Қазақстан Республикасы банктерінің ақша-несие саясаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3.4

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНКТЕРІНІҢ ПАЙЫЗДЫҚ
САЯСАТЫ

1.1Қазақстандағы пайыздық саясаттың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5.8

1.2 Пайыздық саясатты жүргізудің шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... 9.10

1.3 Екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11.13

1.4 Коммерциялық банктердің инвестицияық қызметі ... ... ... ... ... ... ..14.17


2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНКТЕРІНІҢ АҚША.НЕСИЕ
САЯСАТЫ

2.1 Ақша.несие саясатының түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18.21

2.2 Ақша.несие саясатының табыстау механизмі және оның
салық,бюджет,валюта саясаттарымен байланысы ... ... ... ... ... ... ...22.26

2.3 2006 . 2008 жылдардағы Қазақстандағы пайыздық саясатты талдау...27.28

2.4 Экономикадағы ақша.несиелік реттеудің кейбір аспектілері ... ... ... .29.32

2.5 Қазақстандағы пайыздық саясатты жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... 33.34


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35.36

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37.38
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі өзі жүргізетін операциялар бойынша ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін, сол сияқты басқа да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша нарығының жалпы жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді. ҚҰБ мүдделеңдіру мөлшерлемесі саясатын мемлекеттік ақша-несие саясаты жүзеге асырылатын аумақтағы нарықтың мүдделендіру мөлшерлемесіне әрекет ету үшін пайдаланады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі пайыз саясатының басты мақсаты — айналыстағы теңге деңгейін көтере отырып, несиеге деген сұранысты азайту, соның нәтижесінде ақша жиыны және инфляцияның өсуін төмендетуді қамтамасыз ету болып табылады. Жоғары пайыз мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе белгілі бір уақыт аралығында өзінің нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
Жалпы, курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, үш бөлім, сегіз сұрақты, сондай-ақ қорытынды, пайдаланған әдебиеттер қамтып отыр.
Бірінші бөлімде Ұлттық банктің экономикадағы ролі, мәні және мақсаты мен қажеттілігі қарастырылды, сонымен қатар Ұлттық банктің пайыздық саясаты, ақша – несие саясатының түрлері қарастырылды, сонымен қатар пайыздық саясатты жүргізудің шетелдік тәжірбиелеріне сипат берілді.
Осы бөлімде мемлекеттің ақша – несие саясатында пайыздық саясатының қажеттілігінің мәні, мазмұны ашылды. Ақша-несие саясаты — бұл айналыстағы ақша массасын, несие көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы болып табылады. Сонымен қатар, ақша – несие саясатының субъектілері анықталды.
Екінші бөлімде, ҚҰБ-нің ақша – несие саясатының басты бағыттары, оны жүргізудің жолдары және реттеуі қарастырылды, сонымен қатар, ақша – несие саясатының табыстау механизімі және оның салық - бюджет, валюта саясаттарымен байланысына сипат берілді. Осы бөлімде Қазақстан Республикасының пайыздық саясатына талдау жасалып, негізгі көрсеткіштеріне баға берілді. Монетарлық саясаттың негізгі бағыттары анықталып, оларды жетілдіру жолдары қарастырылды.
Осы бөлімде Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі «банктердің банкі», қызметінің маңыздылығы және екінші деңгейлі банктердің қызметін қабылдау, қадағалау және бақылау жүргізу бағыттарына сипат берілді. Сонымен қатар, Ұлттық банкінің екінші деңгейлі банктермен есеп айырысу операцияларын жүргізу қызметі қарастырылды. Және де Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің 2006 – 2009 жылдарға арналған ақша несие саясатына сипаттама берілді.
1. Егемен Қазақстан. 1999. 13 қараша.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылы 13 карашадағы Жарлығымен 15 караша Ұлттық валюта - тенге Күні, Қазакстан Республикасы каржы саласы кызметкерлерінің кәсіби мейрамы болып жарияланды (ҚР ПҮАЖ, 1997. №49. 454-бап.)
3. Қазақстан Республикасы Ұлттык Банк Басқармасының 2001 жылы 3 наурыздағы каулысымен колма-кол ақша белгісі — тиын акща айналымынан алынды. (Қараныз: Егемен Қазакстан. 2001. 29 наурыз).
4. Ақша айналымы дегеніміз елдегі тарихи калыптасқан және ұлттық заңнамамен бекітілген ақшаның жүзеге асуының ұйымдастыру нысаны болып табылады. Қараңыз: Хусбяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан. Алматы: Жеті жарғы, 1955.
5. «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы. 30.08.1995.
6. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2004.
7. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің операциялары. — Алматы: Қазақ университеті, 2005
8. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и статистика, 2005.
9. Банковское дело /Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 2006.
10. Банки и банковские операции / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 2007.
11. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки и биржи, .
12. Брокеры и реги2006страторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. — Алматы: Ирбис, 2005
13. Гвоздев Б.З. Факторинг. — М.: Ассоциация авторов и изда¬телей, Тандем, Экмос, 2006.
14. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы: Экономика, 2003.
15. Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: Финансы и статистика, 2006.
16. Шеденов О. Жалпы экономикалық теория. Алматы, Экономика 2006. – 680 б
17. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под.ред. Дробозиной Л.А. – М.: Финансы, ЮНИТИ, 2006.
18. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспары. «Елорда» - 2007ж 159 – 161 б
19. Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы. — Алматы, изд. 2-е, перераб. и доп. Қаржы-қаражат 2006.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ………………………………………………………………………….3-4
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНКТЕРІНІҢ ПАЙЫЗДЫҚ
САЯСАТЫ
1.1Қазақстандағы пайыздық саясаттың мәні……………………………….... 5-8
1.2 Пайыздық саясатты жүргізудің шетелдік ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердің инвестицияық қызметі……………………..14-17
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БАНКТЕРІНІҢ АҚША-НЕСИЕ
САЯСАТЫ
2.1 Ақша-несие саясатының түрлері………………………………………...18-21
2.2 Ақша-несие саясатының табыстау механизмі және ... ... ... 2006 – 2008 ... ... ... ... талдау…27-28
2.4 Экономикадағы ақша-несиелік реттеудің кейбір аспектілері………….29-32
2.5 Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі өзі жүргізетін ... ... ... ... мөлшерлемесін, сол сияқты басқа ... ... ... ... ... ... ... нарығының жалпы жағдайына ... ... ... пен ... ... байланысты белгілейді. ҚҰБ мүдделеңдіру мөлшерлемесі
саясатын мемлекеттік ақша-несие ... ... ... аумақтағы
нарықтың мүдделендіру мөлшерлемесіне әрекет ету үшін ... ... ... банкі пайыз саясатының басты мақсаты
— айналыстағы теңге деңгейін көтере отырып, несиеге деген сұранысты
азайту, ... ... ақша ... және ... ... ... ету болып табылады. Жоғары пайыз мөлшерлемесі, шын мәнісінде
пайыз үшін төлемдер өз кезегінде шығынның ... ... ... ... ... ... ... немесе белгілі бір уақыт аралығында өзінің
нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
Жалпы, курстық жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, үш ... ... ... ... ... ... ... отыр.
Бірінші бөлімде Ұлттық банктің экономикадағы ролі, мәні және мақсаты
мен қажеттілігі қарастырылды, сонымен қатар Ұлттық ... ... ақша – ... ... түрлері қарастырылды, сонымен ... ... ... ... тәжірбиелеріне сипат берілді.
Осы бөлімде мемлекеттің ақша – несие саясатында пайыздық саясатының
қажеттілігінің мәні, мазмұны ашылды. Ақша-несие саясаты — бұл ... ... ... көлемін, сыйақы мөлшерлемесін өзгертуге жалпы банк
жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған шаралар жиынтығы болып ... ... ақша – ... ... ... ... ... ҚҰБ-нің ақша – несие саясатының басты бағыттары, оны
жүргізудің жолдары және реттеуі қарастырылды, сонымен қатар, ақша – ... ... ... және оның ... - бюджет, валюта
саясаттарымен ... ... ... Осы ... ... пайыздық саясатына талдау жасалып, негізгі көрсеткіштеріне
баға берілді. Монетарлық саясаттың негізгі бағыттары ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... және ... деңгейлі банктердің қызметін
қабылдау, қадағалау және ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкінің екінші деңгейлі банктермен есеп айырысу
операцияларын жүргізу қызметі ... Және де ... ... ... 2006 – 2009 жылдарға арналған ақша несие
саясатына сипаттама берілді.
Үшінші ... ... ... ... ... ... ... негізіг проблемалары мен оларды жетілдіру
жолдарына сипат берілді.
Яғни, Қазақстан Республикасының пайыздық саясатының ... ... ... және одан ... ... ... берлді.
Курстық жұмыстың жазылу барысында және тақырыптың мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... жарияланған мақалалар, маңызды деректер, статистикалық
көрсеткіштер жан-жақты пайдаланылып отыр.
1 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... пайыздық саясаттың мәні
Ақша мемлекет пайда болмастан көп бұрын қолданысқа енді және ол
тауардың әр ... ... ... Бұл ... қатынастарының
дамуының нәтижесі еді. Сөйтіп, ақша ... ... ... ... ... оның ... ... көшті. Мемлекет өзінің каржы
қызметі саласында өзіне дейінгі қолданылған акшаны пайдаланды. Қазақстан
Республикасы өзінің төл ... ... ... кеңесетік (кейін
ресейлік) сомдарды қодданды. Қазақстан Республикасының ұлттық ... ... 12 ... ... ... ... енгізілді. Жарлықта ұлттық валютаны 1993 жылдың 15 ... ... ... ... ақша ... (ұлттық, валютасы) теңге болып
табылады. Тенге 100 тиыннан тұрады.
Ережелерге сәйкес екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... ... кедергісіз қабыддау мен
операциялық кассаны қамтамасыз етуге міндетті; занды және жеке ... ... ... да ... ақша ... ... ... Республикасының акша айналымынан қолма-қол тиынды
алудын шектеулі мерзімі белгіленбейді және ол ақша ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасының айналымдағы ақша белгілері банкнот пен
монеталардан тұрады. Банкнот пен монетаньщ көрсетілетін құнының ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі туралы» заңына сәйкес
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... және айналыстан алуды тек қана Қазақстан Ұлттық
Банкі қолма-қолсыз эквивалентпен алу арқылы ... пен ... сату ... ... ... кезде Қазақстанда өзінің ақша жүйесі қалыптасты. [4, 78] Ақша
жүйесінің элементі мемлекет белгілеген ақша айналымы болып табылады. ... ... және ... ... ақша ... жатады.
Жоғарыда айтқанымыздай, Қазақстан Республикасындағы ақшалардың бірден-
бір эмитенті Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі болып ... ... ... ... мен ... қажетті мөлшеріне
ділгерлікті анықтайды, олардын жасалып шығарылуын қамтамасыз ... ... ... жою және инкассациялау тәртібін белгілейді.
Қазақстан Ұлттық Банкінің айналысқа шығарған банкноттары ... ... ... ... Қазақстан Республикасының бүкіл
аумағында төлемдердің барлық түрлері бойынша, сондай-ақ банк шоттарына,
енгізу және акша ... үшін ... ... олар ... ... ... шектеусіз ұсатылады және айырбасталады.
Қазақстан Ұлттық Банкі банкнот пен монеталардың қажетті мөлшеріне
ділгірлікті анықтайды, олардың жасалып ... ... ... ... және ... тәртібін белгілейді. Қазақстан Республикасында
шығарылған банкнот-тар мен тиындардын көрсетілген құндық құрамы, ... ... ... ... ... ... мен монеталардың аталған
сипаттамалары баспасөзде жарияланады.
Қазақстан Ұлттық Банкінен басқа ... ... ... ... ... мен монеталарды жарамсыз деп жариялай алмайды.
Тозған және бүлінген, өзінің ... ... ... ... ... ... ... Ұлтгык Банкі және Қазақстан
Республикасының банктері ... ... және ... ... ... мен ... ... міндетті емес.
Банкноттар мен тиындарды құқыққа қайшы жасап шығаруға, сондай-ақ
қолдағы ... ... ... іске асыруға кінәлі адамдар Қазақстан
Республикасының заң актілеріне сәйкес қылмыстық және мүліктік жауаптылыққа
тартылады.
Ақша ... ... ... Республикасы Президентінің құқығы
бар. Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... ... және ... белгілейді.
ҚҰБ өзі жүргізетін операциялар ... ... ... ... сол ... басқа да мүдделендіру мөлшерін белгілейді. Ресми
қайта қаржыландыру мөлшерлемесін ақша нарығының жалпы ... ... ... пен ұсынысқа, инфляция деңгейіне байланысты белгілейді.
ҚҰБ мүдделеңдіру ... ... ... ... ... ... аумақтағы нарықтың мүдделендіру мөлшерлемесіне ... үшін ... ... саясатының басты мақсаты — ... ... ... ... несиеге деген сұранысты азайту, ... ... ... және ... өсуін төмендетуді қамтамасыз ету болып табылады.
Жоғары пайыз мөлшерлемесі, шын ... ... үшін ... өз ... көлемін құрайды. Демек, жаңа пайыз саясаты алдағы уақытта немесе
белгілі бір ... ... ... ... қол ... ... инфляциямен күресудің тағы да бір маңызды факторы —
шетел валютасына деген артық ... ... ... ... ... болсақ, теңгені енгізгеннен кейінгі жарты жылдай ... ... ... ... ... алыпсатарлық табысқа қол жеткізу
мүмкіндігінің салдарынан банктің қысқа мерзімді капиталдары несиелік
нарықтан ... ... ... ... ... айырбас бағамы
анықталатын сыртқы ... мен ... құны ... ... қатынастың
бұзылуы Ұлттық валютаның тұрақсыздығын одан сайын арттыра түсті.
Ұлттық банктің мүдделендіру мөлшерлемесі ақша ... ... ... ... ... ... ... базасы
ретінде қызмет етеді.
Қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің шамасы ақшалай қаражаттарға деген
сұранысқа және ... ... ... ... ... ... мөлшерін реттеу арқылы республикамыздағы ақша ... әсер ... және ... ... сұранысты арттыруға немесе
қысқартуға мүмкіндік жасайды. Ресми ... ... ... ... ... үшін, Ұлттық банк саясатының ақша жиынына бақылау жасау
шегіндегі негізгі бағыттарын ... ... бір ... ... ... ... ... оның тікелей бақылауына жатпайтын
несиелік ресурстар нарығының шартына сай банктер ... ... ... ... ... ... ... етеді. Соның негізінде
сұраныс пен ұсынысқа байланысты ... ... ... ... ... ... ... банкаралық несиелер және мемлекеттік қысқа
мерзімді несиелер бойынша пайыз ... жыл ... ... ... ... ... байланысты темендеп отырған.
Пайыздың нақты бейнелері, өз кезегінде ... үшін ... ... табылатын депозиттердің несиелік мекемелерге ағылуын арттыра
түсті.
Ақша-несие - бұл айналыстағы ақша жиынын, несие ... ... ... жалпы банк жүйесінің қызметін ... ... ... Ақша-несие саясатының макроэкономикалық
деңгейдегі субъектісі — ... банк ... ... Ал ... ... банк ... реттеу объектілеріне экономикадағы қолма-
қол және қолма-қол ақшасыз жиынының жиынтығы жатады.
Ақша-несие саясатының түрлері
Шаруашылық жағдаятына байланысты ақша-несие саясатының екі типі ... ... ... ... ... ... ... ақша-несие саясаты — екінші деңгейлі ... ... ... ... және ... шарт белгілеуге, сондай-
ақ сыйақы мөлшерлемесінің деңгейін арттыруға бағытталатын ... ... ... - ... беру ... ... ақша жиынының өсуіне бақылаудың әлсіздігімен және ... ... ... сипатталады. Соңғы жылдардағы ақша-
несие саясатының басты көздеген бағыты: инфляцияны төмендету және теңгенің
тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... Ақырғы
мақсат:
а) экономиканың өсуі; ә) ... ... ... ... в) ... ... ... мақсат:
а) ақша жиыны; ә) ... ... ... ... несие берудің лимиті, пайыз мөлшерлемесін тікелей реттеу;
ә) міндетті резервтер нормасының өзгеруі;
б) есептеу мөлшерлемесінің өзгерісі; в) ашық ... ... және ... ... ... ... бар. ... тиімді пайдалану ақша нарығының дамуымен тығыз байланысты.
Нарықтық экономикада әсіресе ... ... ... ... және
жанама құралдар пайдаланылады, соңғылары алғашқыларын ығыстырады.
Соңғы мақсаттар ... ... ... ... ... ... сыртқы сауда, құрылымдық және басқа да саясаттарды
ескере отырып, несие-ақша саясаты ... ... ... бір ... ... ... ... жағдайда тікелей орталық банктің жанама
құраддары арқылы ... ... ... ... ... банк ... саясатын жүргізуде.
Нысанаға алатын ақша базасы келесідей ақша-несие ... ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесі: ресми мүдделендіру мөлшерлемесі
деңгейін ... ... ... ... ... ... ең төменгі міндетті
резервтер нормасын белгілеу, оның ... ... ... ... ... және түрлеріне байланысты жіктеу;
- мемлекеттің бағалы ... ... алу және сату ... ... ... ... ... және үкіметке несие беру;
- валюталық нарықтағы басқыншылық;
- кейбір жағдайларда несиелік операциялардың ... ... мен ... ... сандық шектеулер енгізу;
- ресми есепке алу (дисконттық) мөлшерлемесі.
1.2 Пайыздық саясатты жүргізудің ... ... пен ... ... ... ... біршама жоғары
деңгейде бекітілген. АҚШ-та міндетті резервтер ... ... ... мен ... байланысты болып келеді. Міндетті
резервтер федералдың резервтік банктердің пайызсыз депозиттік шоттарында
сақталады және ... ... ... ... ... банктердің
АҚШ ақша нарығында маңызды процестерге байланысты операциялардың басты бір
көзін құрайды. АҚШ-тың банк жүйесінің резервтерінің тағайындалу ... ... ... ... жасауды білдіреді. Заңмен
бекітілген резервтер ... ... ... ... әсер
ететін федералды резервтік банктік жүйенің басқару Кеңесінің басты құралы
болып табылады. Резервтеудің басты мақсаты банк несиесінің ... ... ... Дәл осылай, жанама жолмен коммерциялық,
банктердің несиесіне жасалатын бақылау ... және ... ... бұл ... салым иелерінің мүдделерін қорғау
құралы болып табылады деген Кэмпбел Р. Макконелл, Стэнли Л. Брю.
Федералды ... жүйе ... ... кезеңінде міндетті
резервтердің іскерлік белсенділігін арттыру және ынталандыру үшін міндетті
резервтің деңгейін жиі қысқартып отырған.
Ұлттың банк екінші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... ең төменгі резервтік талаптарды
орындау барысында банктерге мынадай екі тәсіл қолданады:
1. Міндетті резервтер;
2. Резервтеудің ... ... ... ... ... ... банк орташа айлық,
қайта қаржыландыру мәлшерлемесінің 50% ... ... ... ал ... алмастырылатын валютадағы резервтік талаптар бойынша
Лондондағы депозиттер нарығындағы (LIVID) бір ... ... ... ... 50% ... пайыз төленді.
Қазақстан Республикасының 2006-2009 жылдарға арналған макроэкономикалық
көрсеткiштерiнiң ... ... |2007 ... |
| | | |2008 |2009 ... ... ... |7457,1 |8725 |9988 |11459 ... жылға %-бен ЖІӨ-нің нақты |109,5 |108,3 |108,3 |108,9 ... | | | | ... ... АҚШ ... ... |56,1 |68,7 |78,6 |90,2 ... | | | | ... ... АҚШ ... ... |160,7 |173,9 |194,2 |218,1 ... ... (САҚШ) бойынша | | | | ... жан ... ... |3703 |4486 |5092 |5799 ... ... ... бағам бойынша | | | | ... жан ... ... |10619 |11358 |12571 |14018 ... ... САҚШ ... | | | | ... ... ... (жылға орташа | |5,7-7,6 |5-7 |5-7 ... %-бен |7,6 | | | |
| | | | | ... ... ... теңге |663 |939 |1184 |1416 |
| | | | | ... ... ... ... |2065 |2789 |3561 |4413 |
| | | | | ... ... ... % |271 |32 |35,7 |38,5 |
| | | | | ... ... деңгейдегі банктер.
Кредиттік жүйенің төменгі буыны халық шаруашылығына тікелей қызмет
көрсететін және коммерциялық негізде кең көлемді ... ... ... банктік мекемелер торабынан ... ... ... және жеке ... ... заңдылықтарда коммерциялық
банктер деген жалпы атпен біріктіріледі.
«Коммерциялық банк» термині банк ісінің ... даму ... ... тауар айырбасы операциялары мен төлемдеріне қызмет
көрсетуі барысында пайда болды. ... ... ... ... ... ... ... деген атауға ие болды). Бірақ,
өнеркәсіптің және басқа салалардың дамуымен банктер ... өзге ... ... ... ... да ... ... деген
атауы бастапқы мағынасын біртіндеп жоғалтты. Ол ... ... ... білдіреді, оның шаруашылық агенттердің барлық жұмыс түріне қызмет
көрсетуі олардың қызметтерінің саласына байланыссыз болды. Коммерциялық
банктер – ... ... ... ... мен ... ... ... тобын білдіреді.
Бүгінгі коммерциялық банктер өз кленттеріне 200-ге жуық әралуан
өнімдер мен ... ... ... Мұндай кең көлемді операциялар
коммерциялық банктерге өз клиенттерін сақтай отырып, ... ... де ... ... жасауға септігін тигізеді.
Бір операциялардан болған зиян, екінші бір операциялардан түсетін
пайда есебінен ... ... ... ... ... елдердің
коммерциялық банктері кредит жүйесінің негізгі операциялық буыны болып
қалуы кездейсоқтық емес. Олар өзгермелі ... ... ... ... ... көрсете алады.
Депозиттік-қарыздық операцияларды жүзеге асыра отырып коммерциялық
банктер қаржы делдалы ролін орындайды. Банктің бұл ... екі ... ... ... ... үшін ... ... айналыс құралы
қызметі мен өтімді активтер қызметін атқара ... кей ... ... ... әкеледі. Қарыз алушылар ... ... ұсақ ... Бұл кезде көптеген ұсақ қарапайым клиенттердің банкке аз ғана
соманы қысқа мерзімге ... ... де ... болады. Мұндай кезде
коммерциялық банктер іскерлік операциялар жүргізіп, уақытша бос ... ... ... ... да, ... ... ... пайда көреді. Олар
салымдарға төлейтіндеріне қарағанда, қарыздарға біршама жоғары ... ... ... ... ... ... олар банктен алған қарыздары есебінен өздерінің
өнімдерін өндіріп, алға ... ... ... ғана пайданы сезінеді
(мысалға жалпы пайда нормасын 4-тен 5%-ға ұлғайтқанда). Болашақ қарыз
алушыларды ... ... ... олардың ішінде берілетін қарыз ... ... ... кімнің жағдайы келсе, соларға банктер ақшалай
қаражаттарын бере алады.
Осы уақытқа ... ... ... ... ... ... бойынша) беріліп, кейіннен олар банктерге және ... ... ... ... уақытында қайтарылмай қалды. ... ... де ... ... жоқ.
Коммерциялық банктер өз клиенттерінің ақшаларын ... ... ... ... бұл бір ... ... ... қамтамасыз
етсе, екінші жағынан өтімділікке ... ... ... көптеген клиенттер үшін ... ... ... қарағанда, мұндай ақшаны сақтау формасы тиімді болып табылады.
Банктік кредит – ең ... және ... ... ... қаржылық қызметтердің формасы ретінде ол нақты қарыз
алушының қажеттілігін ескереді және олардың ... алу ... ... береді.
Қазіргі коммерциялық банктер туралы сөз қозғағанда, кредиттік жүйенің
басқа да буындары сияқты олардың үнемі дамып отырғандығын айта ... Яғни ... ... ... ... ... және ... өзгеруде.
Коммерциялық банктердің мынандай базалық негізгі қызметтері ... ... ... ... және есеп ... жүзеге асыру,
кредит беру.
Коммерциялық банктердің басқа қаржы институттаынан айырмашылығы ... бір ... ол ... ... мен жоюында болып табылады. Бұл жерде
ақша деп тек қолма-қол ақшалар ғана емес, сондай-ақ талап етуге ... ... ... ақша ... ... экономика үшін
өте маңызды. Ол тиімді кредит жүйесін іске асыра отырып, экономиканың
өсуіне қажетті ... ... Банк ... ... және өте
жоғары пайыз мөлшерлемесі тұсында өндірісті кеңейту мүмкін емес, ал
экономиканың басқа ... ... қор ... ... ... ... сырттан келуін күтіп қозғалыссыз жатыр. Халық шаруашылығындағы осы
сияқты іс-тәжірибелер тиімсіз, себебі, бір жағынан, ... ірі ... ... ... ... ... ... екінші жағынан, мұндай
ақшалардың пжетіспейтіндігі сезіліп тұрады.
Коммерциялық банктер мұндай сұрақтарды шешуде маңызды роль атқарады.
өздерінің депозиттік және кредиттік операцияларының ... олар ... ақша ... жинақтайды және кредит түрінде оларды бере отырып,
халық шаруашылығының қажеттілігін қанағаттандырады, яғни жаңа ... ... өз ... ақшаның бір бөлігін жоятыны да рас. Бұл
біріншіден, клиенттің банктегі шоттан нақты ақша ... ... ... ... ... ... ... есебінен қайтару барысында
мүмкін болады.
1985 жылы ... 15 ... ... ... банктер қызмет еткен.
Олардың 5 мыңға жуығы ұлттық, яғни федералдық үкіметтен чартер (рұқсат)
алған ... 10 ... ... ... ... ... үкіметтен
чартер алғандар). Ұлттық банктер мен штаттық банктерінің қызмет етуі банк
жүйесінің қосарлы бағыныштылығын жасайды.
ФРЖ-ге қабылдауға ... ... және мүше ... жіберілген
коммерциялық банк ФРЖ-нің мүше-банкі болып табылады. Заң бойынша ... ... ... ... ... Штат ... ... қалаулары
бойынша және ФРЖ-нің мүше-банктерге қоятын талаптарына сәйкес ... ғана ... кіре ... ... штат ... 10%-ға жуығы ФРЖ-ге
мүше-банктер болып саналады. ФРЖ-ге ... ... ... қатарының 40%-ын құрайды.
Депозиттік мекемелерді реттеу және ақша айналасына бақылау, банктерді
ФРЖ-нің банктік резервтерге қойылатын талаптарына бағындырды. Бұл ФРЖ-ге
мүше-банктер мен мүше емес ... ... ... ... ... АҚШ-тағы ең көп тараған банктер типі – филиалсыз
банктер.
Екінші ... ... соң ... банктердің бөлімшелерін ашу
кеңірек қанат жайып, олар ... ... ... одан ... ... ашылған болатын көптеген ірі банктер банктік холдинг-
компаниялардың бір бөлігі болып ... Банк ... бұл ... тек қана банк ... ... жол ... қоймай, сондай-ақ
жаңа қызмет аумағына енуді жеңілдетті. АҚШ-та холдинг-компаниялар 6 ... олар 8,6 мың ... және 35,6 мың ... ... ... ... ... үкімет тарапынан реттеу сондай-ақ банктік
холдинг-компаниялардың қызметін реттеу банк ... ... ... ... ... көздейді. Соңғы кездері бұл аумақтағы
бәсекенің артыруына чартер берудің қатаң саясатын жүргізу, ... ... ... ... ... терминалдардың пайда
болуы және АҚШ-та жалықаралық банктік ... ... ... ... ... ... ... да қаржы институттардың тез арада
өсуіне байланысты күшейді (мысалға жинақ ... ... ... ... ... ... және ақша нарығының өзара қорлары).
1.4 Коммерциялық банктердің инвестициялық ... ... – бұл ... ... ... ... ... оны қайта құру және кеңейту, сол сияқты пайда алу мақсатында ұзақ
мерзімді қаражат ... ... ... – бұл ... тікелей
өндіріске, құрал-жабдықтарды сатып алу және әлеуметтік, өндірістік
сипаттағы объектілерді салуға ... ... ... ... сатып алу арқылы (бағалы қағаздар портфелі) және ұзақ мерзімдік
банк кредиттерін беру арқылы (қарыздар портфелі) жүзеге ... ... ... инвестициялар инвестициялық заңдармен реттеледі, ол
заңдарға жеке шаруашылық бөлімшелердің, банктердің ... ... ... ... ... және ... ... қорғалады.
Қазақстанда заңға сәйкес инвестиция деп кәсіпкерлік іс-әрекет және
басқа да пайда әкелетін іс-әрекет объектілеріне салынатын ақша ... ... ... ... Инвестициялық қызметтің қатысушылары – жеке
және заңды тұлғалар, мемлекет, сол сияқты шетелдік инвесторлар бола алады.
Берілген жағдайдағы әңгіме коммерциялық банктердің ... ... ... ... деп, ақша ... ... ... табыс алу мақсатында, белгілі бір ... ... ... Тар ... банктердің инвестициялық қызметі
деп, банктердің салыстырмалы ұзақ мерзім ішінде қызмет ... ... ақша ... салу. Инвестицияның қарыздан бірқатар
айырмашылығы бар. Біріншіден, қарыздар ... ... ... ... ... ал ... салынған ақша иесіне
қайтпас бұрын, салыстырмалы ұзақ мерзімде ақша қаражаттарының ағынын
қамтамасыз ету ... ... ... кредиттеу кезінде
бастамашылық қарыз алушыдан ... ал ... ... – кредит
берушіден (банктен) болады. Үшіншіден, кредиттік мәміле нақты ... мен ... ... ... ... ал ... нарықта
міндетті қызметті қарастырады.
Коммерциялық банктердің инвестициялық қызметінің мақсаты ... ... ... ету, ... табысты және
өтімділікті қамтамасыз ету.
Бағалы қағаздар – бұл арнайы түрде рәсімделген «қаржылық ... ... ... жүзеге асыру үшін сол бағалы қағаздарды ұсыну
қажет. Олар қорлық (акциялар, облигациялар) және коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... сипатымен
ерекшеленеді, олар өте көп мөлшерде эмиссияланады және акционерлік немесе
облигациялық қорда белгілі бір үлеске ие ... ... ... және ... ... бөлінеді. Негізгі қорлық бағалы
қағаздар негізгі мүліктік құқық немесе талапқа ... ... ал ... ... қағаздар қосымша құқықтар мен талаптарды
білдіреді (купондар, талондар).
Соңғыларына пайыз немесе дивидент түрінде табыс алу құқығын ...... бір ... ... ... ... беретін купондар
жатады. Олар нарықта айналысқа түсе алады. Талондар купондарды алу құқығын
береді.
Олар өздерінің айналысқа қатысуының ... ... ... емес ... ... Бірінші нарықта еркін айналады, ... ... ... емес ... ... еркін сатып алынып, еркін
сатылады және эмитентке мерзімі жетпей қайтарылмайды. ... ... ... ... ... биржада және тысқары жүруі)
болмайды, бірақ мерзімі бітпей эмитентке қайтарылуы мүмкін.
Бағалы ... ... ... ... ... ордерлік және атаулы болып бөлінеді.
Мәлімдеуші бағалы қағаздар – бұл мәлімдеуші ... ... ... анықтамалары, қоймалық анықтамалар және т.б..
Оларды сату және иесінің құқықтарын растауы үшін тек ... ... ... ...... ... құқықтары сол
қағаздың мәлімдеушісімен және сол сияқты аударып жазу ... ... ... ... ... аты ... болады.
Қаржылық бағалы қағаздар мемлекеттік және ... ... ... ... қағаздарға қазыналық вексельдер, қазыналық бондар,
қазыналық міндеттемелер жатады. ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелер, депозиттік сертификаттар
жатады.
Бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... ... ... – депортамент немесе
басқарма, орташаларында мен кішілерінде – инвестициялық немесе ... Олар ... ... ... банк есебінен, немесе
клиент ... ... ... сол ... ... ведомостволардың бағалы қағаздарын шығарып сата алады,
клиенттің бағалы қағаздар портфелін сәйкес ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық,
эмиссиондық, саудалық, сенімділік, кепілдік, гарантиялық түрде болады.
Бағалы қағаздар қозғалысы – акцияларды сату, немесе қарыз беру ... ... ... ... ... қағаздар нарығының негізін
құрайтын биржа – ... ... ... ... ... ... Биржа – бұл екінші реттегі нарық, бұнда ... ... ... халық шаруашылығы ауқымында қаржылық
ресурстарды қайта бөлу, бағалы қағаздардың өтімділігінің жүзеге асады және
бағалы қағаздарды қосымша шығару үшін жағдай ... Бар ... ... ... бағалы қағаздың ... ... ... ... қағаздар нарығы – бұл қаржылық нарықтың ... оған ақша және ... ... ... Республикамыздың қаржы
нарығы, бағалы қағаздар нарығымен ... ... ... ... ... көріп жатыр. Нарықта ... ... ... ... ... сол сияқты бағалы ... ... та ... тұр. Жалпы айтқанда, Республикамызда банктердің
инвестициялық қызметі ... даму ... ... акциялардың (үлесті ... ... ... белсенділері болып табылады. Үлестік бағалы
қағаздардың эмиссиясы қарыздық бағалы қағаздың эмиссиясымен ... ... ... ... ... нарықтық бағамына бағытталған жоғары бағасы
алғашқы шығарылған ... ... ... ... ... ... өтей алмайды. Банк акцияларының қор
биржасындағы ... ... ұзақ ... және орта ... ... ... компенсациялауды жүзеге асырады. Ірі
банктердің акцияларының бағамы, тіпті, екі ... ... ... ... ... ... активтерін жыл сайын қайта
бағалауға, сондай-ақ ... ... ... ... жаңа
акциялар шығаруға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта қарыздық міндеттемелер нарығының ... ... ... Бірақ, бұл депозиттік және жинақ сертификаттарына, вексельдерге
қарағанда, облигацияларға ... аз ... ... ... ... қарыздық міндеттемелерді шығарумен салыстырғанда заңмен
қатаңырақ бақылананды.
Ал, депозиттік және жинақ сертификаттарының ... ... ... және ... ... ... Бірақ, сертификаттардың
екінші реттік айналысы іс жүзінде дамымаса да, алғашқы орналастыру шегінде
олар орташа табысты тұрақты бағалы ... ... ... ... болады
және сатып алушы үшін біршама қолайлы.
Банктердің үлкен қызығушылығы вексель айналысымен байланысты. Банктік
вексель ақша ... ... ... ие. Оның ... – ол
тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... ... ... табу үшін басқа эмитенттердің бағалы
қағаздарымен сауда-саттық операцияларды жүргізеді. ... ... ... ... ... олар өтімділігі жоғары табысты
активтерді қалыптастыру құралы бола ... Бұл ... ... алыпсатарлық табыс алу. Бағалы қағаздар нарығының бағалық
конъюктурасы алыпсатарлық операциялар үшін ... ... ... ... несие беруінің басты көрсеткіштеріне талдау
| |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... млн. тг |17928,4 |23563,2 |32778,7 |52644,6 |88977,1 ... ... қысқа мерзімді|16923,3 |21015,9 |25048 |40013,6 |59036,5 ... ... |1005,1 |2547,3 |7730,7 |12631 |29940,6 ... бойынша |10350,5 |14232,8 |26325,1 |44019,8 |61155,4 |
|берешектер, млн. тг | | | | | ... ... по ... |5650,5 |7413,5 |12604 |17548,1 |13951,1 ... ... | | | | | ... ... ... |4700 |6819,3 |13721,1 |26471,7 |24478,7 ... млн. тг |6748,2 |18776,2 |65919,5 |96732,1 |61183,1 ... ... ... ... |14050,1 |58810,4 |84852,3 |47558 |
|Ұзақ мерзімді |2428 |4726,1 |7109,1 |11879,8 |13625,1 ... млн. тг |13343,4 |20888,5 |21996,9 |29607,7 |36112,7 ... ... ... тг |6614,5 |8968,1 |12508,3 |21916 |24882,7 ... ... млн. тг |6728,9 |11920,4 |9488,6 |7691,7 |11230 |
|Қайнар көзі: Банки Казахстана №4, 2007, 7 |
2 ... ... ... АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫ
2.1 Қазақстан Ұлттық Банкінің ақша – несие саясаты
Осы бөлімде ... ... ... ... ақша – ... шолу ... 1993 жылы 13 ... Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Кеңесінің оныншы сессиясында Қазақстан Республикасыньщ «Қазақстан
Республикасының Ұлттық ... ... Заңы ... ол ... ... ... міндеттерін, қызмет принципін, құқықтык
мәртебесі мен өкілеттігін, оның банк ... рөлі мен ... ... ... ... ... ... берді. Заң
Қазақстан Республикасыньщ ақшалай және заемдык ... ... ... ... ... салушылардың мүддесі мен мемлекеттік
несие саясатын жүзеге асыруды қамтамасыз етуде ... ... ... ... ... ... ... берді: ақша айналымы, несие,
банктік есеп айырысуларды ұйымдастыру және валюталық қатынастар саласында
мемлекеттің саясатын әзірлеу мен жүзеге асыруға ... ... ... ... салымшыларының, несиелік, есеп айырысу мекемелерінің, сондай-
ақ валютаны сатып алу, сату және айырбастау бойынша ... ... ... ... мүдделерін қорғау, банктік және басқа
несие мекемелерінің қызметін реттейтін ... ... ... оны
сақтауға бақылау жасау; Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатын
жүзеге асыру саласында ... ... жылы 15 ... Қазақстан Республикасында ұлттық валютаның
енгізілуіне байланысты Қазақстанның Ұлттық Банкіне ... ... ... ... оның бюджетпен және банкілермен қарым-
қатынастарында классикалык принциптерді ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
ұлттық валютасының — қазақстандық теңгенің ішкі және сыртқы тұрақтылығын
қамтамасыз ету — мемлекеттің ... ...... ... ... ... біріне айналды.
Орталық банктердің тиімді қызметі ұлтгық дәстүр тұрғысынан оны
ұйымдастыру мен басқара білуге көп ... ... 1995 ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің Заң күші ... ... ... ... туралы» Жарлығы Кдзақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... мен ... оның мемлекетгік банк жүйесіндегі рөлі мен
орнын айқындап берді. 1995 жылы 30 тамызда еліміздін жаңа Конституциясының
кабыдануына байланысты заңнамаға бірнеше рет ... мен ... ... ... ... ... ұлттық валютанын
тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... ... Банкі Қазақстан Республикасының
мемлекеттік ақша-несие саясатын айқындайтын және жүзеге асыратын бірден-
бір орган болып ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында жүзеге асырады.
Ақша-несие саясаты:
- қайта қаржыландырудың ... ... ... саясатының негізгі операциялары бойынша сыйақы ставкаларының
деңгейлерін;
- ең төменгі резервтік талаптардың нормативтерін;
- ерекше ... ... ... ... ... ... тікелей сандық шектеулерді белгілеу жолымен жүзеге асырылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... вексельдерді қайта есепке алуды жүргізеді.
Қайта қаржыландырудын ресми ... ... ... ... үшін ... ... ... бағдар болып табылады.
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ставкасын ақша
нарығының жалпы ... ... ... ... пен ... ... және ... болжауларға қарай белгілейді.
Қазақстан Ұлттық Банкі ақша-несие саясатын жузеге асыратын шеңбердегі
қаржы нарығында сыйақының нарықтык ... әсер ету ... ... ... ... ... ... сыйакының ставкасын
белгілейді.
Резервтік талаптар нормативі банктер ... ... ... міндеттемелердің жалпы сомасынан процент есебінде есептеледі және
40 проценттен артық емес ... ... ... Банкі айырықша жағдайларда міндеттемелердің есуіне
резервтік талаптар енгізуге құқылы. Ең төменгі ... ... ... ... ... қабылданған күннен бастап бір айдан
ерте колданысқа енгізілмейді.
Ең төменгі резервтік ... ... ... ... Республикасының заң актілерімен ... ... ... ... ... ... ендіріліп алынады.
Қазақстан Ұлттық Банкі банк кызметін тоқтатқан кезде бір апта мерзім
ішінде банкке ... ... ... ... ... ... ... Банкі тікелей сандық шектеуді айырықша жағдайларда
ғана белгілейді. Қазақстан Ұлттық Банкінің тіке ... ... ... мен ... ... түрлері бойынша
ставкалардың ең жоғарғы деңгейі, несиелендіруді тікелей шектеу, сыйақының
(мүлденің) ставкасын ұстап ... ... ... ... ... тежеу максатында несиенін накты түрлерін реттеу болып табылады.
Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... ақша-несиемен
реттеудің жанама әдістерімен ... ... ... ... жағдайда қолдануға құқылы.
Ақша-несие саясатын іске асыру мақсатында Қазақстан Ұлттық Банкі
мынадай операция түрлерін жүзеге асырады:
1) ... ... ... ... ... ... ... Банкінің қысқа мерзімді ноталарын шығару;
5) Мемлекеттік және басқа да ... ... ... алу және ... ... кері ... алу құқығымен;
6) коммерциялык вексельдерді қайта есепке алу;
7) ... ... ... ... шешімі бойынша басқа да
операциялар.
Қазақстан Ұлттық Банкі ... ... ... бағдарларына
сәйкес банктердін карыз алуының жалпы көлемін реттейді.
Банктерге берілетін ... беру мен өтеу ... ... ... және ... ... Ұлттық Банкі айқындайды.
Қазақстан Ұлттық Банкі қарыздарды өтімділігі жоғары және кауіпсіз
бағалы қағаздармен және ... ... ... ете отырып та,
қамтамасыз етпей де бір ... ... ... ... Бұл мерзімді
Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы ұзартуы мүмкін. Бұл орайда Қазақстан
Ұлттық Банкі соңғы ... ... ... ... банктерге қарыздарды
Қазақстан Ұлттық Банкінің Басқармасы белгілеген тәртіппен, шарттарда және
мерзімдерде беруге құқылы.
Қазақстан Ұлттық Банкінің ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкінің қарыздары бойынша ... ... ету үшін ... заты бола ... ... мен өтеу ... ... мерзімдерін және
тарту лимиттерін Қазақстан Ұлттық Банкі айкын-дайды. Қазақстан Ұлттық
Банкі Ұлттық валютамен де, ... ... де ... ... ... Ұлттық Банкі ақша-несие саясаты мақсатында қысқа мерзімді
ноталарды ... та, ... те ... ... ... ... ... шығару, орналастыру, айналысқа жіберу және
отеу тәртібі мен ... ... ... ... ... Қазақстан
Ұлттық банкінің қысқа мерзімді нотасы - Қазақстан ... ... ... ... қағаздар.
Мемлекеттік және өзге де бағалы қағаздарды сатып алу және сатуды
Қазақстан Ұлттық Банкі жалпы ақша-несие ... ... ... ... ... ... коммерциялық вексельдерді қайта есепке алу
тәртібін және Қазақстан Ұлттық Банкінің коммерциялык вексельдерді қайта
есепке ... ... үшін ... ... ... ... Банкінің валюталык интервенциясы жалпы ақша-несие
шеңберінде жүргізіледі. Валюталық нарықта интервенцияны Қазақстан Ұлттық
Банкі кез ... ... мен ... ... ... кез келген
валюталық мәмілелерді пайдаланумен дербес жүзеге асырады.
Валюталық реттеу саласындағы Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің
құзыреті ... ... ... ... ... Ұлттық Банкі Ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету
мақсатында банктерге несие беру ... ... ... ... ... ... ... берудің тәртібін, шартын, түрін, мерзімі мен лимитін
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі айкындайды. Қазақстан банкі ... ... ... ... ... ретіңде банктерге несиені ұлттық
және шетелдік валюталармен, Қазақстан ... ... ... тәртіпте және мерзімде, қамтамасыз етіп те, қамтамасыз етпей
де ұсынады.
1.2 Ақша – несие саясатының түрлері
Қазақстан ... ... ... ақша-несие саясатын анықтайтын
және жүзеге асыратын орган болып ... ... ... ... мақсаты: Ұлттың валютаның
тұрақтылығын, яғни оның төлем қабілеттілігі мен басқа ... ... ... қамтамасыз етуді көздейді. Ақша-несие саясаты — ... ақша ... ... ... ... ... өзгертуге жалпы банк жүйесінің қызметін реттеуге бағытталған
шаралар жиынтығы.
Ақша-несие саясатының макроэкономикалық деңгейдегі субъектісі Ұлттық
банк болып табылады. Ал ақша-несие саясатының Ұлттық банк ... ... ... ... және қолма-қолсыз ақша массасының
жиынтығы жатады.
Шаруашылық конъюктурасының жағдайына байланысты ақша-несие саясатының
екі типі болады:
1. Рестрикциялық ақша-несие саясаты;
2. Экспанцондық ... ... ... ...... ... банктердің
несиелік операциялар көлемін шектеуге және қатан шарт ... ... ... ... ... ... бағытталатын шаралар
жиынтығы.
Экспанциондық ақша-несие саясаты — несие беру ... ... ақша ... ... бақылаудың, әлсіздігімен және сыйақы
мөлшерлемесінін төмендеуімен байланысты шаралар.
Соңғы жылдардағы ақша-несие саясатының ... ... ... ... және теңгенің тұрақтылығын ... ету. ... ... Ұлттық банк қатаң ақша-несие саясатын жүргізуде. Заңға
сәйкес ... банк ... ... ... ... ... реттеледі:
Сыйақы мөлшерлемелерін белгілеу;
- Ең төменгі міндетті резервтер нормасын белгілеу;
- Мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу және сатуы бойынша ашық нарықтағы
операцияларды жүргізу;
- ... және ... ... ... ... ... ... жағдайларда, несиелік операциялардың ... ... мен ... тікелей сандық шектеулер енгізу.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... іс ... ... ресми сыйақы мөлшерлемелері, қысқа мерзімді
ноттарды эмиссиялау, ашық нарықтағы операциялар.
Ұлттық банк ... ... ... бойынша мынадай ресми
сыйақы мөлшерлемелерді белгілейді:
- ресми қайта ... ... ... есептік (дисконттъщ) мөлшерлемесі;
- РЕПО және кері РЕПО операииялары бойынша сыйакрі мвлшерлемесі;
- «овернайт» займдары бойынша сыйақы мәлшерлемесі;
- күндізгі займдар ... ... ... ... ... ... — ақша нарығының жалпы
жағдайына несие бойынша сұраныс пен ұсынысқа, ... және ... ... ... ... ... ... заң актілері,
ҚР Президентінің актілері негізінде немесе ҚҰБ Басқармасының жеке
қаулылары ... ... заем ... ... ... ... (дисконттық) мөлшерлемесі — ақша ... ... ... ... ... пен ... ... байланысты
белгіленеді және Ұлттың банктің коммерциялың вексельдерді қайта есепке алу
операцияларында қолданылады. Ресми есептік (дисконттық) мөлшерлеме жылдың
пайыздың мөлшерлеме болып ... және ол ... ... алты айлың
вексельдерді қайта есептеуде қолданылады.
РЕПО және кері РЕПО операциялары бойынша ... ... ... ... ... ішкі ... нарығының жағдайына байланысты
белгіленеді және мемлекеттік бағалы ... ... ... ... ... мөлшерлемесінен ауытқу жағдайында ақшалай
қаражаттарды орналастыру немесе ... ... РЕПО ... сыйақы
мөлшерлемелерді реттеу арқылы сыйақы мөлшерлемелердің елеулі ауытқуын
болдырмау.
«Овернайт» заемдары бойынша сыйақы ...... ... ... ... ... ҚҰБ-ғы корреспонденттік шоттары
бойынша есеп айырысуды дебеттік қалдықпен ... ... бір ... ... ... крлданылады.
Күндізгі заемдар бойынша сыйақы мөлшерлемелері — Ұлттың ... ... ... ... ... теңгеде ашқан корреспонденттік
шоттары бойынша төлем жүргізуге немесе ақшалай аударымдар жасауға ңажетті
ақша қаражаттары уақытша болмаған не ... ... ... қолданылады.
Ұлттың банктің ресми сыйақы мөлшерлемелерін төмендегідей 1-кестемен
беруге болады.
1- Ұлттың банктің ресми сыйақы мөлшерлемелері
пайыздар, кезеңнің ... ... ... ... |2006 |2007 |2008 |
|1 ... ... |14 |9 |7,5 |
|2 ... (дисконттық) |12,5 |8 |8 |
|3 ... ... ... |20 |12 |9 |
|4 ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... |- |5 |5,5 |
| |1 жұма |6,5 |5 |5,5 |
| |2 жұма |5,5 |5,5 |5,5 ... ... ҚҰБ ... ... ... №6(92) 2006 ж
Ескерту: РЕПО операциялары бойынша мөлшерлемелер 8.12.2006 ж. ... ... күн ... ... ... ... қамтамасыз етуде банктерге берілетін
несиелер көлемін реттеуде банктің ... ... ... және ... ... ... ... сол сияқты банктің салым
иелері мен акционерлерінің мүдделерін қорғау ... ... банк ... ... ... ... ... талаптар, ашық, нарықтағы операциялар және пайыз саясатымен
қатар коммерциялық банктерді жанама ... ... ... ... ... ... банк ... бүгінгі даму
жағдайында резервтік талаптар, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... сақтандыру қызметін, екінші
жағынан, экономикадағы ақшалай мультипликация процесін реттеу қызметтерін
атқарады.
Ақша-несие саясатының бұл құралы 1993 жылы 1 ... ... ... және жеке ... ... реттеу туралы»
нұсқауға сәйкес міндетті резерв нормативі 18 — 20% мөлшерінде бекітілген
болатын. Қазіргі уақытта ол ... 6%-ды ... ... ... ... яғни ... банктегі корреспонденттік
шоттардағы қаражаттардың өсуіне байланысты резервтік талаптар ... қана ... сол ... ... ... ... яғни бұл банктердің пруденциалдық, нормативтерді орындау барысында
корреспонденттік шоттағы ... ... ең ... ... ... болмауын сақтап отыруға тиістілігін білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде міндетті резервтердің өте жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... ... ал ең
төменгі резервтер нормасының артуы несиелік ресурстардың экономикаға
құйылуына тосқауыл ... ... Ақша – ... ... ... механизімі және оның салық-
бюджет, валюта саясаттарымен байланысы
Монетарлық саясат өте күрделі табыстау ... ... ... ... әр ... сапалы жұмысына тәуелді. Ақша-несие
саясатының төрт түрлі табыстау механизмін қарастыруға болады:
1) Орталық банк саясатының салдарынан нақты ақша ... " ... ... Ақша ... пайыз мөлшерлемесінің өзгеруі;
3) Пайыз мөлшерлемесінің динамикасына байланысты жиынтық ... ... ... ... ... ... өзгеруіне байланысты өнім көлемінің өзгерісі.
Ақша ұсынысының өзгерісі мен жиынтық ұсыныс ... ... екі ... ... ... осы ... ... нәтижеге көп ықпал
етеді.
Нарықтық пайыз мөлшерлемесінің өзгерісі ... ... ... ... өзгеруіне байланысты болады, ал бұл
өзгерістер Орталық ... ақша ... ... ... ... ... ретінде активтің басқа түрлерін сатып алу, несиесінің
арзандауы, нәтижесінде пайыз ... ... ... ... ... ... ... болуынан ақшаға
сұраныстың сипатына, түріне тәуелді болады.
Ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты сезімтал
болса, онда ақша ... ... ... ... ... ... ... Және керісінше, ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің
өзгерісіне әлсіз әсер ... онда ақша ... өсуі ... ... ... алып ... қадам, пайыз мөлшерлемесінің өзгерісіне байланысты жиынтық
сұранысты түзету ... ... ... ... ... шығындар әсер етеді деп есептеледі. Егерде ақша ... ... ... ... болды деп жорамалдасақ, онда пайыз
мөлшерлемесінің динамикасына инвестициялық ... ... ... ... ... болса, онда осы шарттан жиынтық
табыстың мультипликаторлык мәнінің кеңейуі пайда болады.
Табыстау механизмі қадамдарының бұзылуына байланысты ақша ... ... ... ... ... ... ақша нарығында пайыз мөлшерлемесінің болымсыз өзгерісі немесе
пайыз мөлшерлемесіне жиынтық сұраныс реакциясының болмауы, онім көлемі мен
ақша ... ... ... ... ... ... ... көшіп жатқан мемлекеттерде байқалады. Ақша саясатын жүргізуде
табыстау механизмінің сапалы ... ... да ... ... ... ... мөлшерлемесін өзгертуі экономикаға өр уақытта дүрыс
әсер ете бермейді, сондықтан да ... банк ... ... ... ... ... тұру арқылы инвестицияны тұрақтандырады, ... ... өнім ... әсер ... Егер ... ... және жалпы Ұлттық өнім өссе, оңда ... ... ... Нақты ЖҮӨ ақшаға сұраныстың бір параметрі:
[2,59] (2)
Ақша ұсынысының тұрақты ... ... ... ... ақша ... ... ... жағдайда ұстау үшін, Орталық банк ақша
ұсынысын өсіруі қажет. Мұндай жағдай ЖҮӨ өсуін қосымша ынталандырады ... ... ... ... құлдырау және ақшаға сұраныстың азаюы жағдайында
Орталық банк ... ... ... ... ... ақша
ұсынысын азайтуы қажет. Бірақ мүндай жағдай жиынтық сұранысты төмендетіп,
экономикадағы құлдырауды шиеленістіре ... ... ... ... де ескерген жөн. Мысалы,
егерде ... банк ақша ... ... қажет деп есептесе, онда ол құнды
қағаздар нарығынан облигация ... алу ... ақша ... ... алады.
Бірақ ақша ұсынысының өсуімен қатар пайыз мөлшерлемесі ... ... ... екі ... әсер етуі мүмкін (сг және гг.). Халық
депөзиттегі қаржыларының бір бөлігін нақты ... ... ... ... (3) ... банктер артық резервтерщ осіреді, ол
[4,112] (4)мөнін өсіреді.
Мұндай шаралардан кейін ақша мультипликаторы төмендейді, бұл ... ... ... ... ... әсер ... ... келемді сыртқы кешеуілдеуге ие бола алады (шешім
қабылданғаннан бастап, нәтижеге ... ... ... ... өзгерісіне байланысты пайыз мөлшерлемесі
тербелістері ЖҮӨ көлеміне әсер етеді, мұндай құбылыстар ұзаққа созылады.
Ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Ақша-несие саясаты салық-бюджет және сыртқы экономикалық саясатпен
тығыз ... ... банк ... ... ... ... тұруды көздесе, онда
дербес, тәуелсіз ішкі ақша саясаты болуы мүмкін емес, өйткені айнымалы
курсты ... ... ... ... резервтердің көбеюі және
азаюы экономикадағы ақша жиынының өзгеруіне әкеледі. (Мысалы валюта сатып
алғанда экономикадағы ақша ... ... ... және ... ... ... келтіру белгілі қиындықтарды тудырады. Егер
мемлекет экономиканы мемлекеттік шығындарды көбейту арқылы ынталандырса,
онда ... ... ... ақша саясатымен байланысты болады.
2.3 2006– 2008 жылдардағы Қазақстандағы пайыздық саясатты талдау
Ұлттың банк ... ... ... бір ... ... келсе,
2005 жылдан бастап, алдағы үш жылға алдын ала анықтау тәжірибесіне көшті
және әр жыл ... ... ... ... оған ... банк пен ҚР
Үкіметі біріге түзетулер енгізеді. Мүндағы негізгі мақсат ... ... ... өту, яғни ақша ... мен ... ... ... көрсеткіштерден инфляция бойынша мақсатты
керсеткіштерге көшу.
Осындай ақша-несие саясаты қана ... ... ... ... ... ... ... береді және сонымен қатар жүргізілетін
ақша-несие саясатына деген рыноктың ... ... ... етеді. Басқа елдердің тәжірибесі көрсеткендей, инфляцияның
мақсатты көрсеткіштерін енгізуге мынадай факторлар ... бола ... ... ... ... тұрактылықты кепілдендіру,
қаржы жүйесінің тұрақтылығы, ... ... ... ... ... мен ... ... өзара байланысты түсіну,
ақпараттың ашықтығы.
Ақша-несие саясаты қаржы нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру
нарығының, бағалы ... ... әрі ... ... және банк жүйесінің
нығая түсуіне, экономиканың нақты секторын банктердің несиелеуін әрі қарай
өсіру үшін жағдай ... ... ... ... ... ... туғызады.
2006 - 2008 жылға арналған ақша-несие саясатының ... ... ... ... ... А).
2-кестеден көріп отырғанымыздай, 2006 — 2008 ... ... ... саясатының басты мақсаты — 2006 — 2007 жылдары орта ... 4—6% және 2006 жылы 3—5% ... ... ... ... ... ... негізгі
құралдарының біріне «ашық нарықтағы операция», оның ішінде РЕПО операциясы
және вексельдерді қайта есепке алу операциялары жатады. 2004 жылы ... ... ... ... (онық ішінде, РЕПО және вексельді
есепке алу мелшерлемелері бойынша) ... ... үшін ... қолданбақ.
Бұл өз кезегінде 2006 — 2007 жылдары ақша-несие ... ... ... ... үшін қызмет етеді.
2006 жылы ... ... ... ... ... кезекте капиталдың сыртқа шығуы мен ішке келуіне
жасалатын валюталық, бақылау мен ... ... ... яғни кейбір
капитал қозғалысымен байланысты ... үшін ... ... ... ... ... ... табуда. Жалпы алғанда,
валюталық. режимді либерализациялау үш ... ... 2 ... 2007 жылы ... ... ... бағдарламасы
толығымен 01.01.2010 жылы аяқталады деп күтілуде.
Осы жылы Ұлттық, банк ... ... ... «Ұлттың
банкаралың төлем карточкалар жүйесін» енгізу жұмыстарын қолға алуда.
Банк секторы саласында Ұлттық, банк тәуекелдері басқару ... және ... ... ... оның ішінде жиынтық қадағалауды
жетілдіру жұмыстарын жалғастыруда. Сонымен қатар, жеке ... ... ... ... ... (сақтандыру) жүйесін
жетілдіруде
Ұлттың банк 2010 жылы қаржы ... ... ... ... құруды
жоспарлап отыр. Сонымен қатар, ипотекалық несиелер тәуекелін сақтандыру
компаниясын құру да жоспарда бар.
2006 — 2008 ... ... банк ... ... ... етуді көздеп отыр.
2006 - 2008 жылдарға арналған ақша-несие саясатының негізгі
көрсеткіштерінің, болжамы
| |Көрсеткіштер ... |2007 |2008 |
| | |) | | | ... ... ... % |5 |4-6 |7-8 |9-10 ... қаржыландыру жылдың |7,5 |6-7 |5-6,5 |4,5-6 |
| ... | | | | ... ... млн АҚШ |3008 |3355 |3541 |3673 |
| ... | | | | |
| ... % |16 |11,5 |5,5 |3,7 ... ... | | | | |
| ... теңге |207 |237 |268 |304 |
| ... % |18,1 |14,8 |12,9 |13,9 ... ... | | | | |
| ... ... |707 |865 |1008 |1168 |
| ... % |22,7 |22,4 |16,6 |15,9 ... ... ... | | | |
| ... | | | | |
| ... ... |544 |671 |788 |910 |
| ... % |22,3 |23,3 |17,4 |15,5 ... ... ... | | | | |
| ... | | | | |
| ... ... |439 |571 |718 |866 |
| ... % |58,8 |30,1 |25,7 |20,8 ... ... мерзімді | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... % |13 |11,0 |9,0 |7,5 ... ... ... | | | | |
| ... ... ... | | | | |
| ... ... % |17,5 |16 |15 |13,5 ... ... ... ... ... ... ... елден макроэкономикалық тұрақтылыққа қол жеткізуге
және экономикалық өсу үшін ... ... ... бағытталған
мемлекеттің экономикалық саясатының маңызды ... ... ... ... ... ... - бұл ақша айналысын реттеу мақсаты мен
мемлекеттіК ақша-несие саласында ... ... ... ... ... қазақстандық экономикада ақша-несиелік реттеу
сұрақтарының өзектілігі белгілі бір деңгейде ақша-несие саясатын жасау
кезінде талдау және ... ... ... ... оны іске ... жетілдіру қажеттіліктерімен анықталады.
Ұлттық банктің пайыздық саясаты нарықта сапалы параметрді белгілеу
жолымен ақша айналысын ... ... ... қызметін атқарады. Банктік
несиелер құнын реттеу арқылы ақша айналымына тез және адекваттық әсер
етуге қол ... ... ... ... ... ... әсер ... оның соңғы сатыдағы кредитор қызметін қамтамасыз етеді.
Несие бойынша сыйақы ставкалары ақша-несие ... бір ... ... ... ... әсер ету үшін пайдаланылады. Осы
құрал Қазақстанның Ұлттық банкісінің белгілеген қайта ... ... және оның іске ... ... ... ... сыйақы ставкаларынан тұрады. Ресми сыйақы ставкалары несие бойынша
сұраныс пен ұсыныстан ... ... ... ... ... ... Қазіргі кезде ресми сыйақы ставкаларының төмендеу
тенденциясы байқалуда.
Позитивті ... ... ... ... және ... ... деп жиі айтылатынын атап ... жөн. ... ... ... ставка инфляцияға қарсы қызметті орындауға қабілетті,
себебі ол жинақтарды ... ... ... ... сұранысты
тежейді және несиені қымбаттату арқылы инвестициялық салымдарды шектейді.
Қазақстан Республикасындағы экономикалық реформалар жылдарында қайта
қаржыландыру ставкасын пайдалану қолайсыз болды. Тек 1994 ... ... ... қана Ұлттық банк жанжақты сынға қарамастан ... ... ... ... ... ... 270 % -тен 300 %-
ке дейін жоғарылату есебінен сұраныс ... ... ... ... ... соң ... жоғарлатылды. Ставкалардың нақты мәні және оның
нарықтық ставкамен сәйкестілігі несиелік ... ... ... өзгерістердің нәтижесінде валюталык операциялар бойынша табыстылық
пен салыстырғанда несиелік операциялар бойынша табыстылықтың жоғарылауы
байқалды. Соның нәтижесінде шетел валюталарына деген ... пен ... ... ... ... ... қаржыландырудың жоғарғы
ставкасын ұзақ мерзімге ұстап отыру тиімді болып ... және ... ... 340% деп ... ... соң бір айдан кейін,
яғни қыркүйек айынан бастап Ұлттық банк ... ... ... оның мөлшерін
230% ке дейін төмендетті. Осындай шараны инфляция деңгейінің төмендеуі
және ... ... ... байқалғаннан кейін іске асыру мүмкіндігі
туды.
1995 жылы қайта қаржыландыру ставкасын одан әрі қарай 45% ке ... осы ... ... ... оның деңгейін 52,5% ке дейін
жоғарлатуға өтті, соның нәтижесінде инфляция ... ... ... ... ... міндеттемелері, Ұлттық банктің ноталарының және
банкаралық несиелер бойынша пайыздық ставкалардың мөлшері олардың ... ... ... ... ... жылдары аралығында нақты
нарықтық пайыздық ставкалар оң ... ал ... ... ... табыстылық теріс нәтиже берді.
1996 жылы ҚҰБ позитивті пайыздық ставканы ... ... ... 1996 ... ... ... қаржыландыру ставкасы он рет өзгерді және
жылдың басымен салыстырғанда 24 пунктке, ломбарттық несиелер ... ... 31 ... ... ... ... пөзитивтілігін анықтайық. Дәстүрлі
анықтамаға сәйкес ол инфляция деңгейін ескеретін ... ... ... [5,56] ... ... ... ставка
- бұрын болған пайыздық ставка
- инфляция қарқыны.
Инфляция кезінде несие бағасынан және кредитордың табыс ... ... ... капиталдану құнын сақтау ... ... ... ... құнсызданудан сақтаудың пайыздық
схемасының альтернативті әдістемесі болатынын атап еткен жөн. Бұл жағдайда
берілген ... ... ... ... ... ... ... — капиталдану құнын сақтау, екіншісі — табыс алу. ... ... ... ... ... ... аулақ болуға
мүмкіндік беруі мүмкін. Сонымен бірге, схема бойынша пайыздарды алу индекс
есебін көрсететін индекстеуге ... ... ... қолайлы.
Сонымен қатар, индекстеу кезектілік тәртіппен іске асырылады және соған
байланысты біле тұра ... ... ... ... ... Бұл ... жоғарылайды, бірақ интервалдың әсерінен схема тиімділігі
төмендейді, яғни төлеу уақыты басталғанша, ... оған ... ... ... жоюға үлгереді.
Инфляциялық күтілімдерді ескере отырып ставканы анықтауға негізделген
пайыздық схема кезінде нақтылық төмен болады. Бұл ... ... ... ... ... бағаламау арқылы кредитор немесе оны
артық бағалау арқылы қарыз алушы үтылады. Индекстік әдіс ... ... шешу ... ... төмендетуі мүмкін. Біздің
ойымызша, жоғары ... ... ... ... бір ... ... ... іздестіру болуы мүмкін. Яғни бұл жағдайда
тиімсіз ... ... ... және бір ... ставкалардың кері әсер
етуінен экономиканы қорғауға мүмкіндік ... ... деп ... ... ... іске ... қайта қаржыландыру ставкаларының мөлшерінің
өзгеруін мысалға ала отырып қарастырайық. Егер Ор-талық банктің ... ... ... ... азайту болса, онда ол қайта
қаржыландыру ставкасын жоғарлатады. Ұлттық банк алға қойылған мақсатына
қол жеткізу үшін ақша ... тағы ... ... мен де әсер етуі ... ... ... бойынша ставканы жоғарлату жолымен және т.б.). Қайта
қаржыландыру ... ... ... ... банктер үшін қайта
қаржыландыру қымбаттайды, яғни бұл жағдай елдегі несие ... ... ... ... ірі ... ... орталық банктің пайыздық
ставкаларды жоғарлатуына қарамастан өздеріне неғүрлым көп клиенттер тарту
үшін өздерінің пайыздық маржаларын төмендетуге ... ... ... ... ... ... ... банкте
вексельдерді қайта есепке алу болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... ... ал гарант ретінде вексель беруші
болады.
Сонымен ... ... ... ... алу экономиканың нақты
секторына қаржылық қолдау көрсету ... ... де ... атап ... ... ... барлық вексельдер қайта есепке алына бермейді, тек
вексельдік несиелерді алуға құқығы бар бірінші сыныпты эмитенттер тізіміне
енгізілген кәсіпорындардың ғана ... ... ... ... ... екі жылда Қазақстанда тек екі кәсіпорын ғана "Казатомпром" және
"Қазақстан ... ... ... ... ... жүйесі бойынша
несиелер алған. Осыған байланысты, ҚРҰБ-ң есептік ставкасы ақша-несие
саясатының оперативті ... және ... ... ... ... ... толық орындамай отыр.
Сонымен қатар, вексельдік қайта қаржыландыру жүйесінің дамымауы ҚРҰБ-
ң 2004-2006 жылдар аралығындағы ... ... ... ... инфляциялық реттеу саясатына өту кезінде қиыншылықтар тудыруда.
Соның әсерінен ақша-несиелік трансмиссияның ... ... ... қайта өңдеу салаларындағы ірі және орта кәсіпорындарда
қайта қаржыландыру қаражаттарының ерекше тапшылығы ... Бұл ... ... ... ... және несиелік қабілеттілігі
туралы ақпараттардың жоқтылығымен байланысты.
Біздің көзқарасымыз бойынша, қайта ... ... ... ... ... банк ... ... нақты секторындағы
кәсіпорындар мониторингін тиімді ұйымдастыру
болып табылады. Себебі, бұл тәжірибе басқа ... ... ... ... бағыттарының бірі болып танылған. ҚРҰБ-де ... ... ... жағдайының мониторинг жүйесін жасау
кезінде Франция Банкісінің және Ресей ... ... ... ... ... ставкаларының өзгеруі ақша нарығындағы жағдайларды
ғана өзгертіп қоймай, сонымен қатар құнды қағаздар нарығына да әсер ... ... ... ставкасының өсуі ақша нарығындағы несиелер мен
депозиттер бойынша ставкалардың жоғарылауына негізделеді.
Бұл құнды қағаздарға деген ... ... және ... ... ... ... ... сұраныс банктер жағынан да ... олар үшін ... ... ... ... ... Орталық банктің есептік және қайта қаржыландыру ставкаларының
өсуі құнды қағаздардың нарықтық ... ... Ал ... ... ... ... ... несиелер мен депөзиттер
құнының арзандауына әкеледі. Яғни, бұрын қарастырылған жағдайларға ... ... ... ... ... ... ұсыныс азаяды, соған
байланысты олардың нарықтық құны жоғарлайды.
3.2 Қазақстандағы пайыздық ... ... ... тәжірибеде Орталық банктің және ... ... ... ... ... байланыс байқалады. Бұндай байланыстар
әртүрлі елдер бойынша ерекшелінеді, мысалы Германияда Орталық ... ... ... ... ... ең ... шегін
белгілейді, ал Франция мен Италияда ең төменгі шегі белгіленеді.
Орталық банктің несиелері ... ... көзі ... табылады,
соған сәйкес пайыздық саясаттың әсер етуі жалпы экономикаға таралады. Ақша-
несиелік реттеудің осы құралы ... ... ... ... ереқше танымал болды, себебі ... ... ... ... түру үшін ... болды, ал ашық ... ... ... ... ... саясатының жалпы бағыты ... ... ... ... осы ... мәні ... ... Бірақ, пайыздық саясаттан толық бас тарту мүмкін емес, өйткені осы
құралдың инфляцияға қарсы ... ... зор. ... АҚШ ... ... бас ... ... бірі болып саналады.
Германия, ... ... ... ... ... ... инфляцияға қарсы
реттеу құралы және ұлттық валюта бағамын реттеуші ретінде пайдаланылады.
Әлемдік тәжірибеде пайыздық саясатқа жанама әсер ету ... ... ... ... көптеген жағдайларда пайыздық ставкаларда
жанами реттеу банктік резервтер келеміне әсер ететін әдістер ... ... ... ауыстыруды болжайды.
Нарықты экономикасы дамыған елдерде ... ... ... ... көп тәжірибе жинақталған. Бірақ осы салада
басқа елдердің ... ... ... ... ... қол
жеткізбейді. Сондықтан макроэкономикалық реттеудің мақсаттары мен
әдістерін таңдау ... ... ... ... ... жағдайын
ескеру қажет.
Ақша-кредит саясатын iске асыру мақсатында ... ... ... ... түрлерiн жүзеге асырады:
1) қарыздар беру;
2) депозиттер қабылдау;
3) валюталық интервенциялар;
4) ... ... ... ... ... ноталарын шығару;
5) мемлекеттiк және басқа да бағалы қағаздарды сатып алу және ... ... керi ... алу ... коммерциялық вексельдердi қайта есепке алу;
7) Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмi ... ... ... ... ... ... ... ресми ставкасын ақша
рыногының жалпы жай-күйiне, ... ... ... пен ұсынысқа,
инфляция деңгейiне және инфляциялық болжалдарға ... ... және ... да ... ... ... алу мен ... Ұлттық Банкi жалпы ақша-кредит саясаты шеңберiнде жүзеге
асырады.     
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... ... қаржы рыногындағы рыноктық сыйақы ставкаларына әсер ... ... ... ... операциялары бойынша сыйақы
ставкаларын белгiлейдi.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... банктердiң қарыз алуының жалпы көлемiн реттейдi.
Банктерге берiлетiн қарыздарды беру мен өтеу ... ... ... және ... Қазақстан Ұлттық Банкi айқындайды.
Қазақстандағы инфляцияға қарсы саясатты экономикадағы диспропорцияны
бірте-бірте жоймай елестету ... ... ... ... ... элементі - қаржыны сауықтыру мен
халық ... ... ... залалды және шамалы
рентабелді шаруашылық субъектілерін қысқарту болып ... ... ... ... бағаны көтеру жолымен емес, интенсификация ... ... ... ... ... қол ... Шетел
несиелерін солай пайдаланған маңызды, оларды ... ... ... аса мол пайда табу. Шетел ғалымдарының пайымдауынша, Қазақстандағы
аса пайдалы салаларға — түсті металлургия, ауыл шаруашылығы, мұнай өндеу
өнеркәсібі, ... ... және ... ... Сондықтанда осы салалар
басымдылықлен дамуы ... ... ... ... ... ... өзін-өзі өтейтін жолға көшіру керек. Бір сөзбен ... ... өмір ... әсер ... ... келеңсіздігін
төмендету үшін шаралар жүйесін іске қосқан жөн.
ҚОРЫТЫНДЫ
Курстық жұмыстың жазылуын ... келе ... ой- ... ... ... жұмыстың жазылу құрамы кіріспе, үш бөлім,
сегіз сұрақты, ... ... ... ... қамтып отыр.
Бірінші бөлімде Ұлттық банктің экономикадағы ролі, мәні және мақсаты ... ... ... ... ... ... ... саясаты,
ақша – несие саясатының түрлері қарастырылды, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің ақша – несие саясатында пайыздық саясатының
қажеттілігінің мәні, мазмұны ... ... ... — бұл ... ... ... ... сыйақы (мүдделендіру) мөлшерлемесін
өзгертуге ... банк ... ... реттеуге бағытталған шаралар
жиынтығы болып табылады. Сонымен ... ақша – ... ... ... ... ... ақша – несие саясатының басты бағыттары, оны
жүргізудің жолдары және реттеуі қарастырылды, сонымен қатар, ақша – ... ... ... және оның ... - ... ... ... сипат берілді. Осы ... ... ... ... ... жасалып, негізгі көрсеткіштеріне
баға берілді. Монетарлық саясаттың негізгі бағыттары анықталып, ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі «банктердің банкі»,
қызметінің маңыздылығы және екінші деңгейлі банктердің қызметін қабылдау,
қадағалау және бақылау жүргізу ... ... ... ... ... ... екінші деңгейлі банктермен есеп айырысу операцияларын
жүргізу қызметі ... Және де ... ... Ұлттық
банкінің 2006 – 2009 жылдарға арналған ақша несие саясатына ... ... ... ... ... банкімен
жүргізелетін пайыздық саясатының негізіг проблемалары мен оларды жетілдіру
жолдарына ... ... ... ... ... саясатының қазіргі кездегі
қиыншылықтары анықталды және одан ... ... ... ... ... ... барысында және тақырыптың мазмұнын ашуда
белгілі авторлардың ... ... ... ... ... ... ... маңызы деректер, статистикалық
көрсеткіштер жан-жақты пайдаланылып ... ... ... ... ... ... жасалынды.
Енді, курстық жұмыстың тақырыбын ашуда қарастырылған сұрақтардың
негізде жоғарыда айтылғандарға қысқаша қорытындыламалар жасайтын болсақ:
1. ҚҰБ пайыз ... ... ... — айналыстағы теңге
деңгейін көтере ... ... ... ... азайту,
соның нәтижесінде ақша жиыны және ... ... ... ету ... ... ... пайыз
мөлшерлемесі, шын мәнісінде пайыз үшін төлемдер ... ... ... ... Демек, жаңа пайыз
саясаты алдағы уақытта ... ... бір ... ... нәтижелеріне қол жеткізуге тиіс.
2. Ақшаға сұраныс пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты
сезімтал болса, онда ақша ... ... ... ... ... әсер етеді. Ақшаның
құнсыздануын төменді деңгейде ұстап, ұлттық валютаның
тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатында ... ... ақша ... ... ... ... Қазақстан
Ұлттық банкі Қазақстан Республикасының мемлекеттік ақша
несие саясатын ... және ... ... ... ... ... табылады. Қазақстан Ұлттық банкі ақша
несие саясатын бағалардың тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... «Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы» Заңның 8
– бабына ... ... ... ... айналыстағы
ақша массасы көлемін реттеу жолымен бағалы қағаздар
эмиссиясын жасайды. Қазақстанның Ұлттық банкі ... ... ... ... ... ... ... және олар бойынша жауаптылықты ... ... ... ... ... Егемен Қазақстан. 1999. 13 қараша.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің 1997 жылы 13 карашадағы Жарлығымен
15 караша Ұлттық валюта - ... ... ... ... ... ... кәсіби мейрамы болып жарияланды (ҚР ПҮАЖ, 1997. №49. ... ... ... Ұлттык Банк Басқармасының 2001 жылы 3 наурыздағы
каулысымен колма-кол ақша белгісі — тиын акща айналымынан алынды.
(Қараныз: Егемен Қазакстан. 2001. 29 ... Ақша ... ... ... ... калыптасқан және ұлттық заңнамамен
бекітілген ақшаның жүзеге асуының ұйымдастыру нысаны болып табылады.
Қараңыз: Хусбяков А.И. Финансовое право Республики Казахстан. Алматы: Жеті
жарғы, ... ... ... және ... ... ... ҚР заңы. 30.08.1995.
6. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың жалпы ред. — Алматы:
Экономика, 2004.
7. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктердің ...... ... ... ... ... ... / Под ред. Лаврушина О.И. - М.: Финансы и
статистика, 2005.
9. Банковское дело /Под ред. ... О.И. — М.: ... и ... ... и ... ... / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 2007.
11. Маркова О.М. и др. Коммерческие банки и их операции. — М.: Банки ... ... ... и ... на ... ценных бумаг. Учебное пособие. —
Алматы: Ирбис, 2005
13. Гвоздев Б.З. ... — М.: ... ... и издателей, Тандем,
Экмос, 2006.
14. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың ... ред. — ... ... Деньги, кредит, банки / Под ред. Лаврушина О.И. — М.: ... ... ... ... О. ... ... ... Алматы, Экономика 2006. – 680 б
17. Финансы. Денежное обращение. Кредит / Под.ред. Дробозиной Л.А. – М.:
Финансы, ЮНИТИ, 2006.
18. Қазақстан ... 2010 ... ... ... даму ... - 2007ж 159 – 161 б
19. Мельников В.Д., Ильясов К.К. ...... изд. 2-е, ... ... ... 2006.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Ақша саясаты31 бет
Ақша-несие саясатының теориялары8 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының ерекшеліктері28 бет
Қазақстандағы ақша-несие жүйесін реттеу78 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь