Банктердегі тәуекелдерді басқаруды ұйымдастыру және тәукелді бағалау әдістері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ҚАРЖЫЛЫҚ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тәуекел түсінігі, мәні және пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Қаржылық тәуекелдің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ ӘДІСТЕРІ
2.1 Тәуекелді басқару процесстері және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2 Қазақстан Республикасында тәуекелді басқарудың негізгі әдістері ... ..
2.3 Қаржы жүйесіндегі тәуекел дәрежесін төмендету әдістері ... ... ... ... ... ..
3 БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУДЫҢ ШЕТЕЛ
ТӘЖІРИБЕСІ 45.50

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ

Тәуекел адам іс-әрекетінің кез-келген саласында көрініс табатын объективті оқиға болып табылады. Ол кәсіпкерліктің барлық саласында кездесетін көп аспектілі категория. Өзінің табиғаты бойынша тәуекел жағымсыз оқиғаның болуымен сипатталады. Яғни, тәуекелге ұшырау барысында кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді.
Тақырыптың өзектілігі. Кез келген кәсіпкерлік іс тәуекелмен байланысты, әсіресе банктер үшін тәуекелді басқарудың маңызы жоғары болып келеді. Өйткені, банктер нарықтағы конъюнктуралық өзгерістерді бірден қабылдайтын сегмент.
Бүгінгі таңда банктер операциялардың көптеген жаңа түрлерін атқаруда. Ол операциялардың әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып келеді. Осы шешімдерді өз мойнына алу банк ісінің негізі болып табылады. Тәуекелдер міндетті түрде реттелуі керек және банктің қаржылық мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін банктер тарапынан тәуекелдерді басқарудың саясаты қалыптастырылады.
Нарықтық жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан банктер қосымша капиталды қажет етеді. Банктік қызметтер тәуекелсіз жүруі мүмкін емес, өйткені банктің кез-келген опрециясы тәуекелмен байланысты болып келеді. Банк ісінің тарихында тәуекелдерді дұрыс басқармауына байланысты көптеген банктердің банкроттыққа ұшырағанына көз жеткізуге болады.
Диплом жұмысының мақсаты. Диплом жұмысын жазу барысында мен келесідей мақсатқа жетуді көздедім. Банктік тәуекелдердің теориясына талдау жасай отырып, олардың түрлерін, оларды бағалаудың әдістері мен тәсілдерін, сол сияқты олардың Қазақстанның банктік жүйесінде қолданылу мен басқарылуының теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді басқаруда шетелдік тәжірибе мен отандық тәжірибені салыстыра отырып, коммерциялық банктер үшін тәуекелді басқарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып табылады.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты – банктік тәуекелдер аясында банктік менеджменттің ең тиімді құралдары мен әдістерін ұсыну болып табылады. Және осы мақсаттың жүзеге асуына байланысты тәуекелдердің пайда болу факторларын анықтау, Қазақстанның бүгінгі экономикалық жағдайында тәуекелдерді басқару әдісін анықтау, шетелдегі банктердің тәуекелдерді басқаруына талдау жасау, отандық және шетелдегі банктік тәуекелдерді басқару тәжірибелерінің негізінде біздің экономикаға қолайлы басқару әдістерін анықтау.
Бұл мақсатқа жету үшін келесідей тапсырмаларды қарастырып өттім:
- банктік тәуекелдердің табиғаты мен пайда болу алғышарттарын, олардың теориялық негізін және басқарудың негізгі жолдарын зерттеу;
- шетел банктерінің тәжірибесінен банктік тәуекелдерді басқарудың негізгі әдістерін анықтап, Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктеріндегі олардың қолданылуына талдау жасау;
- Қазақстанның екінші деңгейлі бактерінің іс-әрекетінде кездесетін тәуекелдердің түрлерін анықтап, оларға талдау жасау және оларды бағалау мен басқару әдістерін анықтау.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. <Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы> Қазақстан Республикасының Заңы. 30 наурыз 1995 жыл.
2. <Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы> Қазақстан Республикасының Заңы. 31 сәуір 1995 жыл.
3. <Валюталық реттеу туралы> Қазақстан Республикасының Заңы. Алматы, 28 сәуір 1997 жыл.
4. Положение Национального Банка Республики Казахстан о кредитном регистре от 31.12.1998г. //Вестник Национального Банка Республики Казахстан.-1999.
5. Пруденциалдық нормативтер туралы ереже. 3 маусым,2002 жыл, № 213. Банки Казахстана, № 8, 2002 г.
6. <Қазақстан Республикасында валюта операцияларын жүргізу ережесіне толықтырулар мен өзгерістер енгізу туралы>. Ұлттық банк, 18 қаңтар 2002 жыл, № 24 қаулы. Егемен Қазақстан 12 наурыз 2002 жыл, № 54.
7. Банковское дело. Учебник / Под ред. В.И.Колесникова, Л.П.Кроливецкой. – М.:Финансы и статистика, 1995г.
8. Банковское дело. Учебник / Под ред. О.И.Лаврушина. – М.:Финансы и статистика, 1998 г.
9. Банковское дело. Учебник / Под ред. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Қаржы-қаражат, 1998г.
10. Аленичев В.В., Аленичева Т.Д. Страхование валютных рисков, банковских и экспортных коммерческих кредитов. Москва, 1994 г. ИСТ-СЕРВИС.
11. Бор В., Пятенко В.В., Менеджмент банков: Организация, стратегия, планирование. – М.: ИКЦ «ДИС», 1997 г.
12. Баканов М. Основы управления кредитными рисками в коммерческих банках. М., Финансист, 1996.
13. Вальравен К.Д. Управление рисками в коммерческом банке: Учеб пособие 2-ое изд.-Вашингтон: Институт экон. Развития Мирового Банка 1997г.
14. Голубович А.Д., Кулагин М.В., Мирилеская О.М. Валютные операции в коммерческих банках. М., Менатеп-информ, 1994 г.
15. Грабовой П.Г. Риски в современном бизнесе, Москва, Аланс,1994.
16. Джозеф Ф.Синки мл. Управление финансами в коммерческом банке. Москва, 1994.
Жуков Е.Ф. Менеджмент имаркетинг в банках. М., Юнити, 1997 г.
17. Ивасенко А.Г. Банковские риски, Учебное издание. – М.: Вузовская книга, 1998 г.
18. Роуз П.С./ Банковский менеджмент/ Предоставление финансовых услуг. – М.: Космополис, 1991 г.

19. Редхед К.Хьюс. Управление финансовыми рисками, Москва, Инфра-М,1996
20. Севрук В.Т. Банковские риски. – М.:Дело ЛТД, 1995 г.
21. Спицин И.О. Маркетинг в банке. М., 1993 г.
22. Стратегия управления банковскими рисками. Новиков И.А., Чумаченко Б.П., Шалгимбаева Г.Н. Алматы, Қаржы-қаражат, 1998г.
23. Усоскин В.М. Современные коммерческие банки. Управление и операции. М.,1994 г.
24. Черкасов В.Е. Финансовый анализ в коммерческом банке, Москва, Инфра-М, 1995 г.
25. Хамитов Н.Н., Корнилова Л.П. Управление банковскими рисками. Алматы 2002 г.
26. Хандруев А.А. Управление риском банков \\ Деньги и кредит. 1997г. \\7
        
        ЭКОНОМИКА ЖӘНЕ БИЗНЕС ФАКУЛЬТЕТІ
МАКРО-МИКРОЭКОНОМИКА КАФЕДРАСЫ
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
БАНКТЕРДЕГІ ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ТӘУКЕЛДІ БАҒАЛАУ
ӘДІСТЕРІ
Орындаған:
Ғылыми ... ... ... ... ... – Қазақстан Республикасының екінші
деңгейлі банктерінде кездесетін тәуекелдер және ... ... ... ... жазуда теориялық – методологиялық негіз ретінде шетел,
Ресей мен Қазақстанның алдыңғы ... ... ... ... ... ... және оны бағалау әдістерінің
мәселелері туралы ... ... мен ... сонымен қатар
Қазақстан Республикасының құқықтық-нормативтік құжаттары қолданылды.
Диплом жұмысының құрылымы. Диплом жұмысы кіріспеден, қорытындыдан және
өзара байланысты үш ірі ... ... Өз ... әр бір ... ... ... ... жұмысым 55 бет, 9 кесте және 12 ... ... ... ... тізімі мен қосымшалар бар.
Кіріспе бөлімінде ... ... ... көздеген мақсатым,
тақырыптың өзектілігі, зерттеу объектісі және ... ... ... ... ... ... ... басқарудың теориялық
аспектілеріне аса ... ... ... Мұнда тәуекелдің табиғаты, оның
банк тәжірибесінде ... ... ... болу ... және ... ... факторлар толығымен ашылған.
Ал екінші тарауда негізгі мәселе болып ... ... ... Қазақстандық банктердің тәжірибесінде несиелік тәуекел,
проценттік тәуекел, өтімділік ... және ... ... ... ... бұл бөлімде негізінен осы аталып кеткен
тәуекелдерді басқаруға көп көңіл ... Сол ... ... ... ... ... мен ... тәсілдері берілген.
Үшінші тарауда тәуекелдерді басқарудың шетелдік және ... ... ... ... ... ... ... басқарудың қолайлы әдісі анықталып, оны жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... түсінігі, мәні және пайда болуы
...................................................
1.2 Қаржылық тәуекелдің жіктелуі
...................................................................
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУДЫҢ НЕГІЗГІ ӘДІСТЕРІ
2.1 Тәуекелді ... ... ... ... ... тәуекелді басқарудың негізгі әдістері......
2.3 Қаржы жүйесіндегі тәуекел дәрежесін төмендету
әдістері......................
3 БАНКТІК ТӘУЕКЕЛДЕРДІ БАСҚАРУДЫҢ ШЕТЕЛ
ТӘЖІРИБЕСІ
45-50
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Тәуекел адам ... ... ... ... табатын
объективті оқиға болып табылады. Ол ... ... ... көп аспектілі категория. Өзінің табиғаты ... ... ... болуымен сипатталады. Яғни, тәуекелге ұшырау барысында
кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді.
Тақырыптың өзектілігі. Кез ... ... іс ... ... ... үшін ... басқарудың маңызы жоғары болып
келеді. Өйткені, ... ... ... өзгерістерді бірден
қабылдайтын сегмент.
Бүгінгі таңда банктер операциялардың көптеген жаңа ... ... ... әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты
болып келеді. Осы шешімдерді өз ... алу банк ... ... ... ... ... түрде реттелуі керек және банктің қаржылық
мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы ... жету үшін ... ... ... ... ... жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан
банктер қосымша капиталды қажет етеді. Банктік қызметтер ... ... ... ... ... кез-келген опрециясы тәуекелмен байланысты
болып ... Банк ... ... ... ... ... ... банктердің банкроттыққа ұшырағанына көз ... ... ... Диплом жұмысын жазу барысында мен келесідей
мақсатқа жетуді көздедім. ... ... ... ... ... ... ... оларды бағалаудың әдістері мен ... ... ... ... ... ... қолданылу мен басқарылуының
теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді басқаруда ... мен ... ... ... отырып, коммерциялық банктер үшін
тәуекелді басқарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып табылады.
Диплом жұмысының негізгі мақсаты – ... ... ... ... ең ... ... мен ... ұсыну болып табылады. Және
осы мақсаттың жүзеге асуына байланысты тәуекелдердің пайда болу ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару
әдісін анықтау, шетелдегі банктердің тәуекелдерді басқаруына ... ... және ... ... ... басқару тәжірибелерінің
негізінде біздің экономикаға қолайлы басқару әдістерін анықтау.
Бұл мақсатқа жету үшін ... ... ... өттім:
- банктік тәуекелдердің табиғаты мен пайда болу алғышарттарын, олардың
теориялық негізін және басқарудың ... ... ... ... ... ... банктік тәуекелдерді басқарудың
негізгі әдістерін анықтап, ... ... ... деңгейлі
банктеріндегі олардың қолданылуына талдау жасау;
- Қазақстанның екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... талдау жасау және оларды бағалау мен
басқару әдістерін анықтау.
1 ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1. Тәуекел түсінігі, мәні және пайда болуы
Тәуекелдің тұжырымдамасы адамзатқа ежелден-ақ таныс. Өйткені тәуекел
біздің өміріміздің ажырамас ... ... ... ... деп ... болу
немесе болмау мүмкіндігін жүз проценттік нақтылықпен болжай алмауын
айтамыз. Кез келген адам ... ... ... ... ... ... болу ... тәуекелге ұшыраған адам шығын шегеді.
Тәуекел деңгейін төмендету мақсатында біз екі ... одан да ... бар ... ... Яғни, таңдау құқығына ие болғымыз келеді.
Тәуекел деңгейі мен ... ... ... пропорционал болып келеді.
Яғни, тәуекел ... ... ... ... ... ... де соғұрлым
жоғары болады. Керісінше тәуекел деңгейі төмен болса, табыс та төмен
болады. ... ... ... ... пен ... ... ең тиімді немесе альтернативті арақатынасты таңдайды./1.215б/
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып, банк үшін тәуекелді басқару ... ... бірі ... келетінін айтып кеткен жөн. Өйткені кез-
келген ... ... ... ... ... ... ету уақтысында
банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге тікелей байланысты болып ... ... ... ... ... немесе ұшырамауы банктің
тәуекелді басқаруымен байланысты.Банк ісінде тәуекел деп банктің ... ... кері әсер ... ... болу ... ... ... оқиғаның болу ықтималдығымен сипатталады. Бұл оқиғаларға мыналар
жатады: табыстың төмендеуі, ... ... ... ... ... ... ... ресурстардың азаюы, баланстан тыс
операциялар бойынша төлемдердің ... және тағы ... ... деңгейі қаншалықты төмен болса, жоғары табыс алу ықтималдығы да
соншалықты төмен болады. Сондықтан ... банк ... ... ... және ... ... төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады.
Тәуекел мен табыс деңгейлерінің арасындағы байланысты төмендегі
суреттен көруге болады (сурет 1). Бұл ... ... пен ... арасындағы
байланыс бірнеше бөліктерге бөлінген және әр бір ... ... ... ... де банк өз қызметін бірінші бөлікте ұйымдастырса, мұндай банктің
табыс деңгейі өте төмен болады. Банк ұзақ ... бұл ... ... ... ... ... Бұл бөлікті жеткіліксіз табыс бөлігі деп
атауға болады.
Ал, екінші бөлікте қызметін ... банк ... ... Бірақ мұндай банктің жоғары табыс алу ықтималдығы ... Бұл ... ... ... бару ... деп атауға болады.
Банк өз қызметін үшінші бөлікте ұйымдастыратын болса, өзін қажетті
табыс деңгейімен қамтамасыз ... және ... ... деңгейін
қабылдайды. Тәуекел мен табыс деңгейлерінің оптималды қатынасы осы бөлікте
орнығады.
Банктің басқармасы тәуекелдің ... болу ... және ... ... аса ... ... ... (сурет 2)/2,36б/. Тәуекелдің пайда
болуының үш көзін атап өтуге болады. Алғашқы екі түрі ... ... ... ... ... ... тәуелсіз болады. Ал, үшінші
түрі субъективті сипатта ... яғни банк ... ... ... ... ... тәуекел деп әр түрлі активтер құнының
өзгеруіне тәуелді қаржылық жағдайды айтамыз. Ол
мыналардан тұрады:
a) Проценттік ...... ... ... ... ... ... Валюталық тәуекел – валюта бағамының өзгеруімен байланысты ... ... ... – қор нарығындағы өзгерістермен байланысты
тәуекелдің түрі.
Сурет 2. ... ... ... болу ... ... ... ... несиелік тәуекел – контрагенттің өз
міндеттемелерін орындамауына немесе берілген несиені қайтармауына
байланысты тәуекелді айтамыз.
3. ... ... ... ... Ол ... ... ... тәуекел – банктің кейбір функцияларымен байланысты
тәуекелді айтамыз. Оларға ... ... ... ... ... және технологиялық жабдықтармен қамтамасыз етілу
дәрежесі, кадрлардың ... ... ... өз ... ... ... орындау қабілеті.
b) Стратегиялық тәуекел – банк қызметінің дұрыс ұйымдаспауымен немесе
жіберілген қателермен байланысты тәуекелдің түрі. Олар: ... ... ... ... ... ... нарығының математикалық
модельдерінің сапасының төмен болуы, болжау және жоспарлау
әдістемелерінің ... ... ... әсер ... ... ішкі және ... деп екіге
бөлуге болады.
Жоғарыда келтірілген факторлар келесі жиі ... ... ... ... себеп бола алады:
1. Өтімділік тәуекелі активтерді тез арада ақшаға ... ... ... үшін ... ресурстарды тарту қабілетін
жоғалтумен байланысты.
2. Проценттік тәуекел нарықтағы процеттік ... ... ... ... ... ... өз ... орындамауымен
байланысты.
4. Нарықтық немесе инвестициялық тәуекел бағалы қағаздардың мүмкін
болатын құнсыздануымен байланысты.
5. Саяси ... ... ... ... тұрақтылығымен сипатталады.
6. Валюталық тәуекел валюталық бағамның жоспарланған деңгейден ауытқуымен
байланысты.
7. Операциондық тәуекел төлемдерді жүргізу барысында немесе ... ... ... ... болады.
8. Экономикалық тәуекел өндіріс салаларында және қаржы ... ... ... ... ... ... ... жағдай тәуекелі табиғи апаттармен немесе төтенше жағдайлармен
байланысты пайда болатын тәуекелдің түрі./1.166-169б/
1.2 Банктік тәуекелдердің ... ... ... ... тәуекелдердің сан алуан түріне
ұрынады. Ондай тәуекелдер пайда болу уақтысына, пайда болу жеріне, ... ... және тағы ... ... ... ... ... барлық түрлері өзара байланысты болып ... ... бір ... өзгеруі басқа да тәуекел түрлерінің
өзгеруіне себеп болады. Осы себептерге байланысты банк үшін әр ... ... оның ... ... ... ... ... қиынға
соғады.
Осылайша банктік тәуекелдердің түрлерін жіктеу мақсатында тәуекелдерді
мына ... ... ... коммерциялық банктің түрі мен мамандану саласы;
2. банктік тәуекелдің пайда болу немесе ықпал ету ... банк ... ... ... есептеу әдістері;
5. банктік тәуекелдің деңгейі;
6. тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру;
7. тәуекелді есепке алу сипаты;
8. банктік тәуекелді ... ... ... банктердің түрлері немесе мамандану саласы. ... ... ... ... ... байланысты үш түрін
көрсетуге болады: маманданған, салалық және әмбебап ... ... ... ... белгілі бір қызметті көрсетумен
байланысты болып ... Банк ... ... ... ... тән
тәуекелдердің түрі жиі кездеседі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... жиі ... Ал,
әмбебап банктерде тәуекелдің барлық түрлері жиі кездесуі ... 3. ... ... ... ... ... Банктік тәуекелдердің пайда болу немесе ықпал ету аясы.
Банктік тәуекелдердің пайда болу немесе ықпал ету аясына сәйкес ішкі
және сыртқы деп ... ... ... ... банктің немесе клиенттің
іс-әрекеттеріне тәуелді емес тәуекел жатады. ... ... ... ... әсер ... ... саяси, экономикалық, демографиялық,
әлеуметтік, географиялық және тағы басқалары. Ішкі тәуекелге банктің және
оның ... ... ... ... ... ... болады. Ішкі тәуекелдерге мыналар жатады: банк басқармасы іс-
әрекетінің белсенділігі, тиімді ... ... ... және ... ... ... ... мемлекеттік тәуекел, валюталық тәуекел,
табиғи апаттар тәуекелі жатады, ал ішкі ... банк ... ... операциялардың сипаты және коммерциялық банктердің түрлері
жатқызылады (сурет 4).
Сурет 4. ... ... ... ету аясы
Ал, қазақстандық экономистер ішкі және сыртқы тәуекелдерді жоғарыдағы
кестеге қарағанда біраз өзгеше ... ... ... ... ... ... ... ерекшелік сыртқы тәуекелдердің басқарылатын және
басқарылмайтын деп ... ... ... ... Ал ішкі ... ... және ... деп үшке бөлінген. Басқарылатын
сыртқы тәуекелге клиенттік тәуекел, ... ... ... сыртқы тәуекелдерге саяси, экономикалық, сақтандыру,
депозиттік, валюталық, ... ... ... ... ... ... құрылымдық, басқару, ынталандыру, бақылау,
стратегиялық ... ... ... ... ... диверсификациялық, табыстылықтың төмендеу тәуекелдері жатады.
Ұйымдастырушылық тәуекелдерге ақпараттық, персоналдық, жаңа технологияларды
қолданумен ... ... ... Банк ... құрамы. Клиенттің құрамына байланысты әр банк
тәуекелді есептеудің әдісін және ... ... ... ... банк ... байланысты тәуекелдердің толық құрылымын
анықтауға ... ... Банк ... ... көлеміне байланысты клиенттерді кіші, орта және ірі деп
үш топқа ... ... Кіші және орта ... ... ... клиенттер
нарықтағы өзгерістерге тез бейімделеді. Олардың құрылымы өте қарапайым
болып ... ... ... ... ... ... алу мақсатында
кәсіби бағытын жедел өзгерте алады. Бірақ мұндай кәсіпорындардың ... аз ... ... олар ... ... ... ... бәсекеге төтеп бере алмай банкроттыққа ұшырайды. Ал ірі кәсіпорындар
керісінше, нарықтағы сұраныстың өзгеруіне өте жай ... ... ... ... ... ... Бірақ мұдай кәсіпорындардың
меншікті капиталы үлкен болады, сондықтан олар нарықтағы ... ... ... бере ... ... ... банктің клиенттері немесе кәсіпорындар
мемлекеттік, жеке, акционерлік, кооперативтік деп ... ... ... әр ... кәсіпорындарда тәуекелдің деңгейі де әр түрлі
болуы мүмкін. Сондықтан банк клиенттерге қызмет көрсетпес ... ... ... ... ... портфелінің сапасын тексереді. Осылайша
банк өз өтімділігін сақтау үшін және ... ... бір ... үшін ... ... ... ... сапасын тексере отырып нақты
және потенциалды клиенттердің артықшылықтарын анықтайды.
4. Тәуекелді есептеу (талдау) әдістері. Тәуекелді талдау арқылы ... ... ... ... ... шектеуге тырысады. Тәуекелді
талдау келесі ... ... ... 7)./3, ... 7. ... есептеу(талдау) әдістері
Тәуекелді талдау кезінде бір бірімен тығыз байланысты екі әдісті
қолдануға болады. Олар: ... және ... ... ... ... ... Оның ... мақсаттары – тәуекелдің ... ... ... ... ... мүмкін аймағын анықтау болып табылады. Тәуекелді
анықтау ... үш ... ... тәуекелдің ұзақтығы, көлемі,
ықтималдығы. Қазіргі уақытта тәуекелді сандық талдаудың жиі ... ... ... ... ... аналитикалық, сараптамалық
және тағы басқалары.
5. Банктік тәуекелдің ... ... ... ... ... ... сипатталады. Ол процент түрінде немесе коэффицент
түрінде анықталады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2002 ... ... ... «Екінші деңгейлі банктер үшін пруденциалды нормативтер туралы
ережеге» сәйкес тәуекелдің деңгейіне байланысты банк ... ірі ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақша,
аффинирленген бағалы металдар, ... ... ... ... ... ... ... Банктегі депозиттер, мемлекеттік бағалы қағаздар
және тағы басқалары жатады. Бұл топтағы активтердің тәуекелділік деңгейі ... тең. ... ... активтерге жергілікті билік органдарының шығарған
бағалы қағаздары, ЖАҚ ... ... ... ... Бұл ... ... деңгейі 0.2-ге тең. Үшінші топтағы
активтерге ... ... ... және тағы ... жатады және
олардың тәуекелі 0.5-ке тең. Төртінші ... ... ... бойынша есеп
айырысулар, негізгі құралдар, материалдық қорлар жатады және бұл топтағы
активтердің тәуекел ... 1-ге тең. ... ... ... құны ... ... ... қарыз, лицензияланған
программалық ... ... Бұл ... ... тәуекел деңгейі 1-ге
тең.
6. Тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру. ... ... ... ... ... банк үшін маңызды элементтердің бірі ... ... ... 8. Банктік тәуекелдерді уақыт тұрғысынан жіктеу.
Уақыт тұрғысынан қарастырсақ тәуекелдер ... ... ... деп үшке ... ... ... ... арқылы біз
ағымдағы және болашақтағы тәуекелдердің деңгейін төмендете аламыз. Бұл үш
кезендегі тәуекелдер бір бірімен өте ... ... ... ... ... ... ... берілсе, ол несиені қайтармауға байланысты
шығындар келешекте көрініс табады. Сондықтан да банк үшін тәуекелді ... ... ... ... ... Тәуекелді есепке алу сипаты. Есепке алу сипатына байланысты
тәуекелдер баланстық және ... тыс, ... және ... ... ... деп бөлінеді.
8. Банктік тәуекелдерді басқару мүмкіндігі. Басқару мүмкіндігіне
байланысты тәуекелдер ашық және ... ... ... Ашық тәуекелдер
реттелуге жатпайды, ал жабық тәуекелдерді реттеуге болады./4.22-26б/
1.3 Банктік ... ... ... ... үшін тәуекелдерді басқару өте маңызды болып келеді. Стратегиялық
басқару мен жоспарлау болып ... Осы ... банк ... бар
ресурстар мен мақсаттардың ... ... ... ... мен ... негізгі мақсаты – операциялардың көлемін, табыс
деңгейін жоғарлату, акциялардың ... ... ... ... банктік
қызметтердің жаңа түрін енгізу.
Тәуекелдің жоғары деңгейімен сипатталатын банк ... банк ... ие болу үшін ... ... ... ... ... тәуекелдің мүмкін болатын деңгейін анықтап, оның табысты
қандай дәрежеде ... ... ... ... банк ... ... ... деңгейін төмендетуге байланысты іс-
шараларды ... ... ... Банктердегі тәуекелдерді басқару жүйесі
төмендегі суретте көрсетілген элементтерден тұрады (сурет 9)/4,67-69б/.
Банктік ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Ондай шаралар стратегиялық басқару ... ... ... ... асуы мүмкін. Банктік тәуекелдерді басқаруға байланысты
банктер тарапынан көптеген жалпы және арнайы әдістер ... ... жиі ... ... ... ... қосымша ақпараттарды алу;
3. лимиттеу;
4. өзін-өзі сақтандыру;
5. хеджирлеу;
6. сапаны басқару.
1. Диверсификациялау арқылы банктік операциялардың бір ... ... ... ... ... Банк ... ... көрсетілген бағыттарға байланысты жиі диверсификациялау керек.
a) Тартылған қаражаттың диверсификациясы:
• мерзімі бойынша;
• тартылу түрлері ... ... ... ... жеке ... банк аралық несие, халық аралық қарыздар);
• тартылу көздері бойынша (сала, клиенттердің топтары бойынша);
b) қолданылатын құралдардың диверсификациясы: активтер ... ... көп болу ... ... ... ... мерзімі бойынша: көбінесе ұзақ ... және ... ... ... ... ... ... ссудалық портфельде қарыздың аз мөлшерде бірақ
көп тұлғаларға берілуі ... ... ... ... деңгейі бар банк активтерінің барлық
түрлері сақтандырылуы керек;
3. Хеджирлеу. Қаржылық құралдарды сату-сатып алу ... ... кері ... ... ... ... ... сақтандыру. Банктің ссуда бойынша үмітсіз қарыздарды
есептен ... және ... ... мүмкін шығындарды жабу үшін
мемлекеттен немесе құрылтайшылардан қосымша алған құралдар ... ... ... ... қоры болуы керек.
5. Лимиттеу – банктік тәуекелдерді ... ... ... және ... бойынша банктік операцияларды зерттеуді шектеу.
Шектеудің келесідей көп тараған түрлері бар:
• әр ... ... ... лимиттер;
• әр құрал, актив түрі, нақты бөлімше немесе ... ... бір ... ... минималды қарыз мөлшері;
• баланстан тыс міндеттемелердің минималды мөлшері;
• келесі күнге ... ... ашық ... минималды мүмкін мөлшері;
• банктің әр бөлімшесі, әр құралы, әр позициясы бойынша пайда мен ... ... мен ... ... ... ... алу ... шаралардың көмегімен жүзеге асады:
• банктің клиенттері, банктің ... ... ... ... ... бойынша ақпараттарды іздестіру;
• Блумберг, Телерейтер, Рейтер, Интернет сияқты маманданған фирмалардан
электрондық және ... ... алу және ... ... басылымдарына жазылу;
7. Сапаны басқару – тәуекелді басқарудың ... ... ең ... ... Оның негізгі мәні болып банк басқармасының тарапынан
тәуекелдердің алдын алу болып табылады. ... ... ... үшін банкке
маманданған қызметкерлер керек.
Несиелік тәуекелді басқару. Банк үшін несиелік тәуекелді басқарудың
маңызы зор болып табылады. Несиелік тәуекел – ... ... және ... ... ... ... қайтармауға байланысты туындайтын
тәуеклдің түрі. Несиелік тәуекелдің бірдей ... ... және ... бар. Ол мынадай факторлармен байланысты ... ... ... ... ... деңгейінің төмендеуі, келеңсіз жағдайлар
және тағы да басқа ... ... ... ... екі ... ... несиелік
тәуекел және контрпартнер тәуекелі. Несиелік тәуекел несиені ... ... ... ... ... ... ал контрпартнер тәуекелі
контрпартнердың қаржылық жағдайының нашарлауымен немесе ... ... ... ... ... ... ... қайтарылмау тәуекелі келесідей
өндірістік мәселелермен түсіндіріледі: өндірістің құлдырауы, өнімге деген
сұраныстың төмендеуі және жеке өндіріс саласындағы кризистік жағдай.
Банктегі ... ... ... ... ... ... Ұзақ ... приоритеттердің болмауы немесе банктің несиелік саясатының
жиі ... ... ... ... ... ... клиенттерінің арасында несиенің үлкен
бөлігін орналастыруы;
• Жағымсыз конъюнктуралық ... ... ... ... ... банк ... көп шоғырлануы;
• Қамтамасыз етілмеген несиелер, күмәнді несиелер, қаржылық жағдайы
нашар клиенттерге берілген несиелердің үлес ... көп ... ... жаңа сегменттеріндегі банк іс-әрекетінің тығыздығы.
Әр банк өзінің несиелік саясатын жеке құрастырады. ... да, ... ... ... ... ... ... мен есептелген
проценттерді өтеу ерекшеліктері бар. Банктің несиелік саясаты үш ... ... ... ... ... ала ... ... процесінде
қарыз алушының қаржылық жағдайын анықтау, несиенің қайтарылу процесі.
Потенциалды қарыз алушыны алдын ала ... ... ... тұрады:
• Қарыз алушының әрекет қабілеттілігін тексеру. Әрекет ... ... ... ... Қарыз алушының репутациясын тексеру, яғни қарыз алушының партнерлармен
және несие ... кем ... бір ... ... қарым-
қатынасын тексеру. Ол қаржылық есеп және банктің ... ... ... жүргізіледі.
• Кәсіпорынның меншікті капиталының көлемі. Дамыған мемлекеттерде қарыз
алушы жоспарланған инвестициялық жобаға өз ... ... ... ... банк мұндай жобаға қатыспайды. Көбінесе, меншікті
қаражаттар мен тартылған қаражаттардың ара ... 70% / 30%-ға ... ... ... ... Ұзақ ... несиелендіру кезінде
банк қарыз алушының конъюгктурасын толығымен анықтау керек, яғни ... ... ... нарықтағы сұраныс пен ұсыныс қатынасы.
• Міндетті түрде қарыз алушының негізгі қаржылық ... және ... ... бағаланады. Банк ... ... ... оның ... ... ... ... реттеп отырады.
Несиелендіру процесінің екінші кезеңі клиент іс-әрекетінің тиімділігін
периодты тексерумен сипатталады, яғни осыны тексеру ... банк ... ... ... ... Клиенттің ағымдағы ... ... ... үшін ... ... ... Жылдық, кварталдық және айлық қаржылық есептері;
b) Товарлы материалдық қорлардың, дебиторлық және ... ... ... үлес салмағы;
c) Қарыз алушының өндірген өнімінің өткізілу дәрежесіне талдау жасау;
d) Қарыздың толығымен өтелуіне дейін қарыз ... ақша ... ... ... ... ... өтейді. Жоғарыда айтылып өткен
кезеңдердің әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен ... ... ... ... тәжірибеде ең көп тараған тәсілдеріне
мыналарды жатқызуға болады:
• Банк, клиент іс-әрекеті ... ... ... ... ... ... байланысты тәуекелдерді бағалау. Осы ... ... ... ... ... жұмыстарымен
айналысатын және табыстарды басқаратын бөлімше құрылады;
• Қарыз алушының жеке басының ерекшеліктерін ескере отырып тәуекелдерді
бағалау;
... ... ... мен ... ... анықтау;
• Несиені сақтандыру;
• Қайтарылмаған қарыздарға байланысты арнайы резервтер құру;
• Тәуекел деңгейі жоғары болса, қарыз беруден бас ... ... ... ... Несие беруге байланысты келісім шартты заңға сәйкес құрастыру.
Несиелік процесс кезінде қарыз алушының ... ... мен ... ... ала ... өте ... болып келеді. Бұл процессті
тәжірибеде алты әдіспен зерттеуге болады. Олар:
1. қаржыландыру бағытын талдау;
2. несиені өтеу кезеңдерін талдау;
3. ... ... ... ... ... ... түрақтылығын талдау: коэффиценттерді талдау және ... ... ... ... ... ... тәуекелді бағалаудың қорытынды нәтижелері болып ...... ... және күтілмеген шығындар. Несиелік тәуекелгн
байланысты ... ... ... ... негізінде орны
тортылады, ал ... ... ... ... қаражаттарының есебінен
орны тортылады./5.79-81б/
Несиелік тәуекел бойынша жеке бір ... ... ... сомасы мына формуламен есептеледі:
EL = CE*PD*SL, мұндағы:
EL – күтілген шығындар;
CE – тәуекелмен ... ...... ықтималдығы;
SL – дефолт кезіндегі шығындардың көлемі.
Несие беруге байланысты күтілмеген шығындар сомасы:
UEL = CE*SL
UEL – күтілмеген шығындар;
CE – тәуекелмен ... ...... ... ... шығындар.
Әлемдік тәжірибеде несиелік тәуекелді бағалаудың екі ... ... ... жеке және бір ... қолдануы мүмкін:
• несиелік инспекторлар
• мен сараптаушылардың субъективті қорытындысы;
• автоматтандырылған скоринг жүйесі.
Скоринг математикалық немесе статистикалық модель болып ... ... ... банк ... ... ... жүргізудің негізінде
потенциалды клиенттердің қарызды ... ... ... ... есептейді.
Проценттік тәуекелдерді басқару. Проценттік тәуекелдер дегеніміз –
тартылған қаражаттар бойынша төленетін проценттік ставканың орналастырылған
активтер бойынша ... ... ... жоғарлап кетуге
байланысты пайда болатын тәуекелдің түрі.
Жалпы қарастырсақ, банк ... көп ... ... ... ... ... нарықтық конънктураның өзгеруне байланысты
активтер мен пассивтер бойынша ... ... ... ... ... ... тәуекелдерге талдау жүргізу үшін
активтер мен ... ... ... ставканың өзгерісіне
тәуелділігін анықтап алу керек.
Проценттік тәуекелдерді басқарудың мынадай құралдар қолданылады:
1. ... ... ... несиені өзгермелі проценттік ставкамен беру;
3. FRA (Forvard Rate Agreement) операцияларын жүргізу.
Валюталық ... ... ... ... - әр түрлі бағам
бойынша валютаны сату және сатып алу кезінде ... ... Бір ... валютамен салыстырғандағы бағамы әр түрлі факторларға байланысты
өзгереді. ... ... ... ... ... ішкі ... бір мемлекеттен екінші мемлекетке ақша ағымы. Валюталық тәуекел
ашық ... ... ... ... ... әр банкте әр түрлі әдіспен ... ... ең жиі ... ... бірі ... ... ... лимит белгілеу болып табылады. Ондай лимиттерге мыналар жатады:
- ... ... ... ... ... ... операциялар бойынша лимиттер;
- әр дилерге байланысты лимиттер;
- шығындарға байланысты ... ... ... ... ... банк өзінің қысқа
мерзімді міндеттемелерін орындау ... ... ... ... ... пайда болады. Өтімділік тәуекелі басқа банктік
тәуекелдердің туындысы ... ... яғни ... ... ... тыс жоғарлап кетуі өтімділік тәуекелінің жоғарлауына
әсерін тигізеді.
Өтімділік тәуекелінің деңгейі пассивтер есебінен қаржыландырылатын
өтімділігі жоқ ... ... ... ... тәуекелінің
пайда болу көзі ретінде ... ... мен ... мерзімінің
арасындағы айырманы қарастыруға болады, яғни банктердің ағымдағы
инвестициялық ... ... үшін ... пассивтерді уақтылы тарта
алмауы.
Дүние жүзілік тәжірибеде өтімділікті басқаруға байланысты бірнеше
әдістер ... ... ... ... әдісі ресурстарды
активтер топтарының арасында бөлумен байланысты болып келеді. Ресурстарды
бөлу мынадай екі ... ... ... ... қор» ... және
«банк ішіндегі банктер» әдісі.
«Жалпы қор» әдісінің мазмұны: ресурстардың қалыптасу ... ... ... әр ... активтердің арасында бөлу. Банк
белгілі бір активтік операцияны ... ... осы ... сәйкес
ресурстардың қалыптасу көздерін есепке алмайды. Бұл тәсіл өтімділіктің
талаптарына жауап бермейді, сондықтан ол ... ... жай әдіс ... ... ... әдісіне сәйкес банктер тарапынан пассивтерді
бөлу барысында тартылған ресурстардың құрамына көңіл бөлінеді. ... ... ... ... ... ... мерзімді және
өтімділігі жоғары активтерге орналастырылуы керек.
Өтімділік кризисі банктің банкроттыққа ұшырауына ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқарумен байланысты проблемалардан
басталады. Өтімділік тәуекелін нашар басқару өтімділік ... ... ... банк ... ... шараларды қолдана отырып
өтімділік тәуекелінің деңгейін төмендетуге тырысады:
- несиелік және проценттік тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... ету;
- баланстан тыс міндеттемелерді (кепіл, несиелік желі, овердрафт)
жоспарлау және реттеу;
- ... ... ... ... жағдайы туралы ақпараттарды
құпияда сақтау;
- банктің кез-келген ... ... ... алу үшін ... ... ... қалыптастыру.
Өтімді активтердің жеткіліктігін қамтамасыз етудің мынадай ... ... ... ... әдісі болып, белгілі бір активтер
сомасын абсолютті өтімді түрде, яғни қолма-қол ақша түрінде ... ... әдіс банк ... жиі қолданыс таппайды, өйткені бұл ... ... ... бір ... жұмыс істемей, табыс деңгейі төмендейді.
Өтімділікті басқарудың ... ... ... ... ашу ... тез арада
заңды және жеке тұлғалардың қаражаттарын ... ақша ... ... ... ... ... ... пассивтер құрылымын
қалыптастыру, ал төртінші ... ... ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРІНДЕГІ ТӘУЕКЕЛДІ БАСҚАРУ
ПРОЦЕСІН ТАЛДАУ
2.1 Екінші деңгейлі банктерде тәуекелдерді басқаруды ұйымдастыру шаралары
Қазіргі кезде ... ... ... несиелеу қызметтері
экономикалық дамудың негізгі ... ... ... Оны ... мен ... орта және кіші ... ... ауылшаруашылық
және сауда құрылымдары қолданылады. Бірақ отандық банктерде қарыз ... беру ... ... әсерінен несиені өтемеу тәуекелімен тығыз
байланысты болып келеді. Қазақстанның бүгінгі ... ... ... ... көп ... етуде. Бірақ банктер тәуекелдің жоғары
дәрежесін ескере отырып экономиканың қажеттіліктерін ... ... ... ... үшін несиелік ресурстарды тиімді орналастыру ... ... ... ... ... ... табысқа жету көзі болып
табылады. Банктер ... ... ... даму ... ... беруден
көп жағдайда бас тартады, өйткені қарыз алушы ... ... ... ... ... ... ... байланысты қазақстандық банктер үшін несиелік тәуекелді басқару
ең негізгі проблемалардың бірі ... ... ... басқарудың негізгі тетіктері банктің жүргізетін
ішкі саясатымен тығыз байланысты. Банктік тәжірибеде ... ... ... ... ... ... сауатты және дұрыс
жасалған несиелік ... ... Өз ... ... несиелік
саясаты несиелік тәуекелдерді басқару шаралары мен әдістерінен құралады.
Тиімді несиелік саясат несиелік тәуекелді ... ... ... табылады. Ол негізінен несиелік операциялардың жүру ... ... ... ... ... жасалады.
Шет ел әдебиеттерінде «несиелік саясат» несиелік саясат пен оны жүзеге
асыру әдістері несиелеу қағидаларына негізделетін несиелік іс-шаралардың
жиынтығы деп ... ... ... ... ... ресурстарды
инвестициялау, несиелік процесті дамыту, оның ... ... ... ... төмендетуге бағытталған банктің негізгі басыңқы жолдарын
анықтаумен түсіндіріледі.
Банктің несиелік саясаты міндетті ... ... ... ... ... қарастыруы керек және банктің қызметкерлеріне тәуекелді
басқару немесе дәрежесін ... ... ... қамтамасыз
ету керек. Бірақ тәуекел дәрежесі төмен операциялардан түсетін ... де ... ... көп ... ... ... жоғары банктік
қызметтер жоғары табысқа ие бола ... ... ... ... мақсаты
тәуекелді дұрыс басқару нәтижесінде тәуекел дәрежесі мен табыс деңгейінің
арасында ең ... ... ... ... ... несиелік саясаты банк қызметкерлерінің несиелеу объектілерін
клиенттің ... ... ... ... және басқа да банк
үшін маңызды ... ... ... ... ... ... несиелік саясаты банктік өнімдердің ... ... ... Олардың нәтижесінде банктің табыстылығын қамтамасыз ету,
тәуекелді төмендету және реттеу ... ... сай келу ... ... ... көздейтін несиелік портфель құрастыру керек.
Осыған байланысты банктің несиелік ... ... ... ... және банк ішіндегі немесе жалпы банктік жүйенің
өзгеруіне байланысты икемделіп ... ... ... ... ... ... табатын негізгі
параметрлер мыналар болып табылады:
• Заңды және жеке тұлғаларға несие беру шарттары;
• Банк қызметкерлеріне несие беру ... ... ... ... мен ... ... ... Берілітін несие көлеміне қойылатын шектеулер;
• Несиелік шарттарды рәсімдеу.
Коммерциялық банктердің несиелік саясаттарының ... ... ... ... ... ... ... келеді. Олар негізінен
клиенттерге сапалы ... ... ... ... ... ... жоғарлатуға бағытталған. Кез-келген несиелік саясатта
несиелеу процесіне қатысатын клиенттердің ... ... ... ... және ... байланысты топталудың шарттары
көрсетіледі. Банктердің несиелік саясатында ... ... ... ... Ол ... тәуекелдерді жалпы талдау, тәуекелдің
деңгейін төмендетуге байланысты қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерді басқару келесідей
ұйымдастырушылық шараларды қолданудың нәтижесінде іске асады:
1. банктің несие ... ... ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз ету немесе кепілзат;
4. провизияларды (резерв) құру;
5. қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау.
Банктің несие портфелінің диверсификациясы ... бір ... ... ... ... яғни ... ... көп тұлғаға ,
бірақ аз мөлшерде беру. Бір тұлғаға берілетін қарыз ... ... ... онда ... ... тәуекелінің деңгейі жоғарлап кетеді. ... ... ... нашарлатады немесе банкроттыққа ... ... ... ... - бір ... ... тұлғаға берілетін
несиенің мөлшері банктік капиталдың белгілі бір ... ... ... ... ... ... бұл әдісі егер банк қарыз
алушының несие қабілеттілігіне күдікті болған ... ... ... аз ... ... ... ... қайтара алмаған
жағдайында банктің шегетін шығынының мөлшерін төмендетеді. Диверсификация
екі бөліктен тұрады: әр қарыз алушыға шаққандағы ... жеке ... ... ... ... ... сомасы.
Тәуекелдерді топтау елдің белгілі бір аймақтарын немесе экономиканың
бөлек салалары мен секторларын ... ... ... ... көп ... ... ... болады. Мысалы, банктің
мақсаты тек бір ғана саланы дамыту болса, онда ол ... ... ... ... ... ... ... яғни несиелік портфельді бір салаға байланысты бірнеше
кәсіпорындарды несиелендіру болып табылады. Бұл әдіс ... ... ... қабілетсіз болып табылған жағдайдағы тәуекелдің мөлшерін
азайтады. Несиелік портфельдің жалпы тәуекел дәрежесі көлемі мен ... әр ... ... ... ... орын толтыру нәтижесінде
төмендеуі мүмкін. Несиелік портфельдің диверсификациясын ... ... ... ... ... іс-әрекеттер саласының даму дәрежесі;
2. тәуекелдердің аймақ бойынша деңгейлері;
3. қарыз ... ... ... ... ... ... несиелік тарихының мерзімі бойынша.
Осы сипаттамалар бойынша банк тәуекелдердің ... ... ... ... ең ... және арзан әдісі болып
табылады. Қазақстандық екінші деңгейлі банктердің несиелік ... ... ... ... ... ... болып
табылады:
1) Несиені рационалдау – несиенің көлеміне, мерзіміне, проценттік
ставкалардың ... және ... ... ... да шарттарына байланысты
несиелеуге қатаң және икемді шектеулерді қоюға байланысты ... ... Бір ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі ... ... ... 1) ... Қарыз алушылардың топтарына, яғни екі
немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... бір қарыз алушыға қойылатын шектеумен бірдей болады. Бір ... ... ... ... ... қарызды қайтармау тәуекелін
төмендету мақсатында ... Егер ... ... банк немесе несиелік мекеме
болып табылса, онда тәуекелдің деңгейі қаржылық талдау, ... ... ... ... ... ... ... даму
деңгейі және банктің ... ... ... ала отырып
есептеледі./7.155-157б/
Кесте 1. Бір қарыз алушыға шаққандағы тәуекелдің ең жоғарғы мөлшері.
|Бір қарыз алушығы ... |Бір ... ... ... ... ең ... ... |тәуекелдің меншікті ... |
| ... % ... ... ... ... % ... қарыз алушылар | |
| |25% |
2) ... ... ... мақсатында банк жеке сегмент бойынша
берілетін несиені сала бойынша топтарға жіктейді. ... жеке ... даму ... ... ... ... ... әр
бір секторындағы несиелік ресурстардың шоғырлану қарқынына ... ... ... ... ... басқарудағы басыңқылар
анықталады, және ... ... жеке бір ... шектеулер қояды.
3) Несиеге байланысты алынатын кепілзат бойынша диверсификация. Мұнда
кепілдіктер мен ... ... ... ... қызмет ету
мерзіміне және тағы басқа сипаттамаларына байланысты топталады.
4) Несие ... әр ... ... қолдану;
5) Несие портфелін мерзімі әр түрлі несиелер бойынша
диверсификациялау. ... ... банк үшін ... өте ... мерзімі әр түрлі несиелердің тәуекел деңгейлері де әр түрлі болып
келеді.(Кесте ... 2. ... ... байланысты қойылатын шектер
|Несиенің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... |1,5 жылға дейін ... үшін | ... Жеке ... ... ... |5 ... ... ... | ... Банк ... ... |5 жылға дейін ... | ... ... үшін ... несие |2 айға дейін ... ... ... |2 ... ... ... ... несие | |
|- ... ... ... |1 жылға дейін |
|- орта ... ... |1 ... 3 ... ... |
|- ұзақ ... несие |3 ... ... ... Ломбардтық несие |1 айға ... ... ... |5 ... ... ... портфельді дұрыс диверсификациялау банктік тәуекелдерді
сақтандырудың ең тиімді жолы болып келеді, ... бұл әдіс ... ... ... ... кезінде қарыз алушының қаржылық
жағдайы, кәсіпорынның өтімділігі, несиелік ресурстардағы қажеттілігі сияқты
факторлар қарастырылады. Несиелік комитет ... ... ... ... ... ... жағдайы тұрақты клиенттерді іздеуге бір
саладағы несиенің көп ... ... ... Бұл үшін банк
қаржылық нарықтықтың өзгерістеріне ... ... ... ... және болжам жасауы керек.
Тәуекелдерді басқарудың келесі бір әдісі тәуекелдерді сақтандыру болып
табылады. Мұнда банк ... ... ... ... ... тәуекелдерді жүктейді. Мысалы, несиелік тәуекел
жағдайында банк ... ... ... шығындарды сақтандыру
компанияларына береді. Несие қайтарылмаған жағдайда несиені сақтандыру
бойынша мекеме банкке ... ... ... қайтарады. Сақтандыру
объектісі - ... ... ... және ... ... ... ... байланысты банк алдындағы жауапкершілігі. Несиенің
қайтарылуын сақтандыру жауапкершілікті сақтандыру болып ... ... ... ... ... банктік несие, несиеге
байланысты міндеттемелер мен құқықтар жатқызылады.
Біздің мемлекетімізде несиені сақтандыру 1990 ... ... ... ... ... ... қайтарылмауын сақтандыру. Мұнда сақтандырушы ретінде несие
беретін банк, ал сақтандыру объектісі банктен несие алушы бір адам немесе
бірнеше ... ... ... ... және ... ... есептелген
мүдені қайтару міндеттемесі болып табылады. Несиені қайтару ... күн ... ... ... күнінен бастап есептегенде қарыз ... күн ... ... ... онда несиені қайтаруға байланысты
міндеттеме толығымен сақтандырушыға жүктеледі. Егер ... ... ... ... онда ... ... несиенің
елу проценттен тоқсан процент аралығында қайтаруға міндетті болады.
2) өтелмеген несие бойынша ... ... ... ... ... несиелік ресурстарды алған тұлға, ал сақтандыру
объектісі қарыз алушының банк ... ... ... ... болып табылады. Шарттары несиені қайтарылмауынан сақтандыруға
ұқсас болып келеді.
Қазіргі уақытта қазақстандық ... ... ... ... ... өнімдерін қолдануда. Мысалы, «Туран Алем Банк»
Акционерлік ... ... ... ... төмендету үшін сақтандыру
компанияларының көмегін қолданылады. Мұнда банк несиені беруге байланысты
құжаттармен сақтандыру компанияларын ... ... ... ... барысында екі жақты келісім шарт немесе үш жақты келісім шарт
толтырылады. Екі ... ... шарт ... ... мен ... ... ал үш ... келісім шарт қарыз алушы, банк және
сақтандыру компаниясының ... ... ... ... жеке ... ... банк пен ... компаниясын несиені қолдану этаптары ... ... ... ... ... ... бойы ... жасаудың нәтижесінде
мынандай тұжырымыдамаға келуге болады: несиені сақтандыру несие тәуекелінен
қорғанудың ең жақсы әдісі ... ... оны тек ... ... төмендету әдісі ғана ретінде қарастыруға болады.
Тәуекелдің деңгейін төмендетудің классикалық әдісі кепілзат, яғни
шығындардың орнын ... ... ету ... ... Бүгінгі таңда
кепілдің көп түрлерінің қолданылуы несиелік келісім шарттардың ... ... Банк ... ... ... ... ... заң
негізінде клиенттен талап етудің нәтижесінде тәуекелдердің мөлшерін
төмендетеді. Қарыз алушының қарыз ... ... ... банк кепіл
затты өз балансына алады. Осының ... банк ... ... ... ... ... банк үшін несиені қайтару сомасы
емес, тек несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету ... ... ... банк үшін өз ... ... үшін ... ... тәуекелін
төмендету үшін кепілді өз балансына алғанға қарағанда, несие сомасын
қайтарып ... ... ... ... ... алуға байланысты банк өте
көп шығынға ұшырайды. Мұнда банк кепіл затқа байланысты жан ... ... ... ... ... меншікті құқығын заң негізінде анықтау,
мүлікті бағалау, мүліктің нарықтық құнын, оған деген қазіргі ... ... ... анықтау және тағы басқа) жүргізу керек.
Кепіл қарыз алушының банк алдындағы өзміндеттемелерінің ... ету және ... ... әдістері ретінде қолданылады.
Банктік тәжірибеде қарыздың қайтарылуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... Кепіл заты
ретінде белгілі бір мүлік ... ... банк ... ... ... ... өз иелігінде қалу шарттары және ... ... ... ... ... шарт банк пен клиент арасында рәсімделеді.
Клиенттің міндеттемелері орындалмаған жағдайда банк осы ... ... сату ... өз ... қайтарып алады.
Шет елдік банк тәжірибесінде товарлы материалдық құндылықтарды кепілге
алу барысында ең төменгі ... ... 25% ... яғни ... ... ... ... товарлы матеериалдық құндылықтың 75%-ін
құрайды.
Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формасы ... ... ... ... ... ... сапасы жағынан екінші орында тұрады. Мұндай
жағдайда банк кепіл ретінде мемлекеттік бағалы қағазды қалдырған клиентке
бағалы қағаздың сомасынан ... ал ... ... ... ... несие ретінде бере алады. Біздің мемлекетімізде мерзімді депозиттер
мен валюталық есеп шоттар ... ... ... ... ең ... болып табылады.
Несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің тағы бір формасы кепілдік пен
кепіл болу болып табылады. Олар ... ... ... ... 329-336 ... ... Несиенің қайтарылуын қамтамасыз
етудің мұндай формасы жоғарыда айтылып өткендерге қарағанда ерекше болып
келеді. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... өз ... орындамаған жағдайда несиенің сомасын үшінші тұлға
қайтаруға міндеттенеді. Қазақстан Республикасың заңдамаларына ... ... ... және қаржылық ... ... ... де ... ... ... ... жеке банктік
операциялар болып қарастырылмайды, ... олар ... ... көрсеткіштері ретінде қарастырылады. Кепілдік операциялар несиенің
толығымен және уақтылы қайтарылуын қамтамасыз етеді.
Тәуекелдің деңгейін төмендетудің ... ... ... ... құру болып табылады. Резервтер ... ... ... үшін ... ... ... және ... басқарудың формасы
болып табылады. Резертер тек қайтарылуы күмәнді несиелер бойынша құралады.
Мұндай несиелерден алынатын ... ... де өте ... ... өз ... ... саларына жұмсау арқылы резервтер құрау
арқылы несиелік тәуекелдің ... ... ... ... екі әдіс ... құрастырылады: нормативтік және эмпирикалық.
Нормативтік әдіс бойынша резервтерді құрастыру барысында коэффиценттер
қолданылады және келесі факторлар ... ... ... несиелер;
2. Резервтік қорға аударымдардың ең жоғары мөлшері;
3. Ағымдағы жылдың соңында банк тарапынан өтелетін несиелердің ... ... ... ... ... ... ... Түзету коэффиценттері 2-5;
6. Резервтік қорға түзетілген аударымдардың ең жоғарғы мөлшері;
Эмпирикалық ... ... ... ... барысында келесі
факторлар есепке алынады:
Берілген несиелердің нақты сомасы;
Ағымдағы жылда банк ... ... ... жалпы берілген
несиелердің сомасына ... ... ... қорға жіберілген аударымдардың ең жоғарғы мөлшері;
Ағымдағы жылдың соңында банк ... ... ... ... ... ... ... банк тарапынан өтелетін несиелердің жалпы сомасы;
Түзету коэффиценттері 3-6;
Резервтік қорға түзетілген аударымдардың ең жоғарғы мөлшері.
Кейбір ... ... ... ... клиентке байланысты
емес факторларға ... ... ... ... факторларға
мемлекеттегі экономикалық және саяси өзгерістерді жатқызуға болады. ... банк ... екі ... тұратын қосымша резерв құралады.
- 1 кезең – коммерциялық ... ... ... ... 2 ... – мемлекеттік тәуекелдің деңгейін төмендетуге арналған
қосымша резерв;
Банктің ... ... ... ... ... ... №218 «Положением о классификации активов и внебалансовых требований и
расчета провизии по ним ... ... ... РК» ережесіне сәйкес
жүргізіледі ( Кесте 3).
Кесте 3. Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі ... тыс ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... құру ... |
| ... ... % | |
| ... | ... ... ... |0 |- ... ... |5 ... проценттерді |
|активтер және баланстан | ... ... ... ... ... |10 ... ... |
| | ... ... ... ... |20 ... ... |
|активтер мен баланстан | ... ... ... ... ... |25 ... ... |
| | ... ... ... ... ... |50 ... ... ... ... мен | | ... тыс | | ... | | ... ... ... мен |100 ... ... ... тыс | | ... | | ... ... деңгейлі банктерінде мұндай провизиялардың көлемі
өте жоғары болып келеді. (Кесте 4).
Кестеде көрсетілген ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінің ... ... ең ... мөлшері (60%) Казкоммерцбанкке келіп отыр,
яғни бұл банктің несиелік портфелінің тәуекел дәрежесі жоғары.
Кесте 4. Қазақстан ... ... ... ... тәуекелдің деңгейін төмендетуге байланысты құрылған резервтер.
(млн
теңге)
|Банктер ... ... ... | | |ие ( %) |
| | | | |
| | ... ... | |
| |1.01.02 |1.01.03 |
|2 ... – 1-ші ... |5% |
|3 ... - 2-ші ... |10% |
|4 ... – 3-ші ... |20% |
|5 ... – 4-ші ... |25% |
|6 ... – 5-ші ... |50% |
|7 ... |100% ... ... ... тәуекелдерге байланысты банктік
шығындардың орнын толыруға провизиялар құрастырылады. Бұл ... ... ... ... 5450 ... ... ... көрсетілгендей банкте құрылатын провизиялар жеті
топқа ... ... ... ... және ... ... ... 0-2% провизия құрастырылады да, ал үмітсіз ... ... ... ... ... несиелер 5 категорияға бөлінеді де ... ... ... ... 50%-ке ... ... ... өзгеріп отырады.
Провизия барлық активтер мен міндеттемелерге жеке шоттарда есептеледі.
Кестеде көріп ... ... жылы ... ... ... және жеке ... банк тарапынан берілген несие
сомасы 144140646 мың ... ... мың ... өскендігі
байқалған. Жалпы өсім сомасы 95575599 ... ... ... ... (Кесте 6)
Кесте 6. «ТуранАлемБанк» ... ... ... несиелік
портфелінің жіктелуі.
мың тенге
|Жіктелуге |01.01.03 ... ... ... | | |(+/-) ... | | | |
| ... % ... % | |
| |ер | |ер | | ... |115838609 |80,36 |138781406 |57,89 |-22,47 ... – 1 ... |8,17 ... |31,44 |+23,27 ... – 2 |5681195 |3,94 |7521983 |3,14 |-0,80 ... – 3 |3022258 |2,10 ... |5,54 |+3,44 ... – 4 |1795965 |1,25 |853396 |0,36 |-0,89 ... – 5 |2838100 |1,97 |1422550 |0,59 |-1,38 ... |3185816 |2,21 |2488334 |1,04 |-1,17 ... ... |100 |239716245 |100 |- ... 2003 ... ... ... шығындарына байланысты
провизиялар толығымен құралған. Несиелік портфелдің жіктелуіне байланысты
01.01.2004 жылы ... 12814806 мың ... ... ... болды, бірақ банк
1323618144 мың теңге ... ... Оның ... стандартты несие бойынша
2571739 мың тыңге, күмәнді несиелер бойынша 8176741 мың ... ал ... ... 2488334 мың теңге резерв құрылған. Жоғарыдағы кестеде
көрсетілгендей заңды және жеке ... ... ... ... ... пен 01.01.2004 жылдар аралығында 60,13%-ға өссе, ал олар ... ... ... жылы 6815366 мың теңгеден 01.01.2004 жылы
13236814 мың теңгеге ... яғни ... ... 6421448 мың
теңгеге немесе 51,49%-ға өскені айқындалып отыр./14.105-107б/
Кесте 7. ... ... 2003 жылы ... несиелері бойынша
құрылған провизия көлемі.
мың теңге
|Жіктелуге |01.01.03 ... ... ... | | |(+/-) ... | | | |
| ... % ... % | |
| |лер | |лер | | ... |- |- |2571739 |19,43 |+19,43 ... – 1 |588935 |8,64 |3768640 |28,47 |+19,83 ... – 2 |568120 |8,34 |752198 |5,68 |-2,66 ... – 3 |604450 |8,87 |2655152 |20,06 |+11,19 ... – 4 |448991 |6,59 |213347 |1,61 |-4,98 ... – 5 |1419053 |20,82 |787404 |5,95 |-14,87 ... |3185817 |46,74 |2488334 |18,80 |-27,64 ... |6815366 |100 ... |100 |- ... сияқты, «ТуранАлемБанк» АҚ-да басқада пайда ... ... ... құралады. Ондай шығындар банк тарапынан екіге
бөлінген: берілген несиелер бойынша мүмкін шығындар және ... ... ... ... ... ... ... несиелері бойынша мүмкін шығындар 2002 жылы 9605581 мың
теңгеге тең болса, 2003 жылы 10146300 тең ... ... ... ... ... ... ... несиелік портфелінің 2003 жылдың соңына 70,2%-
ға немесе 245002305 мың ... ... ... 10. ... ... ... құрылған резервтер. (мың теңге)
Банктің басқа да операциялары бойынша мүмкін шығындарының орынын
толтыруға арналған резервтер. ... ... ... ... ... арналған резервтер 2002 жылы 336966 мың теңгеден 2003 ... мың ... ... яғни ... ... 5,1 есе ... (Сурет 11)
Резервтердің біршама қатты жоғарлап ... ... ... ... себеп болып отыр. Банктің шартты міндеттемелері
2003 жылдың ... 99723672 мың ... ... да 2002 ... ... ... 11. Банктің басқа да операциялары бойынша құрылған резервтері.
Валюталық нарықтың ... ... ... ... үшін
валюталық тәуекелді басқару өте маңызды болып келеді. Валюталық тәуекел
дегеніміз валютаны сату және ... алу ... ... валюта
бағамының өзгеруіне байланысты банктің шығын шегу ... ... ... валюталық тәуекелдер келесідей топтарға жіктеледі:
- коммерциялық, яғни қарыз алушының өз ... ... ... ... яғни ... ... ... банктік тәуекелдің
түрі;
- трансляциялық, яғни банктің активтері мен пассивтерін қайта бағалау
кезінде олардың құнының төмендеп кету ... ... ... яғни ... ... тәуекелін өз
балансына алуға ... ... ... ... ... ... жағдайында қазақстандық банктер үшін
коммерциялық және конверсиондық тәуекелдер аса қауіпті болып саналады.
Валюталық нарықта шет ел ... ... ... ... болып келеді,
сондықтан банктер өз ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылдың соңында жалпы активтер ... ... ... тең ... Оның 116129 ... теңгесі немесе 30,41%
ұлттық валютада орналастырылса, 264877 миллион ... яғни ... ... және тек 0,24% ғана конверттелмейтін валютада
орналастырылған. Кестеде көріп отырғанымыздай банк ... ... ... ... активтері мен пассивтерін тек теңге мен жеңіл
конверттелетін валютада орналастыруға тырысады. ... ... 8. ... ... ... ... активтерінің валюта
бойынша орналастырылуы.
млн. теңге
| ... ... ... |
| | ... ... |
|Активтер: | | | ... ақша |6688 |5723 |875 ... ... |3706 |- |- ... ... ... |49943 |- ... | | | ... ... |8483 |5915 |- ... | | | ... | | | ... ... ... |3 |26285 |- ... ... | | | ... | | | ... берілетін |77133 |170460 |27 ... | | | ... ... |1293 |6205 |- ... ... | | | ... ... |7175 |346 |21 ... |116129 |264877 |923 ... | | | ... және ... |4254 |923 |- ... | | | ... ... |4188 |111449 |43 ... | | | ... | | | ... |68241 |70304 |679 ... | | | ... ... ұзақ |7382 |66125 |- ... ... | | | ... | | | ... ... |1229 |1916 |- ... ... |3982 |324 |12 ... | | | ... |89276 |251041 |734 ... ... |26853 |13836 |189 ... ... ... ... ... дегеніміз өзінің
салымшылары мен кредиторларының қажеттіліктерін тез арада ... ... ... ... дегеніміз банктің өтімділік
дәрежесінің төмен болуы ... ... ... ... ... ... ... банктің өз кредиторлары мен салымшылары алдында
міндеттемелерін ... ... ... ал ... ... ... банктің абсолютті өтімді активтерді өзінде көп шоғырландырып
потенциалды табыстан айырылып қалу ықтималдығын айтамыз./17.66-68б/
«ТуранАлемБанк» АҚ-да ... ... ... ... ... жоспарлау департаменті жүзеге асырады. Өтімділік ... ... ... бір ... ол – бұл ... тек ... ғана ... сонымен қатар Ұлттық Банк тарапынан да ... ... ... сай Қазақстан Республикасының екінші
деңгейлі банктері К1, К2, К3, К4 және К5 коэффиценттерін әр ... ... ... ... ... қадағалау департаментіне өткізіп
тұруы керек./18.60б/
2.3 Екінші деңгейлі банктерде тәуекелді ... және ... ... ... ... ... туралы толық ақпаратты
алу бірнеше көрсеткіштердің есептеліну нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы көрсеткіштер
болып табылады. Мысалы, вариация ... Ал ... ... ... ... ... нәтижелердің негізінде қолданылады.
Тәуекелді бағалау кезінде ықтималдықтың деңгейін анықтайтын көрсеткіштердің
маңызы зор ... ... ... ... ... ... барысында
нақты көрсеткіштердің жоспарланған көрсеткіштерден ауытқуын есептеп қана
қоймай, сонымен ... ... ... оң ... ... ... тәуекелді бағалаудың келесідей әдістері мен көрсеткіштері жиі
кездеседі:
Value at Risk (VаR) моделі. Ағылшын тілінен ... ... сома ... мағынаны береді. VaR - тәуекелдің құнын ... ... ... Бұл ... ... бір интервал аралығында
шығындардың ең жқғары мөлшерін көрсетеді. Яғни, VaR-дың көлемі инвестордың
n күн ... ... бір ... ... ... ... шығындардың ең
жоғары мөлшерін көрсетеді. VaR-ды есептеудегі ең ... ... ... ... ... ... VaR мына көрсетілген тәуекелдерді
есептеудің әмбебап әдістемесі болады: бағалық тәуекел, ... ... ... ... ... ... үш ... бар:
• Параметрлер әдісі;
• Тарихи модельдеу әдісі;
• Монте-Карло әдісі.
Параметрлер ... ... ... ... бөлінеді. Мұнда
портфель құнының орташа квадраттық ауытқуы оның компоненттерінің орташа
квадраттық ауытқуымен және ковариация матрицасымен ... әдіс – ... ... ... ... ... ... ағымдағы портфель құнының өзгерісін бағалау.
Монте-Карло әдісі – портфельге кіретін активтердің жеке статистикалық
параметрлерінің негізінде ... ... ... ... ... ... моделі бойынша қаржы құралдары құнының (P) ... ... (I) ... өзгеруімен сипатталады. Ол мына ... ... ... = (+(((+(, ... - ... ... ... өсімі;
( - құрал құнының индекстен сызықтық тәуелділік дәрежесін сипаттайтын
коэффицент. Егер коэффицент 1-ден ... ... онда ... ... ... ... келеді. Егер коэффицент 1-мен 0-дің арасында
болса, онда құрал құнынының өзгерісі индекстің ... онша ... ал егер ... мені 0-ден ... ... онда ... ... өзгеруі
индекстің өзгеруіне қарама-қарсы болады, яғни ... ... ... ... хеджирлеуге мүмкіндік туады.
( - жүйелік емес тәуекелдерді сипаттайтын және математикалық күтімі 0-
ге тең кездейсоқ ... ... ... ... ставканың өзгеруіне тәуелді активтер мен
проценттік ставканың өзгеруіне ... ... ... ... Осы концепцияны қолдану барысында банктің негізгі міндеті
айырманың мәнін минимумға дейін жеткізу ... ... ... ... ... ... ... = a – п = Пп – Ап;
(2)
а – өзгермелі ... ... ... ... - ... ставкамен есептелетін пассивтердің көлемі;
Ап – тұрақты ставкамен есептелетін активтердің көлемі;
Пп – ... ... ... пассивтердің көлемі.
Бүгінгі күні несиелік тәуекелді төмендетуде өте көп тәсілдер мен
әдістер қалыптасқан. Батыс ... ... ... ... сапасын
бағалау әртүрлі статистикалық үлгілердің көмегімен ... ... ... Оның ... ...... ... объективті сипаттама
беру үшін стандартты үлгілер құрастыру, болашақтағы клиенттерді сенімді
және сенімсіз деп бөлу үшін ... ... ... ... ... ... ... жылдардың соңында американдық экономистердің тобымен
құрастырылып шығарылған, несиелік талдау кезінде банктермен қолданылатын
«Зет үлгісін» немесе ... ... ... ... Бұл ... ... ... бағалау үшін арналған. Егер коэффициенттің
мәні белгіленген шекті мөлшерден жоғары болса, онда ... ... ... ... Ал егер ... мәні белгіленген шекті
мөлшерден төмен болса, онда мұндай ... ... ... ... және ол ... несие беру тиімсіз болып келеді./18.98-106б/
«Зет» немесе Е.Альтман коэффициенті төмендегі формуламен анықталады:
Z = айналым капиталы/барлық ... ... ... негізгі қызметтен түсетін пайда/барлық активтер*3,3+ жай және
артықшылығы бар акциялардың нарықтық құны/ барлық активтер*0,6+ ... ... ... Z-ң ... ... төмен немесе тең болса, банкроттыққа ұшырау
ықтималдығы өте жоғары;
2. 1,81-2,7 ... ... ... ... ... 2,8-2,9 ... болса, банкроттыққа ұшырауы мүмкін;
4. 3,0 және одан жоғары, банкроттыққа ұшырау ықтималдығы төмен.
Көптеген мемлекеттерде Альтман ... ... ... ... үшін ғана емес, сонымен бірге компания өз шығындарын
қысқарту қажеттілігін анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... , қарыз
алушылардың мүмкін болатын негативтік дамуын есепке алып ... ... ... несиелік тәуекелді болдырмау үшін банк келесідей
жағдайларға көңіл бөлу керек:
Біріншіден, банк қарыз алушыны ... ... ... ... тұрғысынан жақсы біледі ме? Негізінен ол жаңа клиенттерге
қатысты.
Екіншіден, клиент тарапынан несиелік мәлімдеме ... ... ... және ... ... ... ... лайық па?
Үшіншіден, несие беру банк үшін пайдалы ма? ... банк жаңа ... ... , оның ... ... қалай өзгеретінін анықтау керек.
Сонымен қатар, бұл несиелік портфелдің ... ... ... Яғни ... ... ... азайтады ма, әлде керісінше көбейтеді
ме?
Банк қызметкерінің қандай да бір ... ... ... ... ... онда бұндай саладағы кәсіпорынға банк тарапынан несие
берілмеуі тиіс.
Несиелік талдаудың тағы бір ... ...... ... ... ... ... тәуекелді басқарудың алғышарты
менеджмент деңгейінің жоғары болуы. Көптеген кәсіпорындардың менеджмент
сапасын ... ... ... ... ... ... Ол үшін кәсіпорынның соңғы 3-5 жылдарындағы даму динамикасын,
оның нарықтағы орнын, өткен жылдардағы пайдасының деңгейін ... ... ... ... ... ... соғұрлым бұл кәсіпорынның менеджмент
сапасы жоғары болады./19.55б/
Сонымен ... ... ... ... ... да ... ... негізгі көрсеткіші болып табылады. Қаржылық жағдайды
талдау – ... ... ең ... ... ойымызша, қарыз алушының қаржылық жағдайы және несиелік тәуекел
арасында кері ... ... ... бар. Яғни, неғұрлым
қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушының ... ... ... ... ... отырып, бұл байланысты
көрсетейік.
Бұл талдау үшін ... ... ... коэффициенттер жүйесінің
тек қана екеуін қолданамыз. Олар: өтімділік коэффициенті және ... ... ету ... Біз ... ... ... ... қаржылық жағдайын бағалауды анықтау бойынша әдістемелік нұсқасында
берілген бұл екі коэффициенттің нормативтік ... ... ... мәні ... 1,5-ке ... қаражат көздерімен қамтамасыз
ету коэффициентінің мәні 1-ден 2-ге дейін).
L – екі берілген коэффициенттің сомасы болсын.
L = K1 + ... ... К1 - ... коэффициенті;
К2 - қаражат көздерімен қамтамасыз ету коэффициенті.
Енді L-дің максималды және минималды мәнін анықтайық.
Кmax=1,5+2=3,5
Kmin=1,2+2=2,2
Бұл мәндер ... ... ... ... ... ... ... жасау үшін келесідей математикалық функцияларды қолданамыз:
1. ФУ=2L – қаржылық тұрақтылық және берілген ... ...... ...... ... R=1/L – ... тәуекелмен қаржылық тұрақтылық арасындағы
байланыс.
Мұндағы:
L тең емес о-ге;
R – ... ... біз, ... ... ... ... жағдай және қаржылық
тұрақтылық көрсеткіштерімен кері пропорционалдық ... ... ... ... ... ... келісім-шарт жасау
туралы шешімдер қабылданады. Кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... бағалаудың өзіндік критерийлеріне
ие./20.47-54б/
Осы мақсатта банктер қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... ... ... Бұл ... ... алушының несие алу
үшін орындауға қажетті талаптардан тұрады.
Жалпы, банктер несиелеу туралы ... ... ... , ... ... болатын негативтік дамуын есепке алып отыру керек.
3 БАНКТІК ... ... ... ... тәуекелдерді басқаруды банктік тәуекелдерді басқару саласында
ең жақсы ... ... ... ... болады. Банктік тәуекелдерді
басқарудың шетелдік тәжірибесі ретінде Америка Құрама ... ... жөн ... АҚШ-тың банктерінде несиелік тәуекелді басқарумен
несиелік комитет айналысады. Құрылымы жағынан қарастырсақ, несиелік комитет
екі бөлімнен тұрады – несиелік саясат ... (CRESCO) және ... ... ... функциялары: несиелік тәуекелді анықтау және ... ... ... ... нисиелік лимиттерді белгілеу, несиелік
портфельді бағалау, несиелік портфельдің диверсификациялау критерияларын
белгілеу. Оның негізгі маңызды функцияларының бірі – ... ... ... ... ... яғни оны ... деп тану болып табылады. Осыған
қоса, бұл комитет CRESCO-ға банктің ... ... ... ... ... ... Бұл ... тұрақты негізде жұмыс істемейді және
айына бір реттен ... ... ... анықтауға банк қажетті ақпараттарды жинау үшін
CREVCO мен CRESCO комитеттерінің қызметкерлері арнайы ... ... Олар ... тәуекелдер мен салалық тәуекелдерді анықтап,
жиналған ақпараттардың нәтижесінде талдау жұмыстарын жүргізеді./21.29б/
Несиелік саясатта несиелерді беру тәртібі, несие алуға ... ... ... ... ... жүргізу, басқа банктермен несиеге
байланысты ақпараттарды ауыстыру тәртібі қарастырылады.
Несиелік тәуекелді төмендетуге арналған бағыттарға ... ... ... ... ... ... ... алушының несие қабілетін балл
бойынша бағалау әдісі қазіргі кезде көп елдерде қолданылады. Бірақ ... ... ... бағалау критериялары әр түрлі болып келеді.
Англияның клирингтік ... PARSEP және CAMPARI ... PARSEP ...... алушының репутациясы;
A – алынған несиенің сомасы;
R – өтеу ...... ... ... ... – несиенің мақсаттылығы;
P – тәуекелді қабылдағаны үшін банктің ... ... ... ... банктерінде «5 си» ережесі қолданылады. Мұнда қарыз алушыны
бағалау кезінде қойылатын талаптар ағылшын тілінің «с» әріпінен ... ... ... – қарызды өтеу мүмкіндігі;
CHARACTER – қарыз алушының репутациясы;
CAPITAL – капитал;
COLLATERAL – ... ... ету ...... конъюнктура.
Қарыз алушыларды бағалаудың жоғарыда көрсетілген жүйелерімен қоса,
батыс елдерінде соңғы он ... ... ... ... ... статистикалық әдістер қолданылуда. ... әдіс ... ... ... болады. Бұл модельді американдық экономистер жетпісінші
жылдардың соңында құрастырған. «Зет» ... ... ... ... ... ықтималдығын бағалауға арналған. «Зеттің» мәнін бірнеше
айнымалылары бар теңдеу арқылы шешіледі. Осы ... ... ... ... ... бес ... ... етті:
Х1 – айналым капиталының активтер сомасына қатынасы;
Х2 – бөлінбеген табыстың активтер сомасына қатынасы;
Х3 – ... ... ... ... ...... нарықтық бағасының жалпы қарыз сомасына қатынасы;
Х5 – сату көлемінің активтер сомасына қатынасы.
Егер «Z» мәні ... ... ... кәсіпорынды потенциалды
банкроттардың қатарына кіргізуге болады, ал егер «Z» мәні 2,675 ... ... ... ... ... тумайды.
Коммерциялық қарызды бағалаудың моделін американдық экономисті Чессер
ұсыныс етті. Оның моделі негізгі алты айнымалыдан тұрады:
Х1 – бағалы қағаздар мен кассадағы ... ... ... ... – сату ... бағалы қағаздар мен кассадағы қолма-қол ақшаға
қатынасы;
Х3 – салықты ... ... ... ... ... қатынасы;
Х4 – жалпы қарыздың активтер сомасына қатынасы;
Х5 – негізгі капиталдың акционерлік капиталға қатынасы;
Х6 – негізгі капиталдың таза сату ... ... ... ... ... негізгі үш түрі жиі
кездеседі:
- операциялық;
- трансляциялық;
- ... ... ... ... ... ... және
дивидендтік төлемдермен байланысты. Операциялық ... ... ... мен ... ... ұшырайды.
Трансляциялық тәуекел шетелдік инвестициямен және шетелдік қарыздармен
байланысты болып келеді. Ол ... мен ... ... ... ... баланс баптарының көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... ... ... келісім шарттық
мәмілелермен байланысты тәуекелдің түрі болып ... Ол ұзақ ... ... және оны ... жеңіл.
Шетел тәжірибесі ретінде өтімділік тәуекелін басқаруды ... ... ... ... мына үш элементтің дұрыс ... ... ... банктің меншікті капиталы, тартылған және
орналастырылған қаражаттар. ... ... ... ... ... банктердің өтімділігін сақтау ... ... және ... ... қолданылады. Осыған байланысты, ... ... ... ... ... ... жасап
отырады. Банктерге сараптама баға беруге мүмкіндік беретін ... ... ... ... Бұл әдіс АҚШ-та және басқа да дамыған мемлекеттерде
қолданылады. CAMЕL:
C – (capital adequaty), капиталдың адекваттылығы;
A – (assets ... ... ...... ...... ... немесе рентабельділік;
L – (liquidity), өтімділік.
Әлемдік тәжірибеде ... ... ... ... қорларды конверсиялау әдісі;
2. қордың пул әдісі;
3. резервтік позицияны басқару әдісі;
4. несиелік позицияны басқару әдісі;
5. портфельді белсенді басқару ... ... ... ... ... ... көздері көп болған
кезде қолданылады да, активтер мен ... ... ... Қордың пул әдісі ақша нарығындағы операцияларға шек ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... мен оның
орнын толтыруға арналған ... ... ... ... ... оның ... ... өтімділікті қамтамасыз ету ... ... ... және ... ... ... ... Резервтік позицияны басқару әдісі былайша сипатталады: резервтік
позиция анықталады, бірақ ... ... ... ... ала ... ... позицияны басқару әдісі бойынша банк өтімділігін сақтау
үшін қысқа мерзімді несие ... ... ... ... ... ... Бұл ... секьюритизация
жүргізіледі, яғни несиелік ресурстарды орналастыру тек келісім ... ғана ... ... қатар вексель мен облигацияны қолдану арқылы
жүргізіледі./24.65б/
Валюталық операцияларды кассалық және ... деп ... ... ... ... ... келісім шарт жасалғаннан кейін екі күннің
ішінде ... ... ... ... Сондықтан мұндай
операциялардың тәуекел ... өте ... ... спот пен ... ... валюталық мәмілелер бойынша ... ... ... ... Бұл ... ... жоғары болса, соғұрлым
бағамның өзгеру тәуекелі де жоғары болады. ... өз ... ... үшін ... ... қолданылады, ал банктер өз
клиенттеріне қызмет көрсету мақсатында осындай құралдарды ... ... ... ... жоғары болғандықтан, банк өз кезегінде өзі де мұндай
операцияларды сақтандырады.
Мерзімді валюталық мәмілелерге мыналар жатады:
1. форвардтық валюталық операциялар;
2. ... ... ... ... своп ... мәмілелер кезінде айырбас бағамы бірден келісіледі, ... ... ... жүргізіледі. Форвартдтың ... ... ... ... келісім шарт жасалған күннен бастап кем дегенде
екі жұмыс күннен кейін жүзеге асады;
- болашақтағы валюталық курс келісім шартта көрсетіледі;
- ... ... ... ... өтімділік қарастырылмайды.
Своп дегеніміз – белгілі бір ... ... бір ... ... айырбасталу операциясын айтамыз. Мұнда спотпен ... бір ... ... Своп проценттік тәуекелдерді төмендету
және валюта курсының ... ... ... ... ... Сол сияқты
своп проценттік ставканың төмендеу тәуекелін сақтандыру құралы ретінде
қолданылады.
Опциондық операция дегеніміз – ... ... мен ... ... ... ... ... алу келісімі болып табылады. Мұнда
валютаны сатып алушы белгіл бір ... ... ... ... ... құқығы
бар, бірақ ол міндеттеме болып табылмайды. Опцион валюталық тәуекелді
шектеудің құралы болып ... ... ... ... ... ... ... құралы ретінде қолданса болады. Опцион форвардпен
салыстырғанда валюталық шектеудің ең ... ... ... ... ... ... ... валюта бағамы өскен жағдайда, сатып алу ... ... де егер ... ... ... бас ... құқы бар. Фьючерстік
келісім арнайы биржаларда жүзеге асады.
Сурет 12. Банктік тәуекелдердің сипаттамасын бағалау
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... валюталық
поерацияны келісілген бағамен курстың болашақта өзгеруіне ... ... ... Шет ел ... К. ... ... ... шектеуге
байланысты шешімдерді қабылдау 12 суреттегідей әдіспен шешудің жолын ұсыныс
етті.
Валюталық тәуекелдерді басқарудың тағы бір ... ... ... ... табылады. мұндай талдау өз кезегінде ... ... ... екіге бөлінеді.
Валюта бағамдарының өзгерісін ... ... ... ... ... ... шығыратын елдің макроэкономикалық факторына
байланысты деп есептеледі. Сондықтан валюта бағамының өзгерісін талдау үшін
валютаны шығыратын елдің ... ... ... ... ... талдау әдісінің тұжырымдамасы бойынша мемлекеттің қысқа
мерзімдегі макроэкономикалық көрсеткіштері бағамның өзгерісінде көрініс
таппайды деп есептеледі. Мұнда, ... және ... ... ... ... ... есептеледі. Мұнда есептік база ретінде
орта ... ... ... ... ... қатары
қолданылады./25.201-210б/
Техникалық талдау әдісі ... ... ... ... ... ... сату, сатып алу туралы сигналдарды талдайды. (новиков) Техникалық
талдаудың келесідей әдістерін қарастырып өтейік:
1. «Фильтр» ережесі.
Сату ...... ... ... дейінгі жоғары валюта бағамымен
салыстырғанда Х процентке төмендеді;
Сатып алу сигналы – валюта бағамы бұған ... ... ... ... Х ... жоғарлады;
2. Валюта бағамының ауытқуының орташа дәрежесін есептеу ережесі.
Сату сигналы – бес ... ... ... ... отыз ... ... бағамынан жоғары;
Сатып алу сигналы – бес күндегі орташа валюта бағамы отыз ... ... ... төмен.
Мақсаты – ұзақ мерзімді тенденцияларды анықтау.
3. Салыстырмалы қүш көрсеткіші валюта бағамының шамадан тыс көтеріліп
кетуін ... ... тыс ... кетуін анықтауға арналған көрсеткіш
болып табылады. Бұл ... ... ... бір ... ... ... өзгерісін анықтай аламыз. Бұл ... ... ... Егер бұл ... шамасы 30%-пен 70%-тің аралығында болса,
онда валюта бағамы бейтарап болып табылады. Ал егер оның ... ... ... ... ... ... ... ал егер 75%-тен жоғары болса
шамадан тыс жоғары болып есептелінеді. ... ... ... ... ... 9. ... бағамының өзгеруі.
|Күн |Валюта бағамы ... ... ... ... |
|1 |1,5010 |- |- |
|2 |1,5045 |35 |- |
|3 |1,5000 |- |45 |
|4 |1,5075 |75 |- |
|5 |1,5075 |- |- |
|6 |1,5100 |25 |- |
|7 |1,5125 |25 |- |
|8 |1,5110 |45 |15 |
|9 |1,5155 |60 |- ... |1,5215 |- |- |
| ... |265 |60 ... ... ... үшін жалпы бағамның өсуін жалпы бағамның
өзгеруіне бөлеміз. 9 ... ... ... бойынша бұл коэффицент былай
есептелінеді 265 / (265+60) = 81,53% ... ... ... ... ... бағамының өзгеруіне талдау жасап валюта бағамы шамадан тыс
жоғары болып кеткен деген тұжырымдамаға ... ... ... жағдайына валюталық тәуекелді техникалық талдау әдісімен
анықтау қиынға соғады. Мұндай талдау валютасы ... ... ... ... келеді./26.109-110б/
ҚОРЫТЫНДЫ
Соңғы жылдары Қазақстанның екінші деңгейлі ... үшін ... мәні мен ... ... ... өз ... ... бастап бүгінгі таңға дейін көптеген коммерциялық ... ... ... ... ... ұшырады. Осыған орай, қазіргі
кезде тәуекелді басқару мен ... ... ... мен ... банк өзінің қызмет ету саласына байланысты өзіне тән тәуекелдің
түрлерін, оларды бағалаудың оптималды әдістерінің ... ... ... ... ... ... және оларды бағалау қиынға соғады. Осы
мәселені шешу үшін банк ... ала ... ... ... ... барлық
тәуекелдердің түрін және оларға төтеп беру мүмкіндігін анықтап алады. Егер
де тәуекел жеткіліксіз дәрежеде анықталып ... ... ... ұшырау мүмкіндігі артады. Сондықтан нарықтық ... ... ... ... ... ... өте ... үшін тәуекелді басқару ең маңызды мәселелердің бірі болып келеді.
Өйткені кез-келген банктің ... ... ... ... қызмет ету
уақтысында банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге тікелей ... ... ... ... ... ... ұшырауы немесе
ұшырамауы банктің тәуекелді басқаруымен байланысты.
Банктік тәуекелдердің түрлерін ... ... ... ... ... топтаймыз:
1. коммерциялық банктің түрі мен мамандану
саласы;
2. банктік тәуекелдің пайда болу ... ... ... банк ... ... ... есептеу әдістері;
5. банктік тәуекелдің деңгейі;
6. тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру;
7. тәуекелді есепке алу сипаты;
8. банктік ... ... ... ... ... деп ... табысы мен капиталына кері әсер ететін
оқиғалардың болу ықтималдығын айтамыз. Тәуекел жағымсыз оқиғаның ... ... Бұл ... ... ... табыстың
төмендеуі, берілген несиелердің қайтарылмауына байланысты шығындардың пайда
болуы, базалық ... ... ... тыс ... ... ... және тағы ... Бірақ тәуекел деңгейі қаншалықты
төмен болса, жоғары табыс алу ықтималдығы да соншалықты төмен ... ... банк ... ... ... ... және ... төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады.
Банктік тәуекелдерді басқаруға байланысты банктер тарапынан көптеген
жалпы және ... ... ... ... ішінде жиі кездесетіндер:
диверсификация, нәтижелер туралы қосымша ақпараттарды алу, лимиттеу, өзін-
өзі сақтандыру, хеджирлеу, сапаны басқару.
Осы ... банк ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады. Қазіргі кезде,
коммерциялық банктер тәуекелді ... ... ... ... ... шетел тәжірибесіндегі әдістерін де жиі қолданылуда.
Қазақстандық банктерде ... ... ... ... жоқ. Әр банк ... ... ... жеке тәуекелді бағалаудың әдістерін
қалыптастырған. Бірақ, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ... ... ... ... ... ... ... деңгейін төмендету мақсатында пруденциалдық талаптарды
орындайды.
Қорыта ... ... кез ... іс-әрекеті тәуекелмен байланысты болып
келеді. Бүгінгі нарықтық өзгеріске, бәсекелестікке тек тәуекелді ... ... банк ... бере алады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Қазақстан
Республикасының Заңы. 30 наурыз 1995 жыл.
2.
Қазақстан ... ... 31 ... 1995 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Заңы. Алматы, 28
сәуір 1997 жыл.
4. ... ... ... ... ... о ... от ... //Вестник Национального Банка Республики
Казахстан.-1999.
5. Пруденциалдық нормативтер туралы ереже. 3 маусым,2002 жыл, № ... ... № 8, 2002 ... . ... ... 18 ... жыл, № 24 қаулы. Егемен Қазақстан 12 наурыз 2002 жыл, № ... ... ... Учебник / Под ред. В.И.Колесникова, Л.П.Кроливецкой.
– М.:Финансы и статистика, 1995г.
8. Банковское дело. ... / Под ред. ...... и
статистика, 1998 г.
9. Банковское дело. Учебник / Под ред. Г.С.Сейткасимова. – Алматы: Қаржы-
қаражат, 1998г.
10. Аленичев В.В., Аленичева Т.Д. ... ... ... ... ... ... кредитов. Москва, 1994 г. ИСТ-СЕРВИС.
11. Бор В., ... В.В., ... ... ... ... – М.: ИКЦ «ДИС», 1997 г.
12. Баканов М. Основы управления кредитными рисками в коммерческих банках.
М., Финансист, ... ... К.Д. ... ... в коммерческом банке: Учеб пособие 2-
ое изд.-Вашингтон: Институт экон. Развития Мирового ... ... ... А.Д., ... М.В., ... О.М. Валютные операции в
коммерческих банках. М., Менатеп-информ, 1994 г.
15. Грабовой П.Г. Риски в современном бизнесе, ... ... ... ... мл. ... финансами в коммерческом банке. Москва,
1994.
Жуков Е.Ф. Менеджмент имаркетинг в банках. М., ... 1997 ... ... А.Г. ... ... ... издание. – М.: Вузовская
книга, 1998 г.
18. Роуз П.С./ Банковский менеджмент/ Предоставление финансовых услуг. –
М.: Космополис, 1991 г.
19. Редхед ... ... ... ... ... ... ... В.Т. Банковские риски. – М.:Дело ЛТД, 1995 г.
21. Спицин И.О. Маркетинг в банке. М., 1993 г.
22. ... ... ... ... Новиков И.А., Чумаченко
Б.П., Шалгимбаева Г.Н. Алматы, Қаржы-қаражат, 1998г.
23. Усоскин В.М. Современные коммерческие банки. Управление и ... ... ... В.Е. ... ... в ... банке, Москва, Инфра-
М, 1995 г.
25. Хамитов Н.Н., Корнилова Л.П. Управление ... ... ... ... Хандруев А.А. Управление риском банков \\ Деньги и кредит. 1997г. \\7
ҚОСЫМША ... ... ... бағалау
ҚОСЫМША В
Банктік тәуекелдердің ықпал ету аясы
ҚОСЫМША С
Тәуекел мен табыс арасындағы байланыс
тәуекел
2
1 ... ... ... ... болу ... ... болу көздері
субъективті
объективті
басқару тәуекелі
нарықтық
тәуекел
несиелік тәуекел
стратегиялық тәуекел
операциондық тәуекел
инвестициялық тәуекел
валюталық тәуекел
проценттік тәуекел
Нарықтық:
Аймақтық;
Аймақаралық;
Трансұлттық.
Функционалдық:
биржа;
сақтандыру;
трасталық;
кооперативтік;
коммуналдық.
Салалық:
ауылшаруа-шылық;
өндірістік;
құрылыстық.
Товарлық:
иновациялық;
инвестициялық;
ипотекалық;
депозиттік;
клирингтік.
салалық
әмбебап
маманданған
Коммерциялық банктердің түрлері
факторинг
лизинг
несиелендіру
клиринг
бартер
Жүйелік емес
өтімділік тәуекелі
ресурстық
Келеңсіз жағдай
реттеулік
өндірістік
Операция түрлерінің
тәуекелі
несиелік
портфельдік
қаржылық
жүйелік
Инфляция тәуекелі
Диверсификация ... ... ... ... ... салаға жатуы бойынша
Пассивтік операциялар бойынша
Активтік операциялар бойынша
Баланстан тыс операциялар бойынша
Баланстық операциялар ... ... ... ... апат тәуекелі
Банк клиенттерінің құрамы
Банктік операция-ларының сипаты
Валюталық тәуекел
Мемлекеттік тәуекел
сыртқы
ішкі
экономикалық
саяси
Банктік тәуекелдер
Банктік тәуекелдер
ішкі
сыртқы
қаржылық
әкімшілік
ұйымдастырушылық
басқарылатын
басқарылмайтын
Банк клиенттерінің құрамы
Көлеміне байланысты
Меншігіне байланысты
Салаға жатқызылуына байланысты
мемлекеттік
кіші
өндірістік
Жеке ... ... ... ... түрлерінің көбейюі немесе азаюына әсерін тигізетін ішкі
және сыртқы факторларды анықтау ... ... ... ... ... екі әдісті қолдана отырып нақты тәуекелді анықтау (3)
Жобаның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... анықтау (4б)
Тәуекелдің минималды рұқсат етілетін деңгейін анықтау (5)
Тәуекелді төмендетуге байланысты іс-шараларды анықтау (7)
Тәуекелдің алынған деңгейі бойынша жеке ... ... ... ... тұрғысынан алғандағы тәуекел
келешектегі
ағымдағы
өткен
Активтерді және пассивтерді басқару
Нормативтер мен лимиттерді белгілеу
Ақпараттық аналитикалық қызмет
Тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Несиелік ... ... және ... асыру
Қауіпсіздік қызметі
Құжат айналымына және есеп беруге байланысты талаптарды белгілеу
Қызметтер мен өнімдерге баға белгілеу
Қаржылық талдау мен ішкі басқармашылық есептің ... ... ... ... қабылдау уақтысында уәкілділікті бөлу
Тәуекелдің сипаттамасын бағалау
Операциялар
Ұзақ мерзімді
Своптар
Көлемі белгілі
Көлемі белгісіз
Опциондар
Қысқа және орта мерзімді
Валюталық ... және орта ... ... ... ... несиелер
Валюталық ссудалар немесе форвордтық келісімдер, фьючерстер.
Мерзімі белгісіз
Мерзімі белгілі
Фьючерстер, валюталық овердрафт
Форвардтық келісім шарт
Форвардтық келісім ... ... ... ... ... ... ... форвордтық келісімдер, фьючерстер.
Своптық немесе валюталық несиелер
Ұзақ мерзімді
Қысқа және орта ... ... және орта ... ... ... ... ... бағалау
Банктік тәуекелдер
Жүйелік емес
өтімділік тәуекелі
ресурстық
Келеңсіз жағдай
реттеулік
өндірістік
Операция түрлерінің
тәуекелі
несиелік
портфельдік
қаржылық
жүйелік
Инфляция тәуекелі
Диверсификация тәуекелі
Меншікке қатысы бойынша
Көлемі бойынша
әр түрлі салаға жатуы ... ... ... ... бойынша
Баланстан тыс операциялар бойынша
Баланстық операциялар бойынша
коммерциялық
трансляциялық
Айырбасталмалық
тәуекелі
Трансферт ... ... ... апат ... ... ... ... сипаты
Валюталық тәуекел
Мемлекеттік тәуекел
сыртқы
ішкі
экономикалық
саяси
бартер
клиринг
несиелендіру
лизинг
факторинг
тәуекелдің пайда болу көздері
субъективті
объективті
басқару тәуекелі
нарықтық
тәуекел
несиелік тәуекел
стратегиялық тәуекел
операциондық тәуекел
инвестициялық тәуекел
валюталық тәуекел
проценттік тәуекел

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 50 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздар портфелін құрастырудың негіздері45 бет
Қазақстан Республикасында лизингтің дамуын талдау60 бет
«Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» жылдарындағы қазақ халқының тәуелсіздік үшін күресі54 бет
Тәуекел хан туралы10 бет
Тәуекел. Тәуекел түрлері6 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
Базель келісімінің құрылуы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь