ХІХ ғасырдың І жартысындағы ресми іс қағаздар тілі

І. Кіріспе бөлім

1. ХІХ ғасырдың І жартысында қазақ тілінде жазылған іс қағаздарына мысалдар

ІІ. Негізгі бөлім

2. ХІХ ғасырдың І жартысындағы қазақ тілінде жазылған іс қағаздарының ерекшеліктері.
ХІХ ғасырдың бірінші жартысы патша үкіметінің Қазақстан жерін отарлау әрекетінің ең бір шешуші кезеңі болды. Қазақ даласының көптеген жері Россия империясының құрамына кірді. Ел басқару билігін қазақтар үшін 1822 жылы «Сібір қазақтары туралы Устав» шығарылды. Устав 1860 жылға дейін күшінде болды. 1831 жылы Кіші жүз қазақтарын билеу үшін «Ел басқарудың дистанциялық системасы» деген құжат шығарылды. Бұл кезеңде қазақ даласында сот билігінің үш түрі болды:
1) Тәуке ханның «Жеті жарғысы» негізінде соттап, жазалайтын билер соты;
2) Ірі қылмыстар мен саяси қылмыстарды қарайтын Россия империялық сот системасы;
3) Шариғат жолымен сот билігін жүргізу.
Қазақ даласында ел билеу, әкімшілік, сот істеріне қатысты көптеген жаңа атаулар пайда болды. Хандар дәуірінде белгілі бір заңға сүйеніп салынатын мемлекеттік алым-салық болмаған. Ата-баба дәстүріне сүйенген сый тарту, жол-жора түрлері болатын. ХІХ ғасырдың 30 жылдарынан бастап қазақ даласына мемлекеттік салық келді. Қазақ даласындағы мұндай өзгерістер қоғам өмірінің барлық саласын қамтыды. Әлеуметтік топтардың ескілері ыдырап, жаңа түрлері пайда болды. 1822 жылғы Устав бойынша қазақ балаларына орыс мектептерінде оқуға право берілді, Орынбор, Омбы кадет корпустарында қазақ балалары оқи бастады. Бұл кезде қазақ даласында баспасөз, ана тіліндегі мектептер, таза қазақ тілінде кітап басып шығару ісі болмады. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында жазылған құжаттар сол кезеңдегі саяси-әлеуметтік жағдайды көрсетумен қатар дәл қазіргідей нормаға түсе
қоймаса да қазақ іс-қағаздар тілінің қалыптаса бастағанына айғақ бола алады. ХІХ ғасырдың бірінші жартысында Қазақстанның батыс өлкесіндегі халық өмірінде болған елеулі оқиға – Исатай мен Махамбет бастаған шаруалар көтерілісі. Бұл көтеріліс көркем әдебиетте ғана емес, іс-қағаздар тарихында да өз ізін қалдырғанын М.Өтемісұлының И.Тайманұлына хатынан т.б. материалдардан көре аламыз.
        
        
Жоспар:
І. Кіріспе бөлім
1. ХІХ ғасырдың І жартысында қазақ тілінде ... іс ... ... ... ... ХІХ ... І ... қазақ тілінде жазылған іс қағаздарының
ерекшеліктері.
ХІХ ғасырдың бірінші жартысы патша үкіметінің Қазақстан жерін отарлау
әрекетінің ең бір шешуші кезеңі болды. Қазақ ... ... жері ... ... кірді. Ел басқару билігін қазақтар үшін 1822 жылы
«Сібір қазақтары туралы Устав» шығарылды. Устав 1860 ... ... ... 1831 жылы Кіші жүз ... ... үшін «Ел басқарудың дистанциялық
системасы» деген құжат шығарылды. Бұл кезеңде қазақ даласында сот билігінің
үш түрі болды:
1) Тәуке ханның ... ... ... ... ... билер соты;
2) Ірі қылмыстар мен саяси қылмыстарды қарайтын Россия империялық сот
системасы;
3) Шариғат жолымен сот билігін ... ... ел ... ... сот ... қатысты көптеген
жаңа атаулар пайда болды. Хандар дәуірінде белгілі бір заңға сүйеніп
салынатын мемлекеттік алым-салық болмаған. Ата-баба дәстүріне сүйенген ... ... ... ... ХІХ ғасырдың 30 жылдарынан бастап қазақ
даласына мемлекеттік салық келді. Қазақ даласындағы мұндай өзгерістер қоғам
өмірінің барлық саласын қамтыды. ... ... ... ыдырап, жаңа
түрлері пайда болды. 1822 жылғы Устав бойынша қазақ балаларына орыс
мектептерінде оқуға право берілді, Орынбор, Омбы ... ... ... оқи ... Бұл ... ... даласында баспасөз, ана тіліндегі
мектептер, таза қазақ тілінде кітап басып шығару ісі ... ХІХ ... ... ... ... сол ... ... көрсетумен қатар дәл қазіргідей нормаға түсе
қоймаса да қазақ іс-қағаздар тілінің қалыптаса бастағанына айғақ бола
алады. ХІХ ғасырдың ... ... ... ... өлкесіндегі халық
өмірінде болған елеулі оқиға – Исатай мен Махамбет бастаған шаруалар
көтерілісі. Бұл көтеріліс көркем ... ғана ... ... ... өз ізін ... М.Өтемісұлының И.Тайманұлына хатынан т.б.
материалдардан көре аламыз.
ХІХ ғасырдың І жартысында қазақ тілінде жазылған ісқағаздары:
Жағалбайлы руының старшыны Т.Төлегеновтың Верхнеуральск қаласының
коменданты полковник М.Суховиитскийге ... ... ... ... ... ... 1807 жыл, 12 ... кеңесіне арнап Мемлекеттік сыртқы істер коллегиясына әзірленген
ережелер. 1806 жыл, 31 мамыр.
Айшуақ хан мен оның ... ... ... ... ... ... ... Сұлтанды хан етіп тағайындау туралы император І
Александрға өтініші. 1809 жыл, қараша.
Қасым Абылайханов сұлтанның орынбор әскери губернаторына Көкшетау
округтік приказын жабуды өтініп ... ... 1825 ... ... руы ... ... генерал-губернаторы В.Перовскийге
өтініші. 1837 жыл, 11 маусым.
ХІХ ғасырдың бірінші жартысында қазақ даласындағы ел ... ... ... ... ... хан, ханзада, ханым, ханша, төре, сұлтан,
би, қазы, ақсүйек, бай, ... ... ... қара ... қара жұрт ... ... Байтақ сөзі ел, жұрт мағынасында жұмсалған. Ел, халық
мәнінде алаш сөзі де жиі қолданылады. ... ... мәні ... ... ... айып ... төлете алса теңдік алды деп, төлете алмаған күнде
теңдік бермеді дейтін болған, яғни, теңдік сөзінің ертедегі мағынасы
әділет, заңдылық сөздерінің мағынасымен ... ... ... ... ... тән ... кей жағдайда еленбейді, нәтижесінде көптік жалғау тек – ... ... ... – ны, ілік ... – ның, ... – қа, ... – нан
түрінде беріледі. Мысалы, оқуны, қазақла, адамлар, мекемелерні. Қатаң
дыбысқа аяқталатын сөздерге – дың, - дық, - дар ... ... ... ... ... ... ... халықдың, халықдық т.б. Бұл
кезеңде сонымен қатар сөз басында ж ... ... ... й әрпін жазу,
мысалы, йыл, йаш, йазұлады, йахшы, йаман, ш ... ... ч-ны ... ... ... үчүн ... Бұл қолданыстарда бірізділік жоқ,
аталған сөздердің дыбыс ауысқан нұсқасы да, ... ... да ... орыс графикасымен берілген құжаттарда мұндай орфографиялық ерекшелік
жоқ. Мұнда қазақ сөздерінің ауызша айтылудағы фонетикалық ... ... Орыс ... ... сөздерді жазуда қазақша сөйлеу
тілінде қалыптасқан түрде жазу да, орысша орфограммасын сақтап жазу ... ... ... ... штрап, болус, уез, кандилат, песир, нагрет т.б. Ал
төмендегі сөздерде орыс орфограммасы сақталған: ... ... ... ... ... чиновник т.б.
Морфологиялық ерекшеліктері. Құжаттар тілінде өткен шақ есімшенің
қыпшақтық-ған тұлғасының орнына,ық-мыш вариянтын қолдану орын алған.
Мысалы, отырмыш, ... ... ... ІІІ ... қосымшасының орнына-дүр тұлғасы қолданылған.
Мысалы, етіләдүр, көрінедүр. Етістіктің ІІІ жақ көпше түріне-лар жалғауының
жалғануы кездеседі. Мысалы, бардылар, қойсалар. ... ... ... да беріледі. Мысалы, жазғучы, тұрғучы т.б. Сонымен
қатар есімшенің -тын/-тұғын жұрнақтарының орнына тұрған сөзін келтіру орын
алған. Мысалы, жаза ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар жүйелі түрде қолданылмайды.
Лексикалық ерекшелігі. Бұл кезеңдегі қазақ әдеби тілінің сөздік ... ... ... қазақ тілі лексикасы, 2) араб-парсы сөздері, 3) орыс
сөздері. Іс қағаздарында ... ... ... қызметі мен
мағынасына талдау жасайтын болсақ, төре – ХІХ ғасырға дейін ақ сүйек
нәсілді адам ... ... Оның ... адам болуы шарт болмаған.
Қазақ жеріне империялық соттың келуімен байланысты ... сот, ... ... ... ... үй, тінтуші, тұтқын сөздері пайда болды. Бұлардың
бірқатары калька жолымен ... ... ... ... ... ... ... тілінің алдыңғы кезеңдерге қарағанда
әлдеқайда қазақшаланғанын байқауға болады. Іс қағаздарын жазу стилінде,
безендіруде жоғарыда сөз болған XVIII ғасыр іс қағаздар стиліндегі ... І ... ... ... стиліндегі ерекшеліктер
сақталады. Мысалы, жоғары лауазымды атайтын стандарттар: патша
хазратлары (Его Величество),
генерал-губернатор хазратлары т.б. Бұл ... де араб ... ... атауға болады. Мысалы: хизмет (служба), хисаб даптары
(список служебный), низам ... ... ... (приказ опубликованный)
т.б.
Бұл кезеңге тән тағы бір ерекшелік – ресми-іс қағаздар стиліне тән
стандарт ... мен ... ... ... тұрақтала бастауы. Мысалы,
бұйрық-жалықтардағы міндеттеу ұғымын білдіретін етістік тұлғасы (должно
быть, должны делать) көбінесе ... рай мен ... ... ... арқылы
берілген. Мысалы, қолдарын қойсалар керек, тексирип қарап ... ... ... ... ... қойсалар керек қазіргі қолдарын қоюлары
керек немесе қол қоюы тиіс, қол қойылуы тиіс, қарап тұрса керек-қадағалануы
тиіс немесе қадағалануы керек, жібермесе керек – ... ... ... ... ... ... қағаздарының тарихы көне
дәуірден басталса да, ХХ ғасыр оның түрінің көбейіп, тілі мен стилінің
біраз ... ...

Пән: Іс жүргізу
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ХХ ғасырдың бас кезіндегі іс-қағаздар18 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
1960 ж. екінші жартысы - 1980 ж. бірінші жартысындағы Қазақстан5 бет
4-7 ғасырлардың бірінші жартысындағы византия империясы5 бет
XIX ғ. ІІ-жартысындағы Қазақстан7 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысындағы Ресейдің Қазақстанға жүргізген саяси құқықтық реформалары33 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
XIX ғасырдың екінші жартысындағы АҚШ-тың әлеуметтік, эканомикалық, саяси жағдайы15 бет
XVI ғасырдың бірінші жартысындағы қазақ мемлекеті29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь