Мемлекеттік қарыз

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

I Мемлекеттік қарыздың теориялық негіздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Мемлекеттік қарыз туралы экономикалық ой эволюциясы ... ... ...5
1.2. Мемлекеттік қарыз түсінігі, түрлері және пайда болу себептері..7
1.3. Мемлекеттік қарызды басқарудың шетелдік тәжірибесі ... ... ... ..11

II Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарыздары ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарыздары және оның
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарыздарын басқару.18
2.3. Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының қазіргі ... ... ...
жағдайына талдау

ҚОРЫТЫНДЫ

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

Қосымшалар
Қазіргі заманда бюджеттік дефицит мәселесі мен мемлекеттік қарыздарының өсе беруіне тап болмайтын бірде-бір мемлекет жоқ. Барлық әлем қарызға өмір сүреді. Келешек ұрпақтар өмірге келмей жатып, әлеуетті қарызгер болады. Ішкі салымдарды жүзеге асыру, мемлекеттік бюджеттің дифицитін жабу, әлеуметтік-экономикалық өзгертулер енгізу және сыртқы борыштар бойынша қарыздық міндеттемелерді орындау үшін елдердің көбінде өз ресурстары жеткіліксіз. Біреуі көбіне қарызгерден гөрі кредитор болса, екіншісі керісінше. Бірақ бұл елдердің барлығында дерлік қарыздық экономикалық жүйе қалыптасқан. Сондай-ақ ұлттық шаруашылықтардың сырттан келетін көмекке деген сұранысы қаржы нарықтарының либерализациясы мен глобализациясы жағдайында одан әрі күшейе бермек.
Ірі мемлекеттік қарыздарды тек кедей, дамушы елдер ғана емес, сондай-ақ АҚШ, Канада, Жапония сияқты дамыған мемлекеттер де иемденеді. Сонымен қатар, мемлекеттік қарыздардың өсуі бір жағдайларда экономиканың мемлекеттік реттеуін жүргізумен байланысты болса, кей кезде ел экономикасын реттейтін шараларды жүргізудің керектігін білдіреді.
Қазіргі нарықтық шаруашылықтардың әр түрлі модельдердің барлығына тән – ол, нарықтық механизмнің мемлекеттік реттеумен толықтырылатын аралас экономика. Осындай жағдайда мемлекеттік қызметті қаржыландыру көздері жөніндегі мәселе маңыздана түседі. Мұндай қаржы көздеріне салықтармен қатар, мемлекеттік қарыздар да жатады.
Қазіргі уақытта мемлекеттік қарызды басқару – еліміздің макроэкономикалық тұрақтылығының маңызды факторы. Бұл қарыздық мәселені шешуден Қазақстанның бюджетінің қызмет көрсетуі, оның валюталық резервтерінің жағдайы, яғни ұлттық валютаның тұрақтылығы, пайыздық қойылымның деңгейі, инвестициялық климат, отандық қаржы нарығының барлық сегменттерінің жұмысы анықталады. Осы көрсетілген себептер бұл мәселенің өзектілігін айқындайды.
Қазақстанның ұлттық экономикасын дамытудың стратегиялық мақсаттарын орындау әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік реттеуді түбегейлі жақсартуды көздейді. Тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз етіп, соның негізінде халықтың тұрмыс жағдайын көтеру үшін ең алдымен мемлекеттік қаржы саласында мемлекеттік басқарудың нысандары мен әдістерін жетілдіру қажет. 1990-шы жылдардың басындағы Қазақстан экономикасын қайта құру әлеуметтік-экономикалық реформаларды қаржыландыруға және ұлттық экономиканың тұрақты дамуын қамтамасыз етуге өз қаржы қорының тапшылығымен (жетіспеуімен) сипатталды. Бұл несие капиталының сыртқы және ішкі нарығында мемлекеттік қарыз алу қажеттігін туғызды. Қаржы нарықтарынан қаражатты қарызға алу әлеуметтік-экономикалық даму мұқтаждары мен мемлекеттің өз қаржы қоры тапшылығының арасындағы қайшылықты жоюға мүмкіндік берді. Несиелер мен қарыздар алу арқылы қосымша мемлекеттік шығындарды қаржыландырудың жағымсыз салдары ақша шығару практикасын қолданудан гөрі азырақ болды.
1. Адам Смит «Халықтар байлығының табиғаты мен себептерін зерттеу» 1776.
2. Давид Рикардо «ПолитЭкономика принциптері» 1817.
3. Дж. М. Кейнс «Жұмыстылық, пайыз және ақшаның жалпы теориясы» 1948.
4. М. Фелдстейн «Бюджет дефициті және жалпы сұраныс»1982.
5. Э. Дж. Долан «Ақша, банк ісі және ақша несие саясат» 1994.
6. «Мемлекеттік және мемлекет кепіл болатын қарыз туралы» Қазақстан Республикасының Заңы.
7. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Халықаралық Валюталық Қор, Халықаралық Қайта Құру және Даму Банкі, Халықаралық Қаржы Корпорациясы, Халықаралық Даму Ассоциациясы, Инвестицияларды Кепілдеу Көпжақты Агенствосы, Халықаралық инвестициялық келіспеушіліктерді реттеу орталығы, Еуропалық қайта құру және даму банкі, Азия Даму Банкі, Ислам Даму Банкінде мүше болу туралы» Заңы.
8. Encyclopedia Britannica. London, vol.16, p. 137.
9. International Financial Statistics Yearbook, Vol.L., 1997.
10. Мемлекеттік қарызды басқару стратегиясы // Аль-Пари журналы.- 2007.-№1(49).
11. www.freenet.kg
12. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. "Экономика" М., 1993 г.
13. www.consult.kz
14. Қазақстан Республикасының «Бюджет жүйесі туралы» Заңы.
15. www.nationalbank.kz
16. www.minfin.kz
17. Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының серпініне талдау жасау // «Қазақстан Республикасы экономикасының бәсекелестік қабілетілігінің жағдайы мен болашағы: өнеркәсіптік маркетингтің, қаржыландырудың және басқарудың қазіргі әдістемесі» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференциясының материалдары.- 2007.- 328-331бб. 0,3 б.т.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.............................................................
.........................................3
I Мемлекеттік ... ... ... ... ... экономикалық ой
эволюциясы...........5
1.2. ... ... ... ... және ... болу
себептері..7
1.3. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттік қарыздары және оның
түрлері.....................................................................
.........................16
2.2. Қазақстан Республикасының ... ... ... Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының қазіргі............
жағдайына талдау
ҚОРЫТЫНДЫ
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Қосымшалар
КІРІСПЕ
Қазіргі заманда бюджеттік дефицит мәселесі мен ... өсе ... тап ... ... ... жоқ. Барлық әлем
қарызға өмір ... ... ... ... ... ... ... болады. Ішкі салымдарды жүзеге асыру, мемлекеттік бюджеттің
дифицитін жабу, ... ... ... және сыртқы
борыштар бойынша қарыздық міндеттемелерді орындау үшін елдердің көбінде өз
ресурстары жеткіліксіз. Біреуі көбіне ... гөрі ... ... ... ... бұл елдердің барлығында дерлік ... жүйе ... ... ұлттық шаруашылықтардың сырттан
келетін көмекке деген ... ... ... ... мен
глобализациясы жағдайында одан әрі күшейе бермек.
Ірі мемлекеттік қарыздарды тек кедей, дамушы ... ғана ... ... АҚШ, ... ... сияқты дамыған мемлекеттер де иемденеді. Сонымен
қатар, мемлекеттік қарыздардың өсуі бір ... ... ... ... ... ... кей ... ел экономикасын
реттейтін шараларды жүргізудің керектігін білдіреді.
Қазіргі ... ... әр ... модельдердің барлығына
тән – ол, нарықтық механизмнің ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметті қаржыландыру көздері
жөніндегі мәселе маңыздана түседі. Мұндай ... ... ... ... қарыздар да жатады.
Қазіргі уақытта мемлекеттік қарызды басқару – ... ... ... ... Бұл ... ... Қазақстанның бюджетінің қызмет көрсетуі, оның ... ... яғни ... ... тұрақтылығы, пайыздық
қойылымның деңгейі, инвестициялық климат, ... ... ... ... ... ... Осы көрсетілген себептер бұл ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық процестерді мемлекеттік реттеуді түбегейлі
жақсартуды көздейді. Тұрақты экономикалық дамуды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... үшін ең ... мемлекеттік қаржы
саласында мемлекеттік басқарудың нысандары мен әдістерін жетілдіру ... ... ... ... ... ... құру әлеуметтік-
экономикалық реформаларды қаржыландыруға және ұлттық экономиканың тұрақты
дамуын қамтамасыз етуге өз ... ... ... (жетіспеуімен)
сипатталды. Бұл несие капиталының сыртқы және ішкі нарығында мемлекеттік
қарыз алу ... ... ... ... ... қарызға алу
әлеуметтік-экономикалық даму мұқтаждары мен мемлекеттің өз қаржы ... ... ... ... ... берді. Несиелер мен
қарыздар алу арқылы қосымша мемлекеттік шығындарды қаржыландырудың жағымсыз
салдары ақша шығару практикасын қолданудан гөрі ... ... ... ... қарызға алу саясатын
ойластырылған түрде қолдану және мемлекеттік сектордың қарызын басқару мен
жеке ... ... ... ... ... мемлекеттің әлеуетін нығайту
үшін уақытында қажетті шаралар қолдану елдің макроэкономикалық тұрақтылығын
қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... жазарда алдыма қойған мақсаттарым – мемлекеттік
қарыз мәселесін жалпы түсінігін анықтау, қарыздарды ... ... ... және ... қарыздық жағдайын талдау. Қойылған
мақсаттарды жүзеге асыру келесі ... ... ... ... ... алу ... ... анықтау
• нарық жағдайындағы сыртқы қарыздардың тиімділігін, ... ... ... ... көпшілік мақұлдаған
тәсілдемелерін қарастыру, мемлекеттік сыртқы қарызды басқарудың
қаржылық ... ... ... ... ... ... қарызының өсімін талдау,
сыртқы қарыздардың тиімділігін бағалау, түйткіл мәселелерді
анықтап, елдің дамуына қауіп ... ... ... объектісі - Қазақстан Республикасының жалпы ... ... ... ... ... ... ... туралы экономикалық ой эволюциясы
Мемлекеттік қарызданудың мәселесінің мәнін түсіну экономикалық ғылым
классиктері Адам Смит пен Давид Риккардо еңбектерінен басталады. А. ... ... ... ... арқылы қаржыландыру тәжірибесі
жағымсыз бағаланады, оның пікірінше, ... ... ... ... ... бір мезгілде салық ауыртпалығын тереңдетіп, капитал
жинауға едәуір кедергі келтіреді. А. Смит ... ... ... ... мемлекеттік шығындарды қаржыландырумен тығыз байланыста көреді.
Соғыстарға орай ... ... ... ... ... өз-өзінен жоғалып
кетпейді, керісінше, қарызды өтеу және пайыздық төлемдерін ... ... ... одан әрі өсе ... бұл, өз кезегінде,
салықтардың артуына әкеледі. А. Смит ... ... ... ол ... ... мен ... жүргізу үшін тартылған
ақша құралдарын тиімсіз пайдалануды сынады, ... ... ... деп қабылдауға болады, себебі А. Смит өмір сүрген уақытта мемлекет
халықтың негізгі ... ... ... ... әлеуметтік
бағдарламаларды жүзеге асыру жауапкершілігін толығымен мойындамайтын. [1]
Давид Риккардо мемлекеттің экономикалық ... ... ... барынша қатты сынға алды. Риккардо сынының орталық пункті
мемлекеттік қарыздың жинақ ...... ... ... көзін
дамытуға ықпал ету мүмкіндігі болатын. Салықтар да ... ... ... олардың мемлекет үшін мемлекеттік қарызға ... ... ... ... ... ... ... түрде және байқаусыз қысқартады.
Рикардоның теориялық көзқарастарына сәйкес, ... ... ... ... ... ... ... жағдайда
пайыздарды салық есебінен төлеудің келешек міндеттемелерінің нақты ... ... ... ауыртпалық ретінде қарастырмайды және
салықтық қаржыландыру жағдайына қарағанда ... ... ... ... шындыққа сәйкес келмейді, себебі салықтар мемлекеттік қарыз
секілді, Д.Рикардоға сәйкес, тек ғана ... ... ал ... ... бірдей. Мемлекеттік қарыз тәжірибесі «біздің
үнемділігімізді азайтып, нақты жағдайымыз жөнінде ... ... ... ... ... ... ойды әрі ... дамыту көрсеткендей, мемлекеттік қарыз
туралы негізгі сұрақ мемлекет қарыз беруші ролін атқаруы керек пе ... ол ... ... ... ... ... мемлекет қандай
мақсаттармен және қандай көлемде қарыз ала ... ... ... ... үшін ... салдарлармен түйіндескен.
Дегенмен мемлекеттік қарызданудың ... ... асу, ... қызмет көрсетуге жұмсалатын ... ... ХХ ... ... ... ... рецептерінің тиімділігінің төмендеуіне
және дамыған ... ... ... ... ... реттеудің
теориялық базасын қайта қарауына алып келді. Монетаристік ілімнің ... шығу ... ... ... ... ... мен
кейнсиандық мектеп өкілдері арасындағы жаңаша пікірталастардағы едәуір дау-
дамайлы ... ... ... [3]
Монетаристердің пікірінше, бюджеттік-салықтық саясат жүргізуден ұзақ
мерзімді де, қысқа мерзімді де әсерді күтуге ... Егер ... ... ... нарығында қарыз алу есебінен қаржыландырып отырса,
онда бұл әдетте пайыздық қойылымды өзгерту есебінен ... бұл ... ... ... ... ал егер ... осы ... банк несиелерін пайдаланатын болса, онда ақша массасының сәйкес
ұлғаюына байланысты ... ... қашу ... емес. Монетаристер
экономикалық өсу құралы ретіндегі «басқарылушы инфляцияның» принципиалды
жақтаушылары болып табылады. [4]
Қазіргі экономикалық теорияда ... ... өсуі ... ... көбеюімен, яғни бюджет дефицитін жабу үшін қарыздар
алумен түсіндіріледі. Мемлекеттік бюджеттің қалыпты дефициттеріне ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы
планға мемлекеттік әлеуметтік бағдарламалар және трансферттер шықты. Бұл
жөнінде ... ... ... ... ... ... ... асырғанда жалпы мемлекеттік шығындарды көбейтеді, ... ... ... дефицитіне соқтырады. Мұнда басты дискуссия сұрағы –
мемлекет бұл функцияны өз жауапкершілігіне алуға міндетті ма және ... ... ... ... әлеуметтік бағдарламалар бойынша
шығындардың өсуіне байланысты табысты жоба ретінде өтіле ... ... ... ... ... жағдайын жақсарту, байланыс, ... және т.б. . ... Й. ... айта ... ... ... өзінде биліктің орталық және жергілікті органдардың
инвестициялары, басқа жоспарлау формаларындағы ... ... ... ... ... ... Сонымен, мемлекеттік қарыздың өсуінің
объективті себептерінің өзінде, экономикалық ғылым көңілін оның ... ... ... ... ... аударады. [5]
Осылайша, негізгі экономикалық мектептердің мемлекеттік ... мәні және ... ... ... ... көзқарастары
«мемлекеттік қарыз» ұғымының мазмұнына, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... оның ... және
сандық құрамына және басқа да параметрлерге ... ... кең ... Мемлекеттік қарыз түсінігі, түрлері және пайда болу себептері
Мемлекеттік қарыз – бұл шығарылған және ... ... ... ... ... бойынша борыштар сомасы.
Мемлекеттік қарыз түсінігін көптеген экономист ғалымдар бір-бірінен
өзгеше етіп береді. Бірақ ... ... елге ... мемлекеттік қарыз
анықтамасын түсіну үшін сол елдің ... ... ... ресми түсініктеріне сүйені қажет.
Мысалы, 1999 жылы 02 тамыздағы «Мемлекеттік және мемлекет кепіл
болатын ... ... ... Республикасының Заңында былай ... ... – бұл ... ... ... ... Ұлттық
Банкінің қарыздарының және жергілікті ... ... ... Ал ... ... ... есеп жүргізу принциптері мен
ұсыныстарына сәйкес «мемлекеттік қарыз» түсінігіне орталық ... және оның ... ... ... ... ... түрлі жергілікті әкімшілік структуралардың және ... ... ... ... Осылай, елдердің нормативті
құқықтық актілерінде көрсеткен анықтамаларына ... ... ... ... элементтер қосылып немесе алынады. ... ... ... ... ... ... Банк қарыздары кірсе, ЕуроОдақ
ұсыныстарына сәйкес бұл ... ... ... ... белгіленеді. Бірақ айта кететін жайт, барлық ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Мемлекеттік қарыз ішкі және сыртқы болып бөлінеді.
Сыртқы қарыздар – бұл сыртқы займдар және ... да ... ... ... емес ... ... борыштар. Сыртқы
қарыздың болуы ел үшін қалыпты ... ... ... ... ... шегі ... себебі одан асса бұл құбылыс қауіпті болмақ. Займдарды
масштабты түрде ... елді ... ... етіп ... ... ... қарыздың көлемінің салыстырмалы кейпін анықтау үшін
сыртқы қарыздың ... ... ... ... қарыздық
төлемдердің (өтеу және пайыз төлеу) тауар және ... ... ... [6] ... ... құру және Даму ... классификациялауы
бойынша сыртқы қарызданудың төменгі деңгейіне 18 % арақатынас, қалыптыға
18-30 % ... ... ... ... ... ... сыртқы қарыздың ЖІӨ-ге қатынасы (48 %-дан аз – төменгі, ... ... ... ... ... ... тауарлар және факторлық емес қызмет ... ... ... аз – ... 132-220% - ... ... ... төлемдердің тауарлар және факторлық емес қызмет көрсетулер
экспортына қатынасы (12%-дан аз – ... 12-20% - ... ... сыртқы қарыздың болуы елде өндірілген тауарлардың бір
бөлігінің ... ... ... ... ... ... ... авторитетін түсіреді және үкіметтің саясатына халықтың ... ... ... ... ... ... қаржылық ұйымдар (Халықаралық Валюталық Қор, Халықаралық
Қайта құру және даму Банкі, т.б. ... Жеке ... ...... еместер.
Ішкі қарыздар – бұл ішкі займдар және басқа да қарыздық міндеттемелер
бойынша резидент ... ... ... [6] Ішкі ... ... сирек жағдай емес, қайта қалыпты ереже тәріздес. Экономикасы
дамыған елдердің барлығында дерлік үлкен мемлекеттік ішкі ... ... бұл ... себептері, пайда болу әдістері және ... ... ... бар. ... қарыз және оған
әкелген бюджеттегі дефициттер алдын-ала жоспарланған экономиканың дамуын
тұрақтандыратын фактор ... ... ... «ұлттың өз-өзіне қарызы» ретінде түсіндіріледі және ұлттың
жалпы байлығының мөлшерлеріне әсер етпейді. Оларды басқарудағы белгілі бір
теріс салдарлар инвестицияларға ... ел ... ... ... ... ... жабылады. Алайда ішкі қарыздардың болуының
теріс әсерлері де бар:
1. Қарыздар ... ... ... ... яғни ... ... мұндай жолмен табыстар мемлекеттік бағалы ... , ал олар ... ... ... ... ... көшуі;
2. Қарыздарды азайту үшін мемлекет салықтарды ... ал ... ... ... ... ... әкеледі;
3. Жеке кәсіпкерлердің «инвестициялар шегеру» эффекті орындалады. Яғни
мемлекеттің ссудалар нарығына енуі ақша ... ... ал бұл өз ... ақша ... ... ставканы
көтереді. Бұл жеке секторды инвестициялардың ... ... ... ... ... ... ... қарыздың негізгі кредиторларына көбінесе мыналар жатады:
• Халық;
• Корпорациялар;
• Банктер;
• Басқа қаржылық және кредиттік мекемелер.
Мемлекеттік қарыз мәселесі - әлем ... өте ... ... аз болып, ағымдық операциялар балансы үлкен теріс сальдомен жабылып
және жеткіліксіз ... ... ... үшін ... ... ... кездегі дамушы және өтпелі экономикасы бар елдерге тән ... ... ... ... ... көбейтсе де, шығындар
күтілген эффектіден асып түседі. Сыртқы қарыздардың жиналып қалғанында ... ... ... тұрады. Сыртқы қарыздардың өтелуі келісімдерге
сәйкес орындалатын оның амортизациясы (негізгі соманы ... және ... ... ... жатады, және бұл қарызгер елдің табыстары мен
жинақтарынан белгілі бір алымдарды ... Егер ... ... ... ... ... ... сәйкесінше оны өтеуге байланысты
шығындар да өседі. Сыртқы қарыздарды өтеу ... ... ... қаражаттары (экспорттық табыстар және импорттың ... ... ... ... қорларды, жаңа борыштардың мүліктері)
арқылы жүзеге асырылады, ал ... ... да өз ... ... ... ... ... қарыз түсінігін анықтауында резиденция
принципі және қарыздық міндеттемелер ... ... ... ... ... бар. Бірінші әдістеме: сыртқы қарыз құрамына шетел және
ұлттық валютада көрсетілген ... ... ... ...... қарыз құрамына тек шетелдік валютада көрсетілген резидент
еместердің алдындағы міндеттемелер жатады. Бірақ ... ... екі ... де ... ... ... ... қарыз болып
негізінен резидент еместер, шетелдік кредиторлар мен ... ... ... ... өте жиі ішкі және сыртқы қарыздардың
арасындағы басты айырмашылық осы қарыз көрсетілген ... ... ... ... Валюталық Қор ... ... ... ... ... ... «Ішкі
және сыртқы қарыз арасындағы ерекшелік кредитордың резидент не резидент
еместігіне ... ... ... ... ... ... ... принципіне де байланысты».[9]
Бірақ сыртқы қарыpдарды ... ... ... үшін ... қарыз деп көрсету шындыққа сәйкес келе бермейді. Себебі, бұл кезде
мемлекеттің бағалы ... ... ... ... ... және ұлт ... жүргізген операциялары есепке алынбай
қалады. Және де ішкі ... ... және ... ... ... ал ... ... пайда болу тарихына және кредитор
түріне қарай ерекшеленді.
Сыртқы қарыздардың қалыптасуының ... ... ... ... ... болады. Конъюктуралық себептер нарықтардағы
сұраныс ауытқуларына және ... ... ... ... ... ... ... нашар қалыптасқан және тиімсіз
струкртурасына байланысты болады. Бұл ... ... ... ... ... төлем балансын реттейтін әдістердің тиімділігін
арттыру және инфляция ... ... ... ... Сонымен қатар сыртқы
қарыздардың қалыптасуын анықтайтын факторлардың ішкі және ... ... ... да ... ... ... жатады:
• сыртқы сауда шарттарының нашарлануы
• шетелдік нарықтардан айырылу
• экспорттаушы елдерге қатысты ... ... ... ... ... ... ішкі факторлар, яғни сыртқы қарыздың өсуіне іштен әсер ететін факторлар:
• бюджеттік дефицит
• инфляция
• жұмыссыздықтың өсуі
... ... ... ... ... ... ... [10]
1.3.Мемлекеттік қарызды басқарудың шетелдік тәжірибесі
Қазіргі кезде көптеген елдер үшін ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік қаржылық
міндеттемелердің тым ... ... ... адекватсыз экономикалық
саясат көрсетіледі.
Мемлекеттік қарыздарды басқарудағы бір әдіс оның ... ... ... ... ... ... ... сүйенсек, ЖІӨ-нің 50-70% болатын қарыздар аса қауіпті болмас.
Еуропалық ... ... ... шарттарына жауап бере алатын 11 елдің
мемлекеттің қарыздары жалпы алсақ 60% деңгейінде, жеке тоқтасақ Финляндияда
- 56%, ... - 58%, ... - 61%, ... - 69%, Бельгия және
Италияда - 122%; сондай-ақ бұл ... ... ... ... 2011 ... ал ... 2016 жылға қарай екі есе төмендетпек. АҚШ-
тың федералды үкіметінің қарызы 5,3 трлн дол. Асады, яғни ... ... бұл ... ... үшін ... оң ... ... Бұл ұзақ уақытты пайыз қойылымына төмендетіп әсер етіп,
осылай жеке ... ... ... көбеюіне және
экономикалық өсімге әкеледі деп ... ... ... ... ... жүкті салық
төлеушілердің бірнеше ұрпақтары арасына бөлудің дұрыстылығы және ... ... ... ... елдердің тәжірибесімен дәлелденді.
Осындай мақсатпен дефициттік ... ... ... ... ... кеінгі экономикалық реконструкция және қаржылық
тұрақтылық үшін де ... ішкі және ... ... арақатынасына тоқтасақ, әр ел
қалыптасқан жағдайға байланысты әр түрлі әдістерді қолданады. Мысалға, 1994
жылдағы бағдарламасына ... ... ... ... ... Сыртқы борыштардан бас тарта отырып, үкімет ішкі ... ең ірі ... ... ... ... шығарылымдары базалық
болатын және қарызға қызмет ... ... ... ... ... ... жоғарылайды деп саналады. Ал басқа
елдер, керісінше, мемлекеттік міндеттемелерін ішкі ... ... ... ... ... ... бәрі ... қойылымының
деңгейіндегі айырмашылық үшін ... ... емес ... ұлттық нарықта ... ... ішкі ... ... үшін ... ... ... мысалға, Бразилия
ұстанады. Мұндағы қаржылық саясаттағы және экономикалық реформалардағы
барлық өзгертулерде ең бірінші ел ... ... ... ... ... Бұның нәтижесінде бразилияқ корпорациялардың өз
облигацияларын қолайлырақ ... ... ... үлкен мүмкіндік туады.
[12]
Сондай-ақ, батыс ... ... сай, ... ішкі және ... ... ... маңыздылығы төмендеуді. Бұған
ұлттық валюталардың тұрақты конвертирленуі және ішкі ... ... ... ... ... ... мен динамикаға жақындауы.
Осындай жолмен ішкі және сыртқы қарыздарды ... ... ... ... ... ... қабылдауды тездетеді.
Ирландия, Дания, Швеция, Жаңа Зеландия сияқты бір қатар елдерде
шығындар азайтуға және ... ... ... ... бағытталған
қалыпты емес, күрделінген қарызды басқару тәсілдері қолданылады. Қарыздық
міндеттемелер портфелін басқарудағы жаңа ... ... ... басқаратын қалыпты практикаға ұқсас. Бірақ егер соңғысында басты
мақсат табыстарды көбейту болса, қарыздық портфельді басқаруда ... ... ... ... ... ... бағалау үшін
валюта түрі, пайыз қойылым структурасы және қарыздық ... ... ... ... ... ... бар ... құрастырылған
базалық модель қолданылады.
Ең алдымен, облигацияларды сату және ... алу, ... ... арқылы қарыздық портфельдің нақты структурасын базалық
структурамен мүмкіндігінше жақындастыратын мәселе ... ... ... ... ... және жеке ... ... курстық өзгерулердің болжамды
бағалауына сүйене отырып ... ... ... бір ... ... басқарудың осында әдістерін қолдануға ... ... ... ... ... ... бола алады. [13]
Мемлекеттің қарызға қызмет көрсету ... ... ... ... кейбір елдерде табысты болды. Мұндайда қаржы
министрінен лицензия алған қазынашылық ... ... ... белгілі
бір агентствоны қолданады. Сонымен қатар қарыздық портфельдің бір бөлігі
бірнеше тәуелсіз, ... ... ... ... ... беріледі
және қаржы министрлігі олардың жұмысының әдістері мен нәтижелерін өз
қызметкерлерінің ... ... ... Жалпы алғанда қарызды
басқарудағы жаңа әдістерді қолдану сыртқы қарыздардардың
Сондай-ақ ... ... ... коммерциализация және
мемлекеттің кәсіпкерлік қызметіне өте ұқыпты болу керек, ... ... ... ғана емес, сонымен қатар саяси жағынан ... ... ... ... ... тәжірибесінің тағы бір
моменті, оның жекешелендірумен байланысуы. Бұл байланысудык екі аспектісі
бар. Бір ... ... ... ... ... ... үшін
қолданылады. Ал басқа жағдайларда ... ... ... ... ... да ... ... қарыздарын басқаруының тәжірибесі басқа
елдер үшін пайдалы деп саналады. 1994 ... ... ... кейін
тез әрі тиімді түрде әлемдік қаржы нарықтарына шыға ... ... ... ... ... іске ... кредиторлардың сенімін
жоғалтпас үшін алғашқы этапта сәтсіздікті болдырмау өте маңызды болды.
«Плавающий» пайыз ... ... ... ... ... қойылымындағы орта және ұзақ уақытты облигацияларды кезек қолдану да
сәтті болды. Доллар және басқа да ... ... ... ... ... ... Сәтсіздікке ұшырамас үшін үкімет күтілген сұраныс
деңгейінен төмен облигациялар көлемін шығарды және өз облигацияларына тым
жоғары ... ... ... ... ... ... Мексика өз
қарыздарының маңызды бөлігін алдын-ала өтеді. ... ең ... деп, ... ... ... ... ... аударылған, ірі мемлекеттік
мұнай компаниясының ... ... ... ... 6 млрд. Доллар сомасындағы бес жылдық ... ... ... Ұзақ уақыттағы облигациялар нарығының
болашақ ... 1997 ... ... ... ... ... ... қорларды басқаруда шетелдіктерді қатыстыратын реформамен
байланыстырады. Енді ... ... ... ... ... 65%-
ын, соның ішінде 51% ... ... ... ... ... тиіс ... облигацияларға инвестициялауға рұқсат
берілді, сондай-ақ олар мексикалық үкіметтің ... ... ... ... ... ... ... бір жаңашылдықтарды
қолданатын Аргентинаның дамушы нарықтары бар ... ... ... көрінеді. 5 жыл уақыт мерзіміндегі 500 млн. Долларға ... АҚШ ... ... ...... ең ... ... болды,
себебі әлемдік қаржы дағдарысының қолайсыз салдары болған жағдайда сыртқы
қарыздарға жүгінген алғашқы ел ... ... ... үшін ... ... нақты нарықтық деңгейін қамтамасыз ... ... ... ... төлемінің сомасын анықтайтын өте
ерекше әдісі қолданды. Алғашқы жарды ... ... ... (5,75% ... ... ... ... 3,75% қосымша түріндегі) 9,5%
деңгейінде ... ... ... табыстылығы облигацияларды
сатып алуға кез келген инвесторлар мен облигация ұстаушылар заявка бере
алатын ... ... ... ... алғашқы инвесторларға
облигациялар АҚШ қазынашылығының көрсетілген базалық облигациялар ... Бұл ... ... бар ... ... ... кез ... бағалардың ауытқулары азырақ болады дегенді білдіреді, ал бұл
зейнетақы қорлары және ... ... ... ... ... ... нарықта мемлекеттік облигацияларды шығарудың сәтті
мысалдарымен қатар, оларды шығарудың ... ... де ... жөн,
бұл келешек үшін сабақ ... ... ірі ... ... мысалы,
Филипинн Орталық банкінің 1 млрд доллар соммасында ұзақ уақыт ... ... ... ұзақ ... ... да ... болды.
Қиыншылықтар Орталық банк пен Қаржы ... ... ... ... ... ... тыс ... сияқты
бірқатар жағдайларға да байланысты болды. Заң Қаржы министрлігіне 25 жылдан
жоғары займдарды республика ... ... ... салдыратындықтан, Орталық
банк бұл жағдайда сыртқы қарыздарды басқаруда өзінің рөлін дәлелдеп ... ... ... ... ... ... ... Қаймдарды
орналастыруға мандат алты инвестициялық банктерге берілді, алайда бұндай
дұрысы ... бір ... екі ... ... ... ... пікірлер бойынша, арасында келіспеушіліктер пайда болатын көп
менеджерлерді қою - Орталық банктің осындай ірі ... ... ... ... рахмет айту талпынысы. [13]
Өтпелі экономикасы бар елдердің ... ... ... ... ... қарыздарды ұйымдастыруы, әсіресе оларды
инвестициялық мақсаттарға қолдануы тудырады. Мұнда сыртқы займдар ... ... бір ... ... және ... ... қарайтын он
өкілетті қарызгерге беріледі. Өзінің атын және репутациясын қолдана отырып
өкілетті қарызгерлер ... ... ... ... ... және ... олар кредит ретінде жеке ... ... ... Көбінесе сыртқы қарыздар Қытай Банкі және Қытай
халықаралық ... және ... ... ... мемлекеттік
мекемелермен іске асатын, және тәуелсіз түрдегі кредиттік ... ... ... ... ... де ала ... ... қалыпты
шығаруын және кейіннен екінші нарықта айналысын ... ету ... ... ... қадағалаудың мемлекеттік әкімшілігі ... ... және ... ... әртүрлі қарызгер топтары
үшін шығаратын облигацияларының табыстылық ... ... ... ... ... ... АҚШ-та 100 жылдан кейін өтелетін 100 млрд
долларға өте ұзақ уақытты облигацияларды сәтті орналастыра ... ... ... деп ... Инвестициялық мақсаттағы сыртқы қарыздарды үш
жаңа мемлекеттік банк – Мемлекеттік даму банкі, Экспорт-ипорттық банк ... ... ... – іске ... 1994 жылы ... Мемлекеттік
даму банкі (тапсырыстар үкіметтен бағытталады, алайда, оның қолдамай, өзі
шешім ... құқы бар) ... және ... жобаларды
қаржыландырады. Банктің барлық акциялары ... ... ... ... есеп ... Банк ... ... тікелей
гарантиясы болынша алмаса да, оның әлемдік кредиттік рейтингі егеменді деп
танылады. Заңға сай банк банкрот деп ... ... және ... ... ... линиясы бар. Көптеген ... ... ... ... ... ... ескермей-ақ банктің ұзақ уақытты
облигацияларын банк үшін өте ұтымды шарттарда алуға дайын.[13]
Шығыс ... ... ... ... ... үшін әлемдік қаржы
дағдарыстың ерекше әсерлері бар. Регион елі үшін өзекті мәселенің бірі –
шетелдік ... оны ... деп ... бір ... ... ... барлық регионға қате таратылуы. Мұндай жағдайда
қарызгерге облигациялық ... ... және ... ... ... және ... сұранысына бейімделе отырып, үлкен
икемділік көрсетуі тиіс деп есептелінеді. ... шара ... ... ... ... ... ... қолдануға кеңес
беріледі.
II Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарыздары
2.1. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарызы және оның түрлері
«Мемлекеттік және ... ... ... ... ... Заңға
сәйкес мемлекеттік қарыз – бұл Үкімет ... ... ... Банкінің қарыздарының және жергілікті атқарушы органдардын белгілі
бір ... ... ... ... Яғни ... ... ... жатады:
1. Үкімет қарыздары;
2. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің қарыздары;
3. Белгілі бір датаға сәйкес жергілікті атқарушы ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
Заңына сәйкес, үкімет қарызы – үкімет алған және өтемеген ... ... ... ... ... белгілі бір датаға сәйкес
келетін қарыздық міндеттемелер ... [14] ... ... мен ... ... ... Республикасының Заңында «Үкімет
қарыздарының лимиті» анықтамасы көрсетілген. Бұл Қазақстан Республикасының
Үкіметінің көрсетілген уақытқа (қаржы ... ... ... ... алынатын және өтелмейтін тіркелген үкіметтік займдардың
сомасынан аспайтын нақты қарызының ... Яғни әр ... бұл ... бюджет туралы Заңмен бекітіледі және мұнда сондай-ақ
үкіметтік қарызға қызмет көрсетуге ... ... ... ... ... ... ... қарызы. «Мемлекеттік
борыштар мен қарыздар туралы» Қазақстан Республикасының ... ҰБ ... – ҚР ҰБ ... және ... ... ... ... заңнамалық актілермен ҚР ҰБ-ке жатқызылған белгілі бір
датаға қарыздық міндеттемелер. [6] Осы ... «ҚР ҰБ ... ... де ... бұл – ҚР ҰБ ... ... ... жылының
аяғы) жоспарланған тіркелген алынатын және өтелмейтін ... ... ... ... ... қарыздар сомасы. ҚР ҰБ сыртқы қарызының
лимиті ... таза ... ... 50% ... ... оған ... қаржылық ұйымдардан алынатын бағдарламалық ... ҚР ҰБ ... ... ... теңгенің ішкі және
сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ... және ... ... Аффинирленген алтын;
• ҚР ҰБ-де сақталатын валюталық бағалылықтар;
• Шетел валютасындағы жай және аудармалы вексельдер;
• Шетелдік өкіметтер мен халықаралық қаржылық ... ... ... ... және сақталымдығы қамтамасыз етілетін басқа да шетелдік
валютада деноминирленетін сыртқы активтер.
Жеке айта ... ... ҚР ... таңда келесі халықаралық қаржылық
ұйымдардың мүшесі ... ... ... ... ... ... ... құру және даму банкі;
3. Халықаралық қаржылық корпорация;
4. Халықаралық даму ассоциациясы;
5. Көпжақты инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... қайта құру және даму банкі;
8. Азиялық даму банкі;
9. Ислам даму ... ... ... ... ... қарызы. «Бюджеттік
жүйе туралы» Заңға сәйкес жергілікті атқарушы орган қарызы – бұл жергілікті
атқарушы орган алған және өтемеген, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... атқарушы органның қарыздық
міндеттемелер сомасы. [14] Үкіметтік және ҰБ жағдайы сияқты, «мемлекеттік
борыш және ... ... ... ... ... ... қарызының лимиті»
анықталған, бұл – жергілікті ... ... ... ... және ... ... ... жергілікті атқарушы органның
нақты қарызы.
2.2. Қазақстан Республикасының мемлекеттік қарыздарын басқару
Мемлекеттік қарызды басқару – бұл ... ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ететін және мемлекеттік
кредитке қызмет ... ... ... ... қызметі.
Басқару макроэкономикалық қиындықтарға және келешекте төлем балансы
проблемаларына тап ... ... ... ... ... ... ... және мемлекет кепіл болатын қарыздардың он жылға арналатын
жағдайын бағалау және болжау. Мұнда өтеу, қызмет көрсету, лимиттер,
мемлекеттік ... ... ... ... ... ҚР ... ... ҚР Үкіметі қарыздарының мөлшері, түрі,
шарттарын, республикалық және жергілікті ... ... ... ... қарызы лимитін анықтауы. ҰБ займдар бойынша
мұндай процедураларды ҰБ өзі жүзеге асырады.
3. ҚР ҰБ, Үкімет және жергілікті ... ... ... ҚР ... ... үкіметтік және жергілікті атқарушы
орган қарыздарының шарттарын ... және ... ... ... және ... ... ... структурасын оптимизациялау,
мемлекеттік қарызды реструктуризациялау, мемлекеттік борыштар ... ... ... дайындау және іске асыру.
Мемлекеттік қарызға қызмет көрсету дегеніміз жалпы сый-ақы төлемдері,
комиссионды және ... алу ... ... ... төлемдер.
Қарызды өтеу – кредитормен бекітілген келіссөздерге сәйкес
қарызгердің ... ... ... және ... міндеттеменің басқа
құраушыларын орындау.
Мемлекеттік қарызды басқарудың басқа жолдарына ... ... ... – жаңа ... ... ... ... мемлекеттік
қарызды жабу. Сондай-ақ жаңа займ ... ... ... ... курстық айырмашылықты есепке алмай беріледі.
• Конверсия – ... ... ... ... ... азырақ
не көбірек жаққа қарай шарттардың өзгертілуі. Бірінші жағдай қарыз
бойынша шығындардың көп болуы кезінде, ал ... ... ... займ ... ... ... ... көтеру кезінде
орын алады.
• Консолидация – уақыты бойынша алғашқы шарттарды өзгерту – уақытты ... ... ...... ... ... бірігуі, бұл мемлекеттік
қарызды басқаруды оңайлатады.
• Регрессивті ... ... ... ...... ... ... кезінде болады, себебі мемлекетке займ бойынша
«қымбат ақшамен» төлеу тиімсіз.
• Займдарды өтеуді ұзарту – мемлекеттің қарызының тым көп ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік қарызды төлеуден бас тарту (аннулирование) – бұл ... ... ... ... жаңа ... бұрыңғы міндеттемелерді
құқыққа сай келместігі себебімен орындаудан бас тартады. Сондай-ақ
аннулирование мемлекеттің ... ... да ... ... ... Республикасының сыртқы қарызының қазіргі жағдайына талдау
Сыртқы экономикалық қолайлы конъюктура, ішкі әлеуметтік-экономикалық
тұрақтылық пен орта мерзімді экономикалық стратегия шараларын ... ... ... ең ... макроэкономикалық көрсеткіштердің оң серпінін
сақтап қалды. ЖІӨ көлемі 2007 жылдың 01 қаңтарында ... ... ... ... 9 738,8 ... теңгені құрады. Нақты ЖІӨ-нің 2006 жылдың
01 қаңтарымен салыстырғанда 10,6% болды. ЖІӨ 2006 ... 01 ... ... ... 80,6% ... ... ... экономикасын түрлендіру кезеңі ұлттық экономиканың әлеуметтік-
экономикалық реформалары мен тұрақты дамуын қамтамасыз етуді қаржыландыру
үшін ... ... ... ... ... ... Бұл ... капиталының ішкі және ... ... ... ... ... ... мен ҚР-ның мемлекеттік
қарызының түзілуіне себепші болды. [17]
Республиканың жалпы сыртқы ... (ЖСҚ) өсуі тез ... отыр жəне 2007 ... ... ... аяғында тоқсан ішінде 10,1
млрд. долл. ұлғая отырып, 92 млрд. АҚШ долл. (бұдан əрі – ... ... ... ЖСҚ ... Қазақстан экономикасының секторлары бойынша
бөлініп көрсетілген. 1-суретте көрсетілгендей, ағымдағы жылдың екінші
тоқсанында «Басқа ... ... ... көлемінің «Банктер»
секторының (екінші деңгейдегі банктер жəне «Қазақстан Даму ... ... ... ... ... асып ... ... Егер «Мемлекеттік
басқару» секторы бойынша (ҚР Үкіметі) 2005 жылдың ... бері ... ... 1,5 ... ... жуық болса, онда «Ақша-кредиттік реттеу
органдары» секторы бойынша (ҚР Ұлттық Банкі) 3,1 ... ... ... өсу
болды. [15]
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері
1- сурет – ҚР-ның секторлар бойынша жалпы сыртқы
қарызының серпіні, млн.долл.
Бұл ... ... ... талдау елдің экономика секторлары
бойынша ғана емес, ... ... ... жəне ... ... ... ... бөлігіндегі сыртқы қарызға талдау (ҚР Үкіметінің, Ұлттық
Банктің жəне ... ... ... кепілдігі бар
кредиттері бойынша сыртқы берешегінен тұратын) жəне мемлекет кепілдік
бермеген ... ... ... ... ... [17]
1-кесте – 2003-2007 жылдардағы ҚР-ның жалпы сыртқы қарызының серпіні
(млн. АҚШ
долл.)
|Көрсеткіштері |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... және ... 622,6|3 132,9|2 175,0|3 124,6|4 122,9|5 ... | | | | | | ... берген сыртқы | | | | | | ... | | | | | | ... ... |15,8 |9,6 |5,0 |4,2 |5,0 |5,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |84,2 |90,4 |95,0 |95,8 |95,0 |94,5 ... | | | | | | ... %-бен | | | | | | ... |22920,2|32 |43 |74 |81 |92 |
| | |713,2 |428,5 |022,7 |935,4 |075,5 ... ... ... ... ... берілмеген қарыз бөлігінің артуына (2-сурет), ең алдымен,
мұнай мен ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі ірі
жобаларды қаржыландыру себепші болды.
Ескертпе–ҚР-ның Ұлттық Банкінің деректері
2- сурет – ҚР-ның жалпы сыртқы қарызының құрылымы
3-суретте ... ... ... есепті кезеңнің басындағы ЖСҚ
құрылымы келтірілген. Банктердің, банк ... ... ... ... ... ... қарыз алуының, сондай-ақ ҚР ҰБ
сыртқы міндеттемелері нəтижесінде «Қаржылық қызмет» саласы ... ... ... ... ... ... ... орны толтырылуына жəне «Өңделмеген мұнай жəне табиғи газ
өндіру» саласына ... ... ... ... қарызының
өтелуіне байланысты, бұл саланың міндеттемелері төмендеп, 2006 ... ... ... ... 2007 жылдың маусымының аяғында 8,2 млрд. долл.
құрады. Үкіметтің сыртқы қарызы «Мемлекеттік ... ... ... ... Банкінің
деректері
3- сурет – Жұмсалымдардын негізгі ... ... ... ... 01.01. 2007 ... ... алу көлемінің өсуі нəтижесінде оған ... ... ... ... ... ... жəне төлем ... ... ... өзге де ... төлемдер бөлігіндегі шығыстар
ұлғаюда. [17]2-кестеде ЖСҚ-ға тек ұзақ ... ... ... ... ... ...... жылдардағы ҚР-ның ұзақ мерзімді сыртқы қарызына қызмет
көрсету мен өтелуі
(млн. АҚШ
долл)
|Көрсеткіштері |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... ... ... |4539,6 |7246,1 |9355,5 |9297,5 |2709,7 |5476,3 ... және ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |280,1 |680,2 |1 088,1 |197,9 |125,2 |394,0 ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... кепілдік |4 259,5 |6 565,9 |8 267,4 |9 099,6 |2 584,5 |5 082,3 ... ... | | | | | | ... ... (мүдені |719,1 |939,2 |1 698,3 |3 639,0 |1 183,2 |1 286,7 |
|төлеу және | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... және |186,8 |188,2 |170,6 |91,8 |16,2 |20,3 ... ... | | | | | | ... қарыз | | | | | | ... ... |532,3 |751,0 |1 527,7 |3 547,2 |1 167,0 |1 266,4 ... қарыз | | | | | | ... |5 258,7 |8 185,3 |11 053,8|12 936,5|3 892,9 |6 763,0 ... ... ... ... ... қарыз алу көлемінің айтарлықтай өсуінен елдік ... ... ... ... ... ... дəстүрлі
қаралатын сыртқы қарыздың салыстырмалы өлшемдері нашарлады. Атап айтқанда,
ЖСҚ-ның ЖІӨ-ге соңғы ... ... ... ... ... 2006 ... 91% асқан қатынасы, 2007 жылдың 2 тоқ. ... 101,1% ... ... ... мен ... ... экспортына қатынасы да ұлғайды жəне 2006
жылғы 178,1 салыстырғанда 198,4 % болды
Тұтастай алғанда елдің борыштық құралдардағы сыртқы ... ... ... ... жəне ... ... таза сыртқы қарызы 30.06.07 жылы
22,4 млрд. долл. құрады (31.03.07 ж. 20,1 млрд. долл.). [15]
Мемлекеттік жəне мемлекет кепілдік ... ... ... ... ... ... – Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген сыртқы қарыздың ... ... |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |4 тоқ. |1 тоқ. |2 тоқ. |
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2007 ... ... |3 073,2 |2 499,6 |1 582,4 |2 572,0 |3 557,7 |4 566,7 |
| - ... |3 073,2 |2 496,1 |1 478,9 |1 495,2 |1 476,5 |1 422,5 |
| - ... Банк |0 |3,5 |103,5 |1 076,8 |2 081,2 |3 144,2 ... ... |549,4 |633,3 |592,5 |552,6 |565,2 |531,6 ... сыртқы қарыз | | | | | | ... |3 622,6 |3 132,9 |2 175 |3 124,6 |4 122,9 |5 098,3 ... ... Банкінің деректері ... ... ... тоқсаны ішінде үкіметтік заемдар бойынша игеру 39
млн. долл. болды. Өтеуді жəне бағамдық ауытқуларды қоса ... ... ... заемдар түрінде тартылған сыртқы қарызы 3
млн. долл. өсті. Сонымен ... 2007 ... ... ... бойынша міндеттемелері толық өтелді, мемлекеттік басқару
секторының сыртқы қарызы 2007 ... 2 тоқ. ... 1422,5 млн. ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінің деректері
4-сурет – Мемлекеттік және мемлекет кепілдік берген
қарыздың ... ... ... ... де АМК ... мен
еурооблигациялары түрінде басымдықпен белсене қарыз алуды жалғастырды жəне
2007 жылғы екінші тоқсанның аяғында олардың ... ... 46 ... долл.
жуық болды. 2007 жылғы 2 ... ... ... несиелер бойынша
сыртқы берешектің өсімі тұтастай алғанда 6,6 млрд. долл. астам болды ... ... ... ... – Құралдардың түрлері бойынша Банктердің сыртқы
берешегі, 2007 жылдың 2 тоқ.
Қазақстандық банктердің негізгі резидент емес кредиторлары ... ... ... табылады: шетелдік банктер (Morgan Stanley ... Limited, Standard Bank Plc, Deutsche Bank AG London ... əр ... ... ... ... ұйымдары (ЕБРР, АБР)
жəне басқа да институционалдық инвесторлар (оның ... АМК ... ... ... ... ... ... Банктер үшін негізгі кредитор елдер үлестеріне 45,9 млрд. долл.
жалпы берешек сомасының 50 % ... ... жəне ... - 17,8 ... ... ... ... – Банктердің кредитор елдер бойынша сыртқы
қарызы, 2007 жылдың 2 тоқ.
Ескертпе–Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... (фирмааралық берешекті
қоспағанда) 7-суретте көрсетілген. Қарастырылған көрсеткіш 2003 жылы ... ... 2004 жылы 1063,9 АҚШ ... ... ... ал 2007 ... тоқсанында бұл көрсеткіштің деңгейі 4294,4 АҚШ доларын құраған ... 3151,1 АҚШ ... Жан ... ... ... қарыздың деңғейін
2003-2007 жылдар аралығында қарастырсақ, онда бұл көрсеткіш күрт өскенін
байқауға болады, яғни 5,9 есе ... ... ... ... ... ... – Жан басына шаққандағы жалпы сыртқы қарыз (фирмааралық
берешекті қоспағанда), АҚШ долл.
Жалпы сыртқы ... ... ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш 2003 жылы 35,5 мөлшерінен
2005 жылы 42,4-ке дейін өсті, ал 2007 ... ... ... ... ... ... зерттеу кезең аралығында жалпы сыртқы қарыздың
ЖІӨ-ге қатынасы 2,0 есе жоғарлаған. [16]
Ескертпе–ҚР-ның Қаржы Министрлігі, ... ... ...... ... ... ... қатынасы (фирмааралық берешекті
қоспағанда), %-бен
9-суретте жалпы сыртқы қарыздың ТҚЭ-ге қатынасы ... ... ... ... ... 2003 жылы ... 2005 жылы ... дейін өсті, ал 2007 жылдың екінші тоқсанында
141,6-ға дейін көтерілді. ... бұл ... ... ... ... есе жоғарлаған. [16]
Ескертпе–ҚР-ның Қаржы Министрлігі, Қазақстанның Ұлттық
Банкінің деректері
9-сурет – Жалпы сыртқы қарыздың ТҚЭ-ге қатынасы (фирмааралық берешекті
қоспағанда), ... ... ... ... ... ЖСҚ-дың серпіні,
ең алдымен, кепілдік берілмеген сыртқы қарыз есебінен ... ... ... ... ... ... жыл сайын мемлекттік қарыздың салыстырмалы
көрсеткіштері өсуде. Мемлекттік сыртқы қарыздың ... ... ... ... ... екі ... мемлекеттік қарыз алу
үлесін арттыру арқылы жүзеге асырылатын қарыз алудың ... ... ... ... сипатталады. Жалпы сыртқы қарыздың
салыстырмалы параметрлерін табалдырықты көрсеткіштермен салыстыру қарыздың
жеке ... ... ... асып ... жөнінде қорытынды
шығаруға мүмкіндік береді. Сондықтан, бұдан әрі, егер ... ... ... ... ... болса, сырттан қарыз алу ... ... ... ... яғни ... көрсету мен сыртқы қарызды
өтеуде қиын мәселелер пайда ... ... ... келе ... ... үшін мемлекеттік қарыздың болуы
қалыпты жағдай. Егер экономика тұрақты, заңнамалық база бұл ... ... ... және ... ... ... әсер етпесе, мемлекеттік
қарыздың ... ел ... әсер ... оң ... ... ... Мысалы, АҚШ басқа елдермен салыстырғанда экономика көрсеткіштері
бойынша алдында ... да, оның ... ... ... ... экономиканың дамуы шетелдік несиелердің, инвестициялардың шикізат
салаларына тартуынсыз, жаңа, алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... және тұтыну тауарларының
өндірісіне әкелуінсіз мүмкін болмас.
Мемлекеттік ... ... және ... қатар, ең маңызды
экономикалық санат болып есептеледі. Ол жүргізілетін ... ... ... тиіс, яғни қарызды өтеу бойынша шығыстарды азайтуға
мүмкнідік беретін, тәуекелдіктен құтылатын, ... ... ... ... ... тиімді тәртіптемеде жүргізу. ... ... ... мемлекет салық ауыртпалығын уақыты ... бөле ... ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге,
бұдан әрі мемлекеттің де қаржы ... ... ... ... ... де ... болуға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, мемлекетке шетелдік капитал мен валюталық
ресурстарды тарту олардың тиімді қолдануы, қарыздық ... ... ... ... алу ... ... ... қолдану жайлы
ұмытпау керек. ... ... тым ... ... ... курсының
өзгеруі, экспорт және импорт арақатынасы, ... ... ... сияқты ұзақ уақыттық теріс экономикалық салдарға әкелуі өте
ықтимал.
Қазақстанның экономикасы жоғары ... ... ... ... өсу ... әсері өсіп келе жатқан экономиканың шикізат
секторының дамуымен байланысты. ... ... ... және ... салынбайтын салаларына жіберіледі. Әжептәуір ымырашыл
қазынашылық саясат жүргізілуде. Орталықтандырылған қорға ... ... ... жалпы профициті және ... ... ... ... ... ал ... жатпайтын сектордың
тапшылығы артуда.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Адам Смит «Халықтар байлығының табиғаты мен ... ... ... ... ... ... принциптері» 1817.
3. Дж. М. Кейнс «Жұмыстылық, пайыз және ақшаның жалпы теориясы» 1948.
4. М. Фелдстейн «Бюджет дефициті және жалпы сұраныс»1982.
5. Э. Дж. ... ... банк ісі және ақша ... саясат» 1994.
6. «Мемлекеттік және мемлекет кепіл болатын қарыз туралы» Қазақстан
Республикасының Заңы.
7. Қазақстан Республикасының «Қазақстан Республикасының Халықаралық
Валюталық Қор, ... ... Құру және Даму ... Халықаралық
Қаржы Корпорациясы, Халықаралық Даму Ассоциациясы, Инвестицияларды
Кепілдеу Көпжақты Агенствосы, Халықаралық инвестициялық
келіспеушіліктерді реттеу орталығы, Еуропалық ... құру және ... Азия Даму ... ... Даму ... мүше болу туралы» Заңы.
8. Encyclopedia Britannica. London, vol.16, p. 137.
9. International Financial ... ... Vol.L., ... ... ... ... стратегиясы // Аль-Пари журналы.- 2007.-
№1(49).
11. www.freenet.kg
12. Фишер С., Дорнбуш Р., Шмалензи Р. ... М., 1993 ... ... ... ... «Бюджет жүйесі туралы» Заңы.
15. www.nationalbank.kz
16. www.minfin.kz
17. Қазақстан Республикасының сыртқы қарызының серпініне талдау жасау //
«Қазақстан Республикасы экономикасының ... ... мен ... ... ... қаржыландырудың және
басқарудың қазіргі әдістемесі» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік
конференциясының материалдары.- 2007.- ... 0,3 б.т.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
«Dala Group» компаниясының қарыз қаражатын қалыптастыру механизмін жетілдіру жолдары14 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет
«Шымкент май» ақ-дағы басқа да дебиторлық қарыздарды аудиторлық тексерудің қажеттілігі69 бет
«ҚазАгроҚаржы» АҚ-на қарыз нысанында қаржыландыру алуға өтінімдерді қарау үшін ұсынылатын инвестициялық жобаларға арналған бизнес-жоспар12 бет
«Қазақстан - Каспийшельф» ЖШС-ң дебиторлық қарыздар есебін талдау21 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті, берешек қарыздардың есебі26 бет
Банк несиелері мен қарызға алынған қаражаттардың есебі мен аудиті95 бет
Банк қарыздарын қамтамасыз ету нысандары39 бет
Банк қарыздарының есебі және ұйымның несие қабілетін талдау83 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь