Президенттік билік

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1. Көшпенді халықтардағы ел билеу жүйелерінің дамуы ... ... ... ... ... ... ..
2. Ресей Федерациясында президенттік институттың қалыптасуы және
оның ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3. Қазақстандағы президенттік биліктің тарихи тамырлары және
президенттік инстититуттың қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.1 Ресей және Қазақстандағы президенттік институттардың
айырмашылықтары мен ұқсастықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Жұмыстың өзектілігі: бүгінгі күні біздің мемлекетіміз даму жолында. Осы даму барысында ең көп мән беретін жағдайлардың бірі болып, президенттік билік болып саналады деп ойлаймын. Себебі, мемлекет дамуының негізі – күшті басқару жүйенің болуы. Біздің елімізде қоғам өмірінің барлық салалары бір адам қолында шоғырланған және де ол біздің еліміздің ішкі және сыртқы дамуының бағыттарын анықтайды. Сондықтан еңбіріншіден президенттік институттың бастауларын таңып білу қажет. Қазіргі Президенттік биліктің тарихи тамырларын зерттеуге «халық руханиянатының бастауларын» есте ұстап, еліміздің тарихи дамуы барысында бабаларымыз сомдаған орталық биліктің қаcиетті алтын діңгегіне арқа тіреп, егемендікті күшейте түсуінің бірден-бір себебі де осы. Ал, жоғарғы билік күшті болған кезде, басқа да салаларды бірыңғай үрдіспен дамытуға болады. Осы арқылы біз демократиямен қатар бүкіл саяси жүйені қайта қарап, дамыта аламыз. Саяси жүйені толық жаңғыртып, дамыған кезде еліміз алдыңғы қатарлы елдерге қосылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: осы жұмысты жазу барысында: Л.Н. Гумилев, Дж. Неру, Ж.Х. Жунусова, Б.А. Майлыбаев, М.Б. Қасымбеков, М.С. Машан , Н.Ә. Назарбаев сияқты ғалымдардың еңбектерін пайдаландым. Бұл кітраптарды президенттік биліктің тариха тамырларын анықтау мен қатар бүгінгі күні президенттік институт жаңа пікірлер жиналған.
Жұмыстың негізгі мақсаты болып: бүгінгі күні Қазақстанның жоғарғы билігінің тарихи тамырларын анықтап, президенттік институттың жүйесін дамыту арқылы, басқа да саяси институттардың жұмысын зерттеуге жастардың бет бұруы. Қазақстанның жоғарғы билігін толық саралап зерттеу арқылы еліміздің Орта Азия және бүкіл әлем сахнасында өз орнынды иелену үшін керек даму тенденцияларын анықтау.
Зәрттеу мақсатынан тарайтын негізгі міндеттер:
 Президент жанындағы комиссиялардың жұмысын жаңғырту.
 Президенттік биліктің тарихи бастауларын әр бір адамға жеткізу үшін баспадан жаңа кітаптарды шығару
1. Мағауин М. «Қазақ тарихының әліппесі». Алматы, «Қазақстан» баспасы, 1995 жыл, 208 бет
2. Масанов Н. «Всемифная история» сұхбаты // «Время» газеті 2001 жыл 19 шілде
3. Назарбаев Н.Ә. «Тарих толқынында». Алматы, «Атамұра» 1999 жыл, 296 бет
4. Неру Дж. «Взгляды на всемирную историю». Москва, 1977 год, 1 том, 306 страниц
5. Гумилев Л. «Көне түріктер». Алматы, «Білім» 1994 жыл, 480 бет
6. Албани Б.Қ. «Тарихи таным». Алматы, «Ататек» 1994 жыл, 400 бет
7. Авакьян С.А. «досрочное прекрашение полномочий Президента РФ: проблемы, требующие юридического решения» // «Законодательство» баспасы 1999 жыл, 87 бет
8. Козыбаев М. «Казахстан на рубеже веков: размышления и поиски». Первая книга. Алматы, «Ғылым» 2000 год, 420 страниц
9. Қозыбаев М. «Өркениет және ұлт». Алматы, «Сөздік-словарь» 2001 жыл, 369 бет
10. Әбжанов Х. «Байырғы түркі қоғамының әскери-соғыс ілімі» // «Егемен Қазақстан» газеті, 26.11.2003 жыл
11. Мағауин М. «Шыңғыс ханның шарапаты» // «Жұлдыз» журналы, наурыз 2002 жыл
12. Сартқожаұлы Қ. «Ұлтты сүю керек» // «Егемен Қазақстан» газеті, 28.05.2006 жыл
13. Мағауин М. «Шыңғыс ханның шарапаты» // «Жұлдыз» журналы, наурыз 2002 жыл
14. Албани Б.Қ. «Тарихи таным». Алматы, «Ататек» 1994 жыл, 400 бет
15. Абуев Қ. «Қазақстан тарихының «Ақтаңдақ» беттерінен». Алматы, «Қазақстан» 1994 жыл, 144 бет
16. Ақыпбекұлы Ө. «Барлыбек Сыртанов» // «Егемен Қазақстан» газеті, 26.04.2006 жыл
17. Майлыбаев Б.А. «Институт Президента: традиции демократического конституционализма и опыт Республики Казахстан » Алматы 1998, 144 бет
18. Жунусова Ж.Х. «Республикак Казахстан: Президент, Институты демократии», «Жеті Жарғы» 1996, 218 бет
19. Машан М.С. «Политическая система Казахстана: трансформация, адаптация, целедостижение» Алматы 2000 жыл, 208 бет
20. Касымбеков М. «Становление института президенства в Республике Казахстан» Астана «Елорда» 2000 жыл, 207 бет
21. Нысанбаев Н. редакциясымен «мир о Назарбаеве» Алматы: Қазақ энциклопедисы, 2000жыл, 288 бет
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
......................................
1. Көшпенді халықтардағы ел билеу жүйелерінің
дамуы..........................
2. Ресей Федерациясында президенттік институттың қалыптасуы және
оның ерекшеліктері
............................................................................
............
3. ... ... ... ... ... және
президенттік инстититуттың қалыптасуы
...................................................
3.1 Ресей және Қазақстандағы президенттік институттардың
айырмашылықтары мен
ұқсастықтары.........................................................
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.....................
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... бүгінгі күні біздің мемлекетіміз даму жолында.
Осы даму ... ең көп мән ... ... бірі ... президенттік
билік болып саналады деп ойлаймын. Себебі, ... ... ... – күшті
басқару жүйенің болуы. Біздің елімізде қоғам өмірінің барлық салалары бір
адам қолында шоғырланған және де ол ... ... ішкі және ... ... анықтайды. Сондықтан еңбіріншіден ... ... ... білу ... Қазіргі Президенттік биліктің
тарихи тамырларын зерттеуге «халық руханиянатының бастауларын» есте ұстап,
еліміздің тарихи ... ... ... ... ... ... алтын діңгегіне арқа тіреп, егемендікті күшейте ... ... ... де осы. Ал, ... билік күшті болған кезде, басқа да салаларды
бірыңғай үрдіспен дамытуға болады. Осы арқылы біз демократиямен қатар бүкіл
саяси жүйені қайта ... ... ... Саяси жүйені толық жаңғыртып,
дамыған кезде еліміз алдыңғы қатарлы елдерге қосылады.
Тақырыптың зерттелу деңгейі: осы жұмысты жазу барысында: Л.Н. ... ... Ж.Х. ... Б.А. ... М.Б. Қасымбеков, М.С. Машан , Н.Ә.
Назарбаев сияқты ... ... ... Бұл ... ... тариха тамырларын анықтау мен қатар ... ... ... жаңа ... ... ... мақсаты болып: бүгінгі күні ... ... ... ... анықтап, президенттік институттың жүйесін
дамыту арқылы, басқа да саяси ... ... ... ... ... ... жоғарғы билігін толық саралап зерттеу ... Орта Азия және ... әлем ... өз ... ... үшін ... тенденцияларын анықтау.
Зәрттеу мақсатынан тарайтын негізгі міндеттер:
▪ Президент жанындағы комиссиялардың жұмысын жаңғырту.
... ... ... бастауларын әр бір адамға жеткізу
үшін баспадан жаңа ... ... ... ... мемлекет дамуында маңызды роль атқаратындығына
байланысты ... оның ... ... ашу керек.
▪ Мемлекетте дамыған, ашық көзқарастағы қоғамды қалыптастыру
▪ Мемлекетте ... да ... ... ... ... Қоғамда саяси плюрализмге жол ашу
Жұмыстың әдістемелік негізі: ретінде мен конституциялық заңдарды ... ... ... Олар ... ... елімізде президент
билігі ата-бабаларымыздан өз бастауын алатынына көзім жетті және заң арқылы
бүгінгі президент атқаратын қызметтерін қарастырдым. ... ... ... ашу үшін ... анализге негіздеп жаздым.
Зерттеудің тәжірибелік маңызы: менің ойымша, бұл тақырыптың практикада
қолдану ... жаңа ... ... ... ... Себебі, біздің
мемлекетіміздің дамуының негізгі факторларының бірі - ... ... ... Ал, оның ... тұстарын іс жүзінде көруге ғана болады. Осы
арқылы біз бәсекеге қабілетті 50 ... ... және ... ... кіре ... ... жағымсыз жақтарын тек іс жүзінде ғана
тексере аламыз.
Курстық жұмыстың құрылымы мен көлемі: жалпы жұмыс кіріспе, 3 ... ... ... ... ... ұсынып отырған тақырыбынын
өзекті тұстары мен мақсаттары айқындалып жазылған. Жұмыстың 1-ші бөлімінде
президенттік ... ... ... ... ... ... билеу жүйелерін қарастыру арқылы. 2-ші бөлімде ... ... ... үшін ... ... институттың қалыптасуы қарастырылады. Ал, 3-
ші бөлімінде Қазақстанның президенттік тарихи тамырларын ... ... алып ... ... ... қалыптасуы және оның Ресей елімен
ұқсатықтары мен айырмашылықтары қарастырылады. Тақырыпты толық ашу үшін ... ... ... ел ... ... ел ... жүйесінің тарихи тамырлары өте тереңде, ... ... Ол ... ... мұқият саралап, ел билеу және отан
қорғау істеріне пайдаланудың маңызы зор. Әрине тарихи ... ... ... ... негізінде ел дамуына объективті баға беруге тырысамыз.
Мәселен, отаршылдық рухта ... ... ... халқымыздың ой-өрісі
мен сана-сезіміне тигізген кері әсерінің әлі де ... ... ... ... ... ... болмайды деп ойлаймыз. Совет дәуірі кезіндегі
тұжырымдарды коммунистік шовинизм туындысы деп ... ... ... ... ... ... жабайылығы туралы өсектерді де ... ... ... ... ... ... ... аспады,
қызыл империализм келмеске кетті, тәуелсіздік алдық, дербес ел ... ... ... ... ... ... үшін, рухани жазылу үшін әлі де
бірталай еңбектенуге тура ... - ... ... ... [1]. ... да,
республикамыздың тәуелсіздігіне 15 жыл болғанымен, біздің ... ... ... ... ... Үкіметі кезіндегі берік
орныққан саяси көзқарастан көп алыс ... Сол ескі ... ... ... ... ... ... тартып жүрген пілдей жазушыларымыздың
ерекше белсенділері – еуроценттристтер. Олардың ... ... ... и ... ... ... ... тарихшы - бүгінде марқұм –
Н. Масанов. Қазақстан тарихы ... ... ... ... автордың «қазақстандық ұлт» деген ұғымды ойға да, бойға да
сіңіргісі келмейтіні байқалады. Сондай-ақ, Масанов ... ... ... 19 ... ... көрген «всеМИФная история» деген сұхбатында: «
Тарих сахнасына алғаш шығуынан бастап ... ... ... ... ... ... бірге біртекті тайпа ретінде саналмады», -
деп, бабаларымыздың тұтастығын жоққа ... ... [2]. Ал, ... ... Бұл ... Н.Ә. Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» аталатын
еңбегінде: «Менің пайымдауымда тарихқа деген бұл ... ... мен ... ... ... ... ... ұлы бабаларымыздың ұрпағы ретінде, ... ... ... ... жараспайды», - деп жазады [3]. Шынында ... ... ... ... байланысты жалған теорияларға
халықты сендіргісі келеді.
Бірақ еуроцентристтер бекер арамтер болады. ... ... ... ... ... Дж. Неру: «Азияның базбір ... ... ... ғұндар, моңғолдар, түріктер Азия мен ... ... ... қоныстанды. Еуропа ұзақ уақыт Азияның отары сияқты болды.
Еуропаны жермен-жексен еткен де, өркениетке ... де ... - ... [4]. Сонымен қатар, дүниедегі ең алғаш өркениет белгілері Азияда
пайда болып, дамығанын көрсеткен де Дж. Неру ... ... ... дегеніміз не?» деген сұраққа жауап берейік. Ол латынның
азаматтық, ... ... ... ... Л. ... Ф. Энгельс
түсінігіндей, варварлық жабайылық кезеңінен кейінгі даму ... ... ұлт ... ажыраспайтын екі үлкен ұғым. Ал ұлттың жұлдызды сәті ... ... ... ... өз ... салу мүмкіндігі болса ... ... ... ... ... бері ... алғышарттары
да пайда болды. М. Қозыбаевтың түсінігінше, ең алғашқыда Ұлы ... ... ... ... билік үстемдік құрған. Түрік қағанаты
кезінен бері авторитарлық билік жүйесіне көшу ... ... ... екі ... ... ... болды. Яғни, авторитарлық билік пен
халық билігі бір жүйеге қалыптасты. ... орай ... ... ... ... ... пен ... ұғымдарына нақтылы анықтама
берген. Ол далалық өркениет және ... ... ... ... ... айналымға енгзіп, өз еңбектерінде жан-жақты негіздеді.
Ұлы оқымыстының ғылыми осы жаңалығын күні бүгінге дейін дұрыс ... ... бар ... ... Мысалы, М. Қозыбаевтың «авторитарлық
билік пен халық билігі бір жүйеге қалыптасты» деген ... ... ... ... ... ... ... абсолюттік монархия) деп
түсінуге болмайды. Өйткені, хандық ... ... ... ... ... ... ... қарулы бар азаматтар ақ киізге отырғызып, таққа
көтеру рәсімін де сөз етіп ... ... ... ... жүйесінің айқын
белгілерінің бірі екендігі күмәнсіз нәрсе.
Оқымыстылар арасында табиғи орта этностың өркениетті ел ... ... әсер ... түсінетіндері болған. Алайда, Дала деген сөздің
мағынасын терең қарастырмай, жұрт дала ... ... ... үлкен маңызын түсінбеушілік те болған. Ал картаға көз салып,
үстірт көз жүгіртсек те, ... ... ... ... ... ... тауларын, Еділ, Енисей, Ертіс, Жайық
өзендерін аңғармау мүмкін емес. ... ... ... дамуына
барлық жағдайлардың ... ... ... ... түрік
бабаларымыздың тарихын терең білген, оны ... ... Л.Н. ... еді.
Оны «...түріктердің қоғамдық тірлігі мен ... ... ... қайраң қалдырады: ел, еншілік-таспиқтық ... ... ... ... ... ... сол сияқты көрші елдердің
идеологиялық жүйелеріне ... ... ... ... ... таң қалдырады», - деген ... [5]. ... ... ... зор ... ... ... басқару жүйесін берді.
Әрине оның дамыған түрі бірден пайда болған жоқ. Көшпенді халықтардағы ... ... ... бір даму ... ... ... ... үшін
көшпенділердің шежіресін нақты түсіну керек. Шежірені – аталарды тарату деп
тар ... ғана ... ... ... ... ... ... таралу
тегі, тілі, өсіп-өнуі, жер бетіне таралуы, орналасуы, тірлігі, әдет-ғұрпы
зерттеледі. Ру-тайпа шежіресі мен ... ... ... түбі бір. Көне ... ... ... ... көп жазылған.
Байұзақ Қожабекұлы Албани бұл жайлы былай деген: «Сол деректерде сақтардан
тараған тайпалық одақтар: Алан, ... Әби, ... ... ... ... ... Дай ... арғы тегі) аталса, біз қалайша тек ... ... ... ... [6]. ... ... ... халқының ел билеу тамырларын Қазақ хандығы ... ... де ... жоқ. Ең ... арғы ... ... мен
түріктердің саяси құрылымдарын тану қажет.
Сақ ханының қолында елдің ішкі және сыртқы саясатын ... ... ... ... шешу, елшілер тағайындау, одақ құру, ел басқару ісіне
көмекшілер тағайындау тағы басқа да ... ... Ал, оның ... ... ... әсер етуші фактор – халық. Билік ... ... ... ... да халықтық жиналыстар болды. Бірақ
жиналыстарға заман ... сай тек ... бар ... ... ... ... ... демократияны «әскери демократия» деп те атайды. Жалпы,
сақ дәуірінің – қазақтың саяси жүйесінің түп тамыры деп саналуы ... ... ... ... ... ... жаңарып отырғанын, даму процесінің екінші
кезеңге өтуін түрік дәуірінен аңғарамыз. Соның ... ... ... оның ... билік отырғызу дәстүрі Түрік қағандығында жалғасын ... ... ... Қ. Салғараұлы толық түсіндіреді. Оның ойынша, мынадай
тарихи шындыққа назар аудару қажет. Азаттық үшін шешуші ... ... ... ... ірі ... ... ... қаған байтақ
далада әкімшілік, этникалық бірлік, территориялық ыңғайластық негізінде
бернеше тайпалық одақтарды ... ... ғана ... ... ... ... жаулаушы империямен, шығысында варварлықтың
орта шенінде тұрған халықпен географиялық орта ... ... ... бұл ... негізінен бақташылық тұрмысты, осы бақташылық таңған
көшпелі өмірді сыйлады. Бұл және бұрынғы өзімен өзі томаға ... ... ... ... ежелгі отырықшы көршілерімен ғасырлар бойы қарым
қатынаста болған, солармен жарыса дамып, олардағы көшпелі тірлікпен үйлесім
тауып, ... ... ... ... ... жақсысын оларға
жұғыстырып ... ... ... ... ... еді. ... жердің сонысына, судың тұнығына орай жеке иелігіне ру-ру ... ... ... елді ... оның ... ... ... ұстап тұру оңай болмаған. Мұнда найзаның ұшымен, ... ... ... ... ... ... ... мықтылығын үнемі
сезініп отыруы – тұтастық сақтаудың басты ... ... ... ... тек ... ... ... шарт болған. Елін бодандық бұғаудан босатып,
дербес азат мемлекет құрған ... оны ... Сол ... ол ... мұрагерлік дәстүрді сақтап отырып, жас баланы таққа отырғызудың
қаншалықты қауіпті екенін сезіпті, ел басқару жеке ... ... ... ... болған, ыстық – суықтан бірдей өтіп, ... ... ... ... ... және осыны одан әрі заңдылық
ретінде қалыптастыруды еліне ... ... Осы ... сай Бумыннан кейінгі
қағандар мұрагерлікке інілерін тағайындағаны тарихтан белгілі.
2.РЕСЕЙ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... 1991 жылдан бері қызмет атқарады.осы
институтты Ресейдің ... ... ... ... шешім 1991 жылдың
сәуір айында өткізілген жалпыхалықтық референдумда ... ал осы ... ... ... ... арқылы осы қызметке Б.Н. Ельцин
тағайындалған болатын. Өзінің эволюциялық даму басында осы институт ... ... ... еді. Ол ... ... ... құру үшін және ... орындауды қамтамасыз ететін атқарушы билікті
нығайту мақсатында ... ... ... ... 24 сәуірдегі қабылданған «РСФСР Президенті туралы» заңында
11 ғана бап ... ... ... ... ал, ... ... заңгерлік мағынасын жоғалтты. Осы ... ... ... ... және РСФСР-дегі атқарушы биліктің басшысы ... ... ... ... ... дәрежесі екі негізгі компонент
арқылы қосылды: ол бір ... ... ... және ... ... ... болды. Бірақ, президенттік институт осындай үлгіде
көп қала бермеді. 1993 жылдың 3-4 ... ... ... ... ... ... әкелді. Жаңа Конституция Президенттің
қызметін және деңгейін басқаша дәрежеге ... ... ... ... ... ... заң ... мүмкін емес және
Конституцияға қайшы келетін болып таңылды.
1993 жылдың Конституциясы мемлекетік биліктің жаңа ... ... ... ... ... және үкімет басшысын бірыңғай
атқаратын Президенттік республиканың ... ... бас ... ... ... ... түсті. Осы модельде мемлекет
басшысының және ... ... ... бөлінеді. [7]. Осымен
Президент қызметі Ресей үшін ... ... ... ... ... ... үшін, еңбіріншіден оның атқаратын
қызметінің деңгейін қарастыру қажет ... деп ... ... ... ... өте ... орынды алады. Себебі, ... ... бар ... ... ... Оның ерекше орны
Конституцияның структурасында көрінеді. Онда ... ... ... ... ... ... ... Федерациясының
Президентінің статусының негізі 80 бапта көрсетілген. Президент мемлекеттің
жоғарғы басшысы болып табылады. Бірақ, Коституциялық ... ... ... ... анықтама берілмейді. Көптеген елдердегі қолданылатын
конституциялық құқықта мемлекет басшысы термині ... ... ... ... ... ... практикасына сай
анықталынады. Әдетте мемлекет басшысының ең басты қызметі осы мемлекеттің
ішкі және ... ... ... ... таңыту болып табылады. Оны
мемлекеттің символы және ... ... деп ... ... ... мызғымастығын қамтамасыз ететін тұлға болып
табылады. Ол мемлекеттің ... ... ... ... ... Ол ... вето ... салады және нормаға сай
келмейтін заңдардың іске ... ... Ол ... ... ... ... ... қатар конституциясының
мызғымастығының жеке ... ... ғана ... ... сотпен қатар
бола алады. Ол азаматтардың бейбіт және ... өмір ... ... ... ... ... заң жобаларын ол Мемлекеттік Думаға ... заң ... жеке ... ... ... да белгілі топтардың
құқықтарын қорғауға бағытталған. Мысалы: зейнеткерлер, студенттер, ... ... ... ... қамқорлығы қажетті адамдар болып табылады.
Президент жанында адам құқықтары жөніндегі ... бар. ... ел ... ... ... заң ... және
шараларын қабылдау керек. Бас штабы және қорғаныс министрі ... ... ... Осы ... ... ... ... принципі жүзеге асады.
Президенттің маңызды қызметтерінің бірі – ... ... ара ... ... ... ... Ресейде мемлекеттік билік
1993 жылдан бастап үш тармаққа бөлінеді: заң шығарушы, атқарушы және ... ... ... ... ... ерекшклігі ол,
президенттік биліктің бірде бір осы ... ... ... ... ... заң ... билігі жатады. Осыдан байқайтынымыз ол
президенттік билік басқа билік тармақтарынан жоғары ... Ол ... ... тек ... қызметін атқарады.
Президент мемлекет дамуының сыртқы және ішкі бағыттарын анықтайды. Осы
норма өте жалпы болып келеді және кең ... ... ... ... ... ... осындай қағиданың болуы аз кездеседі. Осы
бағыттар ... жыл ... ... ... өз қызметін жайдан жай тастай алмайды. Ол үшін нақты 3 жағдай
көрсетілген:
1) Қызметтен шектету, осының ... ... өз ... кету ... ... Осындай жағдайда президенттің өкілеттігі
уақытша Үкімет Төрағасына жүктеледі. Еңбңрңншңден ... ... ... ... ... болу ... ... ол қайтарылмайды. Осындай
жағдай Ресей Федерациясының тарихында орын алған болатын. 1999 ... ... Б. Н. ... өз шешімі бойынша президент міндеттерін Үкімет
Төрағасы болып ... В. В. ... ... ... ... байланысты қызметтен босату. Осында екі
нұсқаның болуы мүмкін:
А) ... ... ... ... шешімдерді өзі қабылдай алады.
Осы жағадайда денсаулық ... ... ... ... Бұл ... шектетумен бірдей болады, бірақ нақты жағдайлар
көрсетіледі.
Б) Егер президент ... өзі ... ... және оның ... емес ... кезде қызметтен босату. Осы ... ... ... ... ... ... ... керек болады.
Егер президент қызметті тек уақытша ғана атқара алмаса, оның орнына
уақытшы ... ... ... ... ... ... 1991 жылы ... заң бойынша президент конституцияны бұзғаны
үшін қызметті тастауға ... ... Ал, ... ... өзгергеннен
кейін мемлекетті лдау немесе одан да ауыр қылмыс ... ... ... ... ... ... үшін ... Думаның үштен бір бөлігі
осы шешімді қолдау керек. Осыдан кейін арнайы комиссия құрастырылады. Ол
Үкімет Төрағасы және ... ... 13 ... ... ... ... Осы шешім Жоғарғы Сотпен бекітілуі тиіс. Толық шешімді Федерация
Кеңесі қабылдайды. Импмчмент кезінде президент өзінің барлық ... ... ... ... Үкімет Төрағасына тапсырылады. Бірақ ол Мемлекеттік Думаны
таратуға, референдумды шақыруға, Конституцияны өзгертуге құқылы емес.
3. Қазақстандағы ... ... ... тамырлары және
президенттік институттың ... ... ... Ф. ... ... құрылымды былай түсіндіреді: «
мемлекеттік құрылым сан ғасырлар жұмысы болып табылады. Халықтың ақылын
және ... ... ... [9]. ... ... ... ... халықтың ежелгі тарихынан ... ... ... 1 тарауымызда арғы ата-бабаларымыздың өзіне тән ерекшеліктерін
қайта саралап анықтағанымыз да ... ... ... ... одан да ... ... қатынастарды реттейтін көптеген
институттардың пайда болуын Кеңестер Одағы кезеңінен бастау алады деп ... ... жиі ... ... ... емес. Ал шындығына
келетін болсақ, қазақ қоғамында ежелден бері ... ... ... түрлі
кезеңдерден өткендігі туралы, ондағы мемлекетті ... ... ... көп айтылмайды.
Алдымен елдегі қоғамдық құрылым туралы бірер сөз.
XVII ғасыр мен XVIII ғасырдың бас кезінде ... ... ... ... өмір ... ... ... Н. Мыңжанидің деректеріне қарағанда, құрылым жағынан Қазақ
елі мынадай сипатта болғанын көреміз:
1. Ауыл-елдің негізгі ... ... ... ол әдетте 10 үйден
тұратын.
2. Ата аймақ. Ол жеті ... ... ... ... Оны ақсақал
басқаратын.
3. Ру - 12-15 ауылды біріктірді. Оны ру басы ... Арыс – ... ... ... Оны би ... Ұлыс – бірнеше арыстан тұратын. Оны сұлтан ... Жүз – ... ... құралатын. Оны хан басқаратын.
7. Хандық – үш жүздің басын қосатын. Оны ұлы хан басқаратын.
Қазақ елінде осындай құрылым ... ... ... қалыптасып,
бертінде көп уақыт сақталған.
Енді мемлекеттік құрылым туралы ... ... ұзақ ... аралығында мемлекеттілік мәселесі тек маркстік-лениндік
методология бойнша қарастырылып келгендігін көрсеткен болатынбыз. Бірақ ... ... ... ... ... мүлдем
аңғарылмайтын. Әлі күнге дейін қазақтардың мемлекеттігіне байланысты көп
кемсітушіліктер болып келді. Арғы ... ... ... ғана ... деп ... жүрген тарихшылар, құқықтанушылар бүгінгі
күннің өзінде кездесіп ... ... ... пайда болуы мен
дамуын зерттеу оның еуразиялық тұрпатынан және көшпенді өркениеттен бастау
алады. ... ... М. ... ... бұл – ... тұтастық,
халық, ел билеу жүйесінің ұштасуына тән әлеуметтік құбылыс [10]. Ал ... ... ... ...... ұшар басындағы
қаған-хан-президент биліктерінің бірімен –бірі ұштаса, ... ... сөз көне ... ... ... ... Істемі қағандар
туралы болуы ләзім. Түрік жұртына алғашқы жеке билік құрған тұлғалар –
Бумын, ... ... ... жазуында былай делінеді: «Көкте – тәңірі,
төменде қара жер жаралғанда, екеуінің арасында Адам болып ... ... ... ата ... Бумын, Істемі қарап отырған. Қаған отырған елді
түзеген. Дүниенің төрт ... ... ... Бастыны жүгіндірген,
тізеліні бүктірген, бәрін бейбіт ... ашты ... ... азды көп ... ... бай ... тату елге жақсылық
қылған». Бумын, Істемі қағандардың билігі туралы ... ... ... деген жаңаршылық адами тағы да адал пікір, қомқорлық кімді болсын
бауырап ... ... ерте ... ел ... бабаларымыздың атқарған
істеріне, айтқан сөздеріне сеніміңді арттыра түседі, Отаншылдық сезімді
күшейтеді.
Территориялық тұтастық, оны ... ... ... ... ... ... ... түріктердің әскери-соғыс ілімдері бұл шартқа
байланысты ... ... ... пікірінше, түркі сөзінің этимологиясы
«әскери адам», «әскери лауазым» деген мағынаға саяды. VI-VIII ғасырларда
қазіргі ... және Орта Азия ... ... ... жаулап
алу, соғыс қимылдары жүргізгенін еске алсақ, көне ... ... ... құрылымның ірі бөлігін құрағанын пайымдағанымыз жөн.
Қарулы күштердің бас ... ... ... ... Осы ... бас ... Республика Президенті екенін атап көрсетуіміз
жөн. Ол Президенттік биліктің ... ... ... ... тағы да бір рет ... алатыны анық. Мемлекет болып қалу
үшін жиі-жиі соғысу қажеттілігі болды. Күлтегін жазуында Бумын қағанның 47
рет ... 20 ... ... ... өзі бір ... бес ... ... тасқа қашап жазылған. Хангелді Әбжанов түріктердің
ерекшелігін былай түсіндіреді: «Байырғы түркі ... ... ... ... ... жиі көтеріліп, есесіне экономикалық жай-күйдің үстірт
баяндалуын елбасылар мен қолбасшылардың соғысқұмарлығы ретінде емес, ... ... ... ... ... ... қойғаны ретінде
қабылдағанымыз жөн» [11]. Мұншалықты соғыс қимылдарын жүргізу мемлекеттік
билік және оның ... бас ... яғни ... жеке билігі
пәрменді, күшті болғанда ғана жүзеге асырылуы мүмкін еді.
Ғасырларға ... осы ... ... ... ... ... таба ... Көшпенділер көші ғасырлардан ғасырға созыла берді. Осы
көшпенді халықтар өмірінде өткен бабаларының билеу ... ... ... ... ... берді.
«Күл-Тегін – біздің халқымыздың үш мың жылдық асқақ рухының ... хан – ... ... ... Абай – ... - ... М. Мағауин [12]. Шынында да, Ұлы Түрік қағандығының Шығыс
Ордасы құлағаннан соң екі жүз жылдан кейін қайтадан ес жиған, тағы бір ... ... ... ... ... әр ру жеке патшалық құрып, басы
бірікпей тұрған көшпенді түрік-монғол жұртын бір ... ... жаңа ... ... – Шыңғыс хан. Түрколог-ғалым Қаржаубай
Сартқожаұлы Шыңғыс хан ... ... ... ... оның ... Бас іс
басқарушы болған адам Чыңғай ... ... кісі ... айтады. Ол
қазақтың керей руынан. Қ. Сартқожаұлы Шыңғыс ... ... ... ... зор ... ... айта келіп, былай дейді: ... ... ... ел ... ... ... жерінде
найман, керей хандықтарында мұра боп қалған. Кейін сол керейлерден ... ... ... ... Көк Түрікше қалыптасып, Найман, Керей
хандықтарында жалғасын тапқан тәжірибені Моңғол ... ... ... көне ... ... ... өз бойына сіңіріп
сақтаған – Моңғол империясы» [13]. Халқымыздың жеке билік ... ... ... ... мүмкін емес. Шыңғыс хан көне түрік
бабаларымыздың жеке билікті ... сай ... ... ... ... дәстүрлі жарғы, жоралар ізімен мемлекеттік жүйе қалыптастырды. М.
Мағауиннің айтуынша, Московиядан бастау алған Орыс мемлекетінің өзі ... ... ... ... ... тарих толқынында Ежелгі Түрік қағандығының, одан кейін
Шыңғыс хан империясының, оған ... ұлы ... ... ... ... – Қазақ хандығының құрылуы бір-бірімен ажыраспайтын процестер.
Бүгінгі қазақ халқының жер ... өшіп ... ел ... жұрт ... ... дүние қайта бұзылған бытыраңқы заманда дербес ту көтеріп шыққан Қазақ
хандығының арқасы. ... ... ... билік тәжірибесі қазақ
хандығында да жалғасын ... 400 ... ... ... созылған қазақ
хандарының билігінде көне ... ... ... ... ... ... ... қағанның қалған дәстүрі бойынша қазақ хандығында да
ханның мұрагері етіп ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, Керей ханнан кейін оның ... ... оның ... інісі сұлтан Жәнібек таққа отырды, ал ... хан қаза ... ... оның ... Есім ие ... ... қорғап, шекарасын кеңіткен елімізден ұлы перзенті - Қасым
хан (1511-1523). Оның қарамағында 300 мың салт-атты әскер болған. Бұл ... ... ... ... ... айтуынша Жошы ханнан кейінгі
Дешті-Қыпшақ даласындағы көрнекті әскербасы ... ... ... ... әділ де әрі ... ... ... жұрт құрметіне бөленген Қасым сол
кездегі тарихи әдебиетте «белгілі сұлтан, даңқты бахадұр» - деп ... ... ... ... хан ата жолын берік ұстанғанымен, халық бұқарасы мен
билер тобының тілегіне негізделіп ережелер енгізеді. ... ... ... ... ... ... заңын жасайды. Қазақша жарғы ... ... ... ... ... ... ежелден қалыптасқан билер заңы – жарғыны
көтергенін қатты ұнатып, оны «Қасым ханның қасқа жолы» деп атап ... ... ... ... ... заңы (мал, мүлік, жер дауын шешу ережелері);
2. қылмыс заңы (кісі өлтіру, ел ... мал ... ... ... ... ... заң ... құру, аламан міндеті, қара қазан, ердің құны, ... ... ... (майталмандық, шешендік халықаралық қатынастарда
сыпайылық, әдептілік);
5. жұртшылық заңы (шүлен тарту, ас, той, мереке үстіндегі ... ... ... жүйе сол ... ... қауымының қоғамдық және құқықтық заңдарын
қалыптастырды. Қасым хан ел құрудағы демографиялық ... ... ... ... Егер ... мен ... ... құрған алғашқы кезеңде
халықтың саны 200 мың болса, ол билеген жылдары Қазақ хандығының халқы ... ... ... ... ... ... биліктің дамуына қосқан үлесі
мол.
1680 жылы хан ... ... ... ... ... өзгертіп,
қазақтың ұлттық мемлекетілігін жоғары дәрежеге көтеруге күш салған қазақ
елінің бір туар, ... ... бірі – ... Ол ... ... басқа мемлекеттерге жем болған үш ... ... бір ... ... мемлекеттің қоластына топтастырды.
Осындай бір орталыққа бағынған мемлекеттің тиімді ... ... ... ... Ата заңы ... – жеті ... іске қосты. Бұл сол кездің
өзінде іс жүзінде өзін ақтай білген жоғарғы билік ... еді. Жеке ... үшін ... күші бар ... жүйе міндетті түрде болуы керек.
Көшпенділердің қөне тарихына ден ... оған көз ... ... ... ... заңдарының түп бастауды әйгілі дала империясы –
Түрік қағанаты негізін қалаған, тұрғындардың заң ... ... ... ... жарғысы» көз алдымызға оралады. Осындағы жеті бап ұлы дала
лемократиясының негізін қалап, өзінен кейінгі ... ... ... ... қазақ қоғамы үшін – «Қасым ханның қасқа ... ... ... ... ескі ... ... ақырында «Тәукенің «Жеті жарғысы»
болып қорытындылағаны көрінеді. Қазақтың тарихын жақсы білетін Тәуке хан өз
заңын «Жеті ... деп ... ... түп бабасы Бумынның жеті жарғысын
нысана етуі әбден мүмкін ғой! Ел ... ... заң ... ... ... бұл ... түрік бабаларымыздың әсері қаншалықты болғанын
анықтауымыз керек. Ол үшін әйгілі шығыстанушы И.Я.Бичуриннің аудармасындағы
көне түріктің заң негізін береміз. Ол жеті ірі ... ... бап. ... ... ... ... ... өлім жазасы
бұйырылсын.
2 бап. Түрік жұртының мүддесін сатып, елге опасыздық ... ... ... бап. ... ... ... кісі өлтірген кісілер өлім жазасына
бұйырылсын.
4 бап. Өзге біреудің әйелі мен зинақорлық жасап ақ ... ... өлім ... берілсін.
5 бап. Өреде (кермеде) тұрған, тұсаулы атты ... ... ... ... бап. ... мертіккендер (жараланудың) түріне қарай мүлік
түрінде құн төленсін.
а) Біреудің көзін шығарған кісі айыпқа қызын ... ал қызы ... ... ... малын береді.
б) Төрт (он екі) мүшесінің бірін мертіктірген (жаралаған) кісі айыпқа
ат береді.
7 бап. Ұрланған жылқы және өзге де ... ... үшін ... он ... айып ... ... қазақтың алғаш ұлттық ата заңы ... ... ... «Жеті жарғының» мазмұнын айта кету реті енді келді. ... ... Жер ... туған жер-ата-бабамыздың ізі қалған жерорәниден бақиға көшкенде ... ... Ол - ... өмір сүретін қазақтың ортасы. Сол себепті
жер дауы “Жеті жарғының” бірінші ... ... ... ... ... жүйесі:
- әке мен баланың, келін мен ененің, ата мен немеренің, жалпы үлкен ... ара ... ... Ел ... ... ... Отан ... жасақ құру, сардар сайлау, сауын айту;
4) Ел мен ... ру мен ... ... ... ... оны реттеудің жолдары, әділдік негізінде “қара қылды қақ ... ... ... ... билер қазақта аз болмаған, олар туралы халықта
мынадай нақыл сөз сақталған “Әділ биде туған жоқ, туысты биде иман жоқ”.
5) ... ... ... ... ... ел ынтымағына үлкен әсері болғандықтан, оларға қарсы шаралар өте
ежіктеліп ... ... ру, жүз ... ... ... ... зор ... Құн дауы.
- көне заманнан бері қазақ қоғамында орын алып келген тәртіп бойынша
біреудің кінәсінен адам ... ... ... ... ... іске ... өзі не ... туысы өлуге тиіс болатын;
7) Жесір дауы.
- бұл кек алатын дәстүр қазақ ... ... ғана ... жоқ, ... да оны басынан өткізеді. Қазақ ханы Тәукенің ғасырлар бойы ... келе ... осы ... ... оның ... құн ... тәртібін
енгізді. Бұл заң “Жеті жарғыны” іске асыру арқылы қол жеткізілді.
«Жеті жарғыда» көне түрік заң кодексінің негіздерін көре ... та, ... ... ... ... құн ... тәртібінің еңгізуі – қазақ
мемлекеттігінің, оның ішінде жоғарғы биліктің ... жаңа даму ... ... билік қызметін атқаруда қазақ хандары халықтың ерте ... ... ... діні ... соң, ... ... ... хандары ел басқару ісінде ресми ... зор ... ... ... сай ... мөрі ... ... ғана ресми
құжаттардың заңды күші болғанын байқаймыз.
Сонымен қатар, оқымысты ғұламалардың жазып кеткен кітаптарының өте үлкен
рөл атқарғанын айтқанымыз жөн. ... дала ... ...... ... Дулати жазған «Тарихи-и-рашиди» еңбегінің маңызын айта
кеткен абзал. Ол кітапта Орталық Азия халықтарының ... ... ... ... ... ел билеу теориясы тұжырымдалған еді.
Осы кестеде ұлы ғалымның ел ... ... ... ... ... ... Ел ... теориясы
|№ ... ... ... ... ... (государь) өзін бағынышты пендесінің |
| ... ... ... ол ... ... ... ұсынбасын. |
| | ... ... ... өтеуді әмірші парызым деп есептесін. |
| | ... ... ішу мен киім ... ... қасиетті халықтардан үлгі алып, өзі|
| ... ... ... ... ... киюге машықтанбасын. |
| | ... ... ... ... ... қатаңдық жасамау, кедейлер және|
| |әлсіздермен ... ... |
| | ... ... жұрт үшін деп, шешімінде әлсіздік не екіжүзділік көрсетпей, |
| ... ... ... деп шындықпен шариғаттан таймауы керек. |
| | ... ... ... қауіпсіздігіне сақ болуы керек. Ол әмір мен билеушінің|
| ... ... ел ... және ... аты сақталады. |
| | ... ... діни ... ... құмар болуы және олардың |
| ... ... ... деп ... абзал; |
| | ... ... және ... ... ... ... |
| ... керісінше, жақсылық және әділдік көрсетіп, бағынышты |
| ... ... ... ие ... керек. |
| | ... ... ... ... ... ... жыртқыштарды |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... басқарушының езгісін және қылмыстық әрекеттерін |
| ... оны ... ... ... ... етуі ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... және жазалаумен тәрбиелеу қажет. |
| | ... ...... Әмірші болып жатқан оқиғалардың түпкі, терең |
| ... және ... ... отыруы қажет. Әрбір бағынышты |
| ... ... ... ... бар. ... ... ... - өнер атаулының төресі» - деген екен Демокрит.
Қазақ хандығы тұсында бұл өнердің шынар биігіне ... ұлы ... ... ... Тәуекел, Есім, Тәуке өздеріне ауыр ... ... ... ... ... ... ... қызмет етті.
Келтірілген хандар тізімінде Абылай ханның болмауы, оның ... ... ... ... ... ... ... жоңғар шапқыншылығы мен ... ... көз ... қарсы күресіне байланысты қалыптасқан күрделі
тарихи кезеңде өз саяси көрегендігі, қолбасшылық ... ... ... ... ... – Абылай хан. Қазақ халқының тағдыры ... ... үш ... ... ... ел бірлігін ұйымдастырған Абылайдың
ел билеу тәжірибесі мадақтауға лайық, ... үлгі ... ... Ол ... тату ... ... өмір сүру ... еске ала
отырып, бір мезгілде екі алып империяға ресми түрде бодан болғанын аса
тиімді ... ... ішкі және ... ... ... жүргізе алды.
Оны А. Левшин мына сөздермен растайды: «Өзінің ... ... ... өзін біресе Ресейдің, біресе Қытайдың боданы екенін мойындай отырып,
бірақ шын мәнінде мүлде тәуелсіз билеуші болды» [16]. ... жеке ... ... ... ала ... ... басынан кешкен сонау
қиын-қыстау кезеңінде жүргізген бірер күндік емес, ұзақ ... ... ... ... ... қолынан келмейтіні айтпаса да мәлім. «Олай
болмаған күнде қазақ халқы да жоңғарлардың тағдырын ... ... ... ... ... - ... ... Қадіржан Абуев [17].
Қазақ хандығының Ресей империясының бодандығына кіргеннен ... ... ... ... Бірнеше ғасыр бойы Ресей отары болған ... ... ... ... ... ... ... рас. Тарихымыздың
бұл кезеңінде халқымыздың түпкілікті жойылуы да әбден ... еді. Көп ... ... сол ... ... ... ел ... тәжірибесі әлемдегі
жаңашылқтардан шет қалмай дүниежүзіндегі мемлекеттіктің дамуына өз ... ... ... зиялылары елімізде Президенттік билік идеясын
әлеуметке алғашқылардың бірі ... ... Олар ... ... ... ... бас кезеңде Ресейдің ... ... ... мен ... өзгерістер болғаны белгілі. Соның ішінен назар
аударарлық әлеуметтік құбылыс - ол ... ... даму ... ... бірге қазақ қоғамының дамуына әсер еткен өзгерістердің
болуы. Мысалы, 1906 жылда шақырылған Ресейдегі ... ... ... ... ... көзқарастардың қалыптасуына елеулі әсерін тигізді.
Қазақ аумақтарынан да Мемлекеттік Думаға депутаттар сайланбалы түрде ... ... ... ... ... ... Оның ішінде қазақтар
үшін ең маңыздысы - «Алаш» ... еді. ... ... Ә.
Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов және т.б. осы дәуірдегі ... ... ... мен ... ... ... ... күресі қоғамда Президенттік ... ... ... ... ... себеп болды. 1917 жылы 21 қарашада
«Қазақ» газетінде 10 тараудан ... Алаш ... ... ... Жоба ... ... қарамастан, терең мазмұнды және аса
маңызды мәселелерді қамтыды. Бағдарлама ... ... Орда ... ... ... ... 10 мүшесі басқа ұлт өкілдерінен құрылуы тиіс еді.
Мұның өзі ... ... ... ... ... ... реттеуге үлкен мән берілгені - партия бағдарламасының егеменді
Қазақстанда жүргізіліп жатқан саясатпен сабақтастығын ... ... ... ... ... сызылып кеткен халқымыздың батыл
қаһарман ұлдары жұртшылыққа таңыла бастады. Оладың бірі 1909-1910 ... ... ... ... ... ... ... етіп, «ҚАЗАҚ
ЕЛІНІҢ УСТАВЫ» деп аталатын бағдарламасын әзірлеген – ... ... ... XIX-XX ... ... ... ... сөзге Конституция
сөзінің мағынасы саятын. Жарғыда ... ... ең ... орын – ... Оған дауыспен өткендер Қазақ елінің басшысы Президентті төрт
жылға сайлайды» және «Бір Президент екі ... асып ел ... хұқы ... тармақтар болуы сол кездің өзінде автор ... ... ... ... ... аңғарамыз [18]. Сыртанов
құрастырған Жарғының негізгі тармақтары тәуелсіз ҚР конституциясымен ... ... ... оны ... Ата заңымыздың тарихи алғашқы нұсқасы
десекте болады.
Езгіні көп көрген бабаларымыздың мақсаты бүгінгі күнмен тоғысқаны ... ... ... ұлт ... көне ... ұмытпай,
заманға сай құрастырылған ел билеу жүйесімен үйлестірді. Н.Ә. Назарбаев сол
кезеңді былай сипаттайды: «XX ... ... ... ... ... қалыптасуының ұрпақтар эстафетасы сияқты сипаты болғанын атап айтқан
абзал» [3].
Сөйтіп, қазақ зиялылары ... ... ... ... ... шамалары келгенінше жақындатты. Бірақ ұлттық идеяны толық
іске асыруға үлгіре ...... ... ... ... ... ... толқыны, өмір ағысы онымен сарқылмады. Алаш зиялылары
жеткізген эстафетаға Н.Ә. Назарбаев бастаған жас ... ... идея іске ... – 1991 ... 16 ... ... Қазақстан
республикасы жарияланды. 1991 жылдың желтоқсанындағы бүкіл ... ... 98.78% ... ие ... Н.Ә. Назарбаев ... ... ... - ... аңсаған арман жүзеге асты. Арада 90 жылдай уақыт
өткеннен кейін Президенттік басқару жүйесі де ... ... ... президентік институт 1990 жылы ... КСРО ... ... ... ... жаңа басқару түрін таңдады.
Жалпы ... ... үшін ... ... ... ... және ... болып табылады. Қазақстанның саяси ... ... заң ... ... өте үлкен байланыста көрініс
табады: а) ол заңға қорытынды шығарады; б) Парламентпен бірге ... ... в) ... ... де оған ... зерттеушісі Б.А. Майлыбаевтың пікірінше: «президенттік
институттың мәні ... ... ... ... 1) ... ... ол ... жоғарғы басшысы, мемлекеттік ... ... ... ... билікті заң шығарушы, заң атқарушыға бөлінуді
іске асырады. Осының ... ... ... ол, 1991 ... ... ... көшуі.» [19].
Президенттің статусын сараптау барысында М.С. Машан көрсетеді: «1995
жылғы ... ... ... ... ... ... ... классикалық формасына сай
келмеуі байқалады. Себебі, оның қызметтері ... ... ... ... ... ... [20].
Осы сөздері арқылы біздің ел басымыздың билік ... ... ... ... ... ... біздің елімізде барлық билік
бір адамның қолында шоғырланып, елде демократия дамымайды. Менің ойымша,
бұл ... емес ... ... ... күні ... ... ... даму барысынды және барлық салалар жаңа ғана ... ... ... егер де ... ... әрбіреуінің қолына шашырап кетсе, біздің
еліміз бытырайды. Қазіргі кезде Н.Ә. Назарбаев мемлекеттің ішкі ... ... ... ...... ... және Орта Азия елдерімен
сыртқы қатынастарды нығайтады. Әсіресе, үлкен ... ... Осы ... ... мына ... ... ... «Біз төрт нәрсеге келістік ...
Біріншісі – саясатын сабақтастығын сақтау, осы үшін ... мен ... ... ... база ... ...... бірлесіп
қорғану, әскери-техникалық қатынастар бойынша. Үшіншісі – шекараның
делимитациясы... Төртіншісі – ... ... ... ... ... ... Қазақстандық саясаттанушы М.Б. Касымбековтың
сөздері болады: «1990 ... ... ... президентімен: Ресейге, АҚШ-қа,
Ұлыбританияға, Италияға, Францияға және әлемнің басқа ... ... ... және ... ... ... ... Қазақстанда президенттік институт 1990 жылы енгізілген болатын.
Қазақстанда ел басшысы ... ... ... бүкілхалықтық сайлау
нәтижесінде тағайындалады. Президент мемлекетті ішкі және ... ... ... ... ... ... ... республикаларда орын алады. Бірақ,
парламенттік республикаларда ... ... ... оның ... ... не ... ... Президенттік республикаларда президент
іс жүзінде мемлекеттің бірінші адамы болады. Ол заң атқарушы саласына
немесе ... ... ... ... алғашқы президенті Н.Ә. Назарбаев 1990 ... ... ... ... Ал, 1991 ... желтоқсан айында президенттік
институт өз легитимдігін бүкілхалықтық ... ... ... Осыған
сәйкес «ел басы» термині енгізіледі, ол президент болады.
Қазақстандық ... ... ... 1990 ... ... ... ... бірінші президентің сайлаумен ... ... ... Ж.Х. ... ... « парламентпен
сайланған (1990 сәуір-1991 желтоқсан) Н.Ә. Назарбаевтың біржарты ... ... ... ... ... өтті»[23] Осындай жағдай
Қазақстанның 1991 жылында ғана тәуелсіздікті ... ... ... ... ... ... орнықты және президенттің бүкіл күштері
әлеуметтік, саяси-экономикалық салардағы реформаларға бағыталған болатын.
Осынын арқасынла ол елдің тұрақтылығын және ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев тек өз
елінде ғана емес басқа да елдердеүлкен авторитетке ие тұлға екенін байқауға
болады. Бұл оның ... ... тәң жеке ... ... ... парасаттылығы, мақсаттылығы, жұмысқа үлкен
мүмкіндіктер, ... ... ... ... және ... ... ол Қазақстанның тұңғыш президенті Н.Ә. ... ... ... ... егеменді, тәуелсіз және демократияға
бет бұрған, нарықтық ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың сыртқы елдердегі авторитеті ... ... ... ы. Тұрақтылық профессионалды билеу арқасында
сақталынады. Тұрақтылықты ң ... ... ... маәдени, ғылыми және де т.б. байланыстарды орнатудағы ролі ... ... ... ... ... ... ... олар
келесідегідей:
Қазақстан Республикасының Президенті:
1) Қазақстан халқына елдегі жағдай мен Респуликаның ішкі және ... ... ... туралы жыл сайын жолдау арнайда;
2) Республика Парламентіне және оның Палатасына кезекті және кезектен
тыс сайлау тағайындайды; Парламенттің бірінші сессиясын ... және ... ... ... ... антын қабылдайды; Парламеттің
кезектен тыс сессиясын шақырады; Парламент Сенаты ұсынған заңға бір ... қол ... ... ... жария етеді не заңды немесе оның жекелеген
баптарын қайтадан талқылап, дауысқа салу үшін қайтарады;
3) Парламент Мәжілісінде өкілдігі бар ... ... ... ... ... беру үшін ... ... Республика
Премьер-Министрінің кандидатурасын енгізеді; ... ... ... ... ... тағайындайды; оны
қызметтен босатады; Премьер-Министрдің ұсынуымен Республика Үкіметінің
құрылымын айқындайды; ... ... ... кірмейтін орталық
атқарушы органдарын құрады, ... және ... ... ... ... ... ... сыртқы істер, қорғаныс, ішкі
істер, әділет министірлерін ... ... ... ... ... ... мүшелерінің антын қабылдайды; ерекшк маңызды
мәселелер бойынша Үкімет отырыстарына төрағалық етеді; ... заң ... ... ... ... Республика Үкіметі мен Премьер-
Министірінің, облыстар, республикалық маңызы бар ... мен ... ... ... ... не ... толық немесе ішінара
тоқтата тұрады;
4) Парламент Сенатының келісімімен Қазақстан ... ... ... Бас ... және ... ... комитетінің
Төрағасын қызметке тағайындайды; оларды қызметтен босатады;
5) Республика Президентіне ... ... және есеп ... ... ... ... және қайта құрады, олардың
басшыларын қызметке тағайындайды және ... ... ... ... ... басшыларын тағайындайды және
кері шақырып алады;
7) Орталық сайлау ... ... және екі ... ... ... бақылау жөніндегі есеп комитетінің
Төрағасын және екә ... бес жыл ... ... ... ... ... ... бекітеді;
9) Республика Премьер-Министірінің ұсынуымен Республиканың мемлекеттік
бюджеті есебінен ұсталатын барлық ... ... ... мен ... ... ... жүйесіне бекітеді;
10) Республикалық референдум өткізу жөнінде шешім қабылдайды;
11) келіссөздер жүргізеді және ... ... ... ... ... ... қол қояды; өзінің жанында тіркелген шет
мемлекеттердің дипломатиялық және өзге де өкілдерінің сенім ... ... ... алу ... ... ... ... Күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады,
Қарулы Күштердің жоғары қолбасшылығын тағайындайды және ауыстырып отырады;
13) Республиканың мемлекеттік ... ... ... әскери өзге атақтарды, сыныптық шендерді, дипломатиялық дәрежелерді,
біліктілік сыныптарын ... ... ... ... баспана беру мәселелерін шешеді;
15) азаматтарға кешірім жасауды жүзеге асырады;
16) Республиканың ... ... оның ... мен
аумақтық тұтастығына, саяси тұрақтылығына, азаттарының қауіпсіздігіне
елеулі және тікелей ... ... ... ... ... жұмыс істеуі бұзылған ретте, Премьер-Министрмен және Республика
Парламенті ... ... ... ... ... Парламентіне дереу хабарлай отырып, Қазақстанның бүкіл аумағында
және оның ... ... ... ... ... Республиканың
Қарулы Күштерін қолдануды қоса алғанда, аталған жағдаяттар талап ... ... ... ... Республика Президентінің Күзет қызметін және
Республикалық ұланды жасақтайды;
18) ... ... ... ... ... ... қызметтен босатады, оның міртебесі мен өкілеттігін анықтайды;
Республика Президентінің ... ... ... Кеңесін және өзге де консультативтік-кеңесші органдарды,
сондай-ақ Қазақстан халқы Ассамблеясы мен Жоғары Сот Кеңесін құрады;
20) Республиканың ... мен ... ... ... да
өкілеттіктерді жүзеге асырады [24].
Міне осыдан біз ... ... ... аясы кең ... ... ... салалар оның қол астында болады. Менің ойымша,
бұл біздің мемлекет жағдайында ең дұрыс шешім болып табылады. Себебі, ... тек даму ... ... ... ... және ... бір адам
қолында болған кезде, мемлекетте тұтастық және алға аяқ ... ... ... Бірнеше жылдардан кейін біз билікті қандай да бір басқа
әдіспен бөле аламыз, ал бүгінгі күні ... көп ... ... ... ... ... болуы бізге бір жағынан кері болуы мүмкін.
Егемендігін алғаннан кейін, ... ... ... ... кездейсоқ емес. Ол өткен тарихымыз бен бүгінгі болмысыздың ... ... ... ... ... терең, әрі берік
екендігін айғақтайды. Халықтың қолдауына сүйенген Н.Ә. Назарбаев 70 ... ... ... ... өзгертіп, жаңа дәуірге сай
капиталистік, демократиялы қоғамның дамуына жол ашты. КСРО ... ... ... ... құлдырауына жол бермей, керісінше оның өркениетті
өркендеуіне жол ашты. Н.Ә. Назарбаевтың Президенттік басқару жүйесі кейіңгі
жылдарда өз ... нық ... ... ... ел ... ... ... ерекше рөл атқаратындығын жиі айтады, соған сүйенеді.
Қазақ ... ... ... ... ... биігіне жеткен ұлы
бабаларымыздың билік жүйесін ... - ... ... президенті Н.Ә.Назарбаев болып табылады. Ол қазіргі Қазақстанды
бәсекеге барынша қабілетті 50 ... ... қосу ... алға ... ... ... бұл ... жететінімізге біз сенеміз.
3.1 Ресей мен Қазақстандағы президенттік институттардың айырмашылығы мен
ұқсастықтары.
Келтірілген екі республиканың президенттік ... ... ... ел басқарудағы өзіндік ерекшеліктердің барын көре аламыз. Көп
уақыт бойы біз Ресей мемлекетінің кеңестік ... ... ... ... қарамастан біз мемлекеттегі президенттік институтты дамытудағы
өзінің бір ... ... ... Екі елді салыстырған кезде көп ұқсастық
та бар:
1) Екі елде де халық ... ... және ... жоғарғы
басшысы - президент болып табылады.
2) Екі елде ... ... ... бір уақытта болған.
3) Екі елде де президенттік институт тәуелсіз билік тармағы болып
табылады.
4) Сайлану тәртібі бірдей. ... ... ... ... ... екі ... президент жеке басына қол сұғышылықтан қорғалады
6) екі елдегі президентті қызметтен босату принциптері бірдей
7) конституция бойынша президент ... ... ... тармағы
Ал, енді айырмашылықтарына тоқталатын болсақ :
1) президенттік институттың даму сатылары әртүрлі
2) ... ... ... әртүрлі
3) біздің президентіміз жылмы-жыл халыққа жолдау ұсынады
4) Н.Ә. Назарбаев әкімдерді өзі тағайындайды
5) президенттік билік ата-бабалардан дамып келе жатыр.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... және оның ... мемлекеттің дамуына зор үлес тигізетінін
көрсетіп отыр. Ал, бүгінгі күні президенттік ... ... ... тек оның ... ... ... ... арқылы болады. Жалпы,
қазақ мемлекеттігінің тарихы көне ... ... ... ұшар басындағы жоғарғы билік тәжірибесі көшпелі қауымда
ерекше күшті және ... ... жаңа ғана ... ... ... Қазақ руханиятының бастауларын ескере отырып, тарихымыздың
«ақтандақ» беттерін саралап ... ... ... ... ... ... аңғарамыз. Түрік заманында пайда болып, кейін
ғасырлардан ғасырға негізінен ... ... ... сабақтаса жалғасын
тапқан жоғарғы билік тәжірибесі 1991 жылы дербес ту ... ... ... ... ... ... негізін қалағаны әлемге
аян. Ұлтымыздың ел басқару ісінде ұмытылмас үлес қосқан ұлы бабаларымыздың
еңбектері, қызметтері бүгінгі күні ... үлгі ... ... ... ... ... ... өзінің бойына сіңірген, үшінші мыңжылдықтағы
ұрпақтарымыздың ... ... ... алға ... және ...... Президентіміз Н.Ә. Назарбаев болары күмәнсіз. Ол негізін
қалаған Президенттік басқару ... ... ... ... ... ... отыр. Осыған орай Президент жанындағы Демократия
және азаматтық қоғам мәселелері жөніндегі ... ... ... Оның
қызметі атына қарағанның өзінде көрінеді. Мемлекет қалыптастыру ... ... ... ... ... одан әрі ... сияқты
бүгінгі күні маңызды мәселені ... ... жеке ... жөн ... Ал, осы ... ... бүкіл саяси институттарын
зерттеуді ілгері тартады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... М. ... ... ... Алматы, «Қазақстан» баспасы, 1995
жыл, 208 бет
2. Масанов Н. «Всемифная история» сұхбаты // «Время» газеті 2001 жыл ... ... Н.Ә. ... толқынында». Алматы, «Атамұра» 1999 жыл, 296
бет
4. Неру Дж. «Взгляды на всемирную историю». Москва, 1977 год, 1 том, ... ... Л. ... ... ... ... 1994 жыл, 480 ... Албани Б.Қ. «Тарихи таным». Алматы, «Ататек» 1994 жыл, 400 бет
7. Авакьян С.А. «досрочное ... ... ... РФ: ... ... решения» // «Законодательство» баспасы 1999 жыл, ... ... М. ... на рубеже веков: размышления и поиски». Первая
книга. Алматы, «Ғылым» 2000 год, 420 страниц
9. Қозыбаев М. ... және ... ... «Сөздік-словарь» 2001 жыл,
369 бет
10. Әбжанов Х. «Байырғы түркі қоғамының әскери-соғыс ілімі» // «Егемен
Қазақстан» газеті, ... ... ... М. ... ханның шарапаты» // ... ... 2002 ... ... Қ. «Ұлтты сүю керек» // «Егемен Қазақстан» ... ... ... М. ... ... ... // ... журналы,
наурыз 2002 жыл
14. Албани Б.Қ. «Тарихи таным». ... ... 1994 жыл, 400 ... ... Қ. ... тарихының «Ақтаңдақ» беттерінен». Алматы,
«Қазақстан» 1994 жыл, 144 ... ... Ө. ... ... // «Егемен Қазақстан» газеті,
26.04.2006 жыл
17. Майлыбаев Б.А. «Институт Президента: ... ... и опыт ... ... » ... 1998, 144 ... ... Ж.Х. «Республикак Казахстан: ... ... ... ... 1996, 218 ... ... М.С. ... система Казахстана: трансформация,
адаптация, целедостижение» Алматы 2000 жыл, 208 бет
20. ... М. ... ... ... в ... Астана «Елорда» 2000 жыл, 207 бет
21. Нысанбаев Н. редакциясымен «мир о Назарбаеве» ... ... ... 288 бет

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Баскарудағы жүйелілік кезқарас, баскару функциялары мен кұрылымы21 бет
Латын америкасы мемлекеттерінің құрылтайшы биліктік тәжірибесі7 бет
Мемлекет механизміндегі президент пен үкіметтің өзара әрекеттесуі28 бет
Мемлекеттік құрылыс5 бет
Президенттік басқару жүйесі159 бет
Франциядағы Бесінші Республика Конституциялық құрылымына шолу жасап, президент Шарль де Голльдің ел тарихындағы алатын орны мен мемлекеттік реформаларының маңызын зерттеу53 бет
Қазақстан Республикасы – президенттік басқару нысанындағы унитарлық (біртұтас) мемлекет17 бет
Қызғылт-сары төңкерiс2 бет
Microsoft PowerPoint программасы Презентациялар құру6 бет
Rixos Prezident Astanа қонақ үйі. Ұйымдық құрылымы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь