Ислам дінінің қоғамдағы орны мен ролі

1. Сұрапбергенов А. Ислам дінінің реакциялық мәні, Алматы, 2001.
2. Тәжікова К., Ислам дүниетанымы идеология және саясат, Алматы 2001.
3. Маннаъ әл.Қаттан, Фи улумил Қур’ан, Бейрут, 1980.
4. ХХІ ғасыр: Білім беру және руханият мәселелері. Ғылыми еңбектер жинағы, Шымкент, 2002.
5. Кутубус.Ситтә уә шурухуха, І.ХVІІІ, Истанбул, 1992.
6. Сафвет Сених. Ғибадат ғажайыптары, Алматы, 2001.
Nevevi, Ebu Zekeriyya, Riyazü’s Salihin (ауд. Кандемир М. Яшар, Чакан И. Л., Кучук Рашит), I.VIII, İstanbul, 1997.1999.
7. Языжы, Сейфеддин, Негізгі діни мағлұматтар, Алматы, 2004.
8. Sofuoğlu, Mahmud, Sahihi.Buhari ve tercemesi, I.XVI, İstanbul, 1987.
9. İslam Ansiklopedisi, DİA, 9. ve 23. cildler, İstanbul, 1994.
10. Şamil İslam Ansiklopedisi, 2.сild, İstanbul, 1999.
11. Metin, Köse, Yeni Nesil Yeni Toplum, İstanbul, 1995.
12. Taşgetiren, Ahmed, Rahmet Toplumu, İstanbul, 1995.
13. Taberi, Ebu Cafer Muhammed bin Cerir, Tefsirü’t Taberi, İstanbul, 1995.
14. Иванов В.А., Трофимов Я.Ф., Религии в Казахстане, Алматы, 2003.
15. Gazali, Muhammed bin Muhammed bin Ahmed, İhya Ulumid Din, І.ҮІІІ, İstanbul, 1992.
16. Құран Кәрім мағына және түсінігі, Халифа Алтай аудармасы, Мәдина 1991.
17. Dönmez, İbrahim Kafi, İslamda İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi, 1. cild, İstanbul, 1997.
18. Hicazi, Mahmud, Furkan Tefsiri, І.VІ , Istanbul.
19. Ahmed bin Hanbel, el.Müsned, (trc. Rifat Oral), I.II, Konya, 2003.
20. Canan, İbrahim, Hadis Ansiklopedisi, Kütüb.i Sitte, I.XVIII, Istanbul.
21. Sabuni, Muhammed Ali, Safvetüt.Tefasir, I.VII, İstanbul, 1992.
22. Көбеева Оразкүл, Дінтану негіздері, Алматы, 1998.
23. Осман Нури Топбаш, Рахмет самалы (ауд. Хайреддин Өзтүрік), Алматы, 2001.
24. Тарази Зинулла, Ислам ғибадаттары, Алматы, 2001.
25. Мехмет Соймен, Ислам дінінің негіздері (ауд. Сәуле Дағайқызы), Анкара, 1998.
26. Көбеева Оразкүл, Шындыққа жол, Алматы, 1999.
27. Өсерұлы Нұралы, Мұсылмандық қағидалары, Алматы, 1994.
28. Өзей, Рамазан, Ислам дүниесi, Истанбул, 1996.
29. С. Сейтбеков. С.Нысанбаев. Ислам әдебі, Шымкент 2001.
Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен бастаймын!
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы өз егемендігін алып, тәуелсіз мемлекет болғалы көп іс-шаралар жүзеге асып жатыр. Еліміз жан-жақты дамып көркеюде. Соның ішінде қуантарлық бір жайт – жетпіс жыл бойы ұмытылуға айналған Ислам дінінің қайта жандануы. Қоғамымызда рухани шөлдеген адамдар, Ислам дінінің рухани қайнар бұлағынан қайта сусындай бастады. Енді мен өзімнің бітіру жұмысымда Ислам дінінің қоғамда алатын орны мен ролі жайында сөз қозғамақпын. Өйткені Ислам діні тек қана құлшылықтармен ғана шектелмейді, сонымен қатар оның қоғамға да көптеген пайдалары бар. Мәселен: қоғамдағы адамдардың арасындағы бауырмалдықты, татуластықты, мейірімділікті, әділдікті, еркіндікті, теңдікті, бейбітшілікті т.б. орнықтыруда Ислам дінінің әсері орасан зор. Сол сияқты қоршаған ортаны қорғауда, ғылым мен мәдениетте, күнделікті тұрмыс-тіршілікте, адамдардың бір-бірімен қарым-қатынасында да, Исламның алатын орны ерекше. Менің бұл жұмысты жазудағы басты мақсатым: жоғарыда айтылған мәселелердің барлығын нақты дәлелдермен түсіндіріп беру.
Тарихқа терең бойласақ адам баласының дінсіз өмір сүрмегендігін көреміз. Сонау Адам атадан бүгінге дейін әрбір кезеңде, адамзат баласы бір күштің, құдірет иесінің бар екенін біліп оған сеніп құлшылық қылуын тоқтатпаған. Ол сенген діндері хақ дін болсын, адамдар жағынан ойластырылған дін болсын, адамзат тарихында дінсіз қоғам болмағаны белгілі жайт.
1. Сұрапбергенов А. Ислам дінінің реакциялық мәні, Алматы, 2001.
2. Тәжікова К., Ислам дүниетанымы идеология және саясат, Алматы 2001.
3. Маннаъ әл-Қаттан, Фи улумил Қур’ан, Бейрут, 1980.
4. ХХІ ғасыр: Білім беру және руханият мәселелері. Ғылыми еңбектер жинағы, Шымкент, 2002.
5. Кутубус-Ситтә уә шурухуха, І-ХVІІІ, Истанбул, 1992.
6. Сафвет Сених. Ғибадат ғажайыптары, Алматы, 2001.
7. Nevevi, Ebu Zekeriyya, Riyazü’s Salihin (ауд. Кандемир М. Яшар, Чакан И. Л., Кучук Рашит), I-VIII, İstanbul, 1997-1999.
7.8. Языжы, Сейфеддин, Негізгі діни мағлұматтар, Алматы, 2004.
8.9. Sofuoğlu, Mahmud, Sahihi-Buhari ve tercemesi, I-XVI, İstanbul, 1987.
9.10. İslam Ansiklopedisi, DİA, 9. ve 23. cildler, İstanbul, 1994.
10.11. Şamil İslam Ansiklopedisi, 2.сild, İstanbul, 1999.
11.12. Metin, Köse, Yeni Nesil Yeni Toplum, İstanbul, 1995.
12.13. Taşgetiren, Ahmed, Rahmet Toplumu, İstanbul, 1995.
13.14. Taberi, Ebu Cafer Muhammed bin Cerir, Tefsirü’t Taberi, İstanbul, 1995.
14.15. Иванов В.А., Трофимов Я.Ф., Религии в Казахстане, Алматы, 2003.
15.16. Gazali, Muhammed bin Muhammed bin Ahmed, İhya Ulumid Din, І-ҮІІІ, İstanbul, 1992.
16.17. Құран Кәрім мағына және түсінігі, Халифа Алтай аудармасы, Мәдина 1991.
17.18. Dönmez, İbrahim Kafi, İslamda İnanç İbadet ve Günlük Yaşayış Ansiklopedisi, 1. cild, İstanbul, 1997.
18.19. Hicazi, Mahmud, Furkan Tefsiri, І-VІ , Istanbul.
19.20. Ahmed bin Hanbel, el-Müsned, (trc. Rifat Oral), I-II, Konya, 2003.
20.21. Canan, İbrahim, Hadis Ansiklopedisi, Kütüb-i Sitte, I-XVIII, Istanbul.
21.22. Sabuni, Muhammed Ali, Safvetüt-Tefasir, I-VII, İstanbul, 1992.
22.23. Көбеева Оразкүл, Дінтану негіздері, Алматы, 1998.
23.24. Осман Нури Топбаш, Рахмет самалы (ауд. Хайреддин Өзтүрік), Алматы, 2001.
24.25. Тарази Зинулла, Ислам ғибадаттары, Алматы, 2001.
25.26. Мехмет Соймен, Ислам дінінің негіздері (ауд. Сәуле Дағайқызы), Анкара, 1998.
26.27. Көбеева Оразкүл, Шындыққа жол, Алматы, 1999.
27.28. Өсерұлы Нұралы, Мұсылмандық қағидалары, Алматы, 1994.
28.29. Өзей, Рамазан, Ислам дүниесi, Истанбул, 1996.
29.30. С. Сейтбеков. С.Нысанбаев. Ислам әдебі, Шымкент 2001.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ – АРАБ УНИВЕРСИТЕТІ
Дінтану кафедрасы
БІТІРУШІ ЖҰМЫС
Тақырыбы: Ислам дінінің қоғамдағы орны мен ... ... ... жетекшісі: Алдабергенова Гүлнәр
Шымкент 2005 ж.
Мазмұны:
Бітіруші жұмыстың көкейкестілігі: Бітіру жұмысының ... ... ... ... қоғамдағы орны мен ролін жан – ... ... ... отыр.
Жұмыстың теориялық қолданылымы: Қазіргі кезеңдегі және бұрынғы
ғалымдардың Ислам діні жайында жазған еңбектерін ... Бұл ... ... ... ... қолдану.
Жұмыстың практикалық қолданылымы: Бұл жұмыс орта және ... ... ... ... ... ... нәрін алып
жатқан студенттерге қолдануға әрі зерттеушілерге бірден-бір құрал ... ... ... ... ... ... ... қоғам өміріндегі орнының
ерекше екендігін атап көрсету.
Жұмыстың міндеті: Ғылыми түрде Ислам ... ... ... ... ... ... білу.
Зерттеу әдістері: Ислам дінінің қоғамдағы орны мен ... ... ... ... ... ... ... орынды пайдалану.
Зерттеу объектісі: Ислам дінінің қоғамдағы орны мен ролі. Ислам
және қоғам арасындағы байланыс. Сондай-ақ Ислам ... ... ... ... ... ... ...
1. Жоспардан
2. Кіріспеден
3. ІІІ- Тараудан
І – Тарау. Қоғамдағы дін түсінігі және діннің қажеттілігі.
ІІ – ... ... ... ... діні.
ІІІ – Тарау. Ислам дінінің күнделікті тұрмыс – тіршілікте
алатын орны.
4. Қорытындыдан
5. Сілтемелерден
6. Пайдаланған ... ... ... ... - ... Қоғамдағы дін түсінігі және діннің қажеттілігі.
І.2. Ислам діні және қоғам.
І.3. Ғылым мен мәдениетте Исламның алатын орны.
ІІ - ... ... ... ... елдері құрған ұйымдар және олардың қызметтері.
ІІ.3.Исламдағы сенім мен ... және ... ... ... - тарау
ІІІ.1.Ислам дінінің күнделікті тұрмыс - тіршілікте алатын орны.
ІІІ.2.Ислам дінінің қоршаған ортаны қорғауға және ... ... ... ... ... тізімі
Пайдаланылған әдебиеттер
КІРІСПЕ
Аса қамқор, ерекше мейірімді Алланың атымен ... ... ... ... өз ... алып, тәуелсіз
мемлекет болғалы көп іс-шаралар жүзеге асып жатыр. ... ... ... ... ... ... бір жайт – жетпіс жыл бойы ұмытылуға
айналған Ислам дінінің қайта жандануы. Қоғамымызда рухани ... ... ... ... ... бұлағынан қайта сусындай бастады. Енді ... ... ... ... ... ... ... орны мен ролі жайында
сөз қозғамақпын. Өйткені Ислам діні тек қана ... ... ... ... оның ... да ... пайдалары бар. Мәселен:
қоғамдағы адамдардың арасындағы ... ... ... еркіндікті, теңдікті, ... ... ... ... әсері орасан зор. Сол сияқты қоршаған ортаны
қорғауда, ғылым мен мәдениетте, күнделікті ... ... ... да, ... ... орны ... Менің бұл
жұмысты жазудағы басты мақсатым: жоғарыда айтылған мәселелердің ... ... ... беру.
Тарихқа терең бойласақ адам баласының дінсіз өмір ... ... Адам ... ... ... әрбір кезеңде, адамзат баласы бір
күштің, құдірет иесінің бар ... ... оған ... ... ... Ол ... ... хақ дін болсын, адамдар ... дін ... ... ... ... қоғам болмағаны
белгілі жайт. Қазір дүниежүзінде түрлі дін өкілдері өмір сүруде. Біреулері
пұтқа табынып жатса, енді ... ... ... ... ... сыйынуда. Осындай дін өкілдерінің ішінде тек қана ... ... ... ... өмір сүруде. Мұсыл-мандардың сенетін
діні, ең соңғы әрі шынайы хақ дін - Ислам діні ... ... ... ... жүзі ... ... Қазақстан халқының басым бөлігі -
Ислам дінін ұстанушылар. Бірақ көпшілік бұл ... ... әрі ... ... ... ... көпшілігі бұл дінді намаз оқу,
ораза ұстау, ... оқу, ... ... ғана ... ... ... Ислам дінінің адам баласына жіберілген шынайы әрі хақ дін
екендігін дәлелдеуге ... ... ... осы ... ... ... осы ... дінінің қоғамдағы алатын орны мен роліне ... ... ... ... ... алуымның себебі «Менің дінім Ислам»
деген бауырларымызға бұл ... ... ... және бұл ... ... ... ... және де ең дұрыс әрі тура дін екендігін
жеткізу. Әрі қоғамдағы алатын орны мен қоғамға пайдасын түсіндіре білу.
І ... ... дін ... және ... ... ... ... келгендіктен, әрдайым адамзатпен бірге болмақ.
Тарих сахнасына терең үңілетін болсақ, дінсіз адам кездестіруге ... ... ... ... ... ... Қай ... бір қоғам болса, ол
жерде бір дін кездестіруге болады. Яғни адамзат ... ... ... сөз. Адам ... әр ... ... үстем бір құдірет күштің бар екенін
және оған жалбарыну керек екенін білген. Бұл ... ... ... Кәрімде
былай делінген: «Ей адам баласы! Сендер Аллаға мұқтажсыңдар. Алла ол әр
нәрседен мұңсыз өте мақтаулы».1
Адамның ... ... ... ... мүмкін емес. Өйткені дін
өміріміздің ... ... орын ... ... ... пен
төзімділікті, жақсылық жасауды, сабыр қылуды, мейірімді болуды, ... ... осы - дін. ... ... ... ... ... мен кедей арасында теңдік орнатқан да, осы ... діні ... ... ... адам ... ... ... жауап беру жағынан
да маңызды. Адам өлімнен емес, жоқ болудан қорқады. Басқа діндердегі сияқты
Ислам діні де, өлімнен кейін қайта ... бар ... ... ... ... мәңгілік өмірдің бар екендігіне сену адамды ертеңгі өмірге,
болашаққа дайындайды. Ақыретке сену қоғамымыздағы ... ... ... сезімі арқылы қоғамымызда қылмыстың азаюына септігін тигізеді.
Адам жаратылысы жағынан да дінге мұқтаж. ... адам рух ... ... Адамзат баласы үшін дененің қажеттілігін қана-ғаттандыру,
өмір сүру үшін керек болса, ... ... ... үшін де адам ... ... ... ... рухани сүйеніші - дін.
Дін адам рухының жаңбыры тәріздес, жаңбыр болмаса жердің ... дін ... ... да ... ... ... Сондықтан дін
секілді адамдықтың ... ... ... табылатын қасиетті ұғымды
құртамын деп ... ... ... құрдымға кеткен. Дін - ... ... жөн ... бір жүйе. Өйткені дін ... ... ... ... ... тәртіпке
келтіруде діннің алатын орны ... Егер ... дін ... пен ... кең етек алар ... ... маңызын тереңірек түсіндіру үшін ... ... ... айқындау қажет. Біріншіден дін қоғам өмірінде адамдар
арасындағы қарым-қатынастарды реттеп отыру үшін керек2 – деп ... ... ... ... ... Ислам - адамзат өміріндегі ең жаңа және
өмірге өскелең көзқараспен қарайтын дін. Исламның ... ... ... Ол тек ... ... ғана ... ... жоқ, сонымен қатар
адамның сана-сезімін, қоғам идеялогиясын да өзгертуге ықпал жасады.
Ислам - шынайы еңбек жолы, адам өмірін жаңа ... алып ... ... жол ... дін. Ол адам ... жаңа ағымға бағыттайды. Яғни ... бет ... - ... Ислам адамға жаралған күнінен бастап оның
санасымен, ... ... ... ... ... дене жан арқылы өмір сүреді. Сол денеде жан болса ғана адам
өмірде тіршілік жасайды. Ал сол жан ... ... ... онда ол ... ... ... түрде қажетсіз затқа айналады. Ал адамға Алла
Тағала жан бергенде, өзімен ұштастыра береді. Ол ... - ... пәни ... ... адам ... ... өткенде Алла Тағаланың
алдында өз ісіне есеп береді. ... әрі ... ... Адам ... ... да Алла ... байланыста болады. Міне осы байланыс
есеп беру заңдылығы адамға тежеу салады. Адам өз ... сын ... ... ... ... ... Шынайы идеялогияның өзі осы. Адамның жан
сезіміне әсер ету, ал ... ... ... ... адамның жан дүниесін
өзгерте алмайды. Әлемде діннен басқа идеология жоқ. Демократия иделогия
емес. Комунизм ... ... ... ... идеолгияның өмірсіз
екеніне адамзат куә. Комунизм қоғамында өмір сүретін ... ... ... екенін, адамзат тарихындағы тәжрибе өзі көрсетіп өтті.
3
Енді Коммунизм иделогиясына келер болсақ, ол бұл ... ... де, ... сай емес ... ... ... Өйткені ол -
пікірден алдын материя ... ... және оны ... ... ... ... Сол ... комунизмде материялистік идея болса, діндар кісілер мен
ойшыл адамдардың арасында бірнеше ғасыр бойынша жалғасқан ... ... ... ... ... шешімге негізделіп құрылған. Ол шешім дінді
мемлекеттен болуы керек дегенді білдіреді. ... да, бұл ... да, ... және ... ... ... ретінде
саналады. Себебі олар табиғатқа қарама - қайшы және ... ... ... келгенде, тек Ислам иделогиясының дұрыс
екендігін көруге болады. Себебі ол ақылға ... ал ... ... болғандықтан жарамсыз болып табылады. Ислам адам табиғатына сай
келетін ... Ол адам ... ... ... Ал басқа иделогиялар болса, адам табиғатына сай келмейді.
Олай болса дінннен басқа илелогия болуы мүмкін емес. ... ... ... ... ж) ... ... ... көрінісі ретінде
қарап, діннің әлеуметттік ролін атап көрсетті. Қоғамның ... ... күш ... сана ... деп ... ... жалпы адамгершілік нормалары, рухани құндылық, рухани
сезім - Алланың құдіретіне сену» деген Дюркгеймнің ... ... көп ... Дюркгейм де дінді жалпы қоғам және санамен
салыстырып теңестіруде. Ол: «Дін кез - келген қоғамға қажет. Ол ... ... - ... ... ... қоғамдық қатынасты бағалай келіп, оның болмысын құрады. Өмір
аққан өзендей тоқтамастан өтіп жатыр. Үйреншікті күн ... ... ... ... көбі ... дүниенің қамын жеп өздерінің мына дүниеге
қайдан, не үшін келгендерін, ... ... ... Бәрі ... бір ... ... бір ... бір белестен екінші бір белестің
ізіне түсуде. Біріне енді жеттім дегенде екіншісі анау жақтан мен ... ... адам ... ... бәрібір қанағаттанбайды. Енді асыл
арманыма, аңсаған мақсат-мұратыма жеттім дегенде, өлім оны қуып ... адам мына ... ... ... ... есіл ... жоқ ... күнде адамдар өмірдегі өзіне жүктелген міндетін орындау үшін ... ... ... ішу үшін өмір ... ... ... ...
қарын тойдыру. Ойланған кісіге екеуі екі бөлек. Тамақты мақсат ететіндей
қоғамымыздағы ең саналы жаратылыс – ... ... ... ... Сонда адамның қарын тойдыруы үшін мектепте он бір жыл, университетте
бес-алты жыл ... сол бір ... қамы үшін ... ... өсек ... ... ма? Сол үшін қан төгіп, жауласқаны ма? Сонда адам бар
ғұмырын қарынның қамына арнайтындай осыншама төмен ... ... ... ... ең ... ең ... жаратылыстың әсте бұндай төмен болуы
мүмкін емес. Қорадағы сиырдың да өзіндік жоғары міндеті бар. ... ... кеш ауа адам ... ... ... сүт ... Ара да ... ызыңдап ұшып, мыңдаған гүлдерге қонып жүріп, кешке улы денесінен
адамға пайдалы да, шипалы бал береді. Демек әрбір нәрсенің өзіндік ... бар. Ал ... ... ше? Адамның да ақыл санасына, дәрежесіне
қарай өзіндік міндеті ... ... ең ... жемісі, қоғамдағы ең жоғарғы жаратылыс болған
адамның да өзіне тән ... та ... ... бар. Ол міндет - өзін жоқтан
бар етіп жаратқан Ұлы тылсым құдірет Жаратушыны тану, ... ... ... ... ... мен ... ... таң қалып, бас
иіп, құлшылық жасау. Ұлы Жаратушы тарапынан өзіне тегін ... ... ... үшін ... ... ... екенін мойындау. Әрі
бойындағы асыл қасиеттерді шыңдап, сан сырлы сезімдерін кемелдендіріп, әр
түрлі қабілеттерін жетілдіру ... ... ... ... ... Сөйтіп
«кәміл адам» күйінде өзінің негізгі отаны болған – жәннатқа оралу. Хақ
Тағаланың ... ... ... ... ... ... көз
көріп, құлақ естімеген, ақыл ойлап, елестете алмаған Ұлы Жаратушының
өлшеусіз ғажайып ... ... Әрі ... ... де ...... көркем дидарын тамашалап, шексіз ләззатқа кенелу болып табылады.
І.2. Ислам діні және қоғам
Бұл қоғам мен дiн арасындағы байланыстарды дiн ... ... ... ... дiни ... зерттеуiне байланысты
ортаға шыққан дiн ... ... ... ... құлшылық
түрлерiн, құрылымдарын, қоғамдағы орнын т. б. зерттейдi. Дiн ... ... бiр ... ... ... шарттарға байланысты өзгергенiн,
ауысу түрлерiн, әлеуметтiк топтармен байланысын, әртүрлi дiни ... ... ... саласы.
Дiн социологиясы ХХ ғасырдың басында өз алдына бiр ғылым саласы болып
келген. Ескi дәуiрден бергi ... дiни ... ... ... және ... ... ... зерттейдi. Сонымен қатар каләм, дiн
психологиясы, дiн феномонологиясы және ... ... да ... ... ... және ... ... тақырыбы болған мемлекет, экономика,
мәдениет пен саясат арасындағы ... ... ... де ... таныс. Бұл тақырыпта дiн ... ... ... ... ... ... қоғаммен байланысына
және оның қоғамда алатын орнына тоқталып өтемiз.
Дін - кісінің Тәңір, адам және басқа жаратылыстармен байланысын ... ... ... ... ... ... берілген ат.6 Ал
сол діндердің ішіндегі «Ислам» - сөзiнiң мағынасы: араб ... ... ... ... ... ... ... бейбiтшiлiк орнату мағыналарына
келедi. Ислам сөзiнiң мағынасын Ибн Құтайба: «мойынсұну, өз ... ... ... ал Ибн ... ... ете ... ... -
мағыналарын келетiнiн айтты.7
Бүгiнгi таңда дүниежүзiнде Ислам дiнiн ... саны 1,5 ... Бұл ... ... 30% құрайды. Сонымен қатар Ислам
әлемiнде 51 ... ... ... және ... ... ... ... басқарманың бiлдiруiне қарағанда Қазақстанда қазiргi таңда 11 млн.
мұсылман өмiр ... ... ... 24 ұлт ... бар. Яғни бұл
республика халқының 65% құрайды. ... ... ... ... ... мәлiмдеуi бойынша 2003 жылғы қаңтар айындағы мәлiметте
Қазақстанда 1652 мешiт бар екендiгi айтылған. Бұл ... ... ... деген жақындығын байқатады.9
Діннің қоғамға тигізетін басты пайдаларын айтатын болсақ, алдымен қоғам
тыныштығын орнатуды, бір басшыға бағынуды ... Бұл ... ... Кәрімде Алла Тағала былай дейді: «Әй иман келтіргендер! ... ... ... әрі ... болған әмір иелеріне бой ұсыныңдар».10
Пайғамбарымыз (с.а.у.) да: «Сіздерді Алланың кітабы бойынша басқаратын бір
құл әкім болып ... ... ол ... ... ... ... қасиетті сөздер жалпы қоғам тыныштығына Ислам дінінің үлкен мән
беретіндігін көрсетеді.
Адам - өзi өмiр сүрiп отырған қоғамның бiр ... ... ... ... ... ... бiрлесiп өмiр сүруi. Бұл бiрлесу жанұядан
басталып, туыстары, көршiлерi, ауыл - қала тұрғындары, ... ... әлем ... арасындағы қатынастарды қамтиды. Әрине қатынас ... ... ... мен ... ... ... Әр ... бұл
қатынастарды реттейтiн заңдары да бар. Алайда бiздiң қоғамымызда бiздi көп
толғандыратын мәселе ... ... ... ... ... ... бұл
жерде алатын орны ерекше. Ахлақ жеке адам үшiн де, қоғам үшiн де ең ... бiрi. ... ... мен ... шарықтаған, материалдық
игiлiктер күннен-күнге жетiлген, адамдардың жағдайы жақсарған ... ... ... ... ... ... - деп күндiз-түнi
жүгiрген адам баласы тыным таппай ... ... ... біреуге мұқтаж
болмау, бала-шағасына жақсы жағдай жасау қажет-ақ. Алайда бұл жағдайға, бұл
жиған ... ... ... көз жасы, ... ... ... ... не ... ... ... бағыттаушы - оның
иманы, ар - ожданы мен ұяты. Осының бәрiн реттейтiн Ислам дiнi болмақ.11
Адамның iс-әрекетi сыртқы ... ... ... ... Ал, ... ... ... жатса, оны кiм қадағаламақ( Ахлақ ... ... ... ... ... (иманы жоқтың ұяты жоқ( - дейдi.
Ұят, адалдық, әдiлдiк, мейірiмдiлiк, қайрымдылық сияқты iзгi қасиеттер адам
бойында иманмен күшейедi. Өйткенi иман - ... ... ... ... деген
сенiм, оның алдындағы жауапкершiлiк деген сөз. ... ... ... әрі ... кiсi әр ... әр ... әрбір
iс-әрекетiнде адалдыққа, туралыққа, әдiлдiкке, игiлiкке мән бередi. ... ... ... кез-келген кісі әрбір ісінің нәтижесi үшiн Алла
алдында жауап беретiндiгiн ... ... ... ... кiм ... ... ... iстеген болса, Ол оны көредi. Ал, кiм
тозаңның түйiрiнiң ... ... ... оны ... 12 - делiнген.
Қоғамдағы әрбiр адам бойында жақсы қасиеттер орын алса, бұл әрi ... әрi ... орта үшiн, ... қоғам үшiн үлкен бiр ... ... ... шын иман ... ... ... ... де басқаларға зиян келмейтiндiгiн, иманның өзiңе тiлеген нәрсенi
басқаға да, тiлеу екендiгiн айтады.
Өкiнiшке орай әлемде ... ... ... ... барады. Үлкенге құрмет көрсету, кiшiге қамқорлық ету, жоққа жәрдем
қолын созу, жетiмдi есiркеу сияқты тек ... ... ... уәде ... ... қалып жатса, жас буынның тәрбиесi дегенде ... iзгi ... өз ... ... ... орнына, тек
материалдық жаққа бет алған болсақ, болашаққа қандай ұрпақ ... ... ... пен ... орнын қатыгездiк,
зұлымдық, дұшпандық пен iштарлық ... ... не ... Жан-жақты
материалдық жағдайға бөленген, алайда көңiлi қатайған адамнан кiмге қандай
қайыр?
Бұл дүние ақыретiмiздiң бiр егiстiгi; ... ... ... жазасын көретiнiмiз ақиқат. Бұл ақиқатты уақытында, кеш
болмай тұрып мойындауымыз ... үшiн ... Ал ... ... ... мұра етiп ... - олар үшiн ең ... жақсылығымыз. Жақсы
ахлақ - ақыретте ең ауыр басатын сауапты ... бiрi. Олай ... ... ... ... ненiң бұрыс екендiгiн Құран Кәрiм мен ... ... ... ... ... ... өшiру қажет.
Жастарымызға дұрыс тәрбие беру өте маңызды әрі ... ... ... ... ... ең алдымен баланың тамағы мен ... оқуы ... ... ... бұл ... ... бiлу, өмiрде өзiне де,
айналасына да ... ... адам ... ... Аллаға сүйiктi құл болу
жағына көз жұмып жатамыз. Қоғамымызда имандылық тәрбиесiне мән ... ... шабу ... ... ... ... ... жүрген әр адымың iшкiлiк сатқан
дүкен, бар, сырахана болса, тiптi ақпарат ... өзi ... ... ... ... ... ... сыра,
есiрткiден қалай арашалаймыз? Пайғамбарымыз (с.а.у.): ...... ...... ... қаншама отбасының ойранын
шығарып, қаншама қылмыстың жасалуына, денсаулықты бұзып, ... ... ... бұл ... ... қарсы тек иман арқылы ... ... ... ... ... ішіп ... кісіге Алла Тағала
жаннат шербетін ішуді харам етеді”15 - делiнген. Пайғамбарымыздың ... ... ... ... ... ... ... Алланың
қарғысы болсын деген сөзiн иманы болған кiсi есiнен ... ... ... атын ... әрi ақыретiне азық болатын садақа-
қайырлары болса, өзiне пайда беретiн едi.
Дiнiмiзде туыстық байланысты үзу дұрыс ... ... ... ... бұл ... берекесi қоғамды да қамтиды. Сондықтан да Ислам дiнi
бұған үлкен мән берген. Туысқандық жайында Пайғамбарымыз ... «Әр ... адам ... ... ... білдіріледі. Соның ішінде туыстарына
қарайласпағандардың амалдары ғана қабыл болмайды»16 - деп амалдың қабыл
болу ... бірі – ... ... екендігін ескертеді.
Пайғамбарымыздың осы сөзінен туыстарымызға қарайласудың ... ... ... де ... атаулы өмір сүріп жатқан қоғамда Ислам дінінің мәні өте ... ... ... болмысының бір ерекшелігі, қоғам құрып, бірге
өмір сүруінде және әлеуметтік қатынас жасауында. Алла ... ... ... ... өмір сүру үшін ... Бұл Әз. Адам атадан ... ... ... ... жалғасуда. Қоғам болып, ұлт болып өмір
сүретіндігімізді Құран ... Алла ... ... білдіреді: «Әй, адам
баласы! Шүбәсіз сендерді бір ер, бір әйелден (Адам, ... ... ... ... үшін ... ... рулар қылдық».17
Тарихқа терең үңілсек, жер бетінде осы уақытқа дейін қаншама қауым өмір
сүріп, ... ... ... пен өркениетті бастан кешірді. Белгілі бір
уақыттан кейін қауымдар арасындағы дұшпандық пен жаугершілік салдарынан бұл
мемлекеттер ... ... ... ... ... жаңа ... келіп
отырды. Әрбір қоғам мүшесінің әр қилы әрекеті өзіне ... ... ... ... ... Кейбір жаман, зиянды іс-әрекеттерден бүкіл
қоғам зардап шегеді. Мысалы, ... ... ... бір кемені алайық.
Кемедегі кез-келген бір жолаушы осы кеменің астын тесетін ... ол ... ғана ... ... де суға ... Ал ... ол адамның кемені
тесіп жатқанын көре тұра кедергі болмаса, оның бұл ісінен хабарсыз болған
кісілердің барлығы суға ... ... ... ... ұшырамау үшін ол
адамға ескерту қажет. Алайда кемедегі жолаушылар барлығы бірдей кедергі
болуға жүгірсе, онда ... ... ... бейберекеттік басталады. Керек
болса кеме бір жағына ауып, батып кетуі ... ... ... өз ... ... ... мұндай қателік тумайды.
Қоғамдағы өмір де осыған ... ... ... ... мүшелері өздеріне
тиісті міндеттерін саналы ... ... ... тиіс. Сол себептен Алла
Тағала әр қоғамда ... ... ... ... бір ... ... Адам жеке ... міндетін білгені сияқты қоғамдағы
жауапкершілігін де білуі тиіс. Ислам діні осының ... яғни ... ... ... ... ... ... Енді қоғамдағы осы
міндеттерге тоқталсақ:
а) Отан отбасынан басталады; әр ... бір ... бар. ... отанды, ұлтты құрады. Жоғарыда айтып өткеніміздей жанұяға бақыт,
қуаныш әкелетін белгілі бір ... ... ... да өзіне тән қасиеті
мен ... ... Отан ... өмір ... соң біз бұл міндетке
«адамзаттық борышымыз, міндетіміз» деп қараймыз.
ә) Бірлік пен ынтымақты ... ... ... ... ... ... ... бірлік пен ынтымақты сақтауымыз, қоғам ... ... ... ... ... ... кісіге, өзі өмір сүрген
қоғамнан бөлініп, ел ... ... ... мемлекет немесе жеке тұлғалардың
мүлкін сұраусыз пайдалануы үлкен күнә ... ... ... Ислам діні қоғамдағы өмір сүрген елдің мүлкін, ... ... ... ... ... қызмет басына келген мұсылман кісі
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... қол ... діні қатаң қаралап, бұның күнәсі өте ауыр екендігін ескертеді. Бір
хадис шарифте пайғамбармыз ... ... ... ... малын тарату
үшін бір адамды тағайындасақ, ол кісі ... бір ине ... одан да ... ... ... ... ... қиянат еткен болады. Қиямет күні ... ... ... алып ... 18.
Халифа Әз. Омардың ел басы ретінде істеген қызметтеріне көз жүгіртіп
қарайтын болсақ, әділдіктің нышанын сол ұлы ... ... ... ... ... Әз. Омар мемлекет жұмысын әкімшілігінде атқарып отырған
кезінде бір мұсылман кісі бір ... ... ... Күн батып қараңғы
түскен уақыт ... ... ... ... біраз күттірді де шаруасын
бітіріп болған соң, қасында жанып тұрған май ... ... ... ... май ... ... ... кісімен әңгімелеседі. Әңгіме барысында ... Әз. ... бір май ... ... ... ... ... сұрайды. Ол оған: «Жаңа сен келгенде мен мемлекет жұмысымен
айналысып ... ... Сол үшін ... ... май ... пайдаландым.
Қазір сенімен сөйлесіп отырмын, бұл менің жеке жұмысым. Сол себептен өз
қаржыма алған май ... ... - деп ... береді.19 Міне, көріп
отырғанымыздай мемлекет мүлкін қалай бағалау керектігін өте қарапайым түрде
көрсете білген.
в) Әлеуметтік тұрғыдан көмек ... ... ... ... ... ынтымақтастық діні десек артық айтпаған боламыз. Өйткені, ... ... ... мәселесіне кең тоқталған. Адамзат тарихында ешқашан ешбір
мемлекетте кедей мен байдың, әлсіз бен ... әйел мен ер ... ... және ... ... ... ... жете
шешілмеген. Ал Ислам діні өзара қоғамдасу мәселесін материалдық және рухани
өміріміздің міндеті деп бекітіп, діни, ... ... ... бір ... ... Сол үшін ... Кәрімде: «Жақсылыққа, тақуалыққа
жәрдемдесіңдер, күнәға және дұшпандыққа жәрдемдеспендер, Алладан ... ... ... ... - деп әмір ... ... ... жетім - жесірлерге деген қамқорлық ... ... ... бар. ... ... ел ... өмір сүрген жерде әлбетте
өлім - жітімсіз, жетім - жесірсіз болмайтыны ақиқат. Ешкім бұл ... ... ... ... ерте, біреулер кеш өтетіні белгілі.
Расында да өмір мен өлім бірге жүреді. Қоғамда ата - ... ... ... ... ... ... ... әйелдер көмекке мұқтаж
болады. Осындай жетім - ... ... ... ... (с.ғ.с) мына сөзімен сүйіншілейді: «Жетімнің тұрмыс ... ... кісі ... ол оның ... ... ... ... болсын жәннәтта менімен мына екі ... ... ... ... осы ... айтып жатып, ортаңғы саусағы мен сұқ саусағын ... ... ... ... кісі өмір ... ... ... - жесірлерге
өз туған - туыстарына қарайласып, олармен ... - ... ... ... әмір ... Халид б. Зейд есімді сахабаның айтуынша бір
кісі пайғамбарымызға (с.а.у.) келіп: «Ей, Алланың ... мені ... бір ... ... ба?» - ... ... ... деп жауап
берді: «Аллаға құлшылық ет және оған ... ... ... ... ... бер және ... ... Пайғамбарымыздың осы сөзіне қарай
отырып туыстарымызға қарайлаудың қаншалықты сауап іс ... ... ... ... ... ... ... - жесірлерге,
туыстарға қарайласу арқылы ... ... ... ... зор ... Алла және Оның елшісінің сүйіспеншілігіне, ризашылығына ... ... ... кісі ... осы ... ... ... Ислами үкімдердің қоғамға қажеттілігін және маңызды екендігін ... Оның ... ... экономикалық және бірлік ... ... да ... өте зор. Ол адам ... қоғамдағы барша
жақсы істерге жетелейді. Сондықтан да Ислам дінінің біздің қоғамымыздағы
алатын орны ерекше.
І.3. Ғылым мен ... ... ... орны
Ислам ақылға мән бергеніндей ғылымға да үлкен мән береді. Ислам – ... ... ... ... әмір ... Құран Кәрімнің алғашқы аятының өзі
«Оқы» әмірімен ... ... ... аса ... екенін ашып көрсетеді.
Білімге және білімді адамдарға берілетін мән-маңыз ... Ұлы Алла ... «(Ей ... Сен айт: ... мен ... тең ... да ... үйренудің мұсылмандар үшін өте маңызды парыз
екенін көрсете отырып, былай дейді: ... ...... ... ... ... мұсылманға парыз».24 Дініміздің осы әмірлеріне сәйкес
аталарымыз білімге аса мән беріп, ілім ... ... бас ... ... ... Явуз Сұлтан Сәлім Мысырдан қайтып келе ... ... ... дін ... Ибн ... ... ... жерден өтіп бара
жатады. Ибни Кемалдың астындағы аттың аяғынан ... ... ... ... Ибн ... қысылып ұялады. Ұстаздың қысылып, қымтырылғанын
көрген Явуз Сұлтан Сәлім: ... ... ... ... ... ... – біз үшін әшекей, ою-өрнек. Бұл көйлек осы балшығымен
сақталып, өлгенде табытымның үстіне қойылсын» - деп ... ... ... ... ... ... ... халифаты тұсында Ислам ғұламалары көне грек, парсы және
басқа тiлдердегi жазба еңбектердi, оның ... ... ... ... кетуден сақтап қалды.
Бiр кездерi бiздiң ата-бабаларымыз осы араб тiлi ... өз ... әрi ... ... Махмуд Қашқаридiң: “Диуани лұғаты әт-түрiк”
кiтабы да араб ... ... ... ... бұл ... ... ... әрiптiк таңбалары 18 болғанын және кейбiр түркi тайпалары оған
кейбiр белгiлердi қосып, әрiптер саны 25-26-ға ... ... ... ... Марғұланидiң шариғат заңдары туралы жазылып, Қазақстан
мен Орта Азияға ... ... “Әл- ... ... ... ... ... жанұя қатынастары бойынша заңның баптарына ... ол ... ... орыс тiлiне аударылып баспадан шықты.26
Діни философия бойынша алғашқы еңбектер һижраның 300-ші ... ... ... көш ... Әл- Кинди осы жылдары, яғни 1100
жыл бұрын ... Жер шары ... ... көздері анық жетпей Европа
елдері әлі ... ... да ... ... ... ... Ислам
ғұламалары бұл мәселені ҮІІІ ғасырда, халифа ... ... ... ... еді. ... ... ... Нисфун-Нәһәр деген жерде әртүрлі
сызықтар мен өлшеулер жасап, жер шар тәрізді дөңгелек деп қортынды ... ... ... ... ... бұл ... ауадан алған жоқ. Ол жердің
дөңгелек екендігін Аверроисттан естідім деп ... ... ... ... ... ... ... Токио обсерваториясының директоры танымал
ғұлама Ешиди Коган халықаралық конференцияда: «Мен әлем сырларының құпиясын
зерттеудің жаңа ... ... ол - ... оқу. ... ... ол ... ... тұрған звеноңызды ұластырып береді» - деген. Ал Американың
эмбриология және адам жаратылысы туралы ғылымдарының докторы Кейт Мор ... ... ... ... Оған араб ... ... осы кітаптағы
келтірген пікірлеріңіз Құран мен ... өте ... ... Егер ... біз оны ... ... және толықтырып, жаңадан
бастырып шығарар едік» – деген. Ол ... ... ... ... ... ... мен медицина арасында» деген атпен ол кітап жарық
көрді. ... ... ... өмір ... ... ... ғылымды мұсылман елдерінен, яғни шығыстан үйренді. Еуропаның
ренессанысы 1300 жылдары басталған. Неге? Өйткені бұл ... олар ... ... ... ... ... және ... жорығы
нәтижесінде шығыстағы араб жерлеріндегі өркениетпен ... Хз. ... ... ... ... жолаушылар, әлсіздер, кейбір зәру жандар дәм
татып ... деп, ... ... ас ... ... ... жарық
болып тұрсын деп, арнайы шырақ жақтырып қоятын. Бұл әдет кейін де жалғасын
тапты. Миллиондаған халық өмір ... ... ... ... ... жарықпен қамтамасыз етіліп, қала халқы арнайы төселген
асфальтта қатынады. Ал Еуролпаның қалалары қалың ... пен ... ... ... ... ... ... мәдениетпен танысу Еуропаны ... ... ... ... ... салды.Батыстың кейбір ғалымдары «Орта
ғасырларда кейбір Еуропа ... өз ... ... жаза ... Кордовада мұсылман балалары медреселерде оқып жатты» - деп
жазған. Осы ... игі ... 1425 жылы ... жарыққа шыққан
медициналық анықтамалықта Еуропа дәргерлерінін сиынған пірі Галенге сілтеме
130, ал Исламның ... ... ... ... Ибн Синаға 3000-нан
астам, ал Еуропа ... деп ... Әбу Бәкр ... 1700 ... бар.
Кордовада жүздеген кітапханалар болып, оның орталық ... ... ... 44 ... ... ... ... ханның қолынан қиратылғанда көпшілік пайдалануы
үшін жасақтап қойылған ... ... 200 ... ... қоры Фрат
өзеніне тоғытылғанын тарихшы Ибн Туғрыберді жазды. ... ... ... ... 6000 ... тәрбиелейтін оқу орны болды. Әрбір
әзірленген врачқа бір методисттен бегітіліп берілді. Еуропа кейбір алапес
сырқатына шалдыққан ... ... ... ал ... ... ... жеке
орындарда емдеп, мәңгілікке мемлекет қарауына алып отырды. ... ... ... тыс ... үшін ... ... керуендер
шығарды. Тіпті кейде бір бейшаралар ... ... ... ... алып ... қолтаңба өздерінде болсын деген оймен алғашқы
дәрігерлік көмек туралы анықтамалық кітап әзір етілді.
Сағат ... ... де, тек ... ... ... ... туындаған, олар 800 жылдан алдын алғашқы сағатты ... ... ... - ... ... халифасы Һарун Рашид ағаштан
жасалған сағат тарту етті. Жер ... ... рет ... ... ... ... бұрыш - бұрышын шарлап, енді ғана көзі ... ... ... осы ... үшін Ибн ... қаншалық
қарыздар! Ол ресми ойыс айна, дөңес айна деп аталған телескоп ... ... өте ... ... авторы. Бірақ осынша
нәрсе, тек қана ... ... кең ... ... ... ғана ... ... діні осылайша ғылым мен мәдениетке орасан зор үлес қосты, әлі
күнге дейін өз үлесін қосуда.28
Мәдениетті болу мен көркем ... болу ... ... ... Мәдениет ұғымын жете түсініп, мәдениетті болудың алғашқы шарты кісінің
көркем мінезді болуға тырысу және ... ... ... ... ... ... ... адам ғана "мәдениетті адам" бола алады.
Мінезі нашар адам ... адам ... ... Ислам діні, әрбір
тұлғаның мінез-құлқының көркем болуына үлкен мән ... ... ... ... ... ... де ... (мінез-құлық) тақырыбына көп
тоқталынған. Тіпті көркем мінез-құлық мәселесінде ... ... ... ... ... ... баласына ең үздік үлгі-өнеге бола алады. бұл
жайында ... ... ... делінген: "Расында сендер үшін, Алланы және
ақырет күнін үміт еткендер мен ... көп еске ... ... ... ... ... ... мәнінде сен ұлы мінезге иесің".30 Бұл Құран ... ... ... назар аударылған. Расында ... ... дін ... үкім ... ел ... ... ... де керемет үлгісін ... ... ... ... бірінде: "Мен көркем мінезді толықтыру үшін келдім" - деген.31
Бұл хадис Исламның ... ... ... ... ... ... ... дін екенін көрсетеді. Әрі бұл міндетті атқаратын да Пайғамбарымыз
(с.а.у.) екендігі білдірілген. Расулуллаһтың (с.а.у.) Алла Тағала ... етіп ... ... өзі көркем ... ... ... ... ... ... ... ісі арқылы
адам баласына үлгі болу. Бұл тұрғыда хазіреті Пайғамбарымыздың хадистерінде
көп айтылған:
"Шынында, Алла Тағала өзі ... және ... ... ... ... разы ... жаман әрі жағымсыз әдеттен жиренеді".
"Мүминдердің иман жағынан ең ... - ... ... ең ... ... иман жағынан ең жетілгені-ахлағы ең тамаша ... ең ... ... ең ... және ... ... ... діні мен көркем мінез-құлықты бұл дүниеміз бен о
дүниеміздің баянды ... ... ... ... мына ... бұл ... анық ... "Уа Алла! Атқарған істерімнің кепілі
болған дінімді баянды қыл. Өмір ... ... осы ... де ... ... ... ақыретімізді де баянды қыл. Оларды әр түрлі ... ... ... ет. ... де (яғни, өлер шағымда жанымды қинамай ал) әр
түрлі жамандықтан сақта! "
Көркем ахлақтың сүннетте орын алған ең маңызды ... бірі ... ... ... ... ... емес, биязылықпен, жатырқап,
жақтырмай қарау емес, елпілдеп, құшақ жайып, жайраңдап қарсы алу. Сондықтан
да Құран аятында былай делінеді: "Мүминдер үшін ... ... "Ол ... ... та да, ... да Алла үшін ... сарп етеді,
ашу-ызаларын басып, адамдарды кешіреді. Алла Тағала ... ... ... көреді".32 Бір сөзінде сүйікті Пайғамбарымыз хазіреті
Айшаға (р.а.) ... "Ей, Айша ... Алла ... ... ... жақсы көреді. Биязлықтың үлесіне қатаңдық және ... ... ... ... - ... ... ... нәрсе
адамдарға кішіпейіл болып, ілтипат көрсету, бұл әрекетің несібеңді
көбейтіп, көп ... ... ал ... пен ... ... ... салмақты да сабырлы, кішіпейіл әрі биязылығы туралы Құран
Кәрімде былай делінген: "(Мұхаммед ғ.с.) оларға ... ... ... ... ... Егер ... ... жүректі болсаң еді, әрине олар
маңайыңнан тарқап кетер еді. Сондықтан оларды кешірім етіп, олар ... тіле де, іс ... ... кеңес қыл. Сонда қашан қарар берсең,
Аллаға тәуекел ет. Негізінде Алла ... ... ... ... мешітке кіші дәрет сындырған наданды сахабалардың ашуы келіп
жазаламақ болғанда Пайғамбарымыз (с.а.у.) ара ... әлгі ... ... "Ей, ... Елшісі! Бәріміз де мейірімдіміз!" -
дегендерге былай деп жауап берді: "Бұл - ... ... не ... ғана мейірім көрсетуі емес, барлығына бірдей мейірім көрсету ".
Сонымен қатар тағы бір хадисінде үлкенге құрмет, кішіге ізет ... ... ... ... ... ... мейірім, ізет етпеген
әрі ғұламаларын танымаған адам менің үмметімнен емес".
Бұл шексіз мейірімнен жан-жануарлар да өз ... ... Бір ... ... аштықтан терісі сүйегіне жабысып, қарны қабысқан бір
түйені көріп: "Сөйлеуге тілі жоқ мына жануарлар үшін Аллатан ... ... етіп ... етін ... етіп ... " - ... шалынатын малдың да жанын қинамай шалуды, жан-жануарларға да
мейіріммен қарауды ... ... ... ... ... құрбан шалатын
пышағын жақсылап тұрып қайрасын, ... ... ... ... ".
Қорытындылай келе айтатын болсақ, Ислам діні адамзат баласына жақсы
мінез-құлық арқылы мәдениетті болудың ең ... ... ... Ол ... Пайғамбарымыздың әмірінен анық көре аламыз. Сондықтан ... ... ... ... ... ... қияметке дейін мінез-
құлығымыз бен болмысымыздың таразысы, өмір-тіршілігіміздің өлшемі болып
қала бермек. Бұл Ислам әкелген ... ... ... орнықтырған мәдениет. Сол
себепті де, «Ислам – мәдениеттің түп қазығы».
ІІ ... ... ... Ислам діні
Мемлекеттің әлеуметтік тірегін нығайтатын субъективті факторлардың
жетілмеуі жағдайында адам ролі көтерілмей отыр. ... дәл ... ... ... етек алса, оған тойтарыс беру ... ... ... ... діни ... алдын - ала танып, біліп
дер кезінде ауыздықтап отырудың маңызы зор. Оған ... ... ... ... Конститутциясында «Діни негіздегі ... жол ... және ... діни ... ... ... ... шетелдік діни орталықтардың Республикадағы
діни бірлестіктер басшыларын тағайындауы, Республикадағы ... ... ... ... ... ... ... орай, осы
Конститутциялық бапты іске асыруда құқық қорғау органдарының ... ... мен дін ... ... қатынаста және өзара диалектикалық
тәуелсіздікте. Бұл екеуі де адам санасына әсер ... оның ... ... принциптерін қалыптастыратын субъективтік факторлар. Адам Құдайды
сүйсе, барлық адамзат баласын өзіне тең ... ... ... ден ... оның адами сапалары шыңдала түсері ... ... да осы ... үшін ... ... ... өзіне емес, дінді құрал етіп ... ... ... ... және ... ... ... мақсат еткен
діни ағымдар мен секталарға қарсы. Сол ... ... ... ... ... құрамдас бөлігіне айналуы тиіс.
Ал Қазақстандағы титулды этнос ұстанатын Исламның сунниттік бағыты
басқа ... ... ... өмір ... ... Ол ... ... қуаттап, азаматтық қоғам нормаларымен тоғысып жатыр. Исламның
негізгі міндеті - Алланы сүюді, Алланың бірлігін және Мұхаммед ... құлы әрі ... ... және адамдарды сүюге Алланың жаратқандарына
мейірімділік көрсетуге шақырады. Ислам қоғамның бірлігі мен ... ... бір - дін. ... рухани мұраттар приоринеттілігіне
негізделген дін елімізде, яғни қоғамымызда үлкен игі істердің ... ... ... ... ... ... мен ... қатынасын
реттейтін Конститутциямен заңдарды басшылыққа алатын мемлекеттік билік
институты болуы шарт.35
Қазақстанда мұсылман ... ... ... басқа діни
конфессияларға қарағанда пәрменді. Әсіресе, қазақ этносының үлес салмағының
өсуіне байланысты Ислам діні ... ... ... жыл ішінде еліміздің
қалалары мен ауылдарында 1000-нан астам жаңа ... іске ... ... ... ... ... ... жетілуі,Отан сүйгіштігінің
шыңдалуы Қазақстанның баянды болшағын қамтамасыз ететін субъективті ... ... ... ... орны мен ... қызметін толық ұғыну үшін ең алдымен
оның табиғатын танып білу қажет. Қарапайым өмірде ... ... ... мен өз ... келетін өлімді толық елестету, сол болады - ау ... ... ... ... қанағаттанбау тағы басқалары адамның қалыпты
әсері сенімінен ауытқып, өкініш пен ... ... алып ... ... өзгермелі өмірдің кездейсоқ көріністеріне негізделе
алмайды. Осы тұрғыдан алғанда бір дін ... бір дін кем дей ... ... мен Исламның, Иудаизм мен ... ... ... ... хақ. Өмірдегі діннің орны мен ролін айқындаудағы академиялық
пікірлер бір ізділікпен ... ... ... ... ... ... ... мен сенім, салт-дәстүр арқылы қалыптасып құдіретті
бір Құдайдың ... адам ... сия ... ... ... негізделеді. Тек адамгершілікпен ғана шектелмейтін діннің шегі
түптеп келгенде оның тікелей ... ... ... ... келеді.
Сондықтан діннің қоғамдағы қызметінің барлық жақтарын ... ... атап ... жөн ... ... ... танымдық
толықтыру, тәртіптеу жүйелері деп жіктеуге болады. Осылардың алғашқысы:
адам, қоғам, табиғатқа деген ... бір ... ... ... жүзеге
асады дей аламыз.
Ал енді діннің толықтыру қызметіне ... ... ... бұл ... ... ... пен шектеулерді, әлсіздік пен жігерсіздікті
қалпына келтіруге көмектеседі. Сөйтіп ол сананы ... ... ... ... реттеуге жағдай жасайды. Енді ақырғы тәртіптеу ... ... мен ... ... мен ... ... мен қызметі, қарым-қатынасты тіпті жеке адам мен ... ... ... ... басқаруға жәрдемдеседі.
Қазіргі таңда біздің елімізде де діни сенім ... ... діни ... және ... ... қатысты
мемлекеттік тұжырымдама жасалынған. ... ... ... дінді уағыздаушылық немесе дінге қарсы ұмтылыстар жоққа
тән. Діни қарама-қайшылыққа не болмаса жек ... ... ... берілмеген.
Халықаралық қауіпсіздік мәселесінде ақпараттық қауіпсіздікке қатысты
шаралар ... ... ... тарапынан діни ілімдердің ар-ұждандық
еріктерін қорғайтын заңдық нормалардың заңдастырылатын уақыты ... Шын ... ... елдеріне іш тартпай, бір жақты саясат ұстанған
Америка өткен жылы Қасиетті Ораза ... ... ... ... Ал
Палестина жерін басып алып отырған Израильге түк шара ... ... ... ... - ... айып ... Аталмыш ұйымдар
бұған түк шара қолданған жоқ, елемеген сыңай танытады. ... ұйым ... сол ... ... ... үшін құрылған. ОБСЕ – нің есебі бойынша
әлемде отызға тарта террористік ұйым бар. ... тең ... ... ... Бұл ... ... жабылған жала! Фундаментализм, экстремизм,
терроризм деген нәрселерді тек ... әкеп ... беру – ... ... ... ... болып жатыр. Бірақ мұны ... ... деп ... ... бұл ... саясатта Исламды
жексұрын етіп көрсетуге тырысып отырған астыртын әректтердің бар ... ... ... ... ... ... ере ... бұл
мәселеге аса сақтықпен қарағандары абзал болар еді.
Жалпы Ислам діні ешқандай ... ... ... біріге отырып, өз діндерін ешқандай соғыссыз, бейбіт жолмен
жаюға әрекет жасайды. ... ... ... даласына да, Ислам діні
бейбіт жолмен, уағыз-насихат арқылы тараған. Ал ... діні ... ... деп ... ... Мұны ... да көбінесе батыс
тарихшыларына сүйенеді. Егер ... ... ... жүзімен таралса, батыс
пен Америка үстем болып отырған бүгінгі күні сол ... ... ... саны неге көбейіп отыр? Мысалы: АҚШ – та 5 миллионнан аса,
Францияда 2 млн., ... 1млн. 600 мың, ... 2 млн., ... 300 мың ... бар. Олардың бірқатары мұсылман елдерінен барған
болса, қалғандары Исламды қабылдаған жергілікті халықтар. Жыл ... ... саны өсе ... ... ... ... ... жерде Ислам дамиды»-деген. Мұсылмандардың санының өсуі ол ... ... ... ... ... ... Симон: «Ислам Халифаты қалай жойылды?»-деген кітапта:
«Мұсылмандардың бірігуі - олардың мақсаттарына ... және ... ... алып ... Миссионерлік әрекеті осы бірлікті бұзуда маңызды рөл
атқарады. Сондықтан біз мұсылмандардың ... ... ... ... керек» - деп жазған. Мұсылмандарды бір-бірімен қырқыстыру үшін
және Исламды құбыжық етіп көрсету үшін ... ... ... бұл ... ... күні бүгінге дейін саясаттың қаруы болып келеді.
Еліміздің Президенті жаңа мешітті көруге келгенде: «Саясат күнде
өзгереді, ал дін – ... - ... ... ... ... өзгеретін
нәрсе үшін мәңгілік нәрсені бүлдіруге болмайды. Сондықтан Исламға күйе
жағуға тырысқандардың ... ... ... ... үшін ... ... жеткізе білуіміз қажет. Ислам дінінің ... ... ... мейірімділік, кішіпейілділік, адамгершілік,
сүйіспеншілік, кешірімділік және ... ... ... ... ...... анық! Оның нұрын ешкім, ешқашан сөндіре алмайды.
ІІ.2. Мұсылман ... ... ... және ... ... өзінің құрылымы, мақсаты, өкілдік дәрежесі, қызмет
ауқымы мен формалары ... ... ... Ислам ұйымдары өмір
сүруде, олар бірнеше типке бөлінеді:
а) Үкімет дәрежесіндегі мемлекетаралық ұйымдар. Бұл ұйымға мүше елдер
мемлекет және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады. Қазіргі кезде бір ғана үкімет
дәрежесіндегі мұсылман ұйымы – Ислам Конференциясы ... ... ... Әртүрлі өзінің қайырымдылық жұмыстарын атқаруда. Бұл ұйымға
көптеген мұсылман ... ... ... емес ... ... ... ... Елдер бұл
ұйымдарға жекелеген діни ұйымдардың басшылары, ірі қоғамдық және ... кей ... ... ... ... ... Сан алуан
мәселелер бойынша қабылданған шешімдер, әдетте ұсыныстық сипатта, ұлттық
діни ұйымдар деңгейінде саяси және діни ... ғана ... ... арасында ең ықпалды деп саналатындары – Ислам Әлем Лигасы, оңтүстік
шығыс Азия мен ... ... ... ... Ислам ұйымы. Осы типтегі
Ислам банктерінің ассоцияциясы, Ислам университетінің лигасы ... ... ... ... ... Үкіметтік емес мемлекет аралық ұйымдар да
кіреді.
б) Елдердің емес, жекелеген діни қауымдардың немесе бір-лестіктердің
өкілдері қатысатын халықаралық ... ... ... бірнеше елде әрекет
ететін және біртұтас басшылық жасау орталығы бар кейбір Ислам ұйымдары да
халықаралық ... ... рол ... ... ... мұсылман
бауырлар қозғалысымен байланысты топтар, Ислам Азаттық Партиясы сияқты т.б.
да топтар жатады.
2002 ... 12-13 ... ... ... ... ... мен
Еуропалық одақ біріккен форум өткізілді. Оның аты – «Өркениеттер саяси
өлшемі» деп ... ... 72 ... ... ... ... 44-і Сыртқы
істер министрлері болды. Тарихта тұңғыш рет өткізілген бұл ... ... ... бас хатшысы Абдулвахид Белкезиз, Еуропа Кеңесінің
бас хатшысы Вальтер Швинер, ... ... және ... бас ... Ян ... т.б. ... Талқыланған басты тақырып –
«Әлемде бейбітшілік пен ынтымақтастықты нығайту, алдағы мақсат ... ... ал ... ... ... шығуының себебі
болуға тиісті емес» - деп атап көрсетті.
Ислам әлемі Қазақстанға өзінің ... ... ... ... ИКҰ -
ның бас хатшысы Қазақстанның осы мұсылман ... ... ... болып қабылдануына орай: ... ... ... экономикалық,
мәдени және интеллектуалдық әлеуетімен, ... ішкі және ... ... ... ... ... ... енген аса
бағалы үлес болып табылады»37- ... ... ... ... – 1962 жылы ... ... ... штаб пәтері
Меккеде орналасқан. Лига «Ислам ... ... ... мен ... ... ... шығарады. Ислам әлемі лигасында, бүкіл әлемдік
Ислам конгресінде Ислам рухындағы «ислам ынтымақтастығына» жетуге ... ... бір ... ... Лиганың ұсынысы бойынша 1972 жылы Меккеде
панисламизм идеяларын насихаттауды ... үшін ... ... ... ... жылы ... ... сәйкес Ислам Конференциясы ұйымының
жоғарғы органы үш ... бір рет ... ... мен ... болып табылады. Ислам конференциясы ұйымының саяси органы,
сыртқы ... ... ... ... ... – бас
секретарь.38
Ислам конференциясы ұйымы Біріккен ... ... ... жасап отырады. БҰҰ ... ... ... бар, Бас
Ассамблеяның ХХХҮІ сессиясында «Біріккен Ұлттар Ұйымы мен ... ... ... ... ... ... ... онда
екі жақтың әрекеттерін үйлестіріп отыру үшін арнаулы ұйым құру қажеттігі
атап көрсетілген.
Ислам даму ... (ИДБ) – 1974 ... ... ... ... мемлекеттері сыртқы істер министрлері конференциясының шешімі
бойынша құрылып, 1975 жылдан бастап ... ... ... ИДБ- ның ... Джиддада (Сауд Арабия) орналсқан. ИДБ-ның басқару органдары ... ... мен ... ... ... табылады. Банкінің
президенті бес жыл мерзімге сайланады. Қазіргі кезде ИДБ-ға 54 ... ... ... ... ... мақсаты: мұсылман мемлекеттерінің
экономикалық және әлеуметтік дамуына көмектесу. ... ... ... салу ... ... қағидаларына сәйкес. Банк берілген қарыз
бен депозит үшін ресми түрде процент алмайды және ... ... ең ... ... ... Араб ... Сауд Арабиясы (26% ), ... ... Араб ... (14%), Кувейт (13%).
Ислам Даму Банкісі өте ... ... ең ... ... мүше
елдерге ифрақұрылым құрып, оны кеңейту үшін қарыз береді. ... ... ... мүше ... ... ... ... техникалық көмек көрсетеді, басқа да операциялар жүргізеді.
Банкіге мүше ... ... ... ... ... ИДБ айтарлықтай көңіл бөліп отырады. Бұл операциялардың
басым көпшілігі мұнай және ... ... ... шығарумен байланысты болып
келеді. Ислам Даму Банкісі өз ... үш ... ... ... - Мүшарака принципі - белгілі бір жобаны ... ... үшін ... ынтымақтастыққа енуін көздейді. Ал әріптесі бірте - бірте
банкінің үлесін сатып алуға құқылы. Бұл ... ... оның ... алатын үлесі: қосылған капиталға байланысты емес, келісім бойынша
айқындалатын ... ... ... анықталады. ИДБ қолданатын екінші -
Мудараба принципі - банкі мен өнеркәсіп капиталының ... ... ... ... ... ал ... ... идеясымен дайындығын
жасайды. Кіріс пен шығыс олардың арасында ... - ала ... ... ... ... - ... ... бойынша барлық Банк әріптесі
үшін товарды ... ... ... алып ... ... бары-сында Ислам даму банкі пайда табуға ұмтылады. ИДБ ... ... ... айналымның 2/4 пайызын, кейде тіпті 6 пайызын құрайтын «Қызмет
көрсету салығын» алады. Мұның өзі ... ... ... ... әрі ... кредит – финанс орындарының проценттік ставкасына іс
жүзінде бара-бар келеді. Алушы елге қажетті товарды ... алып ... 5/10 ... ... ... дегенді қойып отырады. Бұл шындығына
келгенде комиссиялық процент болып табылады.39
ТМД елдерінің арасында Қазақстанның банктегі ... ... ... яғни 84,6 млн доллар. Мысалы біздің елімізге Индонезия мен
Түркияның ... ... ғана ... ... ... мемлекеттің ИДБ
капиталындағы бүгінгі үлесі 0,07 %, яғни 2/5 млн ... ... ... ... және ... зерттеулер жөніндегі
орталық 1978 жылы Анкарада құрылған ... ... ... мұсылман
Африка елдерімен Ислам ынтымақтастығы комитеті 1981 жылы ... ... ... елдеріне көмек көрсету үшін құрылған.
Ислам сауданы дамыту орталығы – 1981 жылы ... штаб ... ... оның ... ... ... ... ұйымына
мүше елдердің сауда, саясатын үйлестіріп отыру, саудадағы күрделі қаржыны
дамыту, Еуропалық экономикалық ... мүше ... ... нығайту.
Ислам даму қоры – 1981 жылы Ислам конференциясы ... ... ... дамыған елдерге көмек көрсету үшін құрылған. Сонымен қатар оқу, ... ... ... ... ... – 1982 жылы ... ... Конгресі – халықаралық Ислам ұйымының ... ... ... ... 1926 жылы Сауд Арабия королінің
бастамасымен құрылған. Алайда 1949 жылы Карачи конференциясынан кейін ... ... ете ... ... ... 36 ... өкілдерін
біріктіреді. Дүниежүзілік конгресінің бас секретары Инамулла ... ... ... ... ... ... ол жыл ... Меккеге қажылық етуі аяқталған соң өтеді. Бірқатар зерттеу
орталықтары арқылы Дүниежүзілік Ислам Конгресі, Ислам ... ... ... жөніндегі зертеулерге басшылық етеді. ... ... ... оның ішінде «Ислам әлемі» журналы бар,
«Ислам дауысы» атты радио хабары ұйымдастырылған.
Африка - Азия ... ... - 1964 жылы ... ... 1970 жылы ... ... дүниежүзілік Ислам ұйымы деп
аты өзгертілді. Өмір сүріп отырған барлық Ислам ... ... ... міндеттерінің бірі деп жариялаған.
Еуропаның Ислам кеңесі – 1973 жылы ... ... ... ... ... ... орталықтары мен ұйымдарының үйлестіру
органы ретінде құрылған. Бас секретары – С.Аззам.
Ислам банкілерінің халықаралық ассоцияциясы – 1978 жылы ... ... ... ... ... Джиддада құрылған. Ислам банкілерінің
халықаралық ассоцияциясының мақсаты, банкі ... ... ... және ... ... банкілеріне техникалық көмек көрсету болып
саналады. Оның ... ... ... ... ... ... банкілері, Файсалдың (Египет) Ислам банкі, Кувейт финанс
үйі кіреді.
Оңтүстік-Шығыс Азия мен Тынық мұхит ... ... ... ... ... жылы ... ... лигасы мен Ислам ұраны лигасының бастамасы бойынша,
Азия мен ... 16 ... 40 ... ... ... құрылған. Президенті – Тунку Абдур - ... ... ұйым ... ... Исламның таралуына көмектесуді, «мұсылман емес
елдердегі аз ... ... ... ... өзінің негізгі
міндеттерінің бірі деп жариялап ... ... ... ... ... мәдениет
орталықтары Исламды насихаттаумен айналысып, өз ... ... ... ... ... қарсы әрекет міндетін қояды. ... бұл ... ... ... ұйымдар сияқты мұсылман ... және ... ... ... ... ... ... топтардың нақ осы ұйымдарымен бірігуге ... ... ... Өз ... нығайту және ұлт азаттық қозғалысты басып,
жаншу мақсатында мұсылман қоғамының кертартпа бөлігінің ... ... ... деп әділ ... халықаралық экстремистік «Мұсылман
бауырлар» ұйымының қызметін пайдалану осы сөзіміздің дәлелі.
ІІ.3. Исламдағы сенім мен құлшылықтардың ... ... ... ... мен адам ... арасында өте терең байланыс бар. Доктор ... ... ... атты ... АҚШ-та психологиялық зерттеулер бөлімінің
бастығы ретінде 15321 әйел мен ер адамдарға ... ... ... ... ... ... былайша келтіреді: «Бір дінге
сенген және құлышылық орындарына үзбей баратын жандарда кісілік және мінез-
құлық, ... ... ... ... бармайтын адамдарға қарағанда берік
әрі жоғарырақ».
Дейл Карнеги: «Уайымды таста, өмір сүруіңе қара» атты кітабында; Уайым
– қайғының алдын алу ... бір ... ... жазған: «Бүгін жарты
сағаттық тынығу уақытын бөлемін. Бұл тынығу кезінде Хақ ... ... ... ... өзі ... зікір етудің, уайым – қайғыдан құтылып, аз ... ... ... ... білдіреді. Қоғамдағы жеке әрбір тұлға
Алланы естен ... ... ... ... түскенде сабыр етіп,
қуаныш келгенде шүкір ететін болса, ... ... ... ... еді.
Гарвард университетінің фәлсәфә профессоры Уиллиам Джеймс: ... ... ... ең ... ... діни сенім» - деген. Доктор А.А. Брилл
шынайы діндар болған кісінің рухани ... ... ... ... ... мамандары дұға мен қуатты сенімнің: Реніш, уайым мен
қорқынышқа жол бермейтіндігін дәлелдеген. Бұл үшеуі де, яғни ... ... ... ауруларымыздың жартысын тудырған себептер. Психиатрлардың ең
атақтыларының бірі болған доктор Карл Юнк: «Modern Man in Search of ... ... ... жазады: «Соңғы отыз жыл ішінде дүниенің әр
тарапынан көптеген науқастар ... ... ... ... отыз бес
жастан асқандардың ауру болуларының негізгі себебі діни ... еді. ... ... діни ... ... діндар
жолдастары сияқты әрекет етпейді. Діни енімдеріне қайта оралмай толығымен
шипа таба алмайды» - дей келе бұл кісі ... ... діни ... руханияттан жұрдай болса, емді қабылдаулары өте қиын болатындығын
айтуда.40
Психиатрлар - жүйкеміз жұқарып, рухымыз құлдырап, ішкі жан ... ... ... шағып, жеңілдеуді дәрі ретінде көреді. Ешкімге
айта алмайтын жағдайларымызды да барлығын еститін және ... ... ... ... айта ... ... тек соған ашып, жалғыз содан көмек
күте аламыз. Сенімнің оның ішінде Ислам діні ... ... ... ... ... тұрақтылығын баянды етудегі рөлі де аса үлкен. J. ... атты ... діни ... ... жасалған некелердің,
басқаларға қарағанда, аз ажырасумен нәтижеленетіндігін ... ... ... жоқ ... ажырасу дәрежесінің өте жоғары ... ... ... ... яғни діни ... ... адамдардың өз-өзін өлімге
итермелеулері көп кездеседі. Материалдық жағдайдың барлық нәрсені шешетінін
мақұлдағандар ... ... ... ... түсінеді. Мысалы: АҚШ – та жыл сайын жүз ... өз ... ... ... Әлем ... ... және БҰҰ ... Жапонияда 22477 адамның өзін - өзі өлімге қию оқиғасы тіркелген.
1978 жылғы ... ... өзін - өзі ... ... 20000 ... Барлық нәрсені материяға таяп, экономиканы негізгі тірек ... бұл ... ... ... – ақ. Бұл ... ... діні
болмағандықтан рухани түрде шаршаған адамдар өмірден түңіліп, өз - өздеріне
қол жұмсауда. Ал ... діні ... ... ... өз - ... қол ... бермейді, мұсылмандар өзін - өзі өлтірген адамның ... ... ... парыздар намаз, ораза, қажылық, діни сипатта болғанымен
онда ... ... өте көп. ... ... ... ... ... оның үстіне Ислам діні адамдарға өз денесіне зиян
келтірместен шынығуға рұқсат етеді. Оған жүгіріп жарысу, күрес, садақ ... жүзу т.б. ... ... (с.а.с.): «Әлсіз мұсылманнан, күшті,
қуатты мұсылман қайырлы»42 - деп айтуы Ислам дінінің қоғамымызда дені ... ... ... ... байқалады.
Ислам пәктікті ұнатады, өйткені ол - пәк дін. Сол себепті де күніне бес
рет тазалануды, таза жерде намаз ... пәк ой мен ... ... ... ... арам тағамдар, яғни өлексе, қан, мерзімі өткен тағамдар
қашан ... ... ... ... қатарында ішімдік, яғни арақ та
бар. Арақ денсаулықтың жауы, барлық күнә мен қылмыстың кілті. ... ... ... ... қоғамда анық көре аламыз. Ислам діні адамның аз
өмірін құмар ... ... ... босқа өткізбей білім мен ғылым іздейтін
иманды, ... адал ... ... шығуын көздейді. ... ... өз ... тигізетіні айдан анық.
Кез-келген адамның бейнамаз кезіндегі жағдайымен намазхан болып
жүргендегі жағдайын салыстырып ... ... ... ... мінезінің
жоғарлағанын байқайсыз. Құранда намаздың ... ... ... делінген: «Шынында намаз арсыздықтан және жамандықтан тыяды».43 Бұл
жағдайда мінезі жақсы делінген бейнамаз адам ... ... ... ... ... жағынан жоғарылағанын көресіз. Намаз оқыған адам мына ... ... ең кемі төрт ... ... ... ... күшеюі
3. Уақыттардың белгілі бір тәртіпке енуі
4. Қоғамның түзелуі
Намаздың маңызды ... ... ... бірақ ең төмені - мінез
пайдасы, менмендікті жою, бауырмалдыққа ... Алла ... үшін ... ... ... ... тырнақтарды алу, мұртты қысқарту және осы
сияқты басқа да тазалықтардың сыры батыстағыларға ұзақ ... ... ... табылуымен дәрет пен ғұсылдың ғылымға ықпалы жаңа белеске
көтерілді. Ислам дінінің терең хикметтері бадырайып көрінді. Тек ... ... ... білімдерінің дамуымен, біздің ой-түйсігімізге енген
кейбір жасырын шындықтардан кейін ... ... ... ... айтқан шарттары мұсылман еместердің ойлағандары сияқты ауа райынан
немесе Хижаз қалаларының ыстықтығынан емес, бұл ... ... Ұлы ... ... толы ... ... Ислам діні - қолды, ауыздың, мұрынның
ішін жақсылап шаюды, басты, ... ... ... ... ... ... ... басқа бүкіл дененің жуылуын талап етеді, тістерді ысқылауды,
әрі тілдің үстіндегі тот басқандарды жою үшін мисуак ... және ... ... ... (с.а.у.) шашты жууды, тарауды және май
жағуларын әмір ... еді. Өзі де мұны ... іске ... ... ... айна, тарақ сияқты заттарын жанынан ешуақытта ... еді. ... ... ... шашы бар ... ... құрмет етсін» - деген,
яғни таза ұстасын деп бұйырған. Осылайша Ислам діні тазалықты әмір ... жеке ... ... ... болса, қоғамда ауыру жайылмайды.
ІІІ - тарау
ІІІ.1. Ислам дінінің күнделікті тұрмыс-тіршілікте
алатын орны
Әрбір отбасының асыл арманы мен мақсаты - бала ... ... ... ... ... ... етіп өсіру - әке-шешенің ең басты міндеті.
Өйткені бала әке-шеше үшін бір ... Бұл ... Алла ... ... ... ... сол үшін кейін сауап береді. Ата-ана балаларына жақсы тәлім-
тәрбие және білім берсе, Алланың ризалығына бөленеді, ал бала ... ... ... ... ... ... ... болады. Өйткені
Алла қасиетті Құраңда былай бұйырады:
"Әй, мүминдер! ... әрі үй - ... ... ... мен ... ... ... ".44
Олай болса, бала тәрбиесіне тиісті көңіл бөлмеу кісінің әрі өзіне,
әрі балаларына, ... ... ... да ... ... шыр етіп ... ... жүрегі тап-таза, еш сызық түспеген қағазға ұқсайды. Оның пәк жүрегі
нені болса да қабылдайды. Не үйретсең соны қағып алады. ... әдет ... ... ... бала ... де, ... болып
өседі. Ол үшін ата-анасына сауап жалылады. Ал егер балаға көңіл ... ... ... ... ... онда оның ... қор болып өтеді. Күнәсін
оны тәрбиелеген адам көтереді. Сондықтан баланы бұл дүниенің бәле-жаласынан
және қияметтің қиындығынан қорғау ... ... мәні - ... алдымен
имандылықты, әдептілікті, көркем мінезділікті, жақсы істерді үйрету, жаман
қылықтан, өткінші өмірдің рахаты мен қызығын ... ... құлы ... ... ... бала тәрбисін ата-анаға парыз еткен. Сондай-ақ
бала тәрбиесіне қоғаммен мемлекет те ... ибн ... (р.а.) Имам ... (р.а.) ... еткен хадисте
айтылғандай, ата-ананың бала алдындағы міндетіне байланысты Пайғамбарымыз
(с.а.у.) былай ... ... үш қызы ... ... ... ... ... терімен тапқанымен киіндіріп, бақса, олар (яғни, ... ... ... ... ... ... ... міндеті - балаға жақсы ат
қою. Бұл ... да ... ... былай деген: "Әкенің бала
алдындағы міндеті -жақсы ат қою және ... ... ... ... ... (р.а.) Имам ... (р.а.) риуаят еткен). Бұдан кейінгі
ең маңызды міндеті – балаға ислами тәрбие беру. Бұл ... ... ... ... ... жеті жасынан бастап намаз ... Он ... ... ... ... ... бөлек
етіңдер".45
Бірде сахаба Әбу Рафиғ (р.а.) Расулуллаһтан (с.а.у.) ... ... ... ... ... де ... алдында тиісті міндетіміз
бар ма?" - деп сұрағанда, Расулуллаһ (с.а.у.): "Әрине, ата-ананың ... ... - оған ... ... ... ... ... ату мен жүзуді және тек адал еңбекпен тапқанды мирас ету", - деп ... ... ... ... Жаратушысының бар екенін - балаларына
кішкентайынан айтып ұғындырмайды. Ал, Алла бар ... ... ... ... ... бала иманы әлсіз болып өседі, соның салдарынан ер жете
келе ... ... ... ... де ... Құран және намаз үйренемін ... ... ... ... ... ... әлі ерте" - деп ата-ананың оларға
кедергі болатындары бар. ... ... ... неге ішкіш, неліктен ұры,
қылмыскер болды" - деп опық жейді. Сондықтан Пайғамбарымыздың ... ... ... ... ... ... ... жауапкерсіңдер және
жауапкершіліктеріңде болған ... үшін ... ... өз ... үшін ... және ... үшін ... Отағасы жанұя үшін
жауапкер және сол үшін ... Әйел ... ... ... ... ... мен ... тәрбиесі үшін жауапкер және сол үшін сұралады.
Қызметші қожайынының мүлкі үшін жауапкер және сол үшін ... ... ... ... нәрсе үшін сұраласыңдар".
Олай болса, құрметті ата-аналар, балаларыңызға қалай болса ... ... өз ... ... ... тіпті бүкіл Ислам
тарихының ертеңі деп білейік.
Ислам - ... ... ... ... үшін "садақа" түсінігіне де
көп мән берген. Садақаның мәні - Алла ... ... алу ... ... сарп ету. Ал ... сүннетінде кейбір іс-әрекеттердің де
садақа берумен пара-пар екені, сол үшін сауап ... ... бір ... ... ... ... ... баяндалады:
"Мұсылман бауырының жүзіне күлімдеп қарауыңның өзі садақа, жамандықтан
қашырып, жақсылыққа шақыру да ... ... ... ... да, ... садақа. Адамдардың ары-бері өтетін жолында жүрулеріне кедергі
болып жатқан тас, темір т.б. сияқты нәрселерді алып ... да ... ... ... ... ... ... деп бөле жармай, Алланың жаратқандарының бәріне де мейіріммен қарау
мәдениеттіліктің ең маңызды қағидасы болып ... ... ... ... ... ... ... "рахмет" мейірім
сипатымен сипаттаған: "Елшім! Біз сені әлемдерге рахмет ... ... ... да бір ... ... да, мен
рахмет және хидаятты (тура жол) көрсетуші пайғамбармын" - ... ... ... ... мейірімді болуымызды әмір еткен:
"Адамдарға мейірім ... Алла да ... ... ... ... ... толық мүмин бола алмайсыңдар" – дей отырып,
Ислам дінінің ... ... ... ... ... ... ... жеке адамдарды жаман іс-әрекеттерден арылтуда ислам
дінінің әсері өте үлкен. АҚШ-та спиртті ішімдікке тиым ... ... ... ... ... мемлекет 2 млн. доллар жұмсаған, 9 ... ... ... ... 500 мың адам бас бостандығынан
айырылған, 200 адам өлім жазасына кесілген. Бүтін бұл шараларға ... ... ... ... және ... ... тыю ... де қазірге дейін ішімдікті қойдыру тақырыбында нәтижелі
қорытынды алынбаған. Бүгін психотрияда ... ... ... ... бірақ еті үйренген алкоголик екі айдан кейін
ішімдікті қайта бастайды. Алайда 1400 жыл ... ... ... ... бір сеніммен өзінің мұсылман жамағаты ішінде, өзіне түскен аяттар
арқылы, үш кезеңде ішімдікті түп ... ... Осы ... ... әдет пен ... аз уақыт ішінде тоқтатқан.
Американың Нью-Йорк қаласында ішімдікке қарсы бір ұйым ... ... ұйым ... ... ең ... ішімдікке кім тиым салғанын анализ жасап
зерттейді. Алғаш рет Ислам дінінің құрушысы ... ... ... ... тиым ... Осылайша оны әрқашан еске түсіретін бір
нәрсе жасайық делінеді.Қоғам мүшелерінің кейбірі: ... ... ... ... ... ... ... толы екінші бір адам
жоқ. Олай болса нұрлы бейнесін еске түсіріп тұратын ... ... ... ... - ... Сол ... ... енді біреулері бұл
ұсынысқа қарсылық білдіріп: « Оның әкелген діні сондай бір дін, көпшіліктің
мүддесін ... ... ... ... деп ... ол үшін ақша ... - ... Бұл ұсыныс шындыққа жақын және Ислам ... ... ... тарапынан су ішілетін орын істелініп, атын «Мұхаммедтің
бұлағы» деп атау ... ... ... ... ... ... Нью-Йоркте. Бұл қоғамның құрметті басшысы ... ... ибн ... діні ... ... қарым-қатынасты орнатады. Ислам дінінде
Құранның Хужурат сүресіндегі 10-аятында: «Шын мәнінде мүміндер туыс ... екі ... ... ... және ... қорқыңдар.
Мүмкін игілікке бөлінерсіңдер».48
Мұндай бауырмашылықтағы мұсылман бір ... да ... бола ... ... ... ... жәрдемдесу туындайды. Мұндай
жағдайда араларында бір-бірімен түсінбеушілік, қарама-қайшылық болмайды.
Және тағыда негізгі болған нәрсе жоғарыда аятта айтылғандай екі ... ... яғни ... ... бауырмашылдығын бұзатын
адамдарға тосқауыл болыңдар. Оларды бір-бірімен жарастыру керектігін
айтады». Мұсылманның бәрі ... дей ... ... ... ... қоян - ... өмір сүрулерін әмір етеді. Мысалы: Пайғамбарымыз
(с.а.у.) - ның мына ... ... ... ... аш ... өзі ... ... - мұсылман емес» 49 - дей отырып, көршілердің өзі араларында
туысқандай жақындығы бар екендігін айтуда. Өмірде әділ, ... ... ... ... ... Бұлардың бәрі бір Алланың әмірі және сауапты
амалдар қатарынан, өйткені Алла Тағала ... ... ... ... жер
жүзінде бұзықтыққа тырысады, Алла бұзақыларды жақсы көрмейді».50 ... ... ... ... ... маңызды деп санап отыр.
Өйткені ел арасы ұжым болып ұйып ... ... ... іріткі салғаннан
ауыр қылмыс жоқ. Дін адам өмірі мен тәрбиесіне қатты көңіл бөледі. ... бір адам ... ... өлтірсе, барлық адамдарды өлтіргендей
болады. Ол ... ... ... ... ... ... деп ... Сонымен
жанұя бір мемлекеттің тірегі болғандықтан жанұядағы үйлену, ажырасу, мирас,
әке-шешеге құрмет ету ілімі сияқты мәселелерді қолға алады. ... ету ... ... ... былай деген: «Әке –шешесіне
біреуі немесе екеуі қартайғанша қолында бола тұрып, жаннатқа кіре ... ... ... сүрінсін».51 Бұл хадистен шығатын үкім – ... ... ала ... ... кіре алмайды,-деген сөз! Ал,
Алла тағала Құранда Исра cүресінде былай деген: «Раббың өзіне ғана ғибадат
етулеріңді, ... ... ... әмір ... Ал егер ... ... екеуі де жандарыңда кәрілікке жетсе: «Түһ» деме (кейіс білдірме)
сондай-ақ ол ... ... де, ол ... ... сөз ... тәпсірінде Имам Тәбери былай ашықтаған: «Раббың өзіне басқа
ешкімге ... ... тек қана ... ... етуін, әке-шешеге жақсы
қарым - қатынаста болуды және оларға құрмет етуін үндейді. Әке-шешең сенің
қасыңда қартайған ... ... ... білдіріп, «түһ» деп кейіс білдірме,
керісінше оларға ... ... Ибн ... ... дейді: «Сені кішкентай
кезіңде нәжісіңді тазалағандай, сен де олардың сыртын тазалағанда, ... ... ... ... деп айтпа, оларға естірткізбе, керсінше
сабыр ет». Бұл аятқа қарағанда Ислам діні адам ... ... ... ... - ... ... ... - жеміс ағашы. Бас жеміс
ағашы болмаса жеміс қайдан болады. Және кімде әдеп ... онда ілім ... деп ... Басри бекер айтпаса керек. Ислам жолы мен негіздерін игерген
әрбір мұсылман өзі өмір ... ... мен ... жақсы белсенділік көрсете
алады. Ислам ... ... ... да, кейін әлемдік эстетиканы
одан әрі дамытты. Ғылым ізденуші мұсылман адам алдымен мінез-құлқын жөндеуі
тиіс болады. Өйткені пайғамбарымыз(с.а.у. бұл ... ... ... « Мен ... ... ... жетілдіруге жіберілгенмін.» ... ... ... мақсаты әдеп екендігін нұсқап көрсетті.
Күнбе-күн тіршілікте көптеген адамдардың ... ... ... ... ... қалай басқара жүріп, мұсылманның өзін-өзі қалай
ұстауы қажет екендігі туралы ойлауы ... ... ... ... мен хадисті
басшылыққа алған әрбір мұсылман қоғамда үлгілі адам ... ... ... қандайда бір мемлекеттің көтерілуі
мен дамуы үшін маңызды. Мемлекеттің ең алдымен ... ... ... Экономиканың дамуы үшін діннің айтарлықтай ролі бар. Құранда саудаға
байланысты көптеген мәселелерді әмір етеді. Атап айтар болсақ, ... ... ... ... ... ... затына қол сұқпауды, өсім
жемеуді ... Алла ... бұл ... ... ... «Ей ... ... бұзықтықпен жемеңдер».53
Ислам діні қоғамды жоғарлатып дамытатын бір жүйе. Дін ... ... ... және ... жақсылыққа қолдануды, пайдалы
нәрселерді жасауға үндейтін өмірдің бір ... ... ... ... ... ... ... адамдардың мінез
құлықтарының бұзылуына, адал мен ... ... ... ... ... ... ортаға шыға бастайды. Негізінде дінге сенген,
бір жаратушыға сенген адам әрдайым жақсылық істеп, жамандықтан қашады. Дін
болмаған ... ... мәні ... ... ... жеке ... ... Тұлға дене мен рухтан құралатындықтан екеуінің ... бір ... ... ... бар. ... тепе - тең ... мен ақырет бақытын ойлағанда ғана нағыз бақытқа жетуіне болады.54 Ал
егер қоғамды құрайтын жеке ... ... ... онда ... бақытты
болуы мүмкін емес. Ондай жағдайда қулық - сұмдық, алдау мен арбау жайлап,
жеке ... ғана емес ... ... ... ... ... ... тосқауыл болады. Ислам діні жеке тұлғаның түзелуі ... ... ... ... ... ... негізге ала отырып, жеке адамның
жан жақты дамуына ерекше көңіл бөледі.
Қоғам ... ... ... ... қоғамның берiктiгi, ал
бұзылуы қоғамның да бұзылуына әкелiп соғады. Алла алдында ... ... ... Неке ... нәрсе, өкiнiшке орай некеге деген құрмет
азайған. Қай ... ... ... ... басқан. Бұрын ұят, күнә деп
саналған некесiз қатынас қазiр ... өмiр ... ... ... ... ... киоскiлерiмiз, арты бiтпес телесериалдарымыз бен
фильмдерiмiз, тiптi мейрамхана, ойын-сауық демалыс орындарымыз ар-ұяттан
жұрдай ... толы ... ... ар-намыс, ұятқа қалай
шақырамыз? Оның үстiне зинақорлық соңы ерлi-зайыптылар арасының бұзылуына,
тастанды балалардың, ... ... ... соқтырып отыр. Қоғам
солай деп ақтала саламыз. Заманда не кiнә бар? Қоғам солай едi деп ... ма? Бәрi ... ... ... Ұрпақ әкелiп, тәрбиелеушi
қыздарымыздың тәрбиесiне көңiл ... ... ... аузында шылым,
iшiмдiк болса, дүниеге қандай ұрпақ әкеледi? Некесiз қарым-қатынастың
харам, зиян екендiгiн жастайынан ... ... ... ... ... ... ... күтпеген жерде бала көтерудің алдын алу
шарасы ретiнде қатынас кезiнде қорғанудың түрлi жолдарын ... ... ... бату ... ... ... алаяқтық, алдау-арбау,
өсiм алу, тiптi зорлық-зомбылық жолына түскендер көбейiп барады. Бұларға
тек Ислам дiнi ғана ... бола ... ... дiнi ... ... өмiрiндегi
саудада, жұмыста, жалпы адамдармен қарым-қатынаста тура жүрудi, әдiл
болуды, бiреудiң ақысын жемеудi талап ... Алла ... ... деп ... ... адал ... табу маңызды. Халал азықтармен қоректенген
денемiзден адал iс-әректтер ортаға ... ... қай түрi ... ... соңы ... ... Дүниеге қызығу,
сараңдықты, iштарлықты, көзi тоймастықты тудырады.
Малын мұқтаж кiсiлер, көршiлердi былай қойғанда, тiптi ... ... ... да ... Бұрынғы дүниеден
өткендерден дүние-мүлкiн арқалап ... кiм бар? ... ... туысқандарына қарайласу жайында былай дейдi: “Әр жұма түнi адам
балаларының амалдары ... ... ... iшiнде туыстарына
қарайласпағандардың амалдары ғана қабыл болмайды”.55 Осылайша, ... болу ... - ... ... ... ескертедi. Бұл жайында
Құран Кәрімде: «Шын мәнінде мүминдер туыс қой. Сондықтан екі ... ... Алла ... мұсылмандардың бауырластығының
жоғары екендігін білдірген. Тағы бiр хадисте ... ... ... ... ... кеткен: “Туысқандық байланысын үзген
кiсi жаннатқа кiре алмайды.”56 Мiне, ... ... ... ... ... дiнi ... ... нығайтады.
ІІІ.2. Ислам дінінің қоршаған ортаны қорғауға және қоғамдағы ... ... ... ... орта қысқаша айтқанда, адамның өмiр сүрiп жатқан рухани және
материалдық ортасы. Қоғамдағы кез-келген адам өзi өмiр ... ... ... ... ... ... ... қажет. Ислам дiнi –
әрбiр мұсылманның өзi өмiр сүрiп жатқан қоғамда , қоршаған ортасына ... ... ... ... және ... (с.а.у.) хадистерiнде
қоршаған ортаның тазалығы, ағаш өсiру, жан-жануарларға қиянат ... ... ... т.б. ... көп ... болады.
Ислам діні адамның материалдық және рухани өмірімен тығыз байланысты.
Барлық нәрседе болғанындай қоршаған ортаны қорғау ... де, ... ... жол ... ... ... исламның келуімен
бірге, адам баласы қоршаған ... ... бөле ... ... ... бір ... ... қоршаған ортамен байланысты
жұмыстармен айналысып, мұсылмандарға бұл жайында өз үгіт ... ... ... барлық тіршілік атаулының Алланы еске алып, оған
құлдық ететіні жайында Құран Кәрімде ... ... ... көк және ... ... ... ... пәктейді. Оны пәктеп, мақтамайтын
ешнәрсе жоқ. Бірақ сендер олардың таспихтарын түсіне ... ... өте ... аса ... ... ... айтылғандай, Алла Тағала бұл аятта біздерге жер
жүзіндегі, барлық жаны бар нәрселердің өзін ... ... ... Әрі еш ... босқа жаратылмағандығын айтуда. Періштелер,
адамдар, жындар, жеті көк аспанда және жер жүзіндегі ... ... ... ... ... ... ... біздің тілден басқа
бір тілде таспих ететіндері жайлы айтылған. Жер жүзінде барлық нәрсе Алланы
таспих ететіндіктен, ... ... ... ... өсімдіктер жан-
жануарлар т.б. Алланы ... ... ... ... ... ... ... жандыларға мейірімммен, қамқорлықпен,
жанашырлықпен қарауы ... ... ... ... орта жайында
былай дейді: «Кім бұл жерден бір ағаш кесетін болса, оның орнына бір ағаш
ексін». Осы ... ... ... ағаш ... ... ... орманы
қайта қалпына келтірілген болатын.
Ади ибн Зейдтен нақыл етілген хадисте Абу Дауд ... ... ... ... жан-жағынан бір берид (жер өлшемі: 32
км.) аймақты қорық аймағы етіп жариялады». ... ... бір ... ең аз ... отыз екі ... ... ... Сонда Мәдина
қаласының орталығынан алғанда, 32 км. жан-жағы айналдыра қорық болғандығын
көрсетеді.
Ағаш егу жайында Пайғамбарымыз ... ... ... ... «Кім
ағаш егетін болса, ол ағаштан шыққан өнімнің ... Алла ... ... бар: адам қабірде болса да, олардан келген сауап үздіксіз
барып тұрады; Үйретілген ... ... ... үшін ... ... ... ... мешіт, оқылуы үшін берілген Құран және жақсы
тәрбиеленген бала».59 «Қолыңда бір көшет болып, сол ... ... ... оны ... уақытыңыз болса, ол көшетті егіңіз».60
Бұл хадистерден Пайғамбарымыз (с.а.у.) ағаш өсіруге және қоршаған
ортаның көгалдануына, тазалығына мән бере ... ... осы ... көреміз. Олай болса Ислам діні біздерді қоршаған ортамызды таза
ұстауға шақырады.
«Хақсыз жерде торғайды өлтіргеннен Алла ... ... күні ... ибн Амр ... ... бір хадисте: «Алланың Елшісі (с.а.у.) бір
күні ешкі сауып жатқан ... ... ... Ей ... ... ... ... да сүт қалдыр, деді».62
Көріп отырғанымыздай, бұл ... ... ... және ... қорғалуын, оларға қиянат жасалмау ... ... ... ... ... оларды жаратылыстарына сай
қолдану керектігін, артық жүк артпау ... ... ... Аң ... тек қана көңіл көтеру үшін аулауға тыйым салған. Қоршаған ... ағын және ... ... ... жол және ... таза
ұсталуын хадистерінде көп ескерткен. Бұл жерден біз Ислам дінінің қоршаған
ортаға үлкен ... ... ... мен өсімдіктерді, жәндіктерді,
ағаштарды, табиғаттағы суларды және т.б. ... ... ... - ... ... түсіндіруінше, әлемді басқарушы,
жаратушы күш - Алланың барлығына, бірлігіне шын жүректен сену. Ал ... ... ... ... ең ... хақ дін. Бұл ... ... бұйырылған
міндеттерді орындауға ұмтылу - барша мұсылман атаулының борышы, әрі
міндеті. ... ... ... бір - ... ... сәлем беруші; «Ассалаумағалейкум» - ... Бұл - ... ... ... - ... сөз. ... алушы да:
«Уағалейкумуссалам» - ... Бұл - ... де ... ... ... ... сөз. «Сөз анасы-сәлем» - десек, сол сәлемнің өзімен, сәлем арқылы
адам ... ... ... тілейтін Ислам дінінің қоғамдағы орны мен
ролі ерекше екендігі байқалады.
Мұсылмандардың ... ... ... ... ... тұғыры:
имандылық, адамгершілік, әділдік. Осылар арқылы жететін пенделердің өзара
ынтымақ бірлігі ... игі ... ... ... діні түрге, тілге,
нәсілге бөлінбейді. Алланың ... ... ... ... ... ... ... деп ішке тартады, барымен ... ... ... ... ... дін ... де, құрметпен,
сыйластықпен қарайды. Мұны да жан жүрегімен мойындап, ... ... ... ... өткен ақыл-ой алыптарының ұрпаққа қалдырған
өсиет сөздерінен де анық көруге болады. ... ... ... деңгейдегі
өкілі, қазақ жерінде суфизмның негізін қалаған Қожа Ахмет Иассауи бабамыз:
Діні бөлек, ол да адам,
Қиянат оған жасама.
Хақтың өзі жазалар,
Қиянатшылды ... - ... ... өзі ... дініне сеніп,
Алланың әмірлеріне мойынсұнған мұсылмандардың қоғамдағы жалпы ... ... ... көрсетеді. Сонымен қатар Ислам діні қоғамдағы ... бір - ... ... іздемей, дұшпандық сақтамай, ... ... ... Бұл ... ... ... ... дейді:
«Сендерді көзбен көрмеген (анық білмейтін) нәрселерді сөйлеуден тыямын.
Өйткені нақты білмеген ... ... ... - ... ... Бір-
бірлеріңнің кемшіліктеріңді іздеуге, естуге тырыспаңдар, жеке және жасырын
өмірлеріңді де іздестірмеңдер. ... ... ... ... ... жасамаңдар, кек сақтамаңдар және де дұшпандық
қылмаңдар. Ей Алланың құлдары! Бір-бірлеріңмен бауыр болыңдар».63
Бұл хадисте Пайғамбарымыз ... ... ... ... кек ... ... ... іздеу, сөз тасу сияқты
жаман қасиеттерден аулақ болуымызды бізден талап етуде. ... ... ... Алла Тағала былай ... ... ... жеке ... ғана ... тиып қалмайтын фитнеден (яғни, бүлік шығарудан)
сақтаныңдар! Сондай-ақ Алланың қатты азабы бар екенін біліңдер».64
Бұл ... ... ... Имам ... ... дейді: «Фитнеден
сақтаныңдар, өйткені фитне келсе, ол тек фитне шығарған залымдарға ғана
кесірін тигізіп қоймайды, ... ... да ... ... ... ... зұлымдықты тоқтатпағаны үшін құрдымға ұшырайды».65 Яғни,
Ислам діні бізді қоғамда бүлік шығармай, керісінше ... ... ... ... қоғамның бірлігін, татулығын сақтаған болады.
Ислам діні - бейбітшілік діні. Сондықтан да қоғамда бүлік ... ... Оның ... бірлік пен татулыққа, ынтымақтастыққа шақырады.
Қорытынды
Қорыта келгенде ислам діні қоғаммен тығыз байланыста екендігін айтқым
келеді. ... ... ... кең ... ... ... ... және сол
діндерді қабылдаған көптеген дін өкілдері кездеседі. Бірақ ... ... діни ... әр ... ... ... бір қоғамда өмір
сүруде. Адамзат табиғатында бір Құдайға сенім қажеттілігі бар. Адамзат ... ... ... ... өз ... алып, қандайда бір дін
сенімін ұстанады.
Дінсіз қоғам, қоғамсыз да дін өмір ... ... ... Дін ... ... - бір әсер ... қозғаушы күш. Бұны өткен тарихымыздан анық
көруімізге болады. Сол ... ... ... діні ... және ... ... ... дүниесімен өте тығыз байланысты.
Қоғамымызда діни ... ... ... - 1992 ... ... ... және діни ... туралы» заңмен ретке келді. Мамандардың
бағалауы бойынша бұл заң халықаралық қатынастарға сай келеді. Қазақстанның
демократиялық ... ... ... діни ... ... ... болғаны сөзсіз. Бұл тұрғыда қазір Қазақстанда 46
конфессия мен деноминациядан өкілдік танытатын 2192 діни ... ... ... өзі ... мен бұл біліктілік бітіру жұмысымда Ислам дінінің қоғамымызда
алатын орны ... ... ... дәлелдермен түсіндіруге тырыстым. Ислам
дінінің қоғамымыздағы білім саласына, мәдениетке және ... ... ... кең ... ... ... ... діні мен қоғам арасындағы ара -
қатынас және Исламның қоғамдағы маңызы жайлы терең ... ... ... ... ... ... қоғамдағы орны мен рөлін бұл біліктілік бітіру
жұмысымда айтып жеткізу немесе ... ... ... ... ... Ислам діні
адамзатты бір Аллаға құл болуға шақыратын ең соңғы хақ дін. Сонымен ... ... ... болған шынайы дін. Бұл жайында Алла Тағала Әл-Имран
сүресінің 19-аятында былай ... ... ... ... дін ... адамдардан отбасы әрі қоғам құрылатындықтан, ... ... ... ... болуы табиғи нәрсе. Өйткені Ислам діні ... жеке ... да, ... де ... Осы тақырыпта қолыма қалам
алуымның себебі «Менің дінім – Ислам» ... ... бұл ... ... және бұл ... ... ... өмірін қамтитынын, ең
дұрыс әрі тура дін екенін түсіндіру.
Бұл тақырыпта ислам дінінің ... ... ... ... қосқан
үлесі, күнделікті тіршілікте алатын орны, қоршаған ... ... ... сөз ... ... ... ... әрбір адам үшін ... , ... ... қоғамға тигізер пайдасы мол екеніне көз
жеткізуге де болады. Ислам дінінің қазіргі қоғамдағы жағдайы және ... ... ... ... жайында да аз мағлұмат беріп ... ... ... ... ... да көңіл бөлгендігі,
қоғамға өз пайдасын тигізбей қоймайды. ... ... ... ... жеке ... ... әрі ... үшін де, рухани жағынан
пайдасы ... зор. ... ... ... ... яғни ... жазалардың да, қоғам тыныштығына қосар үлесі бар ... ... жоқ. Сөз ... ... келе айтарым, Ислам дінінің қоғамда алатын
орны да, қоғамға қосар үлесі де ерекше дегім келеді. Бұның ... ... ... өмірімізде кездестіретіндігіміз сөзсіз.
Сілтемелер тізімі
1. Құран, Фатыр, 15.
2. Жарықбаев. Қ.: Психология, 46-47 беттер.
3. Темірбеков. А.: Психология, 96-бет.
4. Жарықбаев. Қ.: Психология, 64-66 ... ... А. С.: ... ... ... 86-бет.
6. Dönmez, İbrahim Kafi, İslamda İnanç, 1. cild, s. 407.
7. İslam ... DİA, 23. cild, ... ... ... ... ... 19-20 беттер.
9. А. Артемьев. С. Канаев, Г. ... ... ... ... 2003ж. 134-шi ... ... Ниса, 59.
11. Рахмет самалы, №6.
12. Құран, Зiлзала, 7–8.
13. Сейтбеков С, Нысанбаев С, Ислам әдебі, 75-76 беттер.
14. Жамиус-Сағир, ІІ, 12.
15. İbn Hacer ... ... ... ve ... II, s. ... ... бин ... Муснад, ІІ, 484.
17. Құран, Хужурат, 13.
18. Риязус - Салихин: I том, 213 ... ... С, ... С, ... әдебі, 98-бет.
20. Құран, Маида, 2.
21. Кутубу - ситта уа ... ... ... - ... ... ... ... Құран, Зүмәр, 9.
24. Мишқат әл-Мәсәбих, І том, 233 бет.
25. ... ... ... діни ... 227 ... ХХІ ғасыр: Білім беру және руханият мәселелері: ғылыми еңбектер
жинағы, 46-48 беттер.
27. ХХІ ғасыр: ... беру және ... ... ғылыми еңбектер
жинағы, 43-45 беттер.
28. ХХІ ғасыр, Білім беру және руханият ... ... ... 49 ... ... ... ... Құран, Қалам, 4
31. Муслим, Салатул-Мусәфирин, 139.
32. Құран, Әли-Имран, 134.
33. Рахмет самалы, №6.
34. Құран, Әли-Имран, 159.
35. Сұрапбергенов А. Ислам дінінің ... ... ... дүниетанымы
идеология және саясат. Алматы, Қазақстан, 2001ж.
36. Ислам. Саясат. Ақпарат. Ақиқат. Жас алаш. 2000 / 26 тамыз.
37. Абдулпаттаев, С., Ислам ... ... ... нығайту
жолындағы күресі, Ақиқат, 2003, №12, 38-39 беттер.
38. Тәжікова К. Х. , ... ... ... 131-133 ... ... ... Қысқаша анықтамалық, Алматы, Қазақстан, 1988, 153-155
беттер.
40. Сафвет, Сених, Ғибадат ғажайыптары, 115 бет.
41. Сафвет, Сених, Ғибадат ғажайыптары, 49 ... ... ... ... діни мағлұматтар, 227 бет.
43. Құран, Анкәбут, 45.
44. ... ... ... Имам ... Имам Әбу Дауд және Имам ... Әбу ... (р.а.) Имам Әл-Хаким риуаят еткен
47. Құран, Әнбия, 107.
48. Құран, Хужурат сүресі,10.
49. Ахмад бин Ханбал, Муснад, І, ... ... ... сүресі, 64.
51. Муслим, Бирр уә силә, 16.
52. Құран, ... ... ... ... ... Gazali, Kimyayi Saadet, s.86.
55. Ахмед бин Ханбал, Муснад, II, 484.
56. ... ... II; ... Бирр уә ... Құран, Исра, 44.
58. Ахмад бин Ханбал, Мүснәд, V, 415.
59. El-Münavi, Feyzül-Kadir, IV, ... ... ... III, 30; Buhari, ... s. ... ... ІІ, 11.
62. Хәйсәми, Нуриддин Али ибнул Әби Бәкир, Мәжма-уз-Зәуәид, VIII, 196.
63. Sofuoğlu, Mahmud, Sahihi-Buhari ve ... 13. cild, ... ... Әнфал, 25.
65. Sabuni, Muhammed Ali, Safvetüt-Tefasir, II, 414.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... А. ... ... ... ... ... 2001.
2. Тәжікова К., Ислам дүниетанымы идеология және саясат, Алматы 2001.
3. Маннаъ әл-Қаттан, Фи улумил Қур’ан, Бейрут, 1980.
4. ХХІ ғасыр: ... беру және ... ... ... ... ... ... Кутубус-Ситтә уә шурухуха, І-ХVІІІ, Истанбул, 1992.
6. Сафвет Сених. Ғибадат ғажайыптары, Алматы, 2001.
7. Nevevi, Ebu Zekeriyya, Riyazü’s Salihin (ауд. ... М. ... ... Л., ... Рашит), I-VIII, İstanbul, 1997-1999.
8. Языжы, Сейфеддин, Негізгі діни мағлұматтар, Алматы, 2004.
9. Sofuoğlu, Mahmud, ... ve ... I-XVI, ... ... İslam ... DİA, 9. ve 23. cildler, İstanbul, 1994.
11. Şamil İslam Ansiklopedisi, 2.сild, İstanbul, 1999.
12. Metin, Köse, Yeni Nesil Yeni Toplum, ... ... ... Ahmed, Rahmet Toplumu, ... ... Taberi, Ebu Cafer Muhammed bin Cerir, ... Taberi, ... ... В.А., Трофимов Я.Ф., Религии в Казахстане, Алматы, 2003.
16. Gazali, Muhammed bin Muhammed bin Ahmed, İhya Ulumid Din, ... ... ... ... мағына және түсінігі, Халифа Алтай аудармасы, Мәдина ... Dönmez, İbrahim Kafi, İslamda İnanç İbadet ve Günlük ... 1. cild, ... ... Hicazi, Mahmud, Furkan Tefsiri, І-VІ , ... Ahmed bin Hanbel, el-Müsned, (trc. Rifat Oral), I-II, Konya, 2003.
21. Canan, İbrahim, Hadis Ansiklopedisi, Kütüb-i Sitte, I-XVIII, ... Sabuni, Muhammed Ali, ... I-VII, ... ... ... Оразкүл, Дінтану негіздері, Алматы, 1998.
24. Осман Нури Топбаш, Рахмет самалы (ауд. ... ... ... ... ... Ислам ғибадаттары, Алматы, 2001.
26. Мехмет Соймен, Ислам ... ... (ауд. ... Дағайқызы), Анкара,
1998.
27. Көбеева Оразкүл, Шындыққа жол, Алматы, 1999.
28. Өсерұлы Нұралы, ... ... ... ... Өзей, Рамазан, Ислам дүниесi, Истанбул, 1996.
30. С. Сейтбеков. С.Нысанбаев. Ислам әдебі, Шымкент 2001.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Абай еңбектерінің негізінде ана тілі оқу сабағында оқушылардың құлықтық тәрбиесін қалыптастыру50 бет
Аграрлық секторды мемлекеттік реттеудің қажеттілігі мен мүмкіндіктері20 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Билирубин4 бет
Елдер мен континенттерді тітірентіп тұрған жаһандық әлемдік дағдарыс56 бет
Еуразия көшпенділерінің потестарлық билік жүйесінің ерекшеліктері89 бет
Еңбек биржасы67 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь