ... мен ... ... жеке ... ... ... ... қайшы
келмеуге тиіс.
Мемлекеттік органдардың басшыларына, сол органдарда қызмет ... ... ... ... тыйым салынған. Сонымен қатар, сот
үкімі бойынша тиісті құқығынан ... ... да ... ... ... құқығына ие болған қоғамдық, діни және басқа ұйымдар да
жұмыс беруші бола ... Бұл ... ... құқықсубьектілігінде
олардың жарғыларынан туындайтын бірқатар ерекшеліктер бар. Мысалы, діни
бірлестіктер, олар құрған ... мен ... ... ретінде
азаматтарды жұмысқа қабылдағанда, олармен міндетті ... ... ... ... ... ақы төлеудің шарты, тәртібі және оның мөлшері діни
бірлестік пен азамат арасында ... ... ... олар еңбек
шартында көрсетіледі. Діни бірлестіктерде, олардың ... ... ... ... ... оның ... діни ... салық салу мемлекеттік ... ... ... ... үшін ... ... мөлшері (ставка) бойынша
жүзеге асырылады (1992 жылғы 15 ... ... ... ... және ... туралы” ҚР-сы Заңының 20 бабы).
Қоғамдық бірлестіктердің заңдық мәртебесі 1996 жылғы 31 ... ... ... ... ... Заңында,
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде (106 бап), басқа ... ... ... ... еңбектік ... оның ... ... онда ... ... ... органдар құру, олардың өкілеттігі мен басқару ... ... ... ... ақы төлеу қоры, т.б. көзделеді.
Олардың еңбек құқықсубьектілігі тіркелгеннен бастап пайда болады.
Кәсіпшілік ... ... саны ... ... оларды азаматтар өздерінің кәсіби мүдделерінің ортақтығына
байланысты еркімен құрады. Негізгі мақсаты-өз мүшелерінің еңбек, сондай-ақ
басқа да ... ... мен ... білдіру және
қорғау, еңбек жағдайын жақсарту. Кәсіпшілік одақтардың құқықтық мәртебесі
негізінен “Кәсіпшілік одақтары ... ... ... ... ... ... тән бір ... демократиялық
тәртіпте құрылуы және жұмыс істеуі. Азаматтар кәсіподақтарға бірігуге
құқылы. Олар ... ... ... ... ... ... оның ... анықтайды. Олар өндірістік, салалық, аумақтық
және басқа принциптер бойынша ерікті өз бірлестіктерін құруға, бірімен бірі
уақытша немесе ... ... ... ... ... мен ... құқылы.
Кәсіпшілік одақтардың құқықтық ... ... оның ... белгіленген өкілдіктер мен кепілдіктерінде. Қорғау функциясымен
қатар кәсіподақтар еңбектің ... ... өз ... ... ... заң шығару және заң қолдану жұмысына қатысу міндетерін
жүзеге асырады.
Кәсіподақтар әлеуметтік салада өз мүшелерінің еңбек және ... ... ... ... ... қорғайды: кәсіподақ
мүшесі жұмыс берушімен жеке еңбек шартын ... ... ... ... ... ... мен заң қолдайтын мүдделерін қорғау үшін арыз беріп
сотқа жүгіну; істер қаралғанда сотқа қатысу; өз ... ... ... кәсіподақ мүшелерін, сондай-ақ еңбек ұжымының осы шартқа ... емес ... ... ... ... ... ... жасасу.
Кәсіподақтар мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатын ... ... және оның ... белгілеу өкілеттігі заң
бойынша ... ... ... ... ... бұл ... өз өкілеттіктері шеңберінде, ... ... ... ... келе ... ... ... пайдаланылуы қажет екендігін ескере отырып жүзеге асырады. Әкімшілік
жалпы ... ... ... ... және ... ... және ... қызметін басқаруда жетекші роль атқарады.
Заңға сәйкес кәсіподақтар еңбекті қорғау, еңбек заңдарын сақтау
саласында ... ... ... ... ... иесі, мемлекеттік және шаруашылық
органдары алдындағы еңбек жөніндегі құқығын қорғайды, оның ... ... ... ... ... қатысты бағдарламалардың, заң және басқа
нормативтік актілердің дайындалуына қатысады.
Кәсіподақ органдары өздерінің ... ... ... ... ... ... ... ұсыныс жасауға немесе өкілетті
органдардың қарауына өз бастамасымен ондай актілердің ... ... ... ... ... ... ... жобаларға негіз қылып
алуға немесе ары қарай дамытып қабылдау мүмкін емес деп тануы ... ... ... ... және ... ... асырылуына
кепілдіктер берілген. Кәсіподақтарды құруға кедергі келтіру, сондай-ақ оның
қызметіне қарсы тұру заңмен қудаланады. ... ... ... ... ... етеді, олардың өз ... ... ... ... кепілдікке алады.
Азаматтарды кәсіподаққа қатыстылық нышаны бойынша кемсітуге тиым салу
заңда көрсетілген.
Лауазымды адамдардың кәсіподақтардың құқықтары мен заңды ... үшін ... ... көзделген. Кәсіпшілер одағы, сонымен қатар,
өздерінің заңсыз әрекеттері үшін белгіленген ... ... ... Мемлекеттік органдар еңбек құқығының субьектісі ретінде.
Мемлекеттік органдар ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Заңдарға сәйкес мемлекеттік
басқару және бақылау функцияларын орындауға құқылы, ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Өз деңгейлеріне қарай мемлекеттік органдар республикалық, аймақтық
және жергілікті болып бөлінеді. Республиканың барлық ... ... ... және ... ... ... ... республикалыққа
жатады. Екі және одан көп облыстардың аумағында қызметін жүзеге асыратын
және ... ... ... ... аймақтыққа жатады. Тиісті бір
әкімшілік-аумақтық ... ... ... ... және сол ... таралатын мемлекеттік орган жергіліктікке жатады. Мемлекеттік
органның құрылтай құжаттарына сол органды құру туралы акт және ол ... ... ... ... ... ... оны ... мемлекеттік органнның тиісті лауазымдық адамы қызметке тағайындайды
және жұмыстан босатады. Мемлекеттік органға жүктелген мақсаттың ... оның өз ... ... ... ... ... ... жауап береді.
Ол өз орынбасарының ... және ... ... ... мен өкілеттігін анықтайды, заңға сәйкес ... ... ... ... органның бекітетін қызметтер
номенклатурасына сәйкес мемлкеттік органның қызметкерлерін тағайынды және
қызметтен ... ... ... ... ... жаза ... және басқа да құқықтарын жүзеге асырады.
Мемлекеттік қызметкерлердің құқықтық жағдайы ерекше. 1999 ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңына
сәйкес, Мемлекеттік органда республикалық немесе жергілікті бюджеттен, не
Қазақстан ... ... ... ... ... қызмет
атқаратын, мемлекеттің мақсаттыры мен қызметтерін атқаратын, мемлекеттің
мақсаттары мен қызметтерін атқаратын, сол үшін ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматы
мемлекеттік қызметкер болып табылады. Мемлекеттік қызметкерді топтастырудың
негізгі критерийлері олар ... ... ... органның ұйымдық-
құқықтық деңгейіне, нақты қызметтегі ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметкер құрамы
саяси және әкімшілік қызметтер болып бөлінеді. Жұмысында саяси-анықтауыш
сипат бар және ... ... мен ... ... ... ... ... қызметкерлер саясиға жатады. Қазақстан Республикасының
Президенті тағайындайтын саяси ... ... ... ... ... ... ... Парламентінің
палаталарындағы сайланбалы және тағайындалатын қызметтер, Парламент
палаталарының Төрағаларының қызметтері; ... ... ... ... ... ... табылатын адамдардың қызметі, сондай-ақ
орталықатқарушы ... мен ... ... мен ... ... қызметтер, тиісінше, саяси қызметке жатады.
Әкімшілік мемлекеттік қызметкерлерге саяси мемлекеттік қызметкерлер
құрамына кірмейтін және тұрақты ... ... ... ... ... ... ... адамдар кіреді. Әкімшілік
мемлекеттік қызметкерлер үшін ... ... ... ... ... үшін оның ... өкілетті мемлекеттік органның ұсынысы
бойынша Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... үшін ... ... ... көрсететін немесе мемлекеттік органдар мен олардың
аппаратының жұмысын ... ... ... ... ... ... Мұндай адамдардың тізбесін Республика Үкіметі
белгілейді.
Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Мысалы, мемлекеттік қызметкердің өкілетті органға депутат немесе
жергілікті өзін-өзі басқару органдарына мүше ... ... ... өзге ... қызметтен басқадай ақылы жұмыс атқаруға; кәсіпкерлік
қызметпен айналысуға; өзі ... ... ... ... не ... бағынатын немесе оның бақылауындағы органда үшінші адамның ісі
бойынша өкілдік міндет атқаруға; қызметін ... ... ... ... ... ... қаражатты, мемлекеттік басқа
мүліктерді, ақпаратты басқа мақсатқа ... ... ... жұмыс істеуіне және қызметтік міндеттерін орындауына кедергі
келтіретін әрекеттерге, оның ... ... ... өз ... ... байланысты азаматтар мен заңды тұлғалардың қызметін ... ... ... жоқ. ... ... туралы” Қазақстан
Республикасының Заңының 10 бабы)
Соттың заңды күшіне енген ... ... ... ... жоқ
немесе ондай қабілеті шектелген деп танылған; соттың заңды күшіне енген
шешімі бойынша ... бір ... ... ... ... айрылған азаматтар және заңмен көзделген басқа жағдайларда
мемлекеттік ... ... ... ... ... табылатын мемлекеттік органдардың
арасында Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... алып ... ... заңда еңбек жөніндегі өкілетті мемлекеттік орган-еңбек қатынастары
саласындағы өз өкілеттіктерін күшіндегі заңдарға сәйкес ... ... ... ... ... ... Министрліктің негізгі
міндеттері-еңбек, халықтың жұмыстылығы, еңбек ресурстарын ұтымды пайдалану,
халыққа атап қолдау ... ... ... ... іске ... ... негізгі бағыттарын белгілеп, оларды жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... халықтың табысын
көтеріп, жағдайын түзеу, еңбекақы төлеу жүйесін жетілдіру жөнінде шаралар
қарастыру; еңбек, зейнетақымен қамтамасыз ету, еңбекті қорғау және ... ... т.б. ... ... ... ... бақылау
жүргізу.
Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі өзінің міндеттері
мен ... ... ... және ... ... ... мәселесі
бойынша салалық басқаруды жүзеге асыратын органдар болып табылады.
Еңбек құқығының субьектілері қатарына басқа да мемлекеттік органдар
жатады. ... ... Ауыл ... министрлігі, Төтенше
жағдайлар жөніндегі агенттік, т.б.
Соттың заңды күшіне ... ... ... ... қабілетті жоқ
немесе ондай қабілеті шектелген деп танылған; соттың ... ... ... бойынша белгілі бір мерзімге мемлекеттік қызметпен ... ... ... және заңмен көзделген басқа жағдайларда
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... органдардың
арасында Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік ... алып ... ... бұл ... ... ... субьектілерінің әрқайсысына
жалпы шолу жасалды.
Нарықтық экономикаға көшкелі ол субьектілердің құрамы біраз өзгереді,
онымен қоса әр субьектінің ... мен ... ... талабына
сәйкестендірілді. Мысалы: азамат-кәсіпкер-жұмыс беруші деген жаңа ... ... ... ... құқықтары кеңейтілді, т.с.с.
Негізінен, сырт көзге еңбек құқығының субьектілері ... өте ... ... ... ... ... үшін өте қиын ... Қайта,
бұл тақырыпты жан-жақты тану арқылы еңбек құқығы оқу пәні ... ... ... ... ... Бұл ... таңдап, осы жұмысты жазудың
арасында енді ... ... ... ... ... да тақырыптарына
қызығушылығым пайда болды, заңның шығарылуы бір ... ал ... ... ... бір бөлек мәселе екендігін тағы түсіндім. Менің ойымша
ендігі жолы мен ... ... ... ... ... еңбектік қатынастарды жақсы білуіме жағдай жасалды.
1.5. Жеке еңбек шартын тоқтатуға және ... ... жылы 10 ... ... ... ... ... 25 бабында
“жеке еңбек шартын ... ... ... ... ... деген ұғымдар
пайдаланылады, ал бірқатар заң актілерінде және құқық қорғау практикасын
бұлардың орнына ... ... ... ... Бірақ бұл ұғымдар
өздерінің мазмұны мен көлемі жағынан ... ... ... Жеке ... тоқтатылуы мен бұзылуы арасында ... ... ... бар. ... ... ... ... байланысты емес мән-
жағдайларға байланысты болады, мысалы жұмыскердің қайтыс болуы, жұмыскерді
соттың өлді деп ... ... ... деп ... қызметкердің әскери
қызметке шақырылуы, шарт мерзімнің бітуі, т.б. Еңбек шартын бұзу түсінігі
үшін жұмысшының ерік ... ... ... яғни жеке ... ... ... немесе тараптардың біреуінің ынтасымен, бастамасымен
бұзылуы мүмкін. Ал, “жұмыстан шығару” ұғымын алатын болсақ, ол кең ауқымды.
Мұнда жеке ... ... ... тоқтатудың барлық негіздері қамтылып
көрсетілген.
Күшіндегі заңнамада жеке еңбек шартын тоқтатуға және ... ... ... ... ... ... ... заңның 25 бабында жеке еңбек
шартының күші қалай жойылатындығы негізгі екі топқа бөлінген: 1) жеке ... ... 2) жеке ... ... ... Одан әрі, ... заңда жеке еңбек шартын ... ... ... бойынша
жұмыскердің бастамасы бойынша бұзудың және шартты ... ... ... Бұл жерде осы негіздемелер бойынша жұмыстан шығарудың жеке
еңбек шартын жұмыс берушінің ынтасы бойынша бұзудан ... ... ... айырмашылығы сонда, жеке еңбек шартын жақтардың ... ... ... еңбек қатынастарын тоқтатуға бағытталған бірлескен
көңіл білдірулері ... Бұл ... ... ... ынта ... де, ... де ... мүмкін. Осыған байланысты, еңбек шартын ... ... ... ... ... шешу ... жүзінде қиындық
тудыруы мүмкін жатқызатынын көруге болады.[10] Ал, ... бұзу ... ... және ... ол ... бір ай ... ... ескерту
түрінде ресімделеді. Бұл жағдайда жұмыстан шығаруды тараптардың ... жеке ... ... бұзу ... жеке ... ... ... бойынша бұзылуы ретінде ресімдеуге толық болады.
Жеке еңбек шартын ... ... ... бұзу үшін ... ... ... ... ынта, көңіл білдіруі болуға тиіс.
Жұмыскер мен ... ... ... ... жеке еңбек шартын жақтардың
келісімі бойынша бұзуға негіздеме бола алады.
Тараптардың келісімі ... жеке ... ... ... уақытта
бұзылуы мүмкін. Бұл ретте, жеке еңбек шарты мерзімнің еш ... ... ... ... жеке еңбек шартын бұзу жөнінде жұмыскер мен
жұмыс беруші арасында келіспеушілікке қол ... ... ... ... белгіленген мерзімде тоқтайды. Жұмыскер мен жұмыс ... ... ғана ... келісушілікті жоққа шығара алады.
Жұмыскерлердің жекелеген санаттары үшін заңнамада жеке ... ... ... ... ... ... әкімшілік мемлекеттік
қызметкерлер үшін мемлекеттік қызметті тоқтатудың мынадай негіздемелері
белгіленген:[11]
1) әкімшілік мемлекеттік қызметкердің өз ... ... ... ... жеке ... шарты мерзімінің бітуі не шарттың заңнамада көзделген
негіздемелер бойынша бұзылуы.
3) мемлекеттік қызметкердің өзінің табысы мен ... ... ... ... ... ... заңнамада белгіленген шектеулер мен міндеттерді сақтамауы;
5) меншіктену құқығы бар ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтығынан айырылуы;
7) сыбайлас жемқорлық қылмысын жасау.
8) ... ... ... ... үшін ... ... Отставка
дегеніміз – Заңнамаға сәйкес мемлекеттік қызметкердің тиісті мемлекеттік
лауазымды өз міндетін атқаруын өзінің ... ... ... ... ... сол ... ... мемлекеттік орган немесе
лауазымды адам отставканы қабылдайды не дәлелін келтіріп оны ... ... ... беру немесе одан бас тарту жөніндегі шешім жазбаша
өтініш берілген ... ... бір ай ... ... ... беруден
бас тартылған жағдайда мемлекеттік ... өз ... ... ... ал ... ол ... ... көзделген тәртіпте
шығаруға құқылы.
Саяси мемлекеттік қызметкерлер отставкаға Конституцияда ... ... ... ... ... ... ... мен
тәртіпте шығады. Лауазымдық міндеттерін өрескел ... ... ... ... негіздеме бола алмайды, ал ... ... бола ... ... ... ... шығарудың негіздемелері мен
тәртібін Қазақстан Республикасының Президенті анықтайды. Даулы жағдайлардың
көбісі осындай себептерден туындайды.
Жұмыскер ... ала, ... ... ... ... ... түрде ескертіп
жеке еңбек шартын бұзуға құқылы. Осы ... ... соң ... ... ... ал ... беруші онымен толық есептесуге тиіс.
Жұмыскер өзінің демалысы кезінде және де еңбекке жарамсыз кезінде
жұмыстан ... ... арыз бере ... Бұл ... демалыс уақыты және
ауырған кезеңі ескерту мерзіміне саналады.
Белгіленген мерзімге жасалған жеке еңбек шартын бұзу ... ... ... ... ... ... ... өткенге дейін өз арызын
қайтып алуға құқылы және ол ... ... ... егер оның орнына жеке
еңбек шартын жасаудан бас ... заң ... ... ... ... көзделген өзге де жағдайлар болмаса, Ескерту мерзімі ... ... ... ал ... өзін жұмыстан шығаруды талап етпесе, еңбек
шарты күшінде қала береді.
Ескерту ... ... ... ... ... еңбек тәртібін
бұзғандық болып саналады. Бұл жағдайда жұмыскер жұмысқа дәлелді себептерсіз
келмегені үшін, қыдырымпаз жасаған ... ... ... туралы Заңның
26-бабы)
Жұмысты жалғастыруға болмайтын не оған қиындық тудыратын мән-жайлар
болған жағдайда, жеке еңбек шарты жұмыскердің арызында ... ... ... Жеке ... ... бұзу және тоқтату ерекшеліктері.
2.1. Жұмыс берушінің бастамасымен жеке еңбек шартын бұзу.
Жеке еңбек шартын жұмыс берушінің ... ... ... жол ... тізбесі еңбек заңнамасында көрсетілген.
Еңбек туралы заңның 26 б. І тарм. - ұйымның таратылуы, жұмыс берушінің өз
қызметін ... ... ... ... ... көзделген.
Ұйымның өз қызметін тоқтатуы шындығында орын алған жағдайда, және ... ... ... ... шығаруды реттейтін нормаларын
жұмыс беруші сақтағанда, жұмыстан шығаруға жол ... және ... ... ... ажыратқанда мына
критерийлерді басшылыққа алған жөн. Тарату – ... ... және ... ... ... ... Оны мүліктің иегері немесе заңды
тұлғаны тарату туралы шешім қабылдаған органның құрған тарату ... ... ол ... ... ... алған әділет органына ол жайында
тез жазбаша хабар береді. Заңды тұлғалардың мемлекеттік тізілім ол ... ... ұйым ... оның ... ... деп ... ... – қызметін тоқтатпай және мүлкін ... ... ... ... ... Бұл бірнеше заңды тұлғаларды біріне
бірін қосқанда, біріктіргенде, бірінен бірін ... ... ... өндіріс профилі, меншік формасы, басқарудың ішкі құрылымы және
заңды тұлғаның аталуы, мекен-жайы ... ... ... ... ... құрылғанда болады. Қайта ұйымдастыру жүргізу Еңбек туралы Заң ... ... ... негіздеме бола алмайды. Меншік иесінің ауысуы
немесе ұйымның ... ... ... ... күші ... ... ... және қайта құрылуы, кредиторлар алдында
қарыздарды өтеу Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... байланысты емес мән-жайлар бойынша жеке еңбек
шартының ... ... ... ... ... бойынша реттеледі.
Заңнамада тараптардың еркіне байланысты емес мән-жайлар ... ... ... ... ... ... ... бөлінген (Еңбек туралы
Заң, 30-бап).
Еңбек туралы ... 30 ... 1 ... ... жеке еңбек шарты
қызметкерді әскери ... ... және ол ... көрсеткенде үш күн
мерзімде тоқтатылуға жатады. Бұл жерде қызметкердің немесе жұмыс берушінің
ынтасы болмайды, бастама ... ... ... ... да, бұл
негіздемеде жеке еңбек шартын тараптардың еркіне байланысты емес мән-жайлар
бойынша тоқтату деп ... Заң ... ... ... ... құжаттың жұмыс берушіге үш күндік ... ... Осы ... ... ... шартын бұзудың датасы осы
мерзімнің шегінде белгіленеді. Мемлекеттік міндеттерді, оның ішінде әскери
қызметті атқару ... ... ... ... ... ... ... қызметін өтеп қайтқан қызметкердің нақ осы әскерге
шақырылған ... ... ... ... құқығы болады. (Еңбек
туралы Заңның 80 бабының 2 ... ... ... ... 30 бабының 2
тармағы жеке еңбек шартының қызметкер жазаға тартылған сот үкімі ... ... ... ... ... ... ... болмаған
жағдайда тоқтатылуын қарастырады. Бұл заң нормасының мазмұны ... ... сол ... жалғастыру мүмкіндігінен айыратын жазаға сот
үкімі күшіне енгенше ... ... ... ... Қалыптасқан сот
практикасына сәйкес, егер қызметкер қылмыс жасаса, жеке ... ... ... ... ... жазасына сотталуына немесе оған бұрынғы жұмысын
жалғастыру ... ... ... ... ... қолдануға
байланысты тоқтатылуы мүмкін. Басқадай жазалау шараларына, мысалы, жер
аудару, жұмыс орны бойынша ... ... ... бір ... иелену
немесе белгілі бір қызметпен айналысу құқығынан айыру және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қылмыстық кодексімен
реттеледі.
Егер, қызметкер қылмыс жасағанмен, сот оған ... ... ... ... жаза ... ... жұмыс орны
бойынша түзеу жұмысы), онда жеке еңбек шартын ... ... ... 30
бабының 2 тармағы бойынша бұзуға жол берілмейді. Бірақ та, бұл ... ... ... ... өзге ... Заңнамада
тараптардың еркіне байланысты емес мән-жайлар бойынша жеке еңбек шартын
тоқтатудың ... ... ... ... ... ... Заң, 30-бап).
Еңбек туралы Заңның 30 бабының 1 тармағына сәйкес жеке еңбек шарты
қызметкерді әскери қызметке ... және ол ... ... үш ... ... ... Бұл жерде қызметкердің немесе жұмыс берушінің
ынтасы ... ... ... ... ... Сондықтан да, бұл
негіздемеде жеке еңбек ... ... ... байланысты емес мән-жайлар
бойынша тоқтату деп аталады. Заң ... ... ... ... ... ... ... үш күндік мерзімде
берілуін белгілеген. Осы негіздеме бойынша еңбек шартын бұзудың датасы осы
мерзімнің шегінде ... ... ... оның ішінде әскери
қызметті атқару кезінде қызметкерге заңнамада кепілдіктер береді. ... ... ... өтеп ... ... нақ осы әскерге
шақырылған кәсіпорынға жұмысқа қабылдануға басым құқығы ... ... ... 80 ... 2 ... Еңбек туралы Заңның 30 бабының 2
тармағы жеке еңбек шартының қызметкер ... ... сот ... ... ... ... ... жұмысты жалғастыру мүмкіндігі болмаған
жағдайда тоқтатылуын қарастырады. Бұл заң ... ... ... ... сол ... ... ... айыратын жазаға сот
үкімі күшіне енгенше еңбек шартын тоқтатуға болмайды. Қалыптасқан ... ... егер ... ... ... жеке ... ... оның
бас бостандығынан айыру жазасына сотталуына немесе оған бұрынғы ... ... ... ... ... ... қолдануға
байланысты тоқтатылуы мүмкін. ... ... ... ... ... жұмыс орны бойынша түзету жұмысы, белгілі бір лауазымды иелену
немесе ... бір ... ... ... айыру және басқалар жатады
және олардың ... ... ... ... ... ... қылмыс жасағанмен, сот оған бұрынғы жұмысты
жалғастыру мүмкіндігінен айыратын жаза ... ... ... ... ... ... онда жеке еңбек шартын ... ... ... ... 2 тармағы бойынша бұзуға жол берілмейді. Бірақ та, бұл қызметкерді
жұмыс берушінің заңнамада ... өзге ... ... ... ... береді (мысалы, Еңбек туралы Заңның 26 ... ... ... ... ... ... туралы Заңның 30 бабының 2 тармағы бойынша
бұзу туралы жұмыс берушінің ... сот ... ... ... ... ... ... алынса немесе белгіленген тәртіпте ... ... ... ... 31 бабы), онда бұл жағдайда қызметкердің қамауға
алынған күні немесе жұмыстан шеттетілген күні ... ... ... ... 30 ... 3 ... жеке еңбек шартының жұмыскер
қайтыс болған жағдайда, сондай-ақ жұмыскерді қайтыс болған немесе ... ... деп ... ... ... қарастырады. Жұмыскердің
қайтыс болуы, өз-орайында, еңбек шартының тоқтауына әкеп ... ... ... оның ... болуының себептері жұмыс беруші мен қайтыс
болған азаматтың отбасы мүшелері үшін белгілі бір ... ... ... Жалпы тәртіп бойынша, жеке еңбек шартының екінші жаққа ... ... ... ... ... жөніндегі күшіндегі заңнамаға сәйкес
және басқа да заң актілерінің негізінде сот шешімімен не өз еркімен ... ... ... ... Заңның 89 бабы). Жеке еңбек ... ... ... ... ... оның ... субьект болып табылады.
Жұмыскер қайтыс болса жұмыс беруші оның отбасы мүшелеріне заңнамада,
жеке ... және ... ... ... ... және ... ... төлейді. (“Қауіпсіздік және Еңбекті қорғау туралы Заңның
30 бабы”). Еңбек міндеттерін атқару кезінде ... ... ... ... зиян үшін жұмыс берушінің жауапкершілігі
сақтандырылуға тиіс. (Еңбек туралы Заңның 90 ... 2 ... ... ... 30 ... 3 тармағы бойынша жұмыскерді сот
қайтыс ... ... ... кеткен деп мойындаған жағдайда да еңбек
шарты тоқтатылуы мүмкін. Егер ... ... ... үш жыл бойы
ешқандай дерек келмесе және ол 6 ай бойы ... ... онда ... арыздары бойынша сот ол жұмыскерді өлді деп біледі (ҚР АК-нің ... ... өлді деп ... ... сот ... ... ... енген күн
оның өлген күні болып саналады. Өміріне ... ... ... сол ... ... деп ... болатын адам хабар-ошарсыз кеткен болса, сол ... деп ... күн оның ... күні боп жаряланады. Жұмысшыны әлеуметтік
сақтандыру арнайы заңмен реттеледі.
Еңбек туралы Заңның 30 ... 4 ... сот ... ... ... ... қабілеті шектеулі, соның салдарынан ... ... ... ... жоқ деп таныған жағдайда жеке еңбек
шартының бұзылуын қарастырады. Жұмыскерді әрекетке қабілетсіз немесе әрекет
қабілеті шектеулі деп ... ... ... кінәсіне жатқызылмайды.
Бірақ, бұл көрсетілген жағдайда қызметкер өзіне жүктелген ... ... ... сондықтан жұмыс беруші жеке еңбек шартын бұзу туралы ... ... ... ... ақылының кемдігінен ... ... ... ... алмаса немесе оған басшылық жасай алмаса сот оны
әрекет қабілетсіз деп таниды (ҚР АК 26 б.1т.) Бұл ... оған ... Ол ... ... оның ... ... жақсарған жағдайда
сот оны әрекетке қабілетті деп біледі, қамқоршы сот ... ... ... ... ... келеді, ол өзінің кәсіби жұмысын
жалғастырады. Спирттік ішімдікке немесе нашақорлыққа ... өз ... ... ауыр ... ... ... қызметкердің әрекет қабілетін
сот шектеуі мүмкін (ҚР АК 27-бабы). Бұл ... оған ... ал ... ... Заңның 30 б.4т. бойынша жеке еңбек ... ... ... ... ... ... ... нашақорлыққа
салынғандығын қойса сот оның әрекет қабілетін шектеуді ... ... ... келтіреді. Бұл адам өзінің кәсіби (мамандығы) бойынша және
денсаулығының ... ... ... өз ... ары ... ... әрекетке қабілетсіз немесе әрекет шектеулі деп таныған
сот шешімі күшіне кірген күн Еңбек туралы ... 30б. 4т. ... ... ... ... күні ... саналады.
Сонымен, бұл жұмыста еңбек құқығының субьектілерінің әрқайсысына
жалпы шолу жасалды.
Нарықтық экономикаға көшкелі ол ... ... ... ... қоса әр субьектінің құқықтары мен ... ... ... Мысалы: азамат-кәсіпкер-жұмыс беруші деген жаңа субьект
пайда болды, заңды тұлғалардың құқықтары кеңейтілді, т.с.с.
Негізінен, сырт көзге еңбек ... ... ... өте кең
көлемді, ауқымды болып көрінгенімен, оқушы үшін өте қиын ... ... ... ... тану ... ... ... оқу пәні туралы жалпы
түсінік, білім ... ... Бұл ... ... осы ... жазудың
арасында енді менің еңбек құқығы пәнінің басқа да ... ... ... ... ... бір бөлек, ал тәжірибеде шын
мәнінде орындалуы бір бөлек мәселе екендігін тағы ... ... ... жолы мен ... ... ... ... қатынастардың
ішіндегі еңбектік қатынастарды жақсы білуіме жағдай жасалды.
2.2. Жеке еңбек шартын бұзу тәртібі.
Заңнамада жеке еңбек ... ... ... ... ... ынта ... де, ... беруші жағынан да болуы мүмкін. Еңбек шартын
бұзуға ынта білдіруші тарап ол ... ... ... жеке ... шартында
келісілген мерзімде жазбаша хабардар етуі тиіс. Жалпы ереже бойынша бір
тараптың (шартты бұзуға ынта ... ... ... ... ... ... шарты бұзылғанға дейін 1 айдан кем болмауы керек.
Заңнамада жұмыс берушінің ынтасы бойынша жеке еңбек ... ... ... бір ... ... ұйым ... жұмыс
берушінің қызметі тоқтатылған, қызметкерлер саны қысқартылған жағдайда жеке
еңбек шартының бұзылуына дейін 1 ... ... ... ... ... ... Заңның 27 б.1т.). Бұл жұмыскердің алдағы уақыттағы ... ... ... алуына мүмкіндік береді.
Жұмыскер еңбек міндеттерін бір рет өрескел бұзған; ақшалай немесе
тауарлық құндылықтармен ... ... ... жұмыскер кінәлі іс-әрекет
жасап, оның бұл іс-әрекеті жұмыс берушінің сенімін жоғалтуға негіз ... беру ... ... ... ... қызметкер жұмысты
жалғастыруға сыйымсыз моральға жат қылық жасаған; жеке еңбек шартына ... ... ... ... қызметтік, коммерциялық және заңмен
қорғалатын өзге де құпияларды құрайтын мәліметтерді жария еткен жағдайларда
жеке еңбек ... ... ... ... ... бұзу ... ... болып табылады. Сондықтан да, осы негіздемелер бойынша жұмыстан
шығаруға, ... ... ... ... ... бір ай ... және теріс
әрекет жасалған күннен бастап 6 ай ішінде жол беріледі (Еңбек туралы ... б. ... ... ... ... арадағы еңбек шартын
бұзудың ерекшеліктері қарастырылған. Мысалы, ... ... ... ... ... ... бойынша сол қызметке
алуға құқылы мемлекеттік органның тиісті лауазымды адамы шығара ... ... ... ... ... ... әкімшілік
мемлекеттік қызметкерлермен арадағы шартты жаңа ... ... ... ... ... негіз бола алмайды. ... ... ... ... ... өкілетті органға
шағымдануға, өз құқығы мен бостандығын сот ... ... ... ... ... ... 27 ... маусымды жұмысқа жасалған жеке еңбек шартын бұзудың
негіздемелері мен ерекшеліктері ... ... ... атқарушы
тараптар бір апта бұрын екінші тарапты ескертіп еңбек шартын өз еркімен
мерзімнен бұрын бұзуға құқылы. ... ... жеке ... шарты
жұмыс берушінің ынтасымен, жұмыс берушідегі жұмысты өндірстік ... ... 2 ... астам мерзімдік тоқтатқан және ... бір ... күні ... ... ... болмаған және еңбекке
уақытша жарамсыздығы себепті 1 ай бойы ... ... ... да ... ... ... ... Заң. 13б.)
Жеке еңбек шартын бұзу және тоқтату ... ... ... ... ... еңбек кітапшасында және басқа
құжаттарында жұмыстан ... ... ... ... сай ... және ... ... заңның тиісті баптарына немесе өзге заң
актілеріне сілтеме жасалынып жазылуға тиіс.
Жұмыскердің еңбек жолы ... ... ... күні ... ... онымен жұмыс беруші толық есеп ... ... ... ... ... ал қызметкермен жеке еңбек шарты бұзылған кезде
оған тиесілі басқа да ... ... ... ... ... ... беруші қызметкерге берешекпен қоса өтемақы
төлейді. Өсімақының мөлшері жалақы төлеу жөніндегі міндеттемелерді ... ... ... Ұлттық Банкінің қайта қаржыландыру мөлшері
бойынша белгіленеді. Өсімақы төлем жүргізілуге тиіс болған ... ... ... әрбір кешіктірілген күнтізбелік күн үшін есептеліп, төленегн
күнмен аяқталады. Жеке еңбек шарты бұзылған жағдайда қызметкерлерге тиесілі
барлық сомаларды төлеу ... ... ... ... ... (Еңбек
туралы Заңның 76 бабының 4 тармағы).
Ұйымның таратылуы, жұмыс берушінің қызметінің тоқтауына ... ... ... ... не ... ... ... ауыстырылған жағдайда
жұмыс беруші қызметкерге орташа айлық жалақысы мөлшерінде өтемақы төлейді.
Жеке ... ... ... ... (шарттарда) төлемдердің басқа да
негіздемелері мен мөлшерлері белгіленуі мүмкін.
Заңсыз ... ... ... ... ... алу тәртібі
заңнамада белгіленген. Жеке еңбек шарты заңсыз негізде бұзылған не басқа
жұмысқа ... ... ... ... дауын қарайтын орган қызметкерді
бұрынғы жұмысына қайта ... ... ... жеке ... ... заңсыз бұзылуына байланысты бұрынғы жұмысына
қайта алынған қызметкерге амалсыздан жұмыссыз жүрген ... ... ... айдан аспайтын уақыт үшін орташа табысы төленеді (Еңбек туралы Заңның 29
бабы).
Жұмыскердің өтініші бойынша оның ... ... және ... туралы құжаттарды беруге жұмыс берушіні заңнама міндеттейді.
Заңнамада мемлекеттік-қызметтік қатынастары тоқтаған ... ... ... қорғау шаралары көзделеген.
Мемлекеттік орган ... ... ... ... ... ... қызметкерлер, егер олардың мемлекеттік органдардағы
жұмыс стажы үш жылдан кем болмаса, біліктілігіне қарай жаңа ... ... ... органда жұмыспен қамтамасыз етіледі, не әкімшілік
мемлекеттік қызметкердің ... ... оған төрт ... ... ... жұмыстан шығарардағы жәрдемақы төленеді. Мемлекеттік органның
штаты қысқарған жағдайда мемлекеттік қызмет үшін, егер оның ... ... ... үш ... кем ... төрт ... орташа жалақысы
мөлшерінде жұмыстан шығарардағы жәрдемақы ... ... ... ... 24 ... 4 тармағы).
Мемлекеттік қызметкер қайтыс болғанда оның ... ... ... ... соңғы қызмет орны бойынша орташа үш айлық жалақысының
мөлшерінде жәрдемақы төленеді. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... ... құқықтық реттеу тетігінің мәні мен ішкі бірлігін
білдіретін ғылыми және құқықтық ... ... ... ... қағидаттары
туралы мәселеде маңызды теориялық және практикалық мән бар. Қағидаттардың
сақталу еңбек құқығы нормаларының дұрыс қолданылуының, еңбек ... ... ... олар ... әлеуметтік-экономикалық
қайта құру процесіне парапар болуға тиіс.
Құқыққа қатысты алсақ қағидат орталық ұғым ... ... ол ... ... ... алынған. Қорытылып жинақталған түрінде қағидат
өзі туындаған құқықтық жүйенің мәндік сипатын өзіне ... ... ... құқығының қағидаты негізге алынатын, бастаушы бастама, ол осы
саланың және оның ... ... ... мәні ... ... ... ол құқықтық қағидатқа айналады. Заң ғылымында құқық
қағидатары – құқықтық нормативтік – жетекші ... ... ... бар.
Қағидатты нормативтік бекітуден бас тарту оны құқықтық сана ... ... ... ... ... ... ... санады адам
ойына баға беру элементі бар, ал ғылыми санат ретінде ... ... ... ... іске ... ... ... Бұл екі жағдайда да
қағидат өз міндетін жоғалтады, себебі практика ... іске аса ... жеке ... ...... ... жас ерекшелігімен,
мазмұнымен ерекшеленеді, бұзу және тоқтату негіздерімен ерекшеленеді. Жеке
еңбек шарты – ... ... ... ... болып табылады. Осы туралы
Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының 19 желтоқсан 2003 ж. ... ... ... сот ... ... ... қаулысы куә болады.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
а) Арнайы әдебиеттер:
1. Д.К. Шайбеков Трудовое правоотношении РК и ... ... 1997 ж, 8 ... ... ... ... ... заң 1999 ж, 1 бап.
3. Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы” Заңы. 10.ХП. 1999 ж, Алматы,
өзгертулар мен толықтырулар 2005 ж.
4. Гейхман В.Л., ... И.К. ... ... ... для вузов. М.,
Российская правовая академия. С.81
5. Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы” Заңы 10.12.99. ... 2005 ... С.С. ... ... ... права. М., 1987. 206 б.
7. Трудовое право России. Учебник. П/р. Ю.П.Орловского МЦФЭР. 2004 197 б.
8. В.И. Уваров. ... ... ... ... ... 2003 ... Трудовое право России. П/р С.П.Хохлова. М., 2002.
10. “Мемлекеттік қызмет туралы,” – Қазақстан Республикасы – С.118 жасының
Заңы 23.07.99 ж. Алматы, 2004 ... ... ... ... ... ... ... 27.12.94.
өзгертулер мен толықтырулар. Алматы. 2002. (33-40 баптары)
б) Нормативтік – құқықтық актілер:
1. Конституция Республики Казахстан. – Алматы, 1995.
2. Қазақстан ... заңы “ҚР ... ... ” от 10 ... 1999г. №
1068. - //Ведомости Парламента РК, 1999, № 24.
3. Закон Республики Казахстан “О введении в ... ... ... « ҚР ... ... от 10 декабря 1999г. № 494-1. - //Ведомости
Парламента РК, 1999. № 24. Ст. 1069.
4. Қазақстан Республикасының заңы ... шарт ... от 4 июля 1992 ... 2107. ... ... акты о ... в ... Казахстан. –
Алматы: Юрист, 2001.
5. Закон Республики Казахстан «О профессиональных союзах» от 9 апреля 1993
г. № 2107. /Основные ... акты о ... в ... ... ... ... 2001.
6. Закон Республики Казахстан «О коллективных трудовых ... ... от 8 июля 1996г. № 20-1. ... ... акты ... в ... ... – Алматы: Юрист, 2001.
7. Закон Республики Казахстан «Об образовании» от 7 июня 1999 г. ... ... 16 июня ... ... ... ... «О государственной службе» от 23 июля 1999. -
//Казахстанская правда, 6 ... 1999 г.; ... ... 2001, №
13-14 ст. 170.
9. Закон Республики Казахстан «О занятости населения» от 23 января 2001г. -
//Ведомости Парламента РК, 2001, № 3, ст. ... ... ... ... «О ... ... от 18 ... - //Ведомости Парламента РК, 2000, № 22, ст. 409.
-----------------------
[1] Д.К. Шайбеков Трудовое правоотношении РК и ... ... 1997 ж, 8 ... ... ... ... ... заң 1999 ж, 1 бап.
[3] Қазақстан Республикасының “Еңбек туралы” Заңы. 10.ХП. 1999 ж, ... мен ... 2005 ... ... В.Л., ... И.К. Трудовое право. Учебник для вузов. М.,
Российская правовая академия. С.81
[5] Қазақстан Республикасының ... ... Заңы ... Алматы 2005 ж.
[6] С.С. Алексеев. Общая теория права. М., 1987. 206 ... ... ... ... ... П/р. ... ... 2004 197 б.
[8] Трудовое право России. Учебник. П/р. ... ... 2004 197 ... В.И. Уваров. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. ... 2003 ... ... право России. П/р С.П.Хохлова. М., 2002.
[11] “Мемлекеттік қызмет туралы,” – Қазақстан Республикасы – С.118 жасының
Заңы 23.07.99 ж. ... 2004 ... ... ... ... ... (Жалпы бөлім) 27.12.94.
өзгертулер мен толықтырулар. Алматы. 2002. (33-40 баптары)

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 47 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өндірісті ұйымдастыру түрлері мен нысандары4 бет
Алгебра және математикалық анализ бастамалары3 бет
Тәрбие беру4 бет
"Мектепке дейінгі кезеңде тілді қатынас құралы ретінде пайдалана білуі. мектепке дейінгі кезеңдегі балалардың сенсорлық дамуы."6 бет
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
HTML тілінде телефон анықтамасын құру35 бет
«Телефон анықтамасы» мәліметтер қорын жобалау73 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Айырбас шартының элементтері11 бет
Акшалай талапты беріп қаржыландыру шартының жалпы ережелері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь