Жүніс батыр және сары бүркіт

Өткенді еске алып, ескі көз, қазыналы қарттар мен құйма құлақ қариялардан тарихи дерек көздерін іздестірер болсақ, өртекес алқабы мен ақаяздай атамекенде Шантудей көреген көш басшылар, Сімтіктей әділ би әулиелер, Намазбектей суырып салма ақындар, Сыдықтай шешендер, жылан тілім байлаған Түменбайдай бақсылармен Нүсіп, Мазақтай жақсылар, Мәнсүгірдей көзі ашық елбасылармен қатар Күнесбайдай елді қорғаған, жұртқа қормал болған батырлармен Жүніс Берікбол баласындай батыр әрі бапкер атбегі, құсты аспанда танитын көзі қарақты құсбектері өткендерін сүйене еске түсіресің.
Бұл мақаламыз осындай тарихи тұлғалардың бірі – айтулы атбегі, танымалы құсбегі, батыр атамыз Жүніс Берікболұлы туралы болмақ.
Жүніс атамыз 1876 жылы Күнес алқабында дүниеге келіп, 1953 жылы Сарқобда 77 жасында қайтыс болып, сүйегі Сарқобының басындағы бейтке жерленген. Ол кісі жасынан малсақ, жылқы құмар, елпек азамат болып ер жетіп, азамат шағынан ақаяз алқабындағы атбектермен ағайын бола жүріп, атбегілік өнерін үйреніп ат баптаған, әрі құс салып, салбурын құруға ерекше қызығып, құсбегілерге еріп, құс баптау, құс салу өнерін үйреніп, құстың қыранын тани білген. Ақаяз аңғары аузындағы бір бөктерде ересен қыран бүркіт бар екенін естіп, 1935 жылы жазда сол қияң бүркіт ұясының Бедел өзеннінің батыс қиясында жартаста екенін тұрақтандырып, бүркіт балапаны жетілді-ау дегенде жолдастарының көмегімен 4 қайыс арқанды жалғап, денесіне айқастыра төрт ағаш таңып, салақтап қиядан ұяға түсіп, бір тал сары балапан бүркітті ана бүркіттің қарсылығынан қорықпай алып шығып, үйіне әкеліп, бағып баптап, аңға салып, қырандығы мен атағын шығарғандықтан жүністің сары бүркіті деп аталдған. өр текестегі ақаяз алқабында Тәңір таудың қоңыр бүркіті көп таралған болып, сары бүркіт тек осы бедеде ғана ұялаған екен, оның бір ғана баолапанын осы Жүніс құсбегі қолға түсіріп, 18 жыл баптап, түлкі, қасқыр, елік, марал алғызған. Айталық бір жылы қыста сары иықтың ақпар қорасы мен Мұқамия қорасы аралығында жіңішке өзектен бір маралға түсіп, таңнан алған соң марал өзенге қарай қашқанда жолдағы шетен, бұта-бүргенді бір аяғымен шеңбектесе де тоқтата алмай ақыры өзенге түскенде марал мұзға тайып жығылғанда басып отырып қалған. Құсбегілер барғанда ызадан әбден булығып маралды бермей қойғандықтан ағашты кесіп әкеліп, кездік байлап, маралды жүректің басынан пышақ салып, ет ауыз тигізген соң әрең қоя берген.
Жайлау кезінде сары бүркіт елікке түсіп, ала алмай қалса адамға түседі екен. Каримолда, Оралбек, Рақманберді, Әсімжан деген адамдарды алған. Сары бүркіт күніне қанша елік кезіксе сонша елік алатын қыран құс екен.
Осы сары иықта бір қасқырға түсіп, алғашқы рет тұмсығын толық шеңбектей алмай қалып, қоя беріп, қайтадан қаhарлана түсіп, екінші рет таңмен тұмсығын шеңбектей екпіні мен екі бүктей алған.
КХР. «Іле саяси кеңес» жинақ материалынан алынды. 2008ж, №23
        
        Әлбәтір Әбілақанұлы
Жүніс батыр және сары бүркіт
Өткенді еске алып, ескі көз, ... ... мен ... ... тарихи дерек көздерін іздестірер болсақ, өртекес алқабы мен
ақаяздай атамекенде ... ... көш ... ... әділ би
әулиелер, Намазбектей суырып салма ... ... ... ... ... ... ... Нүсіп, Мазақтай жақсылар, Мәнсүгірдей көзі
ашық елбасылармен ... ... елді ... ... ... ... Жүніс Берікбол баласындай батыр әрі бапкер ... ... ... көзі ... ... ... сүйене еске түсіресің.
Бұл мақаламыз осындай тарихи ... бірі – ... ... ... ... ... ... Берікболұлы туралы болмақ.
Жүніс атамыз 1876 жылы Күнес алқабында дүниеге келіп, 1953 ... 77 ... ... ... ... Сарқобының басындағы бейтке
жерленген. Ол кісі ... ... ... ... ... азамат болып ер
жетіп, азамат шағынан ақаяз алқабындағы ... ... бола ... ... ... ат ... әрі құс ... салбурын құруға ерекше
қызығып, құсбегілерге еріп, құс баптау, құс салу ... ... ... тани ... ... ... ... бір бөктерде ересен қыран
бүркіт бар ... ... 1935 жылы ... сол қияң ... ұясының Бедел
өзеннінің батыс қиясында жартаста екенін ... ... ... дегенде жолдастарының көмегімен 4 қайыс арқанды жалғап, денесіне
айқастыра төрт ағаш таңып, салақтап қиядан ұяға түсіп, бір тал сары ... ана ... ... ... алып шығып, үйіне әкеліп,
бағып баптап, аңға салып, қырандығы мен атағын шығарғандықтан ... ... деп ... өр текестегі ақаяз алқабында ... ... ... көп ... ... сары ... тек осы бедеде ғана ұялаған екен,
оның бір ғана баолапанын осы Жүніс құсбегі қолға түсіріп, 18 жыл ... ... ... марал алғызған. Айталық бір жылы қыста сары иықтың
ақпар қорасы мен ... ... ... ... ... бір маралға
түсіп, таңнан алған соң марал өзенге қарай қашқанда ... ... ... бір ... ... де тоқтата алмай ақыры өзенге түскенде
марал мұзға тайып жығылғанда ... ... ... ... ... әбден булығып маралды бермей қойғандықтан ағашты ... ... ... ... ... ... ... салып, ет ауыз тигізген соң
әрең қоя берген.
Жайлау кезінде сары бүркіт ... ... ала ... ... ... ... ... Оралбек, Рақманберді, Әсімжан деген адамдарды алған. ... ... ... елік ... ... елік алатын қыран құс екен.
Осы сары иықта бір қасқырға түсіп, алғашқы рет ... ... ... ... қоя ... қайтадан қаhарлана түсіп, екінші рет
таңмен тұмсығын ... ... мен екі ... ... ... ... ... шағында саятшылықпен ит жүгіртіп, құс
салумен ... ... ... ... шығып, ел мен ... ... жау ... ... болған. Бұның ашық айғағы қазіргі Ақаяз аңғары
аузындағы екі беде ... ... ... айғағынан аты ұрпаққа
жалғасқан. Бұл сай аты ... ... ... ... ... ... азамат шағы барымта-қарымта асқынып ... ... ... ... ... ... ... жерінен әр ұлт ұры қарылары да көп
келіп, мал қуып халықты шығындап тұрыпты. Жүкең қыран бүркітін оң ... тор атын киіз ... сол ... кіргізіп бағады екен. Жүкең ауылы
– жолболдының Қараша ауылынан тарайтын көкен ата ауылы болып, ... ... иық, ... ... қарғалы түбекті мекен етіп, қыстап, көктеп, мал
күзетіп жүреді екен. Бір күні Сары ... ... ел жата бере ... ... баса ... ... де, ауыл ... тарсылдата мылтық атып, ауыл
маңындағы ұзын аяқты ... ... ... ... қуа ... Күздің
айлы түні екен, желідегі бұзаулар азан-қазан мөңіреп қала ... ... жау ... ... сыртқа шыққан ел бірде-бір малдың қалмағанын
көріп, ах ұрыпты. Осы ... ... торы ... ... ... ... ... бердеңкесін қолына алып, атты жайдақтай мініп, жау ... ... жұр ... ғана біліпті.
Жүкең сол қуғаннан Беде өзеніне айланба қия жолымен жылқы мен ... ... ... ... ... қуып бара жатқан оншақты адамды
көріпті де Беденің тік шаншыма тік ... тік ... тік ... жау әлі
арық қабаққа шыға қоймаған екен. Атын жасырып, қолайлы жерде қарауыл алған
жүкең ... ... ... әбден жақындатып алып, ... ... ... ... ... көздеп бір атқанда ол: - еміқоқой – деп аттан ... тағы бірі шыға ... оны да ... қалғанда ол да ат жалын құша
қаша жөнеліпті. Қашқан жауға тағы бірнеше оқ атыпты. Мал ... ... ... адам ... ... ... оқтап барлап қараса, қалған алты
адам бір атты жетектеп зытып келген екен.
Малды жаудан алып ... ... ... ... ... ... жақындатты
да сенімді деген жігіттен бір екеуін ерітіп, адам өлген ... ... ... кетуден бұрын жайраған батырды жаңағы сайдың аузындағы су ... ... ... да ... жарды құлатып жасырып, жерлеп қойыпты. Бұл істі
ел басыларынан ... ... ғана ... ... Көп өтпей Ресей жақтан
жоқшы келіп, құн даулап елге зорлық ... Орыс ... мен ... ... ... Ресейдегі қазақ, қырғыз билерімен біздегі
елбасы қатынасқан съезд ашыпты.
Ресей билеушілері батырымызға құн аламыз деп күш көрсеткенімен, Қытай
билеушілерімен ... ... ... ... малды шапқан ұрыларын
байқаусызда жазым болды, оқ алдынан ... біз құн ... оқ ... ... ... – деп иөлікті тексергенде оқ артынан тиген ... ... ... келген мал ұрысы Жолалының сүйегіні алып жолына ... ... ... ... ... сай міне ... де ... сай» аталып келеді.
Батыр, құсбегі, атбек бабамыз Жүністің дүниеден өткенінен жарым ғасыр
асқанымен оның ... мен ... сары ... қасқырды алуымен
маралға түсіп, шетенді шеңбектеп ... ... ... ... омақастырғандығын жыр қылып айтып жалғап келген еді. «Қариялар ... ... ... ... ... бабаның ерлігі мен ұлттық өнер ... ат ... ... ... саят ... ат ... құс ... си-сыбағамен оралып, мүше бөліскен мол қолдылығын. Бүгінгі
ұрпаққа жеткізіп, оның Бедеден ... сары ... өзі ... соң баласы
Рахымжанның тағы оншақты жыл ... ... ... зор ... ... «бай шаруа» ... ... ауыр ... ... ... ... қоя берген болса да, бүркіт
ауылдан ұзамай келіп ... ... ... жылдардың алғашқы кезінде
көзден қайып болғанын ел әңгіме етеді. 40 ... ... ... ... кім
біледі қауқары қалмай қартайған өлер шағында туған ұясы Бедедегі ... ... ... ... ... айғай шудан аулақ көз жұмдыма!
Жүніс бабамыздың жоқтауын (дауысын) айтқан апаларымыз дені дүниеден
өтіп кетсе де, ... ... ... ... ... ... деп айтылатын халқымыздың жыр басы – ... ... ... ... ... ауызын тауып, ата аруағын ардақтап, ерлігін емірене ... ... кім ... ... жібектен.
Батыр бабам аттанып,
Бүгін бізді жүдеткен.
Жоқтау айттық өзіңе,
Алладан иман тілекпен.
Мақұлықтың әсілі,
Сары құсың қалды байлаулы.
Он сегіз жыл түлеткен,
Ой қормалым, қормалым әке ... ... ... ... ... ... түнде кеп,
Сонда да қорқып саспаған.
Жаралы етіп екеуін,
Біреуін жерге жастаған.
Көсем болып еліне,
Ұрпағын жақсы бастаған.
Ит жүгіртіп, құс салып,
Торы бәйгені баптаған.
Ой ... ... ... елге сай ... Міне осы ... ... да Жүніс
бабамыздың елге қормал, жұртқа қорған ... ... ... ата ...... пен ... ұстанып, жастарға өнегелі жол бастап, жау
шапқанда қол бастап, жау жүректігімен көзге түсіп, ұлт ...... ... ... ... із қалдырған, айтулы тарихи тұлға екені
айдан анық.
КХР. «Іле саяси кеңес» жинақ материалынан ... 2008ж, №23

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ аңшылығы жайындағы мақалалар жинағы90 бет
«Cүт сарысуы негізіндегі фитосироптың микробиологиялық көрсеткіштерін зерттеу»45 бет
«Алпамыс батыр» жырының зерттелуі6 бет
«Арқалық батыр» жырының нұсқалары42 бет
«Батырлық ертегілер»14 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
«Қырымның қырық батыры» жырлар циклінің зерттелуі, тарихи орны55 бет
Абай лирикасындағы азаматтық сарын. Абайдың қара сөздері. Абай және Толстой9 бет
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар106 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь