ХІХ ғасырдың І жартысындағы ресми іс қағаздар тілі


І. Кіріспе бөлім

1. ХІХ ғасырдың І жартысында қазақ тілінде жазылған іс қағаздарына мысалдар

ІІ. Негізгі бөлім

2. ХІХ ғасырдың І жартысындағы қазақ тілінде жазылған іс қағаздарының ерекшеліктері.
ХІХ ғасырдың бірінші жартысы патша үкіметінің Қазақстан жерін отарлау әрекетінің ең бір шешуші кезеңі болды. Қазақ даласының көптеген жері Россия империясының құрамына кірді. Ел басқару билігін қазақтар үшін 1822 жылы «Сібір қазақтары туралы Устав» шығарылды. Устав 1860 жылға дейін күшінде болды. 1831 жылы Кіші жүз қазақтарын билеу үшін «Ел басқарудың дистанциялық системасы» деген құжат шығарылды. Бұл кезеңде қазақ даласында сот билігінің үш түрі болды:
1) Тәуке ханның «Жеті жарғысы» негізінде соттап, жазалайтын билер соты;
2) Ірі қылмыстар мен саяси қылмыстарды қарайтын Россия империялық сот системасы;
3) Шариғат жолымен сот билігін жүргізу.
Қазақ даласында ел билеу, әкімшілік, сот істеріне қатысты көптеген жаңа атаулар пайда болды. Хандар дәуірінде белгілі бір заңға сүйеніп салынатын мемлекеттік алым-салық болмаған. Ата-баба дәстүріне сүйенген сый тарту, жол-жора түрлері болатын. ХІХ ғасырдың 30 жылдарынан бастап қазақ даласына мемлекеттік салық келді. Қазақ даласындағы мұндай өзгерістер қоғам өмірінің барлық саласын қамтыды. Әлеуметтік топтардың ескілері ыдырап, жаңа түрлері пайда болды. 1822 жылғы Устав бойынша қазақ балаларына орыс мектептерінде оқуға право берілді, Орынбор, Омбы кадет корпустарында қазақ балалары оқи бастады. Бұл кезде қазақ даласында баспасөз, ана тіліндегі мектептер, таза қазақ тілінде кітап басып шығару ісі болмады. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында жазылған құжаттар сол кезеңдегі саяси-әлеуметтік жағдайды көрсетумен қатар дәл қазіргідей нормаға түсе
қоймаса да қазақ іс-қағаздар тілінің қалыптаса бастағанына айғақ бола алады. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Қазақстанның батыс өлкесіндегі халық өмірінде болған елеулі оқиға – Исатай мен Махамбет бастаған шаруалар көтерілісі. Бұл көтеріліс көркем әдебиетте ғана емес, іс-қағаздар тарихында да өз ізін қалдырғанын М.Өтемісұлының И.Тайманұлына хатынан т.б. материалдардан көре аламыз.

Пән: Іс жүргізу
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:
І. Кіріспе бөлім

1. ХІХ ғасырдың І жартысында қазақ тілінде жазылған іс қағаздарына мысалдар

ІІ. Негізгі бөлім

2. ХІХ ғасырдың І жартысындағы қазақ тілінде жазылған іс қағаздарының
ерекшеліктері.

ХІХ ғасырдың бірінші жартысы патша үкіметінің Қазақстан жерін отарлау
әрекетінің ең бір шешуші кезеңі болды. Қазақ даласының көптеген жері Россия
империясының құрамына кірді. Ел басқару билігін қазақтар үшін 1822 жылы
Сібір қазақтары туралы Устав шығарылды. Устав 1860 жылға дейін күшінде
болды. 1831 жылы Кіші жүз қазақтарын билеу үшін Ел басқарудың дистанциялық
системасы деген құжат шығарылды. Бұл кезеңде қазақ даласында сот билігінің
үш түрі болды:
1) Тәуке ханның Жеті жарғысы негізінде соттап, жазалайтын билер соты;
2) Ірі қылмыстар мен саяси қылмыстарды қарайтын Россия империялық сот
системасы;
3) Шариғат жолымен сот билігін жүргізу.
Қазақ даласында ел билеу, әкімшілік, сот істеріне қатысты көптеген
жаңа атаулар пайда болды. Хандар дәуірінде белгілі бір заңға сүйеніп
салынатын мемлекеттік алым-салық болмаған. Ата-баба дәстүріне сүйенген сый
тарту, жол-жора түрлері болатын. ХІХ ғасырдың 30 жылдарынан бастап қазақ
даласына мемлекеттік салық келді. Қазақ даласындағы мұндай өзгерістер қоғам
өмірінің барлық саласын қамтыды. Әлеуметтік топтардың ескілері ыдырап, жаңа
түрлері пайда болды. 1822 жылғы Устав бойынша қазақ балаларына орыс
мектептерінде оқуға право берілді, Орынбор, Омбы кадет корпустарында қазақ
балалары оқи бастады. Бұл кезде қазақ даласында баспасөз, ана тіліндегі
мектептер, таза қазақ тілінде кітап басып шығару ісі болмады. ХІХ ғасырдың
бірінші жартысында жазылған құжаттар сол кезеңдегі саяси-әлеуметтік
жағдайды көрсетумен қатар дәл қазіргідей нормаға түсе
қоймаса да қазақ іс-қағаздар тілінің қалыптаса бастағанына айғақ бола
алады. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Қазақстанның батыс өлкесіндегі халық
өмірінде болған елеулі оқиға – Исатай мен Махамбет бастаған шаруалар
көтерілісі. Бұл көтеріліс көркем әдебиетте ғана емес, іс-қағаздар тарихында
да өз ізін қалдырғанын М.Өтемісұлының И.Тайманұлына хатынан т.б.
материалдардан көре аламыз.
ХІХ ғасырдың І жартысында қазақ тілінде жазылған ісқағаздары:
Жағалбайлы руының старшыны Т.Төлегеновтың Верхнеуральск қаласының
коменданты полковник М.Суховиитскийге өзінің егіншілікпен айналысуға рұхсат
ету туралы өтініші. 1807 жыл, 12 наурыз.
Хан кеңесіне арнап Мемлекеттік сыртқы істер коллегиясына әзірленген
ережелер. 1806 жыл, 31 мамыр.
Айшуақ хан мен оның ұлдарының Жантөре ханның өлтірілу жайын баяндап,
Шерғазы Айшуақұлы Сұлтанды хан етіп тағайындау туралы император І
Александрға өтініші. 1809 жыл, қараша.
Қасым Абылайханов сұлтанның орынбор әскери губернаторына Көкшетау
округтік приказын жабуды өтініп жазған хаты. 1825 жыл,25 маусым.
Беріш руы қазақтарының Орынбор генерал-губернаторы В.Перовскийге
өтініші. 1837 жыл, 11 маусым.
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында қазақ даласындағы ел басқару жүйесі мен
әлеуметтік құрылысты білдіретін хан, ханзада, ханым, ханша, төре, сұлтан,
би, қазы, ақсүйек, бай, кедей, қарашы, қара, қара қазақ, қара жұрт сөздері
жиі қолданылған. Байтақ сөзі ел, жұрт мағынасында жұмсалған. Ел, халық
мәнінде алаш сөзі де жиі қолданылады. Теңдік сөзінің мәні қазіргіден мүлде
бөлек.

Егер даугер айып пұлды төлете алса теңдік алды деп, төлете алмаған күнде
теңдік бермеді дейтін болған, яғни, теңдік сөзінің ертедегі мағынасы
әділет, заңдылық сөздерінің мағынасымен жуықтас.
Орфографиялық ерекшеліктері. Қосымшалардың қазақ тіліне тән фонетикалық
ерекшелігі кей жағдайда еленбейді, нәтижесінде көптік жалғау тек – лар
түрінде, табыс ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ресми, іс кағаздар тілі
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі
Қазақ ресми-іс қағаздар стилінің тілі және дамуы
ХVІІІ ғасырлардағы қазақ далаларында қолданған ресми іс қағаздар тілі
XX ғасырдың басындағы іс қағаздар
ХІХ ғасырдың бірінші жартысындағы экономикалық саяси дамуы
ХІХ ғасырдың І-ші жартысындағы қазақ шаруашылығының жағдайы
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиеті
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті
ХҮІІІ-ХІХ ғасырдың І жартысындағы ҚАЗАҚСТАННЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь