Азаматтық іс жүргізудегі тараптар, олардың құқықтары мен міндеттері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастарына жалпы сипаттама

1.1 Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастарының жалпы түсінігі ... ... ... ...7
1.2 Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастарының субьектілері және
олардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14

2 Тараптардың азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастарының
қатысушылары ретіндегі сипаттамасы

2.1 Тараптар азаматтық іс жүргізудің негізгі қатысушылары ретінде ... ... ... 17
2.2 Тараптардың құқықтары мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.3 Азаматтық іс жүргізудегі іске қатысушылық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.4 Іс жүргізушілік құқық мирасқорлығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..41
2.5 Тиісті емес жауапкердің түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43

3 Азаматтық іс жүргізудегі үшінші тұлғалар мен прокурордың түсінігі.

3.1 Үшінші тұлғалардың түсінігі және түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 47
3.2 Азаматтық іс жүргізуге прокурордың қатысуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52
3.3 Басқа адамдардың құқықтарын қорғау үшін мемлекеттік басқару
органдарының, кәсіподақтардың және жеке азаматтардың іске
қатысуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64

Пайдаланылған әдебиеттер және нормативтік құқықтық актлердің тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...66
1995 жылы 30 тамызда Қазақстан Республикасының Ата заңы, Конституциясы қабылданды. Осы Конституцияға негізделіп, жаңа саяси-құқықтық жағдайға байланысты көптеген заңдар, кодекстер қабылданды.
Оның ішінде 1999 жылы 13-шілде күні қабылданған Қазақстан Респуликасының Азаматтық Іс Жүргізу Кодексін ерекше айтып кетсек болады. Аталған кодексте азаматтық іс жүргізу мәселесіне қатысты барлық дерлік жағдайлар көрініс тапты деп айтса болады. Оның 1-бабына сәйкес, осы Қазақстан Республикасының Азаматтық Іс Жүргізу Кодексі соттардың осы кодекспен және басқа заңдармен өз құзіретіне жатқызылған талап қою және өзге де істерді қарау мен шешу барысында сот төрелігін атқаруы кезінде туындайтын қоғамдық қатынастарды ретейді.
Диплом жұмысының өзектілігі - Қазақстан Респуликасы Конституциясының 13-бабында, әркімнің құқық субьектісі ретінде танылуына құқығы бар және өзінің құқықтары мен бостандықтарын, қажетті қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға құқылы екені аталып кеткен. Бұл бір жағынан, азаматтың тиісті сотқа қорғанып жолдануын, екінші жағынан, соттың берілген арызды қарау және ол бойынша заңды, негізді шешім қабылдау міндетін білдіреді.
Сотта істерді қарау дегеніміз адам азамат мен құқықтарының, мемлекет, қоғам мүдделерінің қорғалуы.
Әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы қорғалуына құқығы бар. Бұзылған құқықтарды қорғаудың нысандары ішінде сот арқылы қорғану, оның конституциялық орган ретінде әділсоттылықты жүзеге асыратын, мемлекеттік билік органы ретінде іс жүргізу қызметінің басты әрі ең тиімді субъектісі болып табылады. Яғни сот арқылы бұзылған немесе даулы құқықты қалпына келтіру неғұрлым демократиялы, қолжетімді әрі ашық тиімді нысан болып табылады. 1948 жылы 10-желтоқсанда БҰҰ-нің Бас Ассамблеясы қабылдаған Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясында әрбір адам Конституциямен немесе заңмен оған берілген негізгі құқықтары бұзылған жағдайда құзіретті ұлттық соттармен құқығын тиімді қалпына келтіруге құқылы делінген. [1, 390] Демек, осы Декларацияны мойындаған әрбір мемлекет азаматтарының өз сот органдары арқылы қорғалуы абсолюттік құндылықты құрайтын негізгі бостандықтар мен құқықтардың қатарына жатқызылады.
Бұл диплом жұмысының қарастырылып отырған тақырыбы — азаматтық іс жүргізудегі тараптар, олардың құқықтары мен міндеттері. Азаматтық процеске қатысушы тұлғалардың ішінде тараптардың алатын орны ерекше. Себебі, тараптар болмаса, талап өндірісінің болуы, жүзеге асырылуы мүмкін болмайды. Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері — азаматтық іс жүргізудегі тараптарға қатысы бар мәселелерді жан жақты қарастырып, талқылау. Себебі, тараптарға қатысты зерттелмеген мәселелер әлі де көп. Яғни, біз тараптардың түсінігіне, олардың процессуалдық құқықтары мен міндеттеріне байланысты сұрақтарға жауап беруге тырысамыз.
1. Сборник документов по международному праву / Под общ. ред. К.К. Токатаева – Алматы: САК, 1998. Т-1
2. Гражданское процессуальное право РК, Баймолдина З.Х., Особенная часть. Учебник.-Алматы: КазГЮА, 2001г.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі. 1999-жыл 13-шілде № 441 – І Юрист баспасы.
4. Гукасян Р.Е. "Гражданский процесс" Учебник М. Юриздат, 1972г.
5. Абдулина З.К. Производство гражданских дел в суде первой инстансии Алматы, 1998 г.
6. Мельников А.А. Субъективные процессуальные права сторон в гражданском процессе // Советское государство и право. - 1972. №21.
7. Арсентьев О.В. Гражданское процессуальное право. Курс лекций-Челябинск: Рекпол, 2000.
8. Шакарян М.С. Субъекты советского гражданского процессульного права. - М: ВЮЗИ, 1970.
9. Хутыз М.Х. Понятие сторон в гражданском процессе. - М., 1952.
10. Касенова А.Ж. Талап қою құқығын іске асырудың шарттары (өзекті мәселелері): з.ғ.к. ... дис. - Алматы, 2006.
11. Советский гражданский процесс: Учебник. / Отв. Ред. М.С. Шакарян. - М.: Юридическая литература, 1985.
12. Пушкар Е.Г. Право на обращение в суд за судебной защитой: дис. ... докт. юрид. наук. - Львов, 1983.
13. Пушкар Е.Г. Конституционное право на судебную защиту (гражданско-процессуальный аспект). - Львов: «Вища школа», 1982.
14. Осокина Г.Л. Право на защиту в исковом судопроизводстве (право на иск) / Под. Ред. В.Н. Щеглова. - Томск: Томск, гос. ун-т, 1990.
15. Викут М.А. Стороны - основные лица искового производства. -Саратов: Саратовск. гос. ун-т, 1968.
16. Викут М.А. Проблема правового регулирования процессуального положения и деятельности сторон в советском гражданском судопроизводстве. - Автореф. дис. ... д.ю.н. - Свердловск, 1971.
17. Сулейменов М.К., Басин Ю.Г. Азаматтық құқық. I том. - Алматы, 2003.
18. Васильева Г.Д. Защита ответчика против иска в гражданском
судопроизводстве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. - Томск, 1980.
19. Треушников М.К. Гражданский процесс. - М, 2000.
20. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының 2003 жылғы 20 наурыздағы №2 «Азаматтық іс жүргізу заңнамасының кейбір
нормаларын соттардың қолдануы туралы» нормативтік қаулысы.
21. Громощина Н.А. Процессуальное соучастие: Лекция // М.: ВЮЗИ, 1988.
22. Қазақстан Республикасының Конституциясы / 30-тамыз 1995 жылы республикалық референдумда қабылданған (7-қазан 1998 жылғы №284-І, 21-мамыр 2007 жылғы № 254-ІІІ Қазақстан Республикасы Заңымен енгізілген өзгертулер мен толықтырулармен бірге) // Қазақстан Республикасы Парламентінің жаршысы. – 1996. -№4. – 217-қ; 1998. -№20. – 245қ.; 2007. - №10. – 68-қ
23. Абова Т.Е. Соучастие в советском гражданском процессе: Автореф. дис. ... к.ю.н. -М., 1952. 3.Абдуллина З.К. Гражданские процессуальные правоотношения и их субъекты // Вестник КазГНУ, серия юридическая. 1999. №3.
24. Борвиков В.А. Основания соучастия в гражданском процессе и
ГПК РСФСР. - Свердловск, 1970.
25. Викут М.А. Участие третьих лиц в советском гражданском процессе: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. - М., 1953.
26. Викут М.А. Легитимация к процессу //Проблемы защиты субъектных прав в советском гражданском судопроизводстве. - Ярославль, 1981.
27. Жеруолис И.А. Сущность советского гражданского процесса. - Вильнюс, 1969.
28. Нефедьев Е.А. К учению о сущности гражданского процесса. Соучастие в гражданском процессе. - Казань: Тип. ун-та, 1891.
29. Орлова Н.И. Права сторон в гражданском процессе. - Минск: БГУ, 1973.
30. Поляков И.Н. Контроль суда за распорядительными действиями сторон в гражданском процессе // Научный комментарий судебной практики за 1972 год - М.: Юрид. лит., 1973.
31. Сергеев А.П., Толстой Ю.К. Гражданское право - М.: Проспект, 1998.
32. Чечот Д.М. Участники гражданского процесса. - М.: Госюриздат, 1978.
33. Советский гражданский процесс: Учебник. / Отв. Ред. М.С. Шакарян. - М.: Юридическая литература, 1985.
34. Шакарян М.С. Участие третьих лиц в советском гражданском процессе. - М.: ВЮЗИ, 1990.
35. Нұрмышев Ү., Нұрмышева Ф. Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу құқығы. – Алматы: Жеті Жарғы -2009 жыл.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.....................................................5
1 Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастарына жалпы сипаттама
1.1 ... іс ... ... ... ... Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастарының субьектілері және
олардың
жіктелуі....................................................................
.........................14
2 Тараптардың азаматтық іс ... ... ... ретіндегі сипаттамасы
2.1 Тараптар азаматтық іс жүргізудің негізгі ... ... ... ... ... іс ... ... Іс ... ... ... емес ... ... іс жүргізудегі үшінші тұлғалар мен прокурордың түсінігі.
3.1 ... ... ... ... ... іс ... прокурордың
қатысуы.........................................52
3.3 Басқа адамдардың ... ... үшін ... ... ... және жеке ... ... әдебиеттер және ... ... ... жылы 30 ... ... ... Ата ... қабылданды. Осы Конституцияға негізделіп, жаңа саяси-құқықтық
жағдайға байланысты көптеген заңдар, кодекстер қабылданды.
Оның ... 1999 жылы ... күні ... ... Азаматтық Іс Жүргізу Кодексін ерекше айтып кетсек болады.
Аталған кодексте азаматтық іс жүргізу мәселесіне ... ... ... ... ... деп ... болады. Оның 1-бабына сәйкес, осы
Қазақстан Республикасының Азаматтық Іс ... ... ... осы
кодекспен және басқа заңдармен өз құзіретіне жатқызылған ... қою ... де ... ... мен шешу ... сот ... атқаруы кезінде
туындайтын қоғамдық қатынастарды ретейді.
Диплом жұмысының өзектілігі - Қазақстан Респуликасы Конституциясының 13-
бабында, әркімнің құқық ... ... ... ... бар және ... мен бостандықтарын, қажетті қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы
келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға құқылы екені аталып ... Бұл ... ... ... ... ... ... екінші жағынан, соттың
берілген арызды қарау және ол ... ... ... ... ... ... істерді қарау дегеніміз адам азамат мен құқықтарының,
мемлекет, қоғам ... ... өз ... мен ... сот ... ... бар. Бұзылған құқықтарды қорғаудың нысандары ... сот ... оның ... ... ... ... жүзеге асыратын,
мемлекеттік билік органы ретінде іс жүргізу қызметінің басты әрі ең ... ... ... Яғни сот ... ... немесе даулы құқықты
қалпына келтіру неғұрлым демократиялы, қолжетімді әрі ашық тиімді ... ... 1948 жылы ... ... Бас ... қабылдаған
Адам құқықтарының жалпыға бірдей Декларациясында әрбір адам ... ... оған ... ... ... бұзылған жағдайда құзіретті
ұлттық соттармен құқығын тиімді қалпына келтіруге құқылы делінген. [1, 390]
Демек, осы ... ... ... ... ... өз сот
органдары арқылы ... ... ... ... ... мен ... ... жатқызылады.
Бұл диплом жұмысының қарастырылып отырған тақырыбы — ... ... ... ... ... мен міндеттері. Азаматтық процеске
қатысушы тұлғалардың ішінде тараптардың ... орны ... ... ... талап өндірісінің болуы, жүзеге асырылуы мүмкін болмайды.
Диплом ... ... мен ...... ... ... қатысы бар мәселелерді жан жақты қарастырып,
талқылау. Себебі, тараптарға қатысты ... ... әлі де ... біз ... ... ... процессуалдық құқықтары мен
міндеттеріне байланысты ... ... ... ... кезде көп жағдайда тараптар жөнінде ... ... ... ... осы ... ... міндеті болып азаматтық іс
жүргізудегі тараптар дегеніміз кім, олардың қандай құқықтары мен ... ... ... ... ... талқылау болып табылады.
Азаматтық Іс Жүргізу ... ... іске ... ... ... Олардың ішінде ең негізгілері болып тараптар
табылады.
Тараптарды азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... барлығын осы бітіру жұмысының әрбір
бөлімінен ... ... ... ... ... обьектісі: азаматтық с жүргізу құқықтық
қатынастары және олардың қатысушылары. Оның ішінде, тараптардың мәртебесін
зерттеу.
Зерттеу пәні: ... ... ... сай, ... ... ... құқықтық қатынастары қатысушылары ретіндегі ... ... ... мен ... ... жаңа тәсілдер мен жолдарды
қарастыру.
Диплом жұмысында тараптардың түсінігі, ... ... ... іске ... құқық мирасқорлық, тиісті емес жауапкерді
ауыстыру мәселелері қарастырылып кеткен. Сонымен қатар, ... ... ... да ... ... ... ашып көрсетуге тырыстық.
Диплом жұмысын жазу барысында Қазақстан Республикасы заңнамасына
талдау жасалынып, көрнекті ғалымдардың ... ... Атап ... З.Х., ... М.К., ... Г.Л., ... М.С., ... М.А.
және т.б.
1 Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастарына жалпы ... ... іс ... ... ... жалпы түсінігі
Жалпы, құқық қатынастары дегеніміз құқық нормаларымен реттелген
қоғамдық қатынастар болып табылады. Құқықтық ... - бұл ... ... мен ... міндеттерді иемденетін қоғамдық қатынас
болып табылады.
Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастары – азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ... азаматтық
істерді қарау мен шешу барысында туындайды. Осы қатынастардың қатысушылары
процессуалдық құқықтарға ие болып, процессуалдық міндеттерді ... ... ... ... ... әдебиеттерінде азаматтық процес
юридикалық қатынас ретінде қарастырылған. Мұндай пікірді ... ... ... айтқан болатын. Ол талап өндірісінде екі заңды ... ... деп ... Талапкер мен сот арасында;
2) Сот пен жауапкер арасында;
Ал, тараптар өзара ... ... ... ... бір ... құқықтарына, екінші жақтың процессуалдық міндеттері сәйкес
келмейді. ... ... бір ... қатысты процессуалдық құқықтар мен
міндеттерге ие болмайды.
О.Бюловтың бұл пікірін оның замандастары ... ... ... сол ... ... әдебиеттерінде заңды қатынасқа (азаматтық
процеске) деген басқа үш көзқарас ... ... ... ... өзара құқықтары мен міндеттері ... ... сот тек қана ... ... қана ... сонымен
қатар құқықтарға да ие болады деп есептеген.
2) Басқа ғалымдар, соттың жеке ... ... ол ... ... бола ... Сот ... билік органы
болғандықтан, ол ... ... ... ... ... айтқан.
3) Ал, үшінші топ процестің барлық үш субьектісі өзара процессуалдық
құқықтар мен ... ... ... ... пікірді ұстанған.
Шынында да, процессуалдық құқықтық қатынас сот пен процеске ... ... ... ... ... ... ... болады. Себебі,
процестің басқа қатысушылары, яғни тараптар, ... ... ... куә және т.б. өзара құқықтар мен міндеттерге ие бола алмайды. Өзара
құқықтар мен міндеттерге тек сот пен ... ... ... ие ... ... ... ... қатынастары жоғарыда аталған
субьектілердің жүріс-тұрысын бекітеді.
Бірақ, азматтық процеске бір ғана құқықтық ... ... ... ... ... Сот пен ... ... арасында туындайтын нақты
бір қатынасты, жай азаматтық процессуалдық қатынас ретінде қарастыру керек.
Азаматтық процес - әрқайсысы белгілі бір ... іс ... ... ... ... ... және бір ... ауыстырып отыратын жай
қатынастардың күрделі жүйесі болып ... Сот пен ... ... ... ... ... ... мүмкін. Салыстырмалы
түрде дербес көптеген құқықтық қатынастар, ... ... ... құрайды.
Сонымен, азаматтық іс жүргізу қатынастары дегеніміз азаматтық іс
жүргізу құқық нормаларымен реттелген, сот пен ... ... ... іс ... сот ... ... асыру барысында пайда болатын
қоғамдық қатынас.
Азаматтық іс жүргізу қатынастарының өзіне тән ... бар. ... ... ... сипаттауға болады:
1) Құқық нормаларының негізінде пайда болады;
2) Нақты субьектілердің арасында пайда болады;
3)Құқықтық қатынасқа қатысушылардың жүріс-тұрысын заң ... ... ... ... ... ... жағдайда, мемлекеттік
мәжбүрлеу шараларын қолдану мүмкіндігі қарастырылған.
Сонымен қатар, азаматтық іс жүргізу қатынастарының өзіне тән белгілері
бар. Бұл ... ... ... ... Олар:
1) Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастарының міндетті қатысушылары ретінде
бір жағынан сот, екінші жағынан ... ... ... ... ... билік органы ретінде қатысса, процеске қатысушы тұлға сотқа
бағынышты субьект ретінде қатысады. Сондықтан да, ... іс ... ... қатынастары болып табылады.
И.А. Жеруолистың пікірі бойынша процессуалдық қатынастар іске
қатысушы жекелеген тұлғалардың ... да ... ... ... ... ... ... тек тараптар арасында ғана емес, сонымен қатар, соттағы
өкіл мен өкіл беруші арасында ... ... ... Осы ... айта ... ... ... процессуалдық қатынастар тек қана өкіл мен өкіл
беруші арасында туындауы мүмкін.
2) Азаматтық іс жүргізу ... тек ... ... ... болып,
жүзеге асырылуы мүмкін. Яғни, азаматтық іс жүргізу құқық ... ... ... ... ... Себебі, процестің барлық
субьектілерінің әрекеттері азаматтық іс жүргізу заңнамасымен реттелген. ... ... ... біз ... іс ... қатынастарын азаматтық және
басқа да материалдық құқықтық қатынастардан ажыратамыз.
3) ... ... іс ... ... бір ... ... ... процессуалдық қатынастардың күрделі жүйесін құрайды. ... ... ... бір ... ... пайда болады. Бұл
дегеніміз олар белгілі бір ... ... ... ... ... ғылыми әдебиеттеріне көз жүгіртсек, процессуалдық
қатынастар бір жүйені құрмай, процестің бірыңғай күрделі ... ... ... ... ... ... көзқарас кездеседі. Алайда, бұл
пікір құқықтық қатынастар туралы жалпы танылған ұстанымдарға қайшы келеді.
Біздің оймызша сот пен ... ... ... ... ... болатын құқық
қатынастарының жиынтығы – азаматтық істі қарау мен шешу барысында, сондай-
ақ іс ... ... сот ... ... ... ... болатын
бірін бірі ауыстырып отыратын, ... ... ... ... ... ... Бұл ... бір бірінен туындау негіздері,
субьектілік құрамы мен ... ... ... де, өзара тығыз
байланысты болады. Яғни, бір процессуалдық қатынастың пайда болуы басқа бір
іс жүргізу құқық ... ... ... өзгеруіне, тоқтатылуына әкеліп
соғады.
4) Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... ерік білдіруіне байланысты болады.
Азаматтық іс жүргізу қатынастарын әр ... ... ... ... Оның ең біріншісі субьектілік құрам бойынша бөлу. Біздің ойымызша
субьектілік құрамы бойынша азаматтық іс жүргізу қатынастары былайша ... ... ... ... ... қатынастары бұл сот пен талапкер, сот пен ... ... ... сот пен арыз беруші арасындағы қатынастар.
Қосымша қатынастардың өзін төрт түрге бөліп қарастыруға болады. Олар:
1) Сот пен даудың ... ... ... ... үшінші тұлға
арасында;
2) Сот пен даудың ... ... ... ... ... тұлға
арасында;
3) Сот пен прокурор арасында;
4) Сот пен іс ... ... беру ... ... ... немесе өзін өзі басқару органы.
Қызметтік көмекші қатынастарға біз бір ... сот, ал ... куә, ... ... ... ... ... жатқызамыз.
Аталған қатынастардың соңғы екеуі тек негізгі процессуалды
қатынастар болған кезде ғана орын алуы ... ... ... процестің кезеңдері құқық қатынастарын
бөлуге негіз болуы мүмкін. Олар:
1) Бірінші инстанция соты мен процеске қатысушылар;
2) Аппеляциялық инстанция соты мен ... ... ... ... соты мен ... ... Жоғары тұрған сот пен төменгі тұрған сот.
Құқық теориясының жалпы ... ... ... ... заң ... бекітілген, белгілі бір жағдайлар болған кезде
туындайды. Мұндай жағдайларды біз ... деп ... Бұл ... екі түрге бөлеміз:
1) Жалпы алғышарттар. Жалпы алғышарттарға құқық нормалары, ... ... ... ... - құқықтық қатынастың туындауының тікелей негізі.
Мысалы: ... факт ... ... ... негізінде, азаматтық іс жүргізу құқық ... үшін үш ... ... ... ... ... болады: азаматтық іс
жүргізу құқығының нормалары, процессуалдық қатынастардың қатысушыларының
құқық субьектілігі, заңды факт.
Азаматтық іс ... ... ... дегеніміз – сот
әділдігін жүзеге асыру кезіндегі сот пен ... ... үшін ... ... ... ... ... іс жүргізу қатынастары
тиісті процессуалдық ... ... ... Яғни, процессуалдық
норма болмаса, процессуалдық қатынастың пайда болуы мүмкін емес. Аталған
нормалардың өзіне тән ... ... Тек ... ғана ... ... ... болып табылады;
3) Жалпы сипатта болады;
4) Азаматтық іс жүргізу саласындағы қатынастарды реттейді;
5) Орындалуы мемлекеттік мәжбүрлеу шараларымен қамтамасыз ... ... ... құқық субьектілігі ұғымы,
аталған субьектілердің құқық және әрекет қабілеттілігін қамтиды. ... ... ... ... – азаматық іс жүргізу құқықтары мен
міндеттеріне ие бола алу ... ... іс ... ... ... құқық субьектілері болып табылатын барлық
азаматтар мен ұйымдар үшін бірдей танылады. Осы ... айта ... ... ... құқық қабілеттілігі олар дүниеге келген сәттен
бастап пайда ... ... ... кезде тоқтатылады. Заңды тұлғалардың
құқық қабілеттілігі олар мемлекеттік тіркеуден өткен кезде пайда болып, ... ... ... ... іс жүргізу әрекет қабілеттілігі – бұл ... ... ... ... мен міндеттерін жүзеге асыра алу
қабілеттілігі. [3] ... ... ... ... оның жасы
мен психикалық жай күйіне байланысты. Процессуалдық әрекет қабілеттілікке
толық көлемде 18 ... ... және 18 ... ... ... некеге тұрған
азаматтар ие бола алады. Кәмелетке толмаған ... мен ... ... ... ... мен ... ... сотта
олардың заңды өкілдері қорғайды.
Заңды факт азаматтық іс жүргізу құқығы нормаларымен белгіленген мән
-жай, осы мән-жаймен заң ... іс ... ... ... ... және ... ... Азаматтық іс жүргізу
құқық қатынастары мынадай заңды фактілердің негізінде туындайды: ... ... Көп ... ... іс ... ... ... бір
заңды фактінің негізінде емес, ал олардың жиынтығының негізінде туындайды.
Азаматтық іс жүргізу құқық қатынастарының мазмұны ... ... іс ... ... ... күрделі және көп қарама қайшылық
туғызған сұрақ. Бұл ... ... үш ... атап ... ... қатысушыларының процессуалдық құқықтары мен міндеттері.
(В.М.Семенов, Н.А.Чечина, Д.М.Чечот).
2) Процес қатысушыларының ... ... ... ... сәйкес жүзеге асыратын әрекеттері. (П.П.Гуреев, А.А.Мельников,
В.Н.Щеглов).
3) Процес қатысушыларының процессуалдық құқықтары мен міндеттері және
олар жүзеге асыратын ... ... ... ... ... осы ... ... бірінші көзқарас дұрыс
және негізді болып ... ... іс ... ... қатынастары
субьектілерінің құқықтары мен міндеттері Азаматтық іс жүргізу кодексінің
бірқатар баптарында бекітілген.
Субьективтік азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік мәжбүрлеумен қамтамасыз
етілген құқықтық қатынастың бір тарабының белгілі бір ... ... ... дәл сондай жүріс-тұрысты орындауын талап ету мүмкіндігі.
Бұл жерде азаматтық процес тараптары дегенде, сот пен ... ... ... сөз ... ... ... қатысушыларының құқықтары біркелкі
емес, сондықтан оларды мазмұнына қарай жіктеуге ... ... ... ... процессуалдық құқықтарын үш айырып
қарастыруға болады:
1) Істі қоғау мен оның ары ... ... ... ... Істі шешу, қарау мен шығарылған сот ... ... ... ... ... бір ... жасауға нұсқау беру мүмкіндігімен
байланысты құқықтар.
Сонымен қатар, процес қатысушылары субьективтік ... ... ... ... бір процессуалдық міндеттерді көтереді.
Құқық теориясында заңды міндет тұлғаның заңмен ... ... ... Ол ... ... ... міндетті тұлғадан өз міндеттерін
орындауын талап ету және ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін қамтиды. Азаматтық процессуалдық міндет – бұл
азаматтық іс ... ... ... ... және ... ... мәжбүрлеу шарасымен қамтамасыз етілген қажетті жүріс
тұрыс. Өз міндеттерін орындамаған ... ... ... процессуалдық санкциялар, сондай-ақ қылмыстық және ... ... ... ... ... тұлғалардың маңызды міндеттерінің бірі АІЖК 47
бабының 1 бөлімінде ... олар ... ... барлық іс жүргізу
құқықтарын адал пайдалануға ... ... ... ... ... ... талап – процессулдық әрекеттердің ... мен ... ... ... ... аталғандардан басқа, іс бойынша тарап өзінің талаптары мен
қарсылықтарын негіздейтін мән жайларды дәлелдеу, ... ... ... сот шығындарын көтеру, сот мәжілісіне келу ... ... ... ақ, ... ... ... тұлғалар сот отырысының заңмен
белгіленген тәртібін сақтауы тиіс.
Азаматық іс жүргізу құқық қатынастарының келесі бір ...... ... ... ... ... объектісі нақты
қатынас бағыты мен реттеу ... ... ... ... іс жүргізу
құқық қатынасы қоғамдық ... ... ... байланысты
белгілейді және де ол субъектілердің әрекетіне әсер ... ... ... ... ... ... ... тану керек. Азаматтық ... ... ... ... ... ... осы ... ол даулы
мәселе болып тұр. Р.Е.Гукасян былай деп ... ... ... ... деп - ... дау ... өзге де талап. [4, 61-62]
Бұл түсінікпен келісуге болмайды, өйткені іс ... ... ... ... ... бар. Материалдық
құқық қатынасының мазмұны мен сипаты және ерекшелігі сотпен ... ол іс ... ... мен ... мазмұны арқылы бір арнаға
шоғырландырады, іс жүргізу ... әр ... ... ... ... ... туралы түсінік өте күрделі болып
келеді. Қаралып жатқан кұқық қатынастардың объектісі ретінде ... ... іс ... ... ... ... ... ғалымдардың
еңбектерінде объектіні субъектілердің әрекеті ретінде ... ... ... ... объектісі ретінде әрекеттің өзін айтады, ал
бұлардан ... ... ... ... деп ... ... ... әрекетпен және оның ... ... ... [5,41-42] Мұнда әрекет пен бағыт дербес алынған.
Құқықтық қатынас тек қана олардың қызметінде пайда болады. Осы ... ... ... ал ... ... объектілердің әрекетін құқықтық
қатынастың объектісі ретінде санауға ... ... ... - азаматтық сот өндірісі нәтижесінен
туындайтын субъективтік міндеттер мен құқықтардың нормалар жиынтығы ретінде
қарастырылады. Мұны ... үшін әлі де ... ... жүргізілуде.
Азаматтық іс бойынша жүзеге асырылатын сот әділдігі аясындағы азаматтық
іс жүргізу ісінің кұқықтық объектісі болып қарастырылу мүмкін, сол ... ... ... пен ... ... белгілі бір іс әрекетке ие
және құқық пен міндеттері.
Субъективтік іс жүргізу - құқықтар мен міндеттер объектісіне ... іс ... ... оның ... ... және ... бола ... да барлық қатысушылардың әрекеті бұл ... ... ... емес ... ... ... тұр. Субъективтік құқық -
бұл басқа тұлғаға ... ... ... етілген құқықтық
қатынастың әрекет шамасы.
Материалдық құқық қатынаста іс жүргізу қатынастың ішкі ... ... ... ... ... даулы мәселесіне сот қана әсер ... сот ... ... ... іс жүргізу құқық қатынастың
дамуы арқылы жетіледі. Соның субъектілері ... ... ... мен ... сәйкес әрекеттер жасайды.
Сондықтан осы әрекеттердің нәтижесі азаматтық іс ... ... ... азаматтық іс жүргізу қатынастың объектісі заңмен көрсетілген іс
жүргізу әрекеттердің нәтижесі мен ... сот ... ... ... ... мақсатқа жету үшін құқықтық ... ... іс ... әрекетінің нәтижесі соттың соңғы шешімінің
шығуына үлкен әсер ... Сол ... әр ... әрекеті өзінің
мақсатына бағытталған, яғни арнайы объектінің өзара ... ... ... ... ... және ... объектінің
нақты мазмұны бір-біріне әсері жалпы жекелей қарастырылады;
2) Әр арнайы объектінің белгілі бір ... ... іс ... ... ... ... ... Барлық арнайы объектінің жиынтығы жетілгенде,
жалпы объектінің жетілуін қамтамасыз етеді, яғни ... ... да ... жиынтығының іс жүргізу әрекеттері арнайы
объект шекарасынан шығып жалпы объектіге көшеді;
4) Соттың іс ... ... ... ... ... бағытталған, ал сол ... іс ... ... ... ... бағытталған.
Іс жүргізу құқық қатынастың дамуы мен пайда болу мақсаты талапкердің,
жауапкердің, үшінші жақтың сотпен ара-қатынасы оларға тиесілі ... ... ... қатысты. Бүл мақсатта тараптар мен үшінші жақ
мүддесі ғана емес, ол сот өндірісінің жалпы ... ... яғни ... пен ... ... жақ ... ... етілген қатынас.
Сонымен іс жүргізу құқық қатынастың арнайы объектісі-тараптар мен
үшінші жақтардың материалдық ... мен ... ... ... ... ... іс жүргізу құқық қатынастарының субьектілері және
олардың жіктелуі
Азаматтық іс жүргізу құқық қатынас ... ... ... ... ... Азаматтық іс жүргізу нормалары арқылы
қүқықтар алған тұлгалар азаматтық іс ... ... ... ... үш ... бөлеміз:
Сот;
Іске қатысты тұлғалар;
Процеске көмектесуші түлғалар.
Сот құзыретін құрайтын міндеттері мен құқықтары іс ... ... ... деп ... ... ... ... деген құқық
категориясы тән емес. өйткені, сот мемлекеттік билік органы болғандықтан
құқықтық жағдайлар құқықтық қабілеттілікпен сипаттала ... ... - бұл ... тұлғаға міндеттелген заңмен қамтамасыз етілген ... ... ... ... жүзеге асыратын мемлекеттік орган болып табылады. Ол
іс жүргізу құқықтық қызметті де орындайды және сот әділдігін жүзеге ... ол бір ... ... және іс жүргізу қатынасында болады.
Сондықтанда ол мемлекет алдында және ... ... ... ... іс ... қатынасына түсетін қатысушылар алдында жауапты
болады. Сот өз ... ... ... асырып, талап мүддесін
қамтамасыз ету үшін іс ... ... ... мүмкін. Олар - сот
әрекетіне, сот шешіміне келіспеушілік, шағымдану және тағы басқалар.
Сот іс жүргізу қатынас ... сот іс ... ... ... ... сипатталады. Сот әділдігін жүзеге асыру - бұл соттың құқығы
болуымен шектелмей міндеті де болып табылады.
Бұл міндетті жүзеге асыру үшін сот ... ... ие болу ... ... ... басқару ролін былай қарастырады:
1. сот процес жүрісін басқарады;
2. сот биліктік күші бар қаулылар шығарады;
3. сот ... ... ... ... ... ... соттың құқықтары мен ... іс ... ... ... ... ... м
індеттеріне сәйкес келеді;
5. соттың міндеттері іске қатысушы тұлғалардың құқық күшіне
сәйкес деп ... ... оның ... ... ... ... келеді және ол соттың мемлекеттік - қүқықтық қызметін көрсетеді;
6. іс жүргізушілік қатынастың субъектісі ретінде соттың құқықтары
мен ... ... ... іс ... қатынастарға қатысатын
кез-келген субъектінің құқықтары мен міндеттерінің ... асып ... 24] ... ... ... ... ... атқа ие болды. Соттың билігі деген түсінік
тараптар мен іске қатысушылардың үстінен сот қатты кете ... ... бір сот ... арыз ... ... Мысалы: талап арызды негізсіз
қабылдаудан сот бас тартса, онда соттың әрекетіне шағым жасалуы ... ... - ... ... ... оның ... құқықтар мен міндеттерге ие. Субъектілерді ... ... егер ... сот ... жүгінсек онда іс жүргізушілік
қатынас субъектілері мынадай:
Сот, талап өндірісінің тараптары, ерекше өндірістер бойынша арызданушы,
дау нысанына ... ... ... ... ... дау нысанына
дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші ... ... ... ... ... ... органдары, ұйымдар.
Сондай - ақ Азаматтық іс жүргізу кодексінің 56, 57 баптарында ... ... ... ... ... ... сот ерекше іс
жүргізу тәртібін негіздейтін мәлімдеушілер мен ... ... ... мен ... ... бірлестіктер, куәлер, маман - сарапшылар,
аудармашылар және тағы басқалар субъект болып келеді.
Азаматтық іс жүргізушілік ... ... ... ... жағдайлары әр түрлі. Бұл - олардың әр қайсысындағы іс ... ... ... ... ... болып, азаматтық іс жүргізу
құқықтық қатынастарына және олардың субъектілеріне өзіндік әсерін ... ... ... іс ... ... қатынаста сот өндірісін жүзеге асыру
соттан басқа барлық субъектілер екі топқа ... ... ... ... ... мен жауапкер, әкімшілік-
құқықтық қатынастан туындайтын істердегі тараптар, ерекше ... ... ... ... ... ... ... жаңадан қозғалған азаматтық
істегі прокурор, топтардың өкілдері, ерекше ... ... ... ... өзінің құзыреті мәселесі бойынша қатысатын ... ... ... куә, маман-сарапшы, аудармашы, қоғамдық ... ... ... іс ... ... ... субъектілер тобының екіге
бөлінуі, олардың жеке ... мен ... және ... қатысу
мақсаттарына қатысты.
Бірінші топтағы процеске қатысушылардың ... ... бір ... және ... бірігеді. Бұлардың бәрі сот ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан олардың
процестегі жағдайының өзі жеке ... ... ие. ... бұл жеке ... барлық субъектілерге тән емес.
Негізінен, бірінші топтағы субъектілердің процесте жеке өзіндік ... ... ... мен ... ... ... бойынша пайда болады. Диспозитивті принциптің процестегі қызметі ... ... ... ... ... талапкердің өзіне байланысты. Талапкер өзінің
талабынан бас тартуы мүмкін, талап негізін немесе талап мазмүнын өзгертуі
мүмкін, ал ... жақ, яғни ... ... ... ... оның бір ... көнуі мүмкін.
Талапкер тәрізді азаматтық процестегі үшінші тұлғалар да жеке өзіндік
сипатқа ие, ... олар да жеке ... ... талап қоя алады, мұнымен
қатар дербес талап қоя алатын ... бір ... - ... ... талапкерлер немесе шағым берушілер болып келеді. Құқықтық қатынас
тек қана олардың қызметінде пайда болады.
Процестің басқа жағдайларында даудың пәніне ... ... қоя ... ... ... Олар - Қазақстан Республикасы азаматтық іс жүргізу
кодексінің 53-бабында ... ... ... ... ... талапкер немесе жауапкер жағында болғандар. Даудың пәніне дербес
талап қоя алмайтын үшінші ... ... ... ... ... ... ... дербес талап қоя алмайтын үшінші жақтар іс жүргізушілік
құқықтар мен міндеттерге ие. Бірақ талап пәнінің негізін ... ... ... ... азайтып немесе көбейте алмайды, талаптан бас тарта
алмайды, қарсы талап бере ... сот ... ... ... ... бір ... іс жүргізушілік қатынастың дербес субъектілердің
бірі - ... ... ... ... ... мен ... Олар ... Қазақстан Республикасының азаматтық іс ... 48 ... ... деп ... ... ... мақсатында және бұзылған
құқығын қалпына келтіру үшін ... ... ... мен ... ... Ал ... сол талап арыз бағытталған ... мен ... іс ... прокурордың қатысуы да дербес болады. Ол
мемлекет атынан ... іс ... ... ... жүзеге асырады.
Азаматтық іс жүргізушілік қүқықтық қатынасқа ... ... ... жоғарыда айтылып өткеніндей куә, сарапшы, аудармашылар, ... сот ... іс ... ... ... ... көмектесуші тұлғалар болып
табылады және олар азаматтық іс жүргізу бойынша заңды ... ... ... орын ала ... ... дұрыс шешуге септігін тигізер еді.
2 Тараптардың азаматтық іс жүргізу құқықтық ... ... ... ... азаматтық іс жүргізудің негізгі қатысушылары ретінде
Тұлға азаматтық іске түскен ... ... ... ... ие ... ... тұлғаның процессуалдық жағдайы оның
процессуалдық құқықтары мен міндеттер ... ... оның ... ... ... ... ... құқықтық мәртебесін
дұрыс анықтамау, соттың қызметінің жаңылуына немесе кемшілігіне, ... ... ... ... соғуы мүмкін.
Азаматтық процестегі тараптар туралы мәселе өзекті ... ... ... ... азаматтық процестің негізгі қатысушылары болып
тараптар табылады. Азаматтық процес аталған тұлғалар ... ... ... ... ... заңды мүдде туралы дау болады.
Заңда тараптардың нақты ... ... ... ... - бұл ... ... немесе заңмен корғалатын мүдде туралы
дауды сот ... мен ... ... іске катысушы тұлғалар. Азаматтық
процестің тараптары ретінде ... және ... ... Тараптар ретінде
заңды тұлғалар немесе жеке тұлғалар болуы мүмкін. ... ... ... тұлға болып табылмайтын ұйымдар да болуы мүмкін.
Азаматтық іс жүргізу құқығы ғылымында және ... ... ... ... субьектілері ретінде іске қатысушы
тұлғалардың құрамына жататындығы жалпы танылған пікір болып табылады. Сот
пен тараптар ... ... ... ... ... ... ... жүргізу қатынастары болып табылады. Сондықтан тараптар азаматтық
процестің негізгі ... ... ... ... - ... құқық немесе заңмен корғалатын мүдде туралы дауды сот қарауы
мен шешуге міндетті іске катысушы тұлғалар. [7, 12 ... іс ... ... ... ... ұғымына
байланысты екі анықтама кең таралған:
1) тараптар - бұл ... ... ... ... ... Д.Р.Джалилов, С.А.Якубов);
2) тараптар - бұл күқық туралы даудың субъектісі (А.Ф. ... ... ... бұл екі ... арасында
айтарлықтай айырмашылықтар жоқ және оларды бір ... ... ... Осы екі ... әр ... ... ... олардың мағынасы
бірдей. Біріншісінде де, екіншісінде де белгілі бір тұлғаның ... ... ... жауапты (міндетті) тұлға да бар. Ал бір тұлғаның кұқығы
мен басқаның ... ... ... болжам құқықтық қатынас туралы
болжамға сай болады.
Осылайша, процестегі тарап ... ... ... ... ... анықталады. Даулы материалдық құқық қатынасының
субьектілері іс бойынша тарап ... ... ... іске ... емес тараптың
қатысуы жатпайды.
Азаматтық істі қозғау ... ... ... сұрап отырған
субьективтік құқық нақты оған ... ... және ол шын ... ... ... ақ ... жауапкер ретінде тартуды сұраған тұлға осы талап
бойынша жауап беру тиіс деп нақты айтуға болмайды. ... мән ... ... ... мен шешу барысында анықтайды. Сондықтан тараптар материалдық
құқық қатынастарының нақты немесе болжамды субьектілері ... ... ... ... ... ... ... және процессуалдық мүдделері бар тараптардың нақты және
болжамды субъектілер ретіндегі анықтамасы М.С. ... ... ... тапқан. Оның айтуы бойынша, бұл анықтамада тараптардың
түсінігі процестегі материалдық құқықтық қатынас субъектілерінің түсінігіне
негізсіз байланысып отыр, ... ... ... ... - ... емес, ал іс жүргізушілік құқықтық институт, сондықтан
анықтамада процессуалдық аспектілер ... және де бұл ... ... ... ... ғана қамтиды. [8, 128]
Біздің ойымызша, айтылған ... ... деп ... ... көрсетілген анықтамада материалды-құқықтық қатынастың
субъектілері мен ... іс ... ... ... қатаң
байланысы жоқ. Бұл жерде даулы материалды-құқықтық ... ... ... ... Яғни, іс жүргізуде тараптар материалды-құқықтық
қатынастың міндетті субъектісі болып ... ... ... ... ... та ... іс ... уақытында бұл туралы болжам міндетті.
Егер сол материалды-құқықтық катынастың ... ... ... ... ... өзіне тиіесілі күқықтары бұзылды деп санағаны
туралы болжам болмаса, он да ол ... ... ... әлдеқайда
айқын. Сотта қаралуға жататын процестегі тараптар, ең болмағанда материалды-
құқықтық катынастың субъектісі ретінде ... ... ... ... ... ... ескерілмеді, - деген М.С. Шакарянның
айтуы негізсіз деуге болады. Өйткені, тараптар - азаматтық ... ... ... мен заңмен қорғалатын мүдделерін корғау үшін
қатысатын тұлғалар - деген көрсетілім ... ... ... ... көрсетілгендей, М.С. Шакарянның ойынша, процестегі
тараптардың түсінігі материалдық ... ... ... түсінігімен
байланысты болмау керек, - деген. Бірақ, өз анықтамасында процестегі
тараптар ... ... ... ... не сот ... туралы дауды шешу
керек - бұл материалдық құқықтық қатынас субъектісінің дауы.
Қазіргі таңда азаматтық іс жүргізу құқығында ... ... ... екі ... ... ... олар ... тараптар - бұл даулы материалдық кұқықтық қатынастың накты немесе
болжамды субъектілері; 2) тараптар - бұл ... ... ... ... ... ... екі ... М.Х. Хутыздың критикасына шалдықты. Біріншісіне
катысты ол, ... ... ... ... ережесіне сәйкес жай
түсініктемелер елеулі ... ... ... ... Бұл белгілер — ... Осы ... ... мен ... ... ... ... белгі (метериалдық қүқықтық қатынастың субъектілері)
логикалық байланыстың құрамында ... ... ... ... да мүмкін.
Демек, талданған логикалық тексеруді ұстанбайды», - деп ... [9, ... ... ... ... туып ... Біріншіден,
тараптар материалды-құқықтық қатынастың болжамды субъектісі болып табылады,
- бұл оларды ... ... ... бір ... ... ... ... көрсетілген (істе заңдық ... ... ... құқықтарын немесе заңмен корғалатын
мүдделерін қорғау үшін қатысу, ... ... ... ... ... ... ... күшіне енуі және т.б.).
Екіншіден, бұл белгінің ... ... ... ... ... материалдық құқықтық қатынастың субъектілері ... не ... ... ... ... ... ... қатынастың субъектісі болуы да, болмауы да мүмкін.
Егер сот құқық ... ... ... және ... онда іс
жүргізуде тиісті ... ... ... ... ... болады. Содан басқа, сотқа жүгінуші (талапкер) тұлға немесе іске
қатысуға тартылған (жауапкер) тұлға материалдық құқықтық ... ... ма ... сұрақ, тек қана сотта іс қозғалу кезіндегі
болжам деңгейінен көрініс табады.
Тәртіп ... ... ... ... кезінде бұндай болжам соттың
сенімімен өзгереді. Егер талапкер немесе жауапкер тиісті емес болса, яғни
материалдық құқықтық қатынастың субъектісі ... ... онда ... ... заңнамасымен бекітілген тәртіп бойынша, олар тиісті тұлғалармен
ауыстырылады.
Бұндай жағдайда М.Х. Хутыздың критикасы жоғарыда ... ... екі ... ... көз ... деп
айтуға болады.
Ал «тараптар — бүл сот шешілуініе ... ... жэне ... ... ... ... ... осы тараптар туралы
түсініктің екінші анықтамасына қатысты М.Х. Хутыздың критикалық ескертпесі
қазіргі жағдайда негізді болып табылады. Біріншіден ол, заң ... ... дау ... ... ... ... ол ... өз беттерінше талап берген үшініші тұлғаларды ... ... - деп әділ ... Екіншіден, кейбір заң
әдебиеттерінде кездесетіндей, бұндай анықтаманы (онда мүддені заңмен қоғау
көрсетілген) тараптарға сәйкестендіруге болады, ал ... іс ... ... ... ... ... қарамайды, осы іске қатысушы тұлғалар
ешкімге ешқандай материалды-құқықтық талаптар ... ... ... ... та М.Х. Хутыздың айтылған критикалық ескертпесі
өздігінен ... ... ... ... ... ол өзі ... «азаматтық процестегі тараптар, - оның жазуынша, - бұл ... ... іс ... негіз болып табылған, құқықтық қатынастың
мазмұнында процессуалдық кайшылықтардан туындаған құқық туралы тұлғалардың
даулары». Егер бұл ... ... емес көп ... ... онда ... ... ... нақты осылай болады: «тараптар - бұл
соттың шешілуіне жататын құқық туралы тұлғалардың ... ... ... ... ... іс ... құқық
теориясындағы кейбір шешімдерінің аспектілері осындай.
Сонымен қатар, тараптар ретінде іске жіберу үшін толық түрде азаматтық
іс жүргізу құқық ... және ... ... ... ... ... ... қабілеттілік осы құқықтар мен міндеттердің ... ... болу ... ... және ... ... құқық немесе міндеттерге ие болу мүмкіншілік жағдайында болады.
Құқық қабілеттілік мемлекеттің ... ... ... Ол ... ... ... ... қайтыс болу жағдайында тоқтатылады. Демек,
құқық қабілеттілік адамнан ажыратылмайды, ол өзінің ... өмір бойы ... мен ... ... ... қабілеттілікке ие болады.
Заң әдебиеттерінде құқық қабілеттілік азаматқа тән ... бір ... ... ... ... бұл ... құқықтар мен
міндеттерге ие болу қабілеті ретінде болады. Ал ... ... ... ... ... яғни тұлға құқықтар мен міндеттерге ие ... ... ... ... қарастырылып және қамтамасыз етілгендіктен
ол әрбір нақты тұлғаның белгілі бір субъектілік құқық ... ... ... - бүл құқықтар мен міндеттердің субъектісі болу құқығы -
деп жазады Н.Н.Братусь.
Сонымен қатар, құқық ... ... ... ... деп айту қате
болады. Басқа да кез-келген ... ... ... оның да кейбір
шектері бар. Бұл шектеулер мына ... ... ... яғни ... ... тыйым салынбаған барлық кез-келген іс-әрекетпен айналыса алады
және кейбір ... ... ... ... ... ... қабілеттілікті шектеу мүмкіндігі заң актісі арқылы және ... ... ҚР ... ... 1-тармағынан келіп
шығады. Ол бойынша ... жеке ... ... мен ... қорғау, қоғамдық тәртіпті, ... ... ... т.б. сақтауда кажетті шамада ғана тек заңмен шектелуі
мүмкін. Олар іс ... ... ... ... ... ... табылады және олар азаматтық іс жүргізу бойынша заңды мүдделі емес.
Мұндай ... орын ала ... ... дұрыс шешуге септігін тигізер
еді.
Процеске қатысушылардың ... ... ... және ... қабілеттігі түсініктерінің жинақты
анықтамасы.
Азаматтың іс жүргізу құқық қабілеттігі - бұл ... іс ... мен ... іс ... ... ... қабілеті. Бұл
анықтама материалдық ... ... ... ... барлық
катысушыларына - азаматтар мен ұйымдарға ... тең ... ... іс ... ... ... ... бастап, қайтыс болғанда
аяқталады. Ал заңды тұлғаның құқық субъектілігі мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... кайта ұйымдастырылған және
біріккен жағдайда тоқтатылады.
Заңды тұлғаның құқық қабілеттігі мен әрекет қабілеттігінің пайда ... ... ... ... келеді.
Азаматтыц іс жүргізу әрекет қабілеттігі - бұл сотта қүқықтарын өз ... ... ... және ... ... іс жүргізуді өкілге
тапсыру қабілеттігі. Әрекет қабілеттілік өз ... ... ... іске ... ... мен ... орындауда дербес
жауаптылықта болады.
Сотқа талап қойып жүгінген кезде сақталуы тиіс, азаматтық іс жүргізу
заңнамасымен реттелген тәртіптің бірі - ... ... ... ісін ... ... ... сәйкес сотқа өзінің кұқығын ... ... үшін ... іс ... ... ... ие тұлғалар
ғана жүгіне алады. [10, 60]
ҚР ... ... ... сәйкес азаматтық іс жүргізу әрекет
қабілеттілігі дегеніміз - ... ... ... өз ... ... және ... ... іс жүргізуді өкілге тапсыру
қабілеттігі.
Іс ... ... ... ... іс жүргізу әрекет
кабілеттігіне барлық азаматтар ие емес. Азаматтардың іс ... ... екі ... анықталады: жасына және психикалық жағдайына
байланысты. ҚР АІЖК-нің 46-бабының ... ... іс ... әрекет
қабілеттігінің он сегіз жасқа толған азаматтарда және ұйымдарда ... ... ... он ... ... ... сәттен бастап сотта тараптар, үшінші
тұлғалар, өкілдер ретінде қатысып, өздеріне тиесілі іс жүргізу ... ... іс ... ... ... ... Он сегіз жасқа
толмаған азаматтар да заңда көзделген жағдайларда толық әрекет қабілетті
болуы мүмкін. ҚР ... ... ... ... заң ... ... жасқа жеткенге дейін некелесуге рұқсат етілетін жағдайда, он сегіз
жасқа толмаған азамат некеге ... ... ... ... ... әрекет
қабілеттігіне ие болады. Он ... ... ... ... ... тараптар бола алады.
Он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке ... іс ... ... ішінара ие. Бүл олардың сотта өздерінің кұкықтары мен
мүдделерін қозғайтын істер бойынша тараптар немесе үшінші тұлғалар ретінде,
бірақ іс ... ... ... ... қажет болатын заңды
өкілдерінің міндетті түрде процеске ... ... ... ... көзделген жағдайларда, ... ... ... ... және өзге де ... қатынастарынан және тапқан
табысына немесе кәсіпкерлік ... ... ... билік етуге
байланысты мәмілелерден туындайтын істер бойынша олар өз ... ... ... ... сотта өз басын қорғауға қүқығы бар. Кәмелетке
толмағандарға көмек көрсету үшін кәмелетке толмағандардың заңды өкілдерін
мүндай ... ... ... ... ... ... байланысты (ҚР АІЖК-нің
46-бабының 2 және 4-бөлігі). ... ... ... «Неке және отбасы
туралы» Заңының 61-Забының 3-тармағын ... ... Онда ... ата-аналардың жалпы негіздерде өздерінің әке жэне ана болуын
мойындауға және оған дау ... ... ... ... он төрт ... ... сот ... өз балаларына қатысты әке болуын анықтауды
талап ету ... ... ... ... 14-18 жастағы кәмелетке толмағандар
әртүрлі процессуалдық жағдайда ... ... ... Бір
жағдайда олар іс жүргізу әрекет қабілеттігіне ішінара ие болады, ал ... - ... ... ... ... ие болады
және өз кұкықтары мен мүдделерін сотта қорғай алады.
Жоғарыда ... ... ... қабілеттігіне толық көлемде ие бола
алмайтын тұлғалардың процессуалдық жағдайын реттейтін заңнамада біркатар
қайшылықтар бар екенін З.Х. Баймолдина атап ... Оның ... ... 46-бабының 2 және ... ... ... ие емес адамдардың ... ... ... ... ... ... ... ата-аналары, асырап алушылары,
қамқоршылары немесе қорғаншылары ... ... ... 63-бабының
1-бөлігіндегі нормалармен қайшы келеді. Соттар мазмұны азаматтық заңнаманың
нормаларына сәйкес келетін АІЖК-нің 46-бабының нормаларын ... ... ... ... ... 2 және ... ... ереже
бекітілген: он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі кәмелетке ... ... ... өзге де кірістеріне және өздері жасаған
интеллектуалдық меншік құқығы субъектілеріне өз ... ... ... ... ... ұсақ мәмілелер жасауға құқылы; олар өздері жасаған мәмілелер
бойынша дербес жауапты ... және ... ... зиян үшін ... ... ... жауап береді.
Талап қою кұқығын өз бетінше іске асыра алмайтын тұлғаларға және
әрекетке қабілеттілігі шектеулі деп ... ... да ... бірақ осы
жерде бұл түлғалардың әрекетке қабілеттілігін шектеумен байланысты емес
істер бойынша сотқа өз ... ... ... айта кету ... ... шектеулі тұлғаның атынан сотта істі оның ... ҚР ... ... ... ... спирт ішімдіктеріне
немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің отбасын ... ауыр ... ... ... ... ... қабілеттілігін
сот АІЖК-де белгіленген тәртіп брйынша шектеуі мүмкін. Ол ... ... өз ... ... ... ... ... жасауды, сондай-ақ
табысын, зейнетақысын және ... ... ... ол тек қамқоршысының
келісімімен ғана жүзеге ... ... ... ... ... істер бойынша сотқа дербес талап
коюға құқылы болса, әрекет қабілеттігі жоқ тұлғалар сотқа ... ... өз ... ... ... Азаматтың әрекет қабілеттілігі оның
кайтыс болуымен, не оны сот ... ... ... деп ... ... ... 1-тармағына сәйкес психикалық ауруының
немесе ақыл-есінің кемдігі салдарынан өз әрекеттерінің ... ... ... не ... ... ... сот ... кабілетсіз деп
тануы мүмкін. Әрекетке қабілетсіз деп танылған азаматтың атынан сотта ... ... ... ... ... ... арыз беруі
процессуалдық салдарларға әкелуі мүмкін. Егер ... ... ... ... белгілі болса, судья оның талап арызын қайтарады. [3]
Тұлғаның әрекетке кабілетсіздігі туралы мәселе сотта іс қозғалып ... ... ... арыз ... қалдырылады. [3]
Бұл нормалар тек әрекетке ... ... ғана ... ... шектеулі, әрекет қабілетіне толық ие емес тұлғаларға
да катысты. Әдебиетте соңғы аталған тұлғалардың сотқа жүгіну ... ... ... ... ерекшеліктері барын ескеру жөнінде
ұсыныстар айтылады. Мысалы, М.Ю. Розованың ойынша, арызды әрекетке
қабілеттілігі ... ... ... он төрт ... он ... ... кәмелетке толмағандар берсе және олар істердің осы санаты бойынша
сотқа өз бетінше жүгінуге қүқылы болмаса, арызды қабылдаудан бас ... ... ... ... қажет. [10, 62] Автор осыларды азаматтық іс жүргізу
заңында арнайы ... ... ... А.Ж. ... ойынша,
азаматтық іс жүргізу заңының жоғарыда атап кеткен нормаларының ... ... ... ... ... немесе он төрт жастан он
сегіз жасқа ... ... ... яғни он төрт жастан он сегіз жасқа
шамасына дейінгі кәмелетке толмағандар бергені жэне олардың осы ... ... ... өз ... ... ... ... анықталса, соттың
талап арызды қайтаратыны не қараусыз ... ... ... [11, 69]
Бірқатар ғалымдар әрекетке қабілетсіз тұлғаның сотқа жүгінуіне катысты
келесідей ой айтады: әрекетке қабілетсіздің ... оның ... ... ... егер оны ... ... ... ғана заңды күшіне ие болады.
Қолдауға ие ... ... ... ... ... [12, ... әрекетке қабілетсіздің арызын қабылдап қойса, арыз мәні бойынша
әрекетке қабілетсіз тұлғаның талабын іске соттың бастамшылығымен тартылған
оның заңды ... ... ғана ... азаматтық процес субъектілерінің ішінде өз ... ... ... ... ... ... тұлғалар үшін әрекетке
қабілеттіліктің маңызы туралы екі түрлі ... ... яғни ... бұл ... ... ... тән деп көрсетсе, екіншілері
әрекетке ... ... ... үшін маңызды емес деген көзкарасты
ұстанады. ҚР ... ... ... ... ... ... органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар
немесе ... ... ... ... тұлғалардың кұқықтарын,
бостандықтарын және заңды мүдделерін қорғау үшін ... ... ... ... үшін ... қойған тұлғалар, бітімгершілік келісімін жасау
қүқығынан басқа, талап қоюшының барлық іс жүргізу кұқықтарын ... ... іс ... ... ... алады (ҚР АІЖК-нің 56-бабының 2-
бөлігі).
Е.Г. Пушкардың ойынша, осы тұлғалар бөтен ... ... ... ... жүзеге асыру үшін оларға осындай әрекеттерді жасауға
қабілеттілік қажет. [13, 112]
Г.Л. Осокинаның пікірінше, ... ... ... талапкерлердің басқа тұлғалардың күқықтарын қорғау үшін ... ... іске ... ... ... табылмайды. Әрекетке кабілеттіліктің
басқа тұлғалардың қүқықтары мен заңды мүдделерін корғайтын ... ... ... ... өйткені процессуалдық
мағынадағы талапкер болу ... ... ... ... ... пайда болады. [14, 138-139]
А.Ж. Касенованың ойынша, бұндай пікірлермен толық келісуге болады деп
айту, қиындыққа ... ... ... ... ... ... ... да болатын ойлар кезігеді. ҚР АІЖК-нің 154-бабының 1-бөлігінің 3-
тармақшасы өз құқықтарын немесе мүдделерін қорғайтын түлғаларға ғана емес,
бөтен ... өз ... ... ... ... дәлірек
айтканда, ҚР АІЖК-нің ... ... ... ... ... ҚР АІЖК-нің 46- бабында ... ... ие болу ... іске қатысушы тұлғалардың ішіндегі ҚР
АІЖК-нің 56-бабында аталған жекелеген азаматтарға да қатысы бар. ҚР ... ... ... ... прокурорға, мемлекеттік органдар
мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына, ұйымдарға қолданылмайды. Сонда
әрекетке кабілеттілік өз ... ... ... үшін және ... мен мүдделерді өз аттарынан қорғайтын жекелеген азаматтар үшін
талап қою құқығын іске асырудың шарты болып ... [10, 65] ҚР ... ... ... ... істерін сотта өздері немесе өкілдері
арқылы жүргізуге құқылы. Азаматтың іске өзінің қатысуы оның бұл іс ... болу ... ... ... ісін ... ... ... өзге
нормативтік құқықтық актілермен немесе кұрылтай құжаттарымен берілген
өкілеттіктердің шегінде іс-әрекет ... ... ... және ... берілген олардың өкілдері жүргізеді. Заңды тұлғаның ... ... ... ... ... ... іске ... алады (ҚР АІЖК-
нің 58-бабының 2-бөлігі). Азаматтық процесте өкілдің көмегін ... ... ... талап қоюмен жүргізілетін істердің материалдық
мүдделі тұлғалары және ерекше іс ... арыз ... мен ... ... ... Сот ... өзге іске ... тұлғалардың
да процеске өкіл арқылы қатысатыны кездеседі. Мысалы, ... және ... ... ... ... ... тұлғаның мүддесін қорғау үшін сотқа
өз өкілін жібереді.
Сонымен, процестегі ... ... ... құқыктық
қатынастар субъектілері түсінігімен шартталады. Даулы материалдық ... ... ... тараптар болып табылады. Істің фактілік мән-
жайларын сот істі қарастырған кезде анықтайды.
Сондықтан, ... - бұл ... ... ... ... ... ... субъектілері. [15, 56]
ҚР АІЖК 44 бабында процеске қатысушы тұлға ретінде тараптар
белгіленген. Бұл тараптардың іске ... ... тән ... бар
екендігін білдіреді. Ол белілерге мыналарды жатқызуға болады:
1) Істің шешілуіне мүдделі болуы;
2) Процеске өз атынан және өзінің мүдделерін қорғау үшін ... ... ... ... ... ... ие болады;
4) Заңмен белгіленген процессуалдық құқықтар мен міндеттерге ие ... ... ... ... ... ... болуы табылады.
Тараптар істің шешілуіне материалды-құқықтық және процесуалдық мүдделерге
ие болады. Тараптарда іске қатысушы ... да ... ... ... ... ... ... Талап өндірісінің айтарлықтай белгісі болып
қарама қайшы мүдделері бар екі тараптың ... ... Әр ... ... не ... субьектісі болып табылатын азаматтық құқық ... ... ... ... ие ... Мысалы, талапкер
жауапкерден белгілі бір құндылықты алуға мүдделі ... ... ... ... ... ... ... болады. Тараптардың іске
мүдделілігінің екі түрін бөліп қарастыруға болады.
Материалдық-құқықтық мүдделілік - ол ... ... ... үшін) немесе талаптан бас тарту жөнінде (жауапкер
үшін) сот шешімі шығарылатын игілікті алу немесе сақтап ... ... ... ... ... ... және ... бас тарту туралы (жауапкер үшін) шешім қабылдануы мүмкін.
Процессуалдық мүдделілік - бұл ... ... ... іске ... ... ... және ол үшін бар ынтасын салған істі
қарау мен шешудің процессуалдық нәтижесі. Талапкер үшін бұл ... ... ... туралы, ал ... үшін ... бас ... туралы шешімде көрініс табуы мүмкін. [16, 203]
Тараптардың процессуалдық мүдделігі қарама-қайшылық ... ... ... ... ... ... ... заңды мүдде
туралы дау болады.
Тараптардың заңды мүддесі әрқашан да бір ... ... ... ... ... ... ... мүдделілігінің материалдық
құқықтық және процессуалдық маңызы бар екенін көруге болады.
Азаматтық процестегі тараптар - бұл субъективті ... ... ... мүдде туралы дауды сот қарауы мен шешуге міндетті іске ... ... ... сот ... өтеу ... егер ... ... аталғандардың негізінде тараптарды сипаттайтын келесідей
белгілерді атап көрсетуге болады:
1)Материлды-құқықтық және ... ... ... Заңды күшіне енген сот шешімінің салдарының толық көлемде
таралуы;
3) Іс бойынша сот ... ... 48 ... ... ... ... ретінде талапакер мен
жауапкер танылады. Талапкер мен жауапкер бұл құқық туралы дауы сот ... ... ... ... ... іс жүргізуде әр қашан екі
тарап болады.
Тараптар ретінде ... мен ... ... біз ... ... дегеніміз өз мүддесін қорғап немесе талап қойылған
мүдделерді көздеп ... ... ... немесе заңды тұлға. Іс бойынша
талапкерді анықтаған ... ... ... қүқықтары мен заңды мүдделері
қорғалады, кім өзі үшін қолайлы шешім ... ... ... ... ... ... орындалады деген мәселеге жауап алуымыз
керек. Талапкер-іс жүргізудегі тараптың бірі бола тұра, ... ... ... ... ... ... ... нақты заңды мүддесі мен
құқығы бұзылған субъект. Сотқа арыз берген тұлға ... ... ... ... құқықтары, бостандықтары мен заңды мүдделерін,
заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін, қоғамдық және ... ... үшін ... ... жергілікті өзін-өзі басқару
органдары, ұйымдар, ... не ... ... ... ... ... [3] ... тұжырым АІЖК-нің 48-бабының 3-бөлімінен шығып,
келесі норма бекітілген: «Басқа тұлғалардың құқықтарын, бостандықтарын ... ... ... ... үшін сотқа жүгінуге заң бойынша құқығы
бар ... ... ... ... ... іс ... адамға сот
пайда болған процесс туралы хабарлайды және ол адам ... ... ... ... Бұл ереже өз кезегінде басқа процессуалдық норманың
мазмұнына сүйенеді: егер талап қоюшы ... ... ... қолдамаса,
егер үшінші тұлғалардың құқықтары, бостандықтары және заңды ... онда сот ... ... ... ... ... ... сай мемлекеттік органдармен (жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... ... іс ... адам мәлімделген
талапты қолдамаса, үшінші тұлғалардың құқықтарына қысым жасалмаса, ... ... ... ... ... ... берушінің мүдделерін көздеп және осындай өкілеттіктері
болған жағдайда, талап ... қол ... оны өкіл ... ... ... ... ... оның әрекет қабілеттігінің толық көлемде болуы не
болмауы әсер етпейді. Іске ... ... ... ... тұлға,
процесте оның өкілі мәртебесіне ие болады.
Іс ... ... ... кезінде, кімнің құқықтары мен заңды
мүдделері сотта ... ... ... ... пен соттың шығарған
оң шешіміне мүдделі екенін анықтап, мәжбүрлі түрде орындалады.
Жауапкер - өздеріне қуыным талабы ... ... мен ... болып табылады. [3] Жауапкер-бұл даулы құқықтың ... ... ... ... оның даулы құқығын даулап, заңды ... ... ... болып тек ҚР-ның ... мен ... ... шетел субъектілерінің құқығы (шетелдіктер, азаматтығы
жоқтар, шетелдік ... ... ... ... бар, егер ... ... ... сотымен қаралуға рұқсат берілсе.
Заңда көзделген ... ... ... ... ... ... ... мүмкін [3] Ұйымдардың процеске ... ... ... ... ... емес ... көңіл бөлінеді. М.А. Викут: «АІЖК-
сі заңды тұлға болып табылмайтын ұйымдарды азаматтық іс жүргізуге тарап
болып ... ... ... ... ... заңды тұлға болып
табылатын ұйым ғана тарап ретінде іс ... ... ... ... Заң ... ... іс жүргізуге тарап болып ... бар ... ... көрсетіп, олар заңды тұлға болу керек деп
айтпаған. Заң шығарушы басқаны пайдаланып ... ... ... ... ... ... тұлғалар болып табылатын ұйымдардың, ... ... ... құқығын пайдаланушылардың, тараптар ретінде қатысуға
мүмкіншіліктері бар».
Азаматтық процесте мемлекет бір ... ... ... ... ... ... ... реттелетін қатынастарға осы
қатынастардың өзге қатысушыларымен тең негіздерде кіреді. [3] Бұл ... ... ... - қатысушыларының теңдік қағидасының кепілі болып
табылады. Мысалы, мемлекеттік заем ... ... ... ... ... болады.
Мемлекет бөлінбейтін біртұтас субъект болып табылады, сондықтан, оны
тұтастай қарауымыз керек.
Мемлекеттің қүқық субъектілігі туралы мәселе азаматтық құқықтағы ... бірі ... ... ... авторлар мемлекетті заңды тұлға
деп есептейді, ал бірқатар ... оны ... ... ... ... ... ... күқық субъектілігінің формализацияланғанын
ұмытпаған жөн. ... ... ... бір ... - ... ... ... қатынастар субъектілері ретінде әкімшілік-
аумақтық бірлік немесе мемлекеттік заңды тұлға болатынын ескеру керек.
Қазақстан Республикасы және әкімшілік-аумақтық ... ... жеке ... ... ... арқылы қатысады.
Қазақстан Республикасы азаматтық-қүқыктық қатынастарға қатысқан кезде
басқа қатысушылармен теңдей дәрежеде ... ... ... үшін азамттық
күқықтық қатынастарда өзінің билік өкілеттіктерін пайдаланбайды және ... ... ... ... Мысалы, мемлекет толық серіктестікке
қатысушы бола алмайды.
Қазақстан Республикасы ... өз ... ... ... ... ... өкілеттіктері шегінде мемлекеттік органдар
жүзеге асыра алады. Заңдармен көзделген реттерде және тәртіпте ... өзге де ... ... ... ... және ... ... алады. Мысалы, акционерлік қоғамдарға, егер онда мемлекеттің ... онда ... ... ... ... ету үшін ... [17, 167]
Қазақстан Республикасы атынан әрекет ету үшін тек қана ... ... ... ... ... алады. Мемлекет атынан әрекет
етуге өкілеттіктері бар билік және басқару органдарына ең ... ... ... атқару билігінің республикалық органдары
жатады. Билік және басқару ... ... ... болады. Сондықтан,
олар қай жағдайда мемлекет өкілі ретінде құқықтық қатынастарға қатысатынын
ажырату ... Екі ... да ... ... ... ... болып
табылады.
Мемлекет атынан мәміле жасауға уәкілдік берілмеген тұлғамен жасалған
мәміле ... ... ... және ... үшін ... ... ... бойынша, мемлекеттің қатысуымен пайда болған ... ... ... ... ... ... ... жэне заң
талаптарын ескере отырып дау арбитраж сотының қарауына жіберілуі мүмкін.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... жауап береді. Мемлекет өзінің азаматтары, заңды тұлғалары,
әкімшілік-аумақтық бірліктері міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Бірақ,
бұл жалпы ... ... ... заң ... өзгеше ереже көзделуі
мүмкін. Мысалы, егер мемлекет өзінің азаматы үшін ... ... ... ... ... ... ережелерде бекітілген көлемде жауап береді. Сонымен
қатар, ... ... ақша ... ... ... республикалық
қазыналық мекемелердің және мемлекеттік мекеменің міндеттемелері бойынша
субсидиарлы жауаптылықта болады.
Мемлекет тек қана өзіне тиесілі мүлік көлемінде ... ... ... ... жүргізу құқығына негізделген
республикалық кәсіпорын таратылған кезде, оның ... ... ... ... үшін ... болған үшін жауапты болады. Бүл
ереже ол кәсіпорын құрылтайшыларының кінәсі бойынша ... ... ... ... ... ... ... қолайлы нормалар
қолданылады, егер заң актілерімен өзгеше көзделмесе. Бірақ, бұл ... бар. ... ... ... ... ие екенін ұмытпаған
жөн. Мысалы, мемлекетке және әкімшілік-аумақтық бірлікке заңды тұлғаларды
тіркеу ... ... ... ... ... кодекстің өзінде
мемлекеттің өзіне қатысты құқықтар беріп, міндеттер жүктейді.
Мемлекет өзінің қызметтерін жүзеге ... үшін ... ... ... ... Мемлекеттік меншікте мемлекеттік қазына, мемлекеттік ... ... және өзге де ... табылады. Осы мүлікке қатысты
мемлекет билік етуді, ... жэне ... ... ... ... иесі ... ... қатыса алады, сонымен катар,
ол өзінің меншік қүқығын виндикациялық және негаторлық талаптар қою ... ... ... ... атынан Үкімет және қаржы министрлігі
катысады.
Үкіметтің негізгі міндеттерінің бірі - мемлекеттік мүлікті есепке ... оның ... ... ... Оны ... асыру үшін Үкімет
01.08.1997 ж. «Мемлекеттік меншікті ... ... ... ... ... Сол ... ол ... қатысуымен мемлекеттік
кәсіпорындар мен шаруашылық ... ... ... ... ... құру ... ... жекешелендіру процессіндегі
жүрісін көруді қамтамасыз етеді. Сонымен катар, үкімет мемлекет ... иесі ... ... ... қатысу құқығын төменгі тұрған
органдарға беруге құқылы болып табылады.
Азаматтық айналымда ... ... ... ... ... Оның
ішінде заңды түлға мәртебесі бар заңды ... ... ... ... ... жүйесінде ерекше орын мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... басқару жэне
жекешелендіру бойынша Департамент бар. Ол ... ... ... ... қатысады.
Мемлекеттік кірістер министрлігі жекешелендіру кезінде мемлекет
атынан сатушы ретінде қатысады. ... ... ... ... болып төмендегі міндеттер табылады.
Мемлекеттік меншікті ... ... ... саясат бағыттарын бекіту;
Мемлекеттік меншікті сату жүзеге асқанша басқару;
Жекешелендіру ... ... ... ... ... т.б. [18, 12]
Мемлекет меншік иесі ретінде басқа тұлғаларда меншік құқығының иелену,
пайдалану және билік ету құқықтарының тоқтаған ... бола ... ... ... ... болса, егер мүлік қараусыз қалған болса, егер меншік
иесі мүліктен бас тартқан ... т.б. ... ... мемлекетке меншік
мұрагерлік тәртібімен де ауысуы мүмкін. Ол егер мұра иесіз ... ... мұра ... заң бойынша да, өсиет ... да ... ... ... мүрагерлері мұрадан бас тартса, орын алады.
Мемлекет үлестік меншік иесі бола алады, бірақ, ол ... ... иесі бола ... ... ... ... ... шартты немесе шартсыз
жауаптылыққа тартылады. Кейбір ... ... ... заңды
тұлғаларының міндеттемелері бойынша жауап береді.
Мемлекет тауарлы-ақша ... ... ... ... ... ... мәртебеге ие болғандықтан, мемлекет өзінің қажеттіліктері
шегінде азаматтық-құқықтық мәмілелердің ... бола ... ... ... ... ретінде оның органдары болады. Мэмілеге қатысу
қүқығы не заң актілерімен тікелей ... не ... ... ... ... көрсету бойынша қызметтер көрсету кезінде мемлекет
атынан қаржы министрлігінің қазыналық Департаменті әрекет етеді.
Департамент ... ... ... ... ... заем ... да ... асырады.
Мемлекет бағалы қағаздармен жасалатын мәмілелерге де ... ... ... те бола ... яғни ... ... ... алады. Сонымен
қатар, ол бағалы қағаздар шығару талаптарына ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік заем облигацияларын шығара
алады, ол қазыналық міндеттемелер эмитенті бола алады.
Мелекеттің жекешелендіру ... іске ... ... ... ... ... ... мүлікті сату бойынша,
мемлекеттік мүлікті жалға беру жэне сенімгерлікпен басқаруға беру бойынша
мәмілелер жасай ... ... ... ... ... Жарлықпен
берілген.
Қажеттілігі шегінде мемлекет өз атынан сыртқы сауда айналымына
қатысады. Ол осы ... тек қана ... ... ... ... ғана емес, сауда өкілдіктері де жүзеге асыра алады.
Мемлекет заем шарттарына тарап ... ... ... беруші ретінде
қатысады.
Мемлекет конкурстық негізде коммерциялық тұрғыдан алғанда тиімді
жобаларға ... ... мен ... ... ... ... лауазымды
тұлғалардың заңсыз әрекеттерімен келтірілген, сонымен катар, олардың заңсыз
актілерімен келтірілген зиян өтеуге жатады. ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартқаны үшін жауапты болады.
Мемлекет ақталған саяси репрессияларға ... ... ... ... ... ... ... тоқтату туралы заң шығарған
кезде ол сол ... ... ... ... ... иесіне
өтеуге міндетті болып табылады.
Жалпы осы талаптардың қатысуымен ... іс ... ... да ... ... ... талаптан бас тарту, бітімгершілікке
келу. Осы жағдайларды ескере ... біз ... ... ... ... пайдалануына мүмкіндік жасауымыз керек.
2.2 Тараптардың құқықтары мен міндеттері
Азаматтық іс бойынша сот ... сот пен ... ... іс
жүргізу құқықтық қатынас орнайды. Сот пен ... ... ... ... ... ... жиынтығынан тұрады. Ал,
тараптардың процессуалдық ... ... ... іс ... ... ... ... мен міндеттерімен анықталады.
Азаматтық іс жүргізу заңнамасы ... ... іс ... құқықтардың кең ауқымымен қамтамасыз етіп оларға белгілі бір
процессуалдық міндеттерді жүктейді.. ... тең іс ... ... Ол ... ... тең ... ... отыр. Екі
жақтың мүддесі де тең қарастырылуы ... ... ... жағдайда сот шешімі
заңсыз болып табылады. Мұның бәрі ... ... ... ... ... ... жалпы азаматтық іс жүргізудің
диспозитивтілігі мен тараптардың айтысуы мен тең құқықтылығы принциптеріне
негіздей ... ... жөн ... азаматтық процестегі құқықтары мен міндеттері бірдей
болады. ... іс ... тең ... пайдалану көлемі іске
қатысушы басқа түлғалардың құқықтары мен міндеттеріне ... ... ... тең құқықтары мен міндеттері болып, екі тараптың
(талапкер және жауапкер) жеке өздері ... ... ... ... сот
отырысында өздірінің ұстанымдарына орын алатын құқықтарын сақтауға ... ... ... талап ұсыну құқығына жауапкердің өз құқығын қорғау
мақсатымен талапкерге қарсылық білдіру немесе қарсы ... ... ... ... іс ... құқықтық қатынастарының ерекше белгісі
ретінде, тараптардың әр іс ... ... ... осы ... ... ... ... Ал, соттың құқығына тараптың процессуалдық міндеті
сәйкес келеді. Сондай ақ тарап өзінің мідеттерін орындау үшін ... ... ... ... ... ... ... олардың құқықтарын, заңды мүдделерін
мен міндеттерін іске асыруға және оларды ... ... ... ... іс ... ... немесе жасалмауының
салдарын түсіндіруге міндетті және мұндай міндетті атқармауы азаматтық іс
жүргізушілік нормаларының ... ... ... ... Егер
азаматтық іс жүргізу заңнамасының ережелерін ... ... ... ... ... ... ... тараптар іске қатысушы барлық тұлғалар ... ... мен ... ... . Олар ... Іс ... ... белгіленген. Тараптардың процессуалдық құқықтары әр
түрлі. Тараптардың қүқықтары жалпы және арнайы деп екі топқа бөлуге ... ... ... құқықтары бүл - тараппен қоса іске қатысушы
барлык тұлғаларға тән қүқықтар. [12, 12] Бұл ... ... ... ... Іс ... ... 47-бабында көрініс тапқан.
Тараптардың ең алдымен мынадай құқықтарын атауға болады:
* іс материалдарымен танысуға;
* іс материалдарынан үзінділер ... ... іс ... ... түсіріп лауға;
* қарсылықтарын білдіруге;
* дәлелдеме табыс етуге;
* дәлелдемелерді зерттеуге қатысуға;
- іске ... ... ... ... ... ... ... өтінім жасауға;
* қосымша дәлелдеме талап ету туралы өтініш ... ... ... және ... ... ... сот ... барысында туындайтын барлық мәселелер бойынша өз
дәлелдерін келтіруге;
* сот ... ... сот ... ... ... жэне оған ... беруге;
- соттың шешімі мен ұйғарымына шағымдануға және азаматтық сот ісін жүргізу
туралы ... ... ... да іс ... ... ... ... нормадан тараптар алдымен іске тікелей қатысу құқығына ие,
олар іс ... ... сот ... қатысуға, процессуалдық әрекеттерді
жасауға қатысуға, іс ... ... ... ... ... және ... түсіріп алуға құқылы, алдын-ала бейтарап сот
мүшелерін сынау құқығына ие және оларға қарсылық ... ... ... ... процессуалдық құқықтары - бұл тек ... ... ... ... талабынан бас тартуы, ал жауапкер оны
тануы ... ... ... ... ... қатынастың болжамды
қатысушылары болғандықтан, олар тек өздеріне тән ... ... ... 59] ... ... азаматтық істің қозғалысына
әсер етеді. Оларды кейде нұсқаушы құқықтар деп те ... Осы ... ... ... ал ... тек ... ғана ... үшіншілері тек қана тараптардың бірлескен әрекеттері ... ... ... ... ... ... бас тартуға, талаптың
нысанасын немесе пәнін өзгертуге, қойылып ... ... ... ... бас ... – бұл ... маңызды диспозитивтік
құқықтарының бірі ... ... Бұл ... талапкердің өзінің жауапкерге
қойған материалды құқықтақ талабынан, яғни іс ... одан ... бас ... ... Талаптан бас тарту жүзеге ... іс ... ... оны ... ... ... ... [19, 60]
Талаптан бас тарту кезінде ... іс ... әрі ... ... ... болмауын және талапкердің жауапкерден өзінің
материалды құқықтық талаптарынан бас тартуын ажырата білген жөн. [8, 36]
Мысал ... ... ... Г. алимент өндіріп алу туралы өзінің Д.
азаматқа қойған ... бас ... ... ... ... ... ... асыруға байланысты барлық шығындарды көтеріп отыр.
Бұл мысалдан, талапкердің барлық жауапкерге ... ... ... ... оның порцесті әрмен ... ... да бір ... ... ... ... сот ... басталғанға дейін талапкердің талаптарын
қанағаттандырған ... іс ... сот ... шығару жолымен
тоқтатылады. Мұндай жағдай орын алса, талапкер жауапкерге осы ... ... осы ... ... ... қою ... ... іс жүргізу кодексіне сәйкес, егер талап қоюшы ... ... ... ... ... ... қанағаттандыруы нәтижесінде
өзінің талаптарын қолдаудан бас тартса, сот талап қоюшының өтінуі бойынша
жауапкерден талап қоюшы шеккен бүкіл сот ... және ... ... ... ... шығындарды өндіріп алады.
Талапкер талаптан бас тартуды тек заңды мүдденің айырылуы себебі
бойынша ғана емес, сонымен қатар жалпы ... ... ... ... талаптарынан бас тартуы мүмкін. Егер талап қошы талап ... ... ... оның ... шығындарын жауапкер өтемейді.
Бірақ, қалай болса да сот талапкердің ... бас ... оның ... ерік ... ... ... анықтауы тиіс. Сонымен қатар,
сот ... бас ... ... ... ... құқықтарына қайшы
келмейтінін тексеруі тиіс. Сот тараптардың ... ... ... ... ... ҚР АІЖК-нің 49-бабының 2-бөлігіне
сәйкес, егер іс әрекет ... ... ... ... басқа біреулердің
құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін бұзатын болса,
сот талап ... ... ... бас тартуын, жауапкердің талап қоюды тануын
қабылдамайды және тараптардың бітімгершілік келісімін бекітпейді.
Талап қоюшының ... бір ... - ... қою ... ... өзгерту. Аталған құқық Азаматтық іс жүргізу кодексінің 49-бабында
бекітілген. Талап қоюдың негіздемесі ретінде талапкер ... ... ... ... факт не ... фактілердің жиынтығы танылады.
Мысалы, алимент өндіріп алу туралы ... ... ... ... ... фактісі, тіркелген некеде баланың туылу фактісі және ... ... ... болу ... ... ... нысанасы ретінде талап қоюшының жауапкердің жасауын
немесе ... ... етіп етіп ... әрекет танылады. Кейбір
әдебиеттерде талап қоюдың негіздемесі ретінде сот ... ... ... ... ... ... қатынас аталады. Бұл өз кезегінде дұрыс
емес. Себебі, талап бұл талап қоюшының соттан өз ... ... ... ... бір ... ... немесе жауапкердің осы
құқықтарды тану жөніндегі талабы. Яғни, талап қою талап ету ... ... осы ... ... ... ретінде оның өзі танылы мүмкін емес. Сонымен
қатар, ... ... деп ... ... ... ... ... мұнымен келісуге болмайды. Материалды ... ... ... субьектілер, обьекті және мазмұны табылады. Бұдан талап
қоюшының талабы материалды құқықтық ... ... ... ... ... ... жасауға болады. Яғни, талап қоюдың нысанасы
болып тек материалды құқықтық қатынастың бір ғана ... ... ... ... ... оның ... өзгетуге құқылы,
яғни талаптың негіздемесі ретінде көрсетілген бастапқы фактілердің орнына
басқа фактілерді келтіруге. Бірақ, ... ... ... ... ... ... Бұндай шектеу ретінде талаптың нысанасын айтуға
болады. Осы ... ... ... ... ... ... бір әрекеттерді жасау не ... өзі ... ... ... ... ... ете алады.
Сондай ақ, талапкер талап қоюдың нысанасын да өзгертуге құқылы.
Бірақ, мұндай өзгерту ... ... ... шеңберінде болуы тиіс.
Егер талап қоюшыға талап қоюдың нысанасын осы ... ... ... ... ... онда ... ... қоюы тиіс.
Талапкерге талаптан бас тарту құқығын бере ... ... ... тану ... беріп отыр. Бұл да ... ... ... Талапты тану – жауапкердің ерік білдіруі, өзінің
процессуалдық және материалдық құқығын жүзеге ... ... ... өзіне талап қоюшының талабын ... ... ... ... ... ... не бір ... танылуы мүмкін. Талап
танылған жағдайда, процес ары қарай жалғастырылады және іс бойынша талапты
қанағаттандыру туралы шешім шығарылады.
Практикалық ... ... ... ... ... соттың
жұмысын жеңілдетеді. Осы жерде тараптың талапты тануы мен фактілерді немесе
құқықты тануынан ажырата білген жөн. Ең алдымен, ... ... ... ... ... Ал, фактіні не құқықтық қатынасты танудың
субьектісі болып екі тарапта табылады. Талапты тану орын ... ... бұл ... шын мәніндегі ерік білдіруі екенін тексеруі тиіс. Содан
кейін сот талапты тану ... және ... ... ... ... ... алуы қажет.
Жауапкердің талапты тануының себептері әр түрлі болуы мүмкін.
Мысалы, жауапкердің талаптың негізділігі мен ... нық ... ... ... қанағаттандырғысы келуі және т.б. Талапты тануды ... ... ... ... ... ... ... азаматтық құқықтық қатынасқа негізделген ... ғана ... тану орын алуы ... ... тану сот шешімінің негізіне ол нақты мәмілелерге
негізделген ... ... ... ... ... ғана қолданылуы
мүмкін. [8, 44-45]
Жоғарыда тараптардың тек қана бірлескен әрекеттері ... ... ... ... бар екенін айтып кеткенбіз. Оған ... ... ... құқығын жатқызуға болады. Бітімгершілік
келісім дегеніміз даулы құқықтық қатынас бойынша өздерінің құқытары ... ... ... бір ... ... ... ... екі жақты
келісім. Бітімгершілік келісім тек даулы ... ... ... ... ... мүмкін. Мысалы, жауапкер, талапкер, даудың
нысанасына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлғалар.
Жауапкерге талап қоюшыға ... ... қою ... ... ... ... ... отырып, жауапкер осы талап қою бойынша талапкердің
мәртебесіне ие ... ... ... ... ... талаптан қорғану
құралы ретінде пайдаланылады.
Тараптар шешімнің негізділігін және ... ... ... ... апелляциялық шағымдануға, жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша қайта
қарау ... іс ... жэне де ... лауазымды түлғаларға қадағалау
тәртібімен шешімді ... ... ... ... жасауы мүмкін. Шешімді
түпкілікті іске асыру (оның атқарылуы) тараптардың ... ... ... ету ... ... асырылуынан тұрады. Тараптар басқа да
процессу алдық құқықтарға ие: істі жеке ... ... ... арқылы
жүргізуі мүмкін, талапты қамтамасыз етуге өтініш жасауға, сот шығындарының
орнын толтыруға талап етуге және т.б.
Жалпы алғанда, ... ... ... мен ... ... ... болады:
1) оларды іске асыру процестің қозғалуына әсер ететін құқықтар:
- талапкердің талап арыздың пәні мен ... ... ... ... ... көбейту, талаптан бас тарту;
* жауапкердің талапты тану құқығы;
* тараптардың бітімгершілік ... ... ... ... ... құқығы, т.б.
2) істі талқылауға қатысу құқығы:
* сот ... ... өзі ... сот ... ... сот ... ... тараптарға кең мағынадағы соттық қорғауды қамтамасыз ететін
құқықтар:
* ... ... ... ... сот ... ... ... жасау құқығы, т.б. [20]
Тараптардың барлық процессуалдық құқықтары ҚР Конституциясының 13-
бабында бекітілген сот ... ... ... ... іс ... жүйесі осы конституция қағидасының нақты әрекет етуі және оның нақты
кепілдігінің жүзеге асуы болып табылады.
Тараптар азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... және арнайыға бөлінетін процессуалдық міндеттерге
ие.
Ең алдымен, тараптар өздеріне тиесілі процессуалдық құқықтар ... адал ... ... ... пайдалану басқа тұлғалардың
мүдделері мен құқықтарына нұқсан келтірмеуі тиіс.
Көрінеу негізсіз талап арыз ... ... сот ... ... ... түрде кедергі жасаған тараптан екінші тарап пайдасына
уақытын жоғалтып алған үшін орнын толтыруы ... ... ... ... ... ... ... қарсылық білдірулерінің негізі ретінде
сілтеме жасап ... ... ... дәлелдемелерді талап ету туралы соттың сұрауын орындауы;
- егер сот істің мән-жайынан оның ... ... деп ... ... ... сотқа келуге.
Жоғарыда айтқанымыздай, тараптардың міндеттерін жалпы және арнайы деп
бөлуге болады.
Жалпы міндеттеменің қатарында негізгі орынды адалдық алады. ... ... ... ... отырьш, оларды адал ... ... ... ... бекітілген мерзімде процессуалдық іс
әрекеттерді ... іс ... ... іс ... ... төлеуге, заң формасының бекітілуі бойынша процессуалдық
құжаттарды ұсынуға міндетті. Бұндай ... ... ... ... ... асыру кұқығынан айыруға әкеледі. Жалпы
міндеттемеге қатысты іс жүргізу кезінде ... адал ... ... бүл міндеттеме құқықтық сипатқа емес, ал моральдық сипатқа ие.
Арнайы процессуалдық міндеттер әр ... және ... ... ... ... ... ... сипатына байланысты
болады. Олар тараптарға қажетті жеке ... ... ... Мысалы, іске қатысушы немесе катыспаушы түлғалардан жазбаша
дәлеледемелерді талап ету ... сот ... ... ... ... сол
дәлеледемелерді белгілеуге, олардың жеке өздерінің алуына ... ... ... жэне ... сол ... ... ... деп санау
негізін белгілеу қажет. ... ... ... олардың
процессуалдық құқықтары мен міндеттеріне байланысты болады. Заңға сәйкес
тараптар тең процессуалдық ... ... ... ... іске
қатысушы басқа тұлғалардың құқықтары мен міндеттеріне сәйкес келеді - олар
жалпы құқықтар деп аталады. Жалпы құқықтардан басқа ... ҚР ... да ... ... арнайы, диспозитивті құқықтар да жатады.
2.3 Азаматтық іс жүргізудегі іске қатысушылық
Азаматтық процесске тек екі ... ... ... Яғни,
жауапкер және талапкер. Бірақ азаматтық ... ... ... ... ... ... ... Іске қатысушылық - бұл істің шешіміне
ортақ мүддесі немесе мүдделері ... ... ... бір ... ... ... бірнеше жауапкердің қатысуы. [19, 108]
Азаматтық процестегі тең қатысу институтының екі белгісі бар:
1) тараптардың бір ... ... ... ... бірнеше
тұлгалардың болуы (мысалы, талап арызды бірнеше талапкердің бірнеше
жауапкерге беруі мүмкін немесе бір талапкер бірнеше жауапкерге талап
арыз береді);
2) ... ... ... ... (талапкерлердің
немесе жауапкерлердің әрқайсысы процесте екінші тарапқа қатысты өз
бетімен қатысады).
Бірақ, ... ... тең ... ... ... ... толығымен ажыратуға мүмкіндік бермейді. Сондықтан, азаматтық ... ... ... ... тең ... өзге де белгілері
қалыптасқан:
* тең қатысушылар - бұл әр уақытта даулы құқықтық ... Осы ... ... тең талапкерлер өзінің
талабын
танымайтын үшінші түлғадан ажыратылады, ал тең ... ... ... ажыратылады;
* тең талапкерлер мен тең жауапкерлердің сәйкесінше талап ... және ... беру ... ... ... Осы ... ... даудың пәнінен өз талабын ... ... ... ... береді.
бір жағындағы тең қатысушылардың екінші жагындағы тең қатысушыларға қарсы
тұратын мүдделерінің ортақ болуы.
Соңғы процессуалдық тең ... екі ... ... ... ... ... табады. Сонымен ҚР АІЖК-нің 228-бабында, бірнеше
талапкердің пайдасына шешім шығарғанда сот шешімнің олардың эркайсысына
қандай үлесі ... ... ... ... ... алу қүқығы ортақ
болатынын көрсетеді; бірнеше ... ... ... ... сот ... ... ... үлесін орындауға тиіс екенІн көрсетеді немесе
олардың жауаптылығының ... ... ... - деп бекітілген. Осы
белгілерді ... ... ... ... көрейік. Талап арыз өсиет
бойынша мүрагерлерге заңға сәйкес мұрагерлермен беріледі. ... ... бұл ... ... ... ... заң ... мұрагерлер - талапкерлер, ... - ... Екі ... да бірнеше адам қатысып отыр;
2) заң бойынша мұрагерлердің де, өсиет бойынша мұрагерлердің де
әрқайсысы екінші тарапқа қарағанда өзіндік ... ... ... ... ... ... ... туындаған
құқық туралы даудың субъектісі болады;
4) заң бойынша мұрагердің біреуінің талап ету қүқығын жоққа
шығармайды, ал ... ... ... ... ... ... беру ... екінші өсиет бойынша мұрагердің жауап беру міндетін
жоққа шығармайды.
5)заң бойынша мұрагерлердің де, өсиет бойынша ... ... ... ... олар сол үшін ... бірақ бұл жерде екі
тараптың да мүдделері бір-біріне қарама-қайшы болады. [ 2, 136 ]
Осылайша, процессуалдық тең қатысушылық - бұл бір іске ... ... ... ... ... олардың істің барысына
ортақ мүддесі болады, немесе бір-бірінің мүдделерін бір-бірі ... тең ... ... ... материалды-құндықлықтық
қатынаспен байланысты, ал тең жауапкер - талапкермен.
Іске қатысушылықтың басты мақсаты ... ... ... ... табылылады. Е.А. Нефедьевтің пікірінше, іс жүргізуде бірнеше
талапкерлердің немесе жауапкерлердің ... ... ... жетуге
болады:
* сот процесі қарапайымдалынады, тездетіледі;
* сот пен тараптар еңбегі жеңілдейді;
* сот шығындары азайтылады.
Сонымен бірге, осы ... ... ... ... ... сот
шешімдерін шығару алдын алынады.
Сондай-ақ, жауапкер жағындағы бірнеше адамдардың болуының барлығы ... тең ... ... ... Процесте негізгі жэне
қосымша жауапкердің қатысуы мүмкін. Қосымша жауапкердің катысу ... ... ... 14 ... 18 жас ... ... өз ... болса, олардың заңды өкілдері бұндай процеске
қосымша жауапкер ретінде ... ... ... жауапкершілігі
негізгі жауапкердің жауапкершілігін жоққа шығармайды. Васильченко.
Азаматтық сот ... тең ... ... ғана
шектелмейді, ол үшінші тұлғалар қүрамында да болуы мүмкін.
Тең қатысудың негіздері ғылыми ... ... ... табылады. Оған
қатысты бірнеше көзқарастар қалыптасқан. ... ... іс ... тең қатысудың негіздерін көрсетпейді.
Революцияға дейінгі кезеңнің теориясы мен заңнамасы тең қатысудың
негіздерін қарауға ... ... ... ... ... ... жазады, тең қатысу заңмен жол беріледі:
* біріншіден, талаптардың нақты негіздемесінің ... ... дау ... ... ... пен міндет бір негіздемеден
шығады);
* екіншіден, талаптардың ... ... ... ... ... ... дау ... ортақ күқық болса);
* үшіншіден, талап-арыздардың ... мен ... ... ... талап арыздар ... пәні ... ... ... ... екі ... тең қатысуды «материалды» деп атауға болады,
үшінші жағдайда біріктірілген ... ... тек қана ... ... бар, бірақ материалдық байланыс жоқ болатын
«формальды» болып табылады.
Тең қатысу жөнінде аталған тұжырымдама ерте ... ... ... ... тең ... қүқықтардың ортақтығы мен біріңғайлығы
кезінде жол беріледі. Бүл пікірге қарама-қарсы сол ... ... ... тең ... ... ... ретінде
қарастырылады, ол істі қарау үшін ыңғайлы болатын жағдайда ғана ... ... ... ... ... азаматтық іс жүргізу
құқығы ғылымында келесідей көзқарастар қалыптасқан:
1) тең ... ... пәні ... ... ... ... мүдде болған
кезде болады: мысалы, мұрагерлік қатынастар, авторлық құқық және т.б.
2) талаптардың негізі бар болса;
3) талаптар негізі мен пәні бойынша біркелкі ... ... ... ... ... ... пікірталастар жүріп жатыр: «Судья осы соттың іс жүргізуінде дәл сол
тараптар қатысатын біртектес, не бір ... ... эр ... ... әр ... ... ... бір жауапкерге қойған талабы бойынша
бірнеше іс бар екенін белгілеп, егер мұндай біріктіруді дұрыс деп ... ... ... ... үшін бір іске ... құқылы. Дискуссияның
мәні - осылайша сот біріктірген істер процессуалдық тең қатысушылыққа негіз
болып табылады ма?», - ... ... ... ... мойындауынша, осылай бірнеше істі ... тең ... ... ... ... ... азаматтық іс жүргізуге талапкер (тең ... ... (тең ... ... үшінші тұлға да қатысуы мүмкін. Олар
бірінші сатыдағы сот шешім шығарғанға дейін ... ... ... ... ... ... мәлімдейтін үшінші тұлғаның ... ... сот екі ... ... қарайды: талапкермен ұсынылған талап арыз
және үшінші тұлғамен ұсынылған талап арыз. Біздің азаматтық іс ... ... ... ... тең қатысушылық ережесін қолдануда
сот процесіне бір үшінші түлғаның кірісе алуы ... Ал егер ... ... ... екі ... ... талап арыз берсе және сот ... ... ... ... онда бүл ... ... ... деген сұрақ туады.
[21, 79]
Тараптардың қай жағында бірнеше тұлғалар қатысуына ... ... және ... ... қатысушылық болады.
Егер талапкерлер жағынан бірнеше тұлға қатысатын болса, ол ... ... ... ... егер ... жауапкер жағынан бірнеше тұлға қатысатын болса, ол
пассивті ортақ ... ... ... ... ... ... да, ... жағынан да бірнеше
тұлғалар қатысатын ... ол ... тең ... ... ... тең қтысушылардың қатысуынсыз істі қарау ... не ... ... міндетті және факультативті тең қатысушылық болып
бөлінеді.
Қажетті тең ... бір іс ... тең ... ... ... талап арыздары немесе талаптары қаралатын ... сот ... ... ... алатын болса пайда болады. Егер даулы
материалды құқықтық қатынас субьектілердің көптігіне жол ... онда ... ... ... ... ... ... мен міндеттері туралы сұрақ
материалдық құқықтық қатынастың қалған субъектілерінің қатысуынсыз шешуге
мүмкін ... онда ... тең ... ... орын ... ... тең қатысушылық жауапты тарап жағынан көптілік
тұлғалармен ... ... онда сот іске тең ... ... тең ... іске қатысудан бас тартатын тең талапкердің
іске қатысуы бойынша сұрақтарды шешу әлдеқайда ... ... Іске ... ... тыс қатыстыру мүмкін емес, өйткені ол азаматтық ... ... ... ... ... болар еді.
Біздің ойымызша, тұлғаның іске тең талапкер ретінде қатысуна ... ... және сол ... қатысуынсыз істің дұрыс шешілуі мүмкін
болмаса, бұндай жағдайдан тиімді шығу үшін, сот оны ... ... ... мәлімдемейтін үшінші түлға ретінде тарттыруға құкығы бар.
Факультативті тең қатысушылық бірнеше жауапкерлерге қойылған талаптар
немесе бірнеше талапкерлердің талаптары бір-біріне тәуелсіз ... ... ... ... ... тең ... бірнеше талапкер мен
немесе бірнеше жауапкерге қойылған талаптарды бірге қарау мен шешу үшін ... ... ... ... ... ... факультативті тең
қатысушылық бірнеше талапкердің бір жауапкерге немесе бір талапкердің
бірнеше ... ... ... ... ... ... пайда
болады.
Тең қатысушылар процестегі тараптарға тән барлық процессуалдық
құқықтар мен міндеттерді иемденеді. Әрбір ... ... өзі ... ... және оның ... өзге тең ... тұрғысы мен
мінез-құлқына байланысты емес, өз әрекеттерін басқа тең ... ... Тең ... ... ... тану басқа тең
қатысушыларға тарамайды. Тең қатысушылардың бірімен фактіні тануы ұқсас
процессуалды салдар ... ... тең ... тек ... тән ... пайдаланады. Тең қатысушылар басқа бір тең қатысушыға істі
жүргізуге тапсыра алады. Бұл ... тең ... ... ... құқығы жоқ екендігі аса маңызға ие болмайды. 59-бап. ... өкіл ... ... ... ... сот отырысы
хаттамасына енгізілген ауызша өтініште көрініс ... ... ... Іс жүргізушілік құқық мирасқорлығы
Даулы құқықтық қатынас тараптарының бірі ... ... ... оны ... ... ... жол береді. Істен осылай ... ... әр ... ... ... ... азаматтың қайтыс болуы,
заңды тұлғаны тарату немесе қайта ұйымдастыру және т.б. жағдайлар. Алайда,
бұл жерде екі ... ... ... ... ... заң құқықтық
мирасқорлыққа талапкерге, даудың нысанасына дербес талап ... ... және ... ... істі ... мен шешу барысында жол береді.
Ал, борышкер мен өндіріп алушыға ... ... ... ... ... ... ... орындау кезінде жол беріледі. Екіншіден, азаматтық
сот өндірісіндегі құқық мирасқорлық ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттердің
алғашқы құқық иеленушіден құқық мирасқорға ауысуы іс жүргізушілік құқық
мирасқорлықтың ... ... бір ... ... ... ... ... құқық мирасқорлықты қарастырғанымыз жөн болады.
Жалпы, азаматтық құқықта құқық мирасқорлықтың екі түрі мүмкін:
1) Жалпы құқық мирасқолық – бір субьектіден ... бір ... ... ... мен ... ... Жалпы құқық мирасқолық
азамат қайтыс болған, заңды тұлға қайта ұйымдастырылған жағдайда орын алуы
мүмкін.
2) Бір ... ... ... – жекеленген материалды құқық
қатынасында жекеленген субьективтік құқықтың немесе ... ... ... ... ауысуы.
Бірақ, барлық азаматтық құқық қатынасында бірдей құқық
мирасқорлығына жол беріле ... ... мен ... бір ... тұлғаға ауысуы мүмкін болмайтын жағдай орын алуы ... ... ... мен ... жеке ... ие ... ... Мысалы, алимент
төлеуге міндетті тұлға қайтыс болған жағдайда, оның ... ... ... ... ... ... ... құқық мирасқорлық процессуалдық құқық
мирасқорлықтың негізі ретінде тек ... ... ... ... ... болған жағдайда ғана болуы мүмкін. Басқаша айтқанда,
процессуалдық құқық мирасқорлыққа бір тұлғадан екінші ... ... ... мен ... ... сот ... орын ... жағдайда
және осы құқықтар мен міндеттердің бұрынғы иемденушілері ... ... ... ... ... ... қатысқан кезде жол беріледі.
Сондай-ақ, процессуалдық ... ... әр ... ... айта кеткен жөн.
Осылай, процессуалдық мирасқорлық даулы немесе сот ... ... ... ... ... оның құқық мирасқорымен
ауысуы нәтижесіндегі, процессуалдық құқықтар мен міндеттердің бір тұлғадан
екінші тұлғаға ауысуы. [3]
Басталып кеткен ... ... ... ... ... ... орнын басады. Сонымен қатар, бір талапкердің немесе ... екі ... одан да көп ... ... не ... ... тең
қатысушылардың орнын бір ғана тұлғаның ауыстыруы орын алуы ... ... ... ... ... ... ... құқық мирасқорлыққа
әкеліп соқпайды. Ол құқықтық мирасқор процеске шығып ... ... ... немесе шығып кеткен жауапкерді ауыстырған тұлғамен ары қарай
жалғастыруға келісімін берген жағдайда мүмкін болады. Бұл ... ... ... ... диспозитивтілік қағидасының ... ... іс ... ... ... сәйкес құқық мирасқорлық
процестің кез келген сатысында, яғни істі ... ... ... инстанцияда, қадағалау инстанциясында қарау мен шешу барысында,
сот актілерін жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Процессуалдық құқық мирасқорлық пен тиісті емес жауапкерді ауыстыру
институттарының кейбір ұқсастықтары бар. Мысалы, ... ... ... тиісті емес жауапкерді ауыстырған кезде де тұлғаны ... ... ... асырылады. Осы екі институттың арасындағы айырмашылықтарды
анықтау үлкен маңызға ие. М.А. Викуттың ... ... ... ... және ... емес ... ... бір бірінен негіздері және
пайда болған салдары арқылы ажыратылады.
Процессуалдық ... ... ... ... даулы немесе сот
анықтаған материалды құқық қатынасындағы құқық мирасқорлықтың орын ... Ал, ... емес ... ... жауапкермен ауыстыру кезінде,
осы екі тұлғаның арасында ешқандай материалды ... ... ... ... ... ... ... тұжырымға келуге
болады. Құқық мирасқорлық кезінде процесс бірегей болып табылады, себебі
онда бір ... ... ... туындаған дау қаралып, шешіледі.
Яғни, сот талқылауының мәні болып бұрынғы даулы ... ... ... ... бұл ... аталған құқықтық қатынастың субьектілік құрамы
өзгереді. Ал, ... емес ... ... ... жаңа ... кіргенде құқықтық мирасқор өзінің құқық мирасқорлығын
белгілі бір ... ... ... ... ... өзі ... ... тұлғаның, яғни
талапкердің, жауапкердің, дау нысанасына дербес талаптарын ... ... ... ... ... ... орнын басады және осы
тұлғаның әрекетін ары қарай жалғастырады. АІЖК ... ... ... ... ... ... ... жасалған барлық әрекеттер
құқық мирасқоры үшін бұл әрекеттер құқық мирасқоры ... ... ... болса, сондай шамада міндетті. Мысалы, құқық мирасқоры
талаперді іс бойынша сот шешімі заңды күшіне ... ... ... ... ... аталған сот шешіміне шағымдана алмайды.
Құқық ... ... іс ... құқықтары мен
міндеттерінің көлемі оның процеске кіру уақытына байланысты болады. ... оның ... ... ... ... ... асыра алмаған барлық
құқықтар мен міндеттерге ие болады. Бұл дегеніміз құқық мирасқорының іске
процестің алғашқы ... ... оның ... ... ... ... ... кеңірек болады дегенді білдіреді.
2.5 Тиісті емес жауапкердің ... атап ... ... іс ... ... ... материалды құқықтың шын немесе болжамды субьектілері табылады. ... ... ... ... талап арыз беріп отырған тұлғаның құқығы
бұзылды ... ... ... ... істі ... ... ... талап ету құқығына ие болады деп болжайды. Алайда, мұндай болжам
әр қашан ақтала бермейді. Іс ... ... ... ... ... ... іс бойынша жауапкерде емес, іске жауапкер ретінде тартылмаған басқа
тұлғада ... ... ... ... мән ... ... заңда
көзделген процесуалдық салдарға әкеліп соғады. Азаматтық сот ... іс ... шын ... ... ... деп аталады. Тараптардың
тиістілігі жайлы сұрақты ... мен ... ... деп аталады.
Ресейдің революцияға дейінгі әдебиеттерінде құқықта легитимация түсінігі
айқындалғаны туралы көрсетілген. Мысалы, ... ... ... бұл термин
талапкер болып табылатын тұлға шын мәнінде талапкер екенін, ал ... ... ... шын ... ... ... белгілеу үшін
пайдаланылған. Ресейдің революцияға дейінгі заңнамасында легитимация
легитимацияға ... ... ... ... ... сот ... 69 және 571 ... мынадай норма бекітілген – жауапкер істің
мәні бойынша ешқандай ... ... мына ... ... ... Талапкердің қойған талабы бүкіл көлемде басқа жауакерге ... ... ... ... талап ете және жауап бере алмайтын тұлғамен берілген
кезде.
Сондай ақ, осы аталған мән жайлар ешқандай процессуалдық ... ... ... бұл ... істің мән жайы бойынша
түсінік беруден бөлек және алдын ала ... ... ... құқығы
болған жоқ. Процесс іс бойынша шешім шығарумен аяқталып отырған. ... ... сол ... ... ... ... ... дәлелдеу
процесінен бөлектеуге болмайды деген пікір әсер етіп ... Ал, ... істі мәні ... ... барысында жүзеге асырылады. Талапкер өзі
қойып отырған талапты ... ... ... ... ... дәлелдейді. Нефедьев.Е.А. Басқаша айтқанда, талапкер талабының
негізін дәлелдей отырып, өзін легитимациялайды.
Бұл жағдай кеңестік азаматтық іс ... ... ... да ... ... Мысал ретінде, ҚазССР азаматтық іс жүргізу кодексіне
көз жүгіртіп шығайық:
1) Тараптың тиісті еместігі талап ... ... бас ... ... ... Тараптардың тиісті еместілігі туралы сұрақ істі мәні бойынша қарау
барысында жүзеге асырылады.
3) Іс ... бір ... ... емес ... ... іс бойынша
өндірісті тоқтатуға әкеліп соқпайды.
Қазақстан Республикасының АІЖК ҚазССР АІЖК-мен салыстырғанда ... ... ... ... Егер, сот талапкер құқықты қорғау туралы талап ... ... ... ... онда ... ... ... туралы шешім шығарады. Біздің ... ... ... тиісті емес талапкер деген ұғым жоқ.
2) Егер сот талап бойынша ... ... ... емес ... ... ... ... істі тоқтатпай талап қоюшының өтініші бойынша
тиісті емес жауапкерді тиісті жауапккермен ауыстыра алады.
3) ... ... іс ... жауапкерге емес, басқа тұлғаға
бағытталуы тиіс екендігі туралы мән жайды анықтауға істі дайындау сатысында
да, істі ... ... ... ... ... да жол ... легитимация дегеніміз белгілі бір тұлғаның процесте тарап
болу құқығын тану. Өзін және жауапкерді легитимациялау – бұл ... ... ... ... ... ... субьектілері болып
табылатындығы туралы сотты алдын ала сендіруге мүмкіндік беретін барлық
фактілерді ... ... ... ... ... ... ... сәтінде тараптар құқық туралы даудың тиісті
субьектілері ... ... Ары ... ... пайда болған кезде,
тараптар тиісті деген болжам жеткіліксіз ... Сот, ... ... де қате жіберіліп, тараптардың біреуі немесе екеуі де ... ... ... ... ... Егер ... барысында талапкерге талап ету
құқығы тиесілі еместігі анықталса, ол әдетте ... бас ... ... бас ... ... іс бойынша өндіріс тоқтатылады. [3] Егер
талапкер ... ... ... істі ... ары ... ... Бұл ретте сот анықтаған ... мен ... да мән ... ... ... ... ... тиісті емес тарап ұғымы Қазақстан
Республикасының заңнамасында тек қана ... ... ... ... ... тиісті және тиісті емес жауапкерге ... ... ... ...... қатысты істің мән жайлары бойынша даулы
материалды ... ... ... ... табылады және осы себептен
оған қойылған талап бойынша жауап беруі тиіс деген болжам ... ... емес ...... қатысты істің мән ... ... ... құқық қатынасының субьектісі болып табылады деген ... ... ... Осы себептен ол өзіне қойылған талап бойынша жауап
беруі тиіс емес. Яғни, тиісті емес ... ... ... ... ... ... ... емес жауапкер – бұл іс ... ... ... ... емес ... ... іс ... тоқтатуға негіз болып
табылмайды. Жауапкерді тиісті емес деп тану, оның процесте ... ... ... ... ... емес жауапкер процесте тараптардың бірі
болып саналған уақытта, ол іс жүргізудің нақты қатысушысы болып табылады.
Диспозитивтілік ... ... іс ... ... басты
қағидаларының бірі болып табылады. ... ... емес ... тек ... ... ғана ауыстыруға жол беріледі. Себебі,
тиісті емес жауапкерді талапкердің келісімінсіз ауыстыру, жоғарыда аталған
диспозитивтілік ... ... ... еді. Сонымен қатар, азаматтық іс
жүргізу заңнамасында тиісті емес жауапкерді ауыстыру талапкердің ... ... ... ... ... [3] ... заңнамада мұндай
өтінішті талапкер қандай нысанда ... ... ... ... ... ... ... талапкер істі сот талқылауына дайындау кезінде
жазбаша береді. Ал, істі талқылау барысында өтініш ... да, ... ... ... Бұл ... ... ауызша өтініші сот мәжілісінің
хаттамасына енгізілуі тиіс.
Тиісті емес ... ... ... ауыстыру соттың
ұйғарымымен рәсімделеді және процеске шығып қалған тиісті емес жауапкердің
орнына тиісті жауапкер ... Осы ... ... емес жауапкер жасаған
әрекеттердің барлығы тиісті жауапкер үшін ешқандай заңды күші болмайтынын
айта кету ... Егер ... орын ... сот талқылауының барысында
жүзеге асырылса, онда ол сот талқылауын кейінге қалдыруға негіз ... ... емес ... ... кейін істі сот талқылауына
дайындау мен істі қарау басынан ... ... ... емес ... ауыстыру туралы соттың ұйғарымы ... ... ... сот ... теңестіріледі. Егер талапкердің
өтініші бойынша тиісті емес жауапкер басқа ... ... ... ... қалған жауапкерге талапкер тура сондай талап қоя ... ... ... ... тиісті емес жауапкерге қойылған талаптаy
бас тартуға теңестіріледі.
Егер талап ... ... емес ... ... ... ... сот істі ... талап қою бойынша қарайды. [3] Тиісті ... ... ... процесс ары қарай жалғастырылып, сот
анықталған және зерттелген мән жайлардың ... сот ... ... ... емес ... ... өзі шартты болып табылады. Себебі,
жауапкер тек қана ... яғни ... ... ... ... ... деп танылады.
Жауапкердің тиісті не тиісті емес екендігін дұрыс анықтау әділ ... ... ... өз ... ... ... сот шешімі тиісті емес
жауапкерге қатысты шығарылса, бұл жағдайда талапкер өзіне керекті құқықтық
нәтижеге қол ... ... ... іс ... ... ... мен ... түсінігі
3.1 Үшінші тұлғалардың түсінігі және ... ... ... ... үшінші тұлғалар ... ... ... ... ...... субъективті
құқықтары мен мүдделерін қорғау үшін басталып ... ... ... және ... ... мен ... құқықтары мен
мүдделерімен сәйкес келмейтін тұлғалар. ... ... ... қатысудың негізгі себебі – олардың қаралып жатқан азаматтық істе
өздерінің жеке мүдделерінің болуы. Іс ... сот ... ... ... мен ... әсер етуі ... ... қоса үшінші
тұлғалар институты нақты бір іс ... ... ... ... ... ... істің бүкіл мән-жайларын сотпен толық
зерттеуді қамтамасыз етеді және ... сот ... ... сақтайды
деуге болады.
Үшінші тұлғалардың іс бойынша мүдделерінің деңгейі ... ... ... ... екі ... бөліп қарастыруға болады:
1) даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлғалар;
2)даудың нысанасына дербес талаптарын ... ... [2, ... ... ... ... мәлімдейтін үшінші тұлғалар – бұл
талап қоюшы мен жауапкер арасында басталып кеткен ... ... ... ... ... ... үшін қатысатын тұлғалар. Бұл
тұлғалардың қатысу себебі, олар ... ... дау ... ... ... емес ... берілген деп ойлайды. Олар іске жалпы тәртіп ... ... сот ... ... ... қою ... қатыса алады
(мысалы: Екі жас некеге тұрған соң олар 12 000000 ... ... жеке ... ... ал ... ... алу үшін 8000000 ... ақша соманы ер
жігіт өзінің туған ағасынан алады, ал 4000000 теңге ақшаны ... ... ... істеп тапқанынан қосады. Бір жыл бірге пәтерде тұрған соң жастар
некелерін сот арқылы қияды, ... ... ... ... ... ... Сотта іс қарағанда ер жігіттің туған ағасы өзінің дербес талабын
қоюы мүмкін, яғни ол осы іс ... ... ... ... ... болып танылады). Бұл үшінші тұлғалар өз талаптарын тараптың біреуіне
не екеуіне бірден қоюы мүмкін.
Іс бойынша ... ... ... ... ... ... шығаруымен белгіленеді.
Осы үшінші тұлғаның талап қоюшыдан бір ғана ... бар – ... кіру ... ... ... ... мәлімдейтін үшінші тұлғаларға
мынадай сипаттама беріп кетсе болады:
- процеске талап қою арқылы қатысады, талап қоюшының барлық ... және оның ... ... ... үшінші тұлғалардың талап қою пәні талап қоюшының талап қою пәнімен
толық көлемде ... ... ... сәйкес келуі керек, сондықтан
талап қоюшының талабын қанағаттандырса әлбетте, үшінші ... ... ... бас ... ... ... ... Іске қатыса
алмаған дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші тұлғалар жеке талап қоюға хақы
бар.
- іске қатысу ықыласы көбінесе ... ... ... ... ... ... талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар –
бұл бірінші сатыдағы қаралатын іс бойынша қабылданатын шешім ... ... ... ... мен ... әсер етуі мүмкін
болғанда, талап қоюшы не жауапкер жағында іске ... ... ... ... бар:
- егер іс тараптардың біреуіне қатысты өздерінің құқықтарына немесе
міндеттеріне әсер етуі ... ... іс ... ... ... ... ... дейін талап қоюшы немесе жауапкер жағында іске кірісе
алады;
- олар сондай-ақ ... және іске ... ... ... ... ... бастамасымен іске қатысуға тартылуы мүмкін;
- дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар тараптардың талап
қоюдың негіздемесі мен ... ... ... қою ... ... немесе азайту, сондай-ақ талап қоюдан бас ... ... ... не ... ... жасау, қарсы талап қою, соттың шешімін
мәжбүрлеп орындатуды талап ету ... ... іс ... ... және іс ... ... мойнына алады.
Даудың нысанасына дербес талаптарды мәлімдемейтін үшінші тұлғалар ... ... ... ... өз ... ... тараптардың өтініші бойынша;
- іске қатысушы басқа тұлғалардың (прокурордың, мемлекеттік және өзін-
өзі басқару органдардың) өтініші бойынша;
- соттың бастамасы бойынша.
Бұлар іске ... ... ... шешімі қабылданғанға дейін кірісе
алады және ол соттың ұйғарымымен белгіленеді.
Даудың нысанасына дербес талаптарды мәлімдемейтін ... ... ... қатысуы жөнінде мысал келтірейік. Мысалы: Қыста жолдың
тайғақтығынан екі автокөлік жүргізуші, біреуі – қала автопаркінің ... ал ... – жеке ... ... ... ... Егер автопарк автобусының жүргізушісі кінәлі ... онда ... ... ... ... ... арыз беру ... (талап қоюшы
ретінде) келтірілген материалдық зиянды ... ... ... ол ... ... ... ... (жауапкер ретінде) өндіріп алады. Сонда
кейіннен ... зиян өтеу үшін ... ақша ... автопарк
әкімшілігі өз қызметкерінің жалақысынан ұстап қалып отырады, яғни сонымен
даудың нысанасына дербес талаптарды ... ... ... ... жүргізушісі танылады.
Азаматтық іс жүргізу кодексінің ... ... ... ... бірге іске 3-тұлғалар қатысуы мүмкін. ... ... ... іс ... шешім процессуалдық құқыққа ие емес
тұлғалардың құқықтары мен мүдделеріне нұқсан ... ... ... істі ... ... және ... талапкер мен жауапкер арасында
туындайтын даулы ... ... ... ... құрмайды.
Мынадай, бір мысалдарды келтіріп кетейік: ... ... ... ... ... үйі мен бақа мүліктері қалды. Үйде азамат А-ның өзі
тұрған, оның бір ... ... ... ... ... Б-ға ... жалға 2006 жылдан 2010 жылдың ... ... ... ... ... қарсылық білдірген соң қайтыс болған марқұмның баласы азамат В,
азамат Б-ға ... ... Ал іске ... ... ... ... үйді ... құрылысымен оған мұраға қалдырған;
Азамат Б өзінің үйінің ауласына машинасын қойған. ... ... ... машина оның машинасын қағып кетіп есігі мен ... ... ... Рульде шофер Ф-болған;
Жұмысшы Ғ-ны еңбек заңының 35 бабы 4п. ... ... ... Ғ-ны ... ... ... жіберген деп таныған сот оны
бұрынғы жұмысына қайта алып отырып,оның бос жүрген күндеріне 15000 ... ... Іске Ғ-ны ... ... ... , бұйрық шығарған
кіспорынның директоры тартылды. Онығ кінәсынан кәсіпорынға 15000 ... зиян ... ... ... ... С, шофер Ф, екінші мысалдағы, ал үшінші
мысалда директор Д. ... ... ... іске ... ... ... өз ... алу керек.
Олар басталып кеткен процеске қатысады. Бірақ ол ... ... ... жоқ. Алайда, іс бойынша олар ... ... ие ... ... іс ... ... олардың құқықтары мен
мүдделеріне нұқсан келтіруі мүмкін. Үшінші тұлғалар іске кірісе ... ... ... мен ... ... ... олардың
құқықтары мен міндеттерін тараптардың құқықтары мен міндеттерімен сәйкес
келмейді.
Сонымен, басталып кеткен іске ... ... ... ... ... үшін ... тараптарды үшінші тұлғалар деп атаймыз.
Осыдан төмендегідей ой түйсек болады:
1) ... ... іске ... бір іске ... ... материалдарын
біріктіруге, яғни үшінші тұлға да өзінің болжауларын тиісті фактілік
негіздерімен дәлелдеуі мүмкін.
2) Іске ... ... ... ... барлық жағдайды жан-жақты
зерттеп қарама-қайшы шешім шығаруға жол бермейді.
3) олардың іске ... іске ... ... құқықтары мен
мүдделерін қорғау сұрақтарының тез шешілуін ... ... сот ... тұлғалардың іске мүдделігі әр алуан болады. Оның бірі дау
нысанасына өз талабын мойындайтын ... ... және дау ... ... ... ... тұлғалар.
Заңда бұлардың екі түрі, яғни екі формасы бекітілген.
Даудың нысанасына дербес талаптарын мәлімдейтін үшінші ... ... екі ... талап қою арқылы бірінші сатыдағы сот шешім шығарғанға
дейін процеске кірісе ... Олар ... ... барлық құқықтарын
пайдаланады және оның барлық міндеттерін атқарады. Талапкермен ... ... ... ... ... Бірақ дау пәні басқа ... мен ... ... оны ол сол тұлға қорғауға ... ... ... ... ... С мен ... Б-ның арасында сот дауы ... ... ... ... бойынша меншік құқығына кім ие ... Бұл ... ... ... ... ... де сотқа, бұл дау нысаны
болған "Ауди" көлігі, өзінің бұрын жоғалып кеткен ... деп ... ... ... ... оның ... басталып кеткен іске ол дау
нысанасына өз талабын мәлімдейтін үшінші тұлға ... ... ... бұл ... автокөлікке меншік құқығын тануды талап етеді.
Бірақ дау пәні барлық кезде тек ... бола ... ... ... үй ... дау ... ... және авторлық құқыққа
дау болуы т. б. с. нәрселерге дау болуы мүмкін.
Сондықтан даулы құқықтық ... дау ... ... ... ... ол да АІЖ ... ... іске қатысушылар да
танылады.
Жеке ... ... іске ... үшінші тұлға талапкердің барлық
құқықтарын пайдаланады. өйткені, талап қоюшы ... ... ... өзгертуге, талап қою талабының мөлшерін ұлғайтуға не ... ... ... бас ... құқылы. Талап қоюдың негіздемесі мен
нысанасын ... ... қою ... мөлшерін ұлғайту немесе азайту,
талаптан бас тарту жазбаша өтініш беру жолымен ... және ... ... сот ... қабылдағанға дейін жол беріледі. Жауапкер талап
қоюды тануға құқылы, бұл ... одан ... ... ... ... ... аяқтай алады, оған тараптар қол қояды және сотпен
бекітіледі.
Соттың өз бастамасы бойынша талап қою ... ... ... ... жоқ. Егер бұл ... ... қайшы келсе немесе басқа
біреулердің құқықтарын, бостандықтарын және заңмен ... ... ... сот ... ... талап қоюдан бас тартуын, жауапкердің
талап қоюды тануын қабылдамайды және тараптардың ... ... ... ... ... ... жағдайы талапкердің іс ... ... деп ... ... ... ... термині бұл жағдайда
"таза техникалық маңызға ие, бұл жайлы кейде әдебиеттерде ... ... ... ... тұлға тараптармен арнайы қатынаста болады. өтйкені
ол талапкерге де, бірігіп қатысушыларға да тән ... ... ... ... екі ... ... ол үшін жауапкер, талапкерде жауапкерде болады.
Әдебиеттерде бұл көбіне осылай айтылады. ... ... ... бірінші
тарапқа талап қоймайды. Ол әрқашан екі ... ... ... ... ... ... бұл қате пікір. Кей жағдайларда үшінші тұлға ... ... қоюы ... ... ... ... жауапкерді үйден шығару
мүддесі қаралып жатқан талапқа үшінші тұлға жауапкерге емес ... ... ... өз ... ... үшінші тұлғалар іске өз
бастамасымен қатысуы. Кей жағдайларда сот оған ... ... ... іс ... ... ... етуі керек. үшінші тұлға істі дайындау
сатысында, не істі қарау сатысында ... ... ... кез келген
сатысында, яғни шешім шыққанға дейін іске кірісе алады.
Үшінші тұлғаның ісі бойынша шешім шығып қойса, ол онда өз ... үшін ... ... ... іс ... ... тұлғаның іске кірісуі бойынша сот 2 талапты қарау керек.
1) алғашқы талапкер мен;
2) үшінші тұлғаның дербес ... ... орай ... ... ... ... ... дербес талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар,
егер іс тараптардың ... ... ... ... ... әсер етуі мүмкін болса, іс бойынша бірінші сатыдағы соттың
шешімі шыққанға ... ... ... ... жауапкер жағында іске кірісе
алады. Олар сондай-ақ тараптардың және іске ... ... ... ... соттың бастамасымен іске қатысуға тартылуы мүмкін. Дербес
талаптарын мәлімдемейтін үшінші тұлғалар ... ... ... мен ... өзгерту, талап қою талабының мөлшерін ... ... ... талап қоюдан бас тарту, талап ... ... ... ... жасау, қарсы талап қою, соттың ... ... ... ету ... ... іс ... құқықтарын пайдаланады
және іс жүргізу міндетін мойнына алады.
Мысалы, азамат Д – ... ... ... ... талап қойды. ГАЗ
– 24 автомашинасына сатып ... ... ... ... заңсыз деп тану
жайлы. өйткені тергеу ... ... ... Б ... ... ұрланып,
комиссиялық магазинде сату тәртібі бұзылып сатып кеткен. Тиісті жауапкер
бұл ... ... ... ... ... ... ... алу жайлы істерде бұл өте көп
кездеседі. өтйкені сот ... ... ... балаларына алимент
өндірсе басқа некедегі екінші балаға алимент төлеп отырған ... ... ... ... ... тұлға есебінде алимент алып
отырған ... ... ... ... ... екі ... да үшінші тұлғалар жауапкер жағында
іске қатысады. Олардың ... ... ... ... бар. ... сот ... өте ... тұлға ретінде сотқа жіберуге негіз болатын жағдайлар.
1) болашақта оған кері ... қою ... ... іс ... ... ... мүдде көздеуі.
3) Қай тараптың жағында қатысса сол тұлғамен материалдық құқықтық
қатынаста ... және ... ... ... ... ... ... қарап бұл үшінші тұлғаға ... ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Үшінші тұлға
іске өзінің бастамасымен не тараптардың ... іске ... ... ол сот ... ... ... ... жағында іске
қатысады. Бұл үшінші тұлға да ... ... ... Іске ... тұлғалардың іс материалдарымен танысуға, ... ... ... және ... ... ... ... табыс етуге және оларды зерттеуге қатысуға; іске қатысушы ... ... ... мен ... ... қоюға; өтінім
жасауға, соның ішінде қосымша дәлелдеме талап ету туралы ... ... ... және жазбаша түсініктемелер беруге; сот процесі барысында
туындайтын барлық мәселелер ... өөз ... ... іске қатысушы
басқа тұлғалардың өтінімдері мен дәлелдеріне қарсылық білдіруге; сот
жарыссөздеріне қатысуға; сот ... ... ... және оған
жазбаша ескертпелер беруге; соттың шешімі мен ... ... сот ісін ... туралы заңдарда берілген басқа да іс жүргізу
құқықтарын пайдалануға ... бар. олар ... ... ... іс жүргізу
құқықтарын адал пайдалануға тиіс.
2. Іске қатысушы адамдар, орындалмауы ... сот ісін ... ... көзделген салдарды туғызатын жағдайда, өздерінің іс ... ... ... ... ... бола ... дау ... дербес
талабын мәлімдемейтін үшінші тұлға даулы құқықтың ... ... ... ... ие бола ... ол талапты тани алмайды, одан
бас тарта алмайды, талаптың мәнін негізін өзгерте ... ... іс ... ... ... Республикасының Конституциясына және «Қазақстан
Республикасының прокуратура ... ... ... прокуратура органдарының
алдында тұрған маңызды міндеттердің бірі ... заң ... ... ... оны ... шара ... болып табылады. Кез келген құқықтық
мемлекеттегі тәрізді Қазақстан Республикасында сот және ... ... ... ... – азаматтардың құқықтары ... ... ... пен ... ... ету ... соттарға деген биік сенімін жоғалтпау үшін ... ... қара ... қақ ... ... ... ... Ал прокуратура болса
ҚР «Қазақстан Республикасының прокуратурасы туралы» Заңына сәйкес ... ... ... мүддесін білдіріп, ақиқатты анықтауға ат
салысатын мемлекеттік орган.
Прокуратураның ...... іске ... ... ... ... өз ... немесе соттың бастамасы бойынша іс
жүргізудің кез келген сатысында және кез келген іс бойынша ... ... ... сот ісін ... ... ... ... Мұның өзі заңмен көзделгенде;
- Осы іске қатысу қажеттілігін сот қажет тапқанда.
Прокурордың азаматтық сот ісін ... ... ... ҚР ... 299, 317-4, 350, ... көзделген.
Прокурор іс бойынша бірінші сатыдағы соттың, апелляциялық, қадағалау
және ... ... ... ... ... қайта қарау
сатыларындағы соттардың бастамасы бойынша қатыса алады.
Прокурордың процеске кіру тәртібі және оның іс жүргізу ... ... ... процестің қай сатысында кіргеніне және іске қатысу
нысанына байланысты.
ҚР прокуратурасы туралы заңы ҚР АІЖК-і азаматтық ... ... екі ... белгілейді:
1 – сотқа талап арыз беру арқылы процеске қатысуы;
2 – іс бойынша қорытынды беру үшін процеске қатысуы.
ҚР ... ... ... ... ... ... ... және заңды мүдделерін, ұйымдардың құқықтары мен
заңды мүдделерін, қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қорғау туралы сотқа
талап ... ... ... ... ... ... ... мақсаты
– заң бұзушылықты жоюға сот тәртібімен уақытылы және ... шара ... ... ... алу, ... ... ... және
заңды мүдделерін, ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін, қоғамдық және
мемлекеттік мүдделерді қорғау.
Прокурордың талаптары – заң ... ... ... ... ... ... ... адам дәлелді себептермен өзі сотқа жүгіне ... онда ... ... ғана ... ... ... ... және
заңды мүдделерін қорғау туралы талап қоя ... Ал ... ... ... қорғау үшін прокурор мүдделі ... ... ... қоя ... Бас ... 1999 ... 15 ... №60 «Әлеуметтік және
экономикалық салалардағы ... ... ... қадағалау
ұйымдастыру» атты бұйрығына сәйкес, адам және азаматтың құқықтары ... ... ... ал ... ... немесе жасы
ұлғайғандығына байланысты өздерінің құқықтары мен ... ... ... жоқ ... ... ... ... құқықтары мен
бостандықтары бұзылып жатса, прокурор олардың мүддесін талап ету және арыз
беру арқылы сотта қорғай ... ... ... ... азаматтың өз құқығы мен бостандығын
сот арқылы қорғауға конституциялық құқығы бар ... ... ... ... ... тұлғалардың, жеке азаматтардың құқыққа
қарсы әрекетінің немесе қылмыс жасауының ... ... ... ... ... да зиян ... ... табылады. Талап арыз прокурор
мүддесін қорғайтын адам мен жауапкер арасында ... ... ... ... ... ... ... тексеруден өткен, дәлелденген материалдарға
негізделуі ... ... ғана ... ... ... табылатын айғақтардың
мөлшерін анықтау, талап ету, ... ... ... ... ... дәлелдейтін және олардың ... ... ... шығаратын қажетті айғақтық материалдарды талдау төңірегінде талап
етудің жүйелі ... ... Осы ... ... ... тек
талаптың негізіндегі фактілер құрамын дұрыс анықтаса ғана нәтижелі болмақ.
Прокурор талапты дайындау барысында ол ... ... ... ... ... міндетті түрде белгілейді. Талаптың бағасы ҚР АІЖК-нің 102-
бабына сәйкес белгіленеді.
Қандай сотқа арыздануды шешу үшін прокурор ҚР АІЖК-тің 27, 28, 31, ... ... алуы ... АІЖК-нің 150-бабы 2-бөлігіне сәйкес прокурор талап арызда азаматтық
істердің қаралуы тиісті соттың атауын, талап қоюшы ... ... ... ... аты-жөнін көрсетеді.
Прокурор талап арызда жауапкерге қоятын талаптарын ... ... ... ... негізі болып табылатын айғақтарды толық
келтіреді. Бұл ... ... ең ... ... ... ... ... және дәлелді түрде сауатты баяндалған себептер мен айғақтар таластың
дұрыс және жан-жақты ... көп ... ... ... ... қандай
жағдайлардың лауазымды тұлғалар мен ... ... ... және ... ... ... ... қорытындысы арқылы
дәлелденетінін толық көрсетеді.
Бұлардан басқа, ҚР ... ... ... ... прокурор
мемлекеттік немесе қоғамдық мүдделер үшін беретін арызды мемлекеттік немесе
қоғамдық мүдденің ... ... ... ... ... ... түрде
негіздеп, сондай-ақ заңға немесе өзге де нормативтік-құқықтық актілерге
сілтеме жасауы тиіс. Ал азаматтардың ... ... үшін ... ... азаматтың өздігінен талап қою мүмкіндігі жоқтығын негізгі түрде
дәлелдеп көрсетеді, арызға, әрекет ... жоқ ... ... ... арыз берілетін жағдайларды қоспағанда, азаматтың сотқа талап ... ... ... ... қоса ... ... ҚР ... 151-бабына
сәйкес прокурор арызға жауапкерлер мен үшінші тұлғалардың санына қарай
талап арыздың ... қоса ... ... ... қол ... ... ... шенін, арыздың сотқа
жіберілген уақытын көрсетеді.
Прокурор өзіне жүктелген міндеттерді ... ... ... іс бойынша
қорытынды беру үшін және азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңды
мүдделерін, ұйымдардың құқықтары мен ... ... ... ... ... қорғау үшін өз бастамасы немесе ... ... ... қатыса алады.
Жауапкер мен оның өкілі соңғы сөздерін айтып болғаннан кейін іс бойынша
тарап болып ... және ҚР ... ... ... ... ... ... прокурор жалпы істің мәні бойынша ... ... ... ... ... сатысы бойынша прокурор екі нысанда
қатысуы мүмкін:
1) осы саты бойынша өндірісті (апелляциялық не қадағалау наразылықтарын
келтіру арқылы) қозғау. Заңсыз және ... ... мен ... ... ... ... міндетіне жатады, осының негізінде
азаматтық сот істерін жүргізу саласында мемлекет атынан заңдардың тура және
бірыңғай қолданылуына жоғары қадағлау ... ... ... ... ... сот ... ұйғарымдарына прокурор апелляциялық наразылық
келтіреді, ал заңды күшіне енген сот актілеріне қадағалау тәртібі бойынша
наразылық ... ... сот ісін ... ... ... ... ... қолданылуына жоғары қадағалау жүргізу ісін мемлекет атынан
Қазақстан Республикасының Бас прокуроры тікелей өзі және ... ... ... ... асырады.
2) Іс бойынша қатысатын не қатыспайтын тараптардың ... ... ... ... мен ... ... қабылданған сот шешімі бойынша
шағымды қарайтын іске қатысу. Азаматтық істерді қайта қарау сатыдағы ... ... ... ... ... іс ... қорытынды береді.
Сот қаулыларын орындау сатысында прокурор сот ... ... ... ... ... ... асырады. Бұл сатыда прокурор екі
нысанда қатысады:
1) Сотта ... ... арыз ... болған себептен өтініш жасау, атқару
және өзге де ... ... ... ... Сот ... әрекетіне наразылық келтіру арқылы.
Азаматтық сот ісін жүргізуде ... ... және бір ... ... ... ... ісін мемлекет атынан Қазақстан
Республикасының Бас прокуроры тікелей өзі және ... ... ... жүзеге асырады.
Прокурордың азаматтық ісін жүргізуге ... ... өзі ... ... осы іске ... ... ... сот таныған
жағдайларда міндетті. Прокурор өзіне жүктелген міндеттерді жүзеге асыру
мақсатында іс ... ... беру үшін және ... ... және ... ... ұйымдардың құқықтары мен заңды
мүдделерін, қоғамдық немесе мемлекеттік мүдделерді қорғау үшін өз ... ... ... ... процеске қатысуға құқылы.
Прокурор азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және ... ... ... мен заңды мүдделерін, қоғамдық ... ... ... ... сoтқа талап қоюға, өтініш ... ... ... ... және ... ... ... егер адам дәлелді себептермен өзі сотқа жүгіне алмаса, тек
мүдделі адамның өтінішімен ғана прокурор ... қоя ... ... ... мүддесін қорғау үшін прокурор ... ... ... ... қоя ... ... қоюшы прокурор мәлімдеген талапты қолдамаса, егер үшінші
тұлғалардың құқықтары, бостандықтары және заңды мүдделері қозғалмаса, онда
сот ... ... ... қалдырады.
Талап қойған прокурор, бітімгершілік келісім жасау құқығынан
басқа, талап қоюшының ... іс ... ... пайдаланады, сондай-ақ
барлық іс жүргізу міндеттерін мойнына ... ... ... ... ... үшін ... ... бас тартуы ол тұлғаның істің мәнісі
бойынша қарауды талап ету құқығынан айырмайды.
Ресейде І ... ... ... ... бір ... ғасырлық
өзіндік тарихында, яғни ХІХ-ғасырдың 60-жылдарындағы сот реформасына дейін
әкімшіліктерді орнында қадағалау органы ретінде басым ... ... ... айыптау және талап әрекеті бақылау функциясын толықтыру ғана болды.
Ол заңға жай белгіленген, ... ... ... ... сот ... ... ... әрекеттің концепциясы
қайта қаралып оның негізгі бағыты сот өндірісі саласына ... ... ... ... сот ... қатысуы мынадан тұрды.
1) Тәртіп бойынша прокурор іске қажетті ... ... ... соң ... ... ... ... болды.
2) Көптеген істер бойынша прокурор басты тарап ретінде, басқа тараппен
талапқа таласқа түсетін жауапкер ретінде де ... ... де ... ... ... пен ... мүддесі үшін басты тарап
ретінде іске ... ... ... кіре отырып өзінің не соттың
бастамасымен іске ... ... ... ... жүзінде ол бос
формальдық сотқа прокурор керек емес деген пікірді Г. Вербловский 1905 ... ... ... іске дәл ... ... қатысатын болса оның іс-
әрекеті шын мәнінде бос әурешілік" деді, осындай ой ... ... ... 1910 ... ... министрліктері Мемлекеттік Думаға,
азаматтық іске прокурордың қатысуынан бас тартқан жоба ұсынды. Бұл ... ... ... ... 1911 ... 9 ... шыққан заңмен
азаматтық істер бойынша прокурордың қызметі едәуір ... ... ... АІЖК ... ... көсемі Лениннің "алға жылжу
үшін жеке құқықтық қатынастарға, азаматтық құқыққа мемлекеттің араласуын
күшейту ... ... ... идеясы негізінен АІЖ процесіне прокурордың
қатысуы қайта жалға қойылды. 1923 жылғы АІЖК ... ... ... ... ... істің кез келген сатысынан қатысуға құқығы бар, егер ол
мемлекет пен еңбекші массаларының мүдделерін қорғау қажет етіп ... ... жыл ... ... ... іс ... ол ... іс болсын, қылмыстық
іс ... ... ... ... жүргізу үшін соттар прокурордың
қадағалауының астында болды. Сонымен ... ... ... ... ... прокурордың қатысуы азаматтық істерді сотта ... ... ... ... 80 ... аяғы мен 90 ... прокурорлық қадағалау консепциясы қайта қарауды талап етті. ... ... ... ... ... ... мемлекет құру үшін
билік тармағын 3-ке бөліп, оның бірін сот билігімен қамтамасыз еті ... сот ... ... ... жартылай әкімшілік бағыныстағы
прокуратура органының бақылауындағы сот, қандай заңды, негізді шешімдер
шығара алады. ... ... ... ... 100 жыл ... ... прокуратура қадағалауына, наразылық білдіріп, сот өзі заң
қорғайды, оған бақылау қадағалау жоғары тұрған сот органымен ... ... ... ... ... ... және заңды
мүдделерін, ұйымдардың ... мен ... ... ... және
мемлекеттік мүдделерді қорғау туралы стқа талап ... ... ... ... ... ... және ... мүдделерін
қорғау туралы, егер адам дәлелді себептермен өзі сотқа жүгіне алмаса, тек
мүдделі ... ... ғана ... талап қоя алады. ... ... ... ... үшін ... ... ... қарамтастан талап қоя алады. Егер талап қоюшы прокурор мәлімдеген
талапты ... егер ... ... ... ... ... мүдделері қозғалмаса, онда сот қоюды (арызды) қараусыз қалдырады.
Талап ... ... ... келісім жасау құқығынан басқа, талап
қоюшының барлық іс жүргізу құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... Прокурордың басқа тұлғаның мүдделерін
қорғау үшін ... ... бас ... ол тұлғаның істің ... ... ... ету құқығынан айырмайды. АІЖК прокурордың соттың І-ші
инстанциясында іске ... ... ... ... кез ... азаматтық істі кез ... ... ... яғни ... ... ... өндірісте іс қозғай алады.
2) басқа мүдделі тұлғалармен бірге процестің кез келген сатысында ... ... іс ... ... ... азаматтық іс жүргізу құқығы
ғылымында тартысты мәселе ... ... Бір ... процесте прокурор
тарап ретінде қатысады, сондықтан тарап деп саналады, - дейді
3.3 Басқа адамдардың құқықтарын қорғау үшін ... ... ... және жеке азаматтардың іске қатысуы
ҚР АІЖК-сі бойынша мемлекеттік органдар және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... өздерінің емес
басқа тұлғалардың құқықтары мен заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін
қатысады. ... ... мен ... процеске қатысу мақсаты
мыналарда:
1) басқа ... ... мен ... ... құқықтары
мен заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін;
2) қоғамдық немесе мемлекеттік мүдделерді қорғау үшін.
Сотта аталған тұлғалар ... мен ... ... ... үшін
соңғылардың рұқсатын алуы тиіс. ... ... ... ... үшін мүдделі адамның өтінішіне қарамастан талап қойылуы мүмкін.
ҚР АІЖК-і басқа тұлғалардың ... мен ... ... ... ... ... талап қою арқылы жүгіну;
2) Іс бойынша қорытынды беру үшін ... ... екі ... ... ... – ол іс бойынша субъективтік
(материалдық-құқықтық) ... ... Бұл екі ... ... ... ... ... органдарға заңмен жүктелінген міндеттерден
туындайды (мысалы, ҚР ... ... ...... ... ҚР ... отбасы туралы заңы бойынша – қорғаншы мен қамқоршы қызметкері). Осы
екі ... ... іске тек ... ... мен ... ... ... қатыса алады, ал қалған азаматтар және ұйымдар ... ... мен ... ... үшін ... талап қою арқылы
қатысады.
Мұндай құқық мүддесі қорғауға жататын ... ... ... ... және ... қою тәртібін сақтағанда ғана жүзеге асырылады. Аталған
тұлғалар мен органдар прокурормен ... кез ... ... ... ... жоқ, тек ... көзделінген істерді қозғауға құқылы.
Сондықтан ҚР ... ... 1 ... ... ... ... ... өзін-өзі басқару органға және өзге де
тұлғаларға сот ... ... ... ... егер ... арыз ... болмаса.
Бөгде мүдделерді қорғау үшін ... ... ... бітімгершілік
келісім жасау құқығынан басқа, талап қоюшының барлық іс ... ... және ... іс ... ... ... ... Аталған
органдар мен адамдардың талап қоюдан бас тартуы ... ... ... ... істі мәні ... қарауды талап ету құқығынан адамды
айырмайды. Егер мүдделеріне сай іс ... адам ... ... ... ... ... ... жасалмаса, сот талап қоюды
(арызды) қараусыз қалдырады.
ҚР АІЖК-мен көзделген жағдайларда мемлекеттік органдар мен ... ... ... өздеріне жүктелген міндеттерді жүзеге асыру және
азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін,
қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қорғау ... іс ... ... үшін ... ... белгіленеді:
1) Бірінші сатыдағы сот шешім шығарғанға дейін;
2) Өз бастамашылығы бойынша;
3) Іске қатысушы тұлғалардың ... ... ... бастамашылығы бойынша;
4) Сондай-ақ соттың бастамашылығы бойынша процеске қатыса алады.
Судья істі ... ... ... ... іс ... қорытынды беру
үшін процеске мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдар
қатысу мәселесін шешеді.
Әдетте, іс материалдарымен ... ала ... және ... ... ... ... мен жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... өз ... ұсынады. Кейбір жағдайларда қорытынды
органдардың өз бастамасы бойынша сотта іс қозғалғанға дейін құрылып дайын
болуы ... ... ... ... ... ... ... мен қамқоршы органдардың қорытындысы.
Іс бойынша барлық дәлелдемелер зерттелген соң және іске қатысушылардың
түсініктемелерін тыңдағаннан кейін сот ... ... ... ... ... басқару органдардың қорытындысын олардың уәкілетті
өкілдерінің қатысуымен жария етіледі. Сот іске қатысушы адамдар мен ... ... және ... мақсатында осы органдардың
уәкілетті өкілдеріне ... қоя ... ... ... ... мен ... ... басқару
органдардың қорытындылары маңызды, бірақ ол сот үшін ... ... ... және ... ... ... органдарының,
ұйымдардың өкілдері және басқа адамдардың құқықтарын, бостандықтарын және
заңмен қорғалатын ... ... үшін ... ... ... ... ... сөз сөйлейді.
Азаматтақы процеске қатысушы мемлекеттік органдар мен жергілікті ... ... ... ... ... ... сақтау департаменті;
- Еңбек және әлеуметтік сақтандыру басқармасы;
- Тұрғын үй-коммуналдық органы (жеке меншік ... ... ... ... ... және қамқоршылық органы және т.б.
Басқа тұлғалардың құқықтарын қоғамдық және мемлекеттік ... үшін ... ... ... көзделген жағдайларда мемлекеттік органдар және жергілікті
өзін- өзі басқару органдары, ұйымдар ... ... ... ... ... ... ... бостандықтарын және заңмен
қорғалатын мүдделерін, солл сияқты ... ... ... ... үшін ... ... ... жүгіне алады. Әрекетке қабілетсіз азаматтың
мүддесін қорғау үшін мүдделі өтінішіне қарамастан талап ... ... ... мүдделерді қорғау үшін талап қойған адамдар, бітімгершілік
келісім жасау құқығынан басқа, талап қоюшының ... іс ... ... және ... іс жүргізу міндеттерін ... ... ... мен ... талап қоюдан бас тартуы мүдделеріне сай ... ... істі мәні ... ... ... ету ... ... мүдделеріне сай іс қозғалған адам мәлімдеген талапты қолдамаса, үшінші
тұлғалардың құқықтарына қысым жасалмаса, сот талап қоюды (арызды) ... ... ... ... ... мен ... өзін-
өзі басқару органдары өздеріне жүктелген міндеттерді жүзеге асыру және
азаматтардың ... ... және ... ... мүдделерін,
қоғамдық және мемлекеттік мүдделерді қорғау мақсатында іс бойынша қорытынды
беру үшін бірінші сатыдағы сот шешім шығарғанға ... өз ... іске ... ... ... ... іске қатысушы
тұлғалардың бастамшылығы бойынша, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... органдар өз өкілдері арқылы АІЖК 47 ... іске ... ... ... құқықтарын пайдаланады.
1. Құқықтары мен заңды мүдделері бұзылған заңды ... ... ... ... ... жүзеге асыратын азаматтар осы ... ... ... ... ... оған ... ... жүгінеді.
2. Талапта:
1) талапты мәлімдеушінің, талап қойылатын заңды тұлғаның толық атауы мен
почта ... ... ... күні мен оның ... ... ... ... мән-жайлар және заңдарға сілтеме жасай отырып
осы мән-жайларды растайтын дәлелдемелер;
3) мәлімдеушінің талаптары, талап сомасы және оның ... ... ... қоса ... ... ... басқа да дәлелдемелердің
тізбесі көрсетіледі.
3. ... ... ... құжаттар түпнұсқаларға немесе олар
екінші тарапта болмаған жағдайда куәландырылған көшірмелерге ... ... ... бар ... ... бұл ... ... отырып
қоса тіркелмеуі мүмкін.
4. Талаптар тапсырыстық немесе бағалы хатпен, телеграф немесе факс арқылы
немесе оның жөнелтілген күнімен тиісінше ... ... ... ... да ... пайдалана отырып жіберіледі не қолхатпен
тапсырылады.
Егер шартта өзге мерзімдер ескертілмесе, талап оны ... ... екі апта ... қаралуға жатады. Талапты қарау кезінде заңды
тұлғалар, заңды тұлға ... ... ... жүзеге асыратын
азаматтар қажет болған жағдайда есептерді салыстыруға немесе дауды сотқа
дейін ретке келтіру мақсатында өзге де ... ... ... ... ... ... және жауап жіберілетін заңды тұлғаның толық атауы,
почта реквизиттері, жауап берілген талаптың күні мен нөмірі;
2) талапты толық немесе ... ... ... – танылған сома, осы
соманы аударуға төлемдік тапсырманың нөмірі мен ... не ... ... ... ... ... бағалауға жатпаса, әдісі;
3) талап толық немесе ішінара қабылданған жағдайда – талаптың қабылданбауын
негіздейтін тиісті ... ... мен ... ... ... ... ... жауапқа қоса тіркелген құжаттар мен өзге де дәлелдемелердің ... ... ... ... ... ... ... мәлімдеушіге талаппен
бірге алынған құжаттар қайтарылуға, ... егер олар ... ... ... ... ... құжаттар
жіберілуге тиіс.
4. Жауап тапсырыстық немесе бағалы ... оны ... ... ... ... басқа да құралдарымен жіберіледі.
5. Ақшалай бағалауға жататын ... ... ... ... ... ... ... жауапқа қызмет көрсететін
банкке оның орындалуы не орындауға тапсырма қоса ... Егер ... ... ... ... ... ... туралы хабарланбаса,
талапты мәлімдеушінің жауапты алғаннан кейін жиырма күн өткен соң банкке
борышкер таныған соманы даусыз тәртіпте есептен шығару ... ... ... ... бар. өкімге борышкердің жауабы қоса тіркеледі, ал онда
танылған соманың мөлшері көрсетілмесе, өкімге ... ... де ... ... ... заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті
жүзеге асыратын ... ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқару органының және олардың лауазымды
адамдарының актілерімен бірге оның заңды құқықтары мен мүдделеріне қысым
жасайтын осы ... ... ... ... ... мен күні, оның
қысқаша мазмұны, сондай-ақ ол бойынша мәлімдеуші актімен келіспейтін
негіздемелер мен себептер ... ... ... ... Екі ... ... ала алмаған жағдайда немесе теріс жауап алған жағдайда
мәлімдеуші осы актіні толық немесе ішінара ... деп тану ... ... сотқа жүгінуге құқылы. ... ... ... ала ... беру тәртібі заңдармен белгіленген салық органдарының,
өзге де органдардың актілеріне дауласқан жағдайда ... ... ... ... та ... ... ... жіберіледі. Талапқа дәлелдемелер
мен мәлімдеуші сілтеме жасайтын ... қоса ... ... ... ... мен мерзімдері АІЖК-нің 137-бабымен белгіленген.
Заңдармен белгіленген, ... ... ... ... ... ... ... табылмайтын жағдайларда мәлімдеуші өзінің бұзылған құқығын
қорғау үшін тікелей сотқа жүгінуге құқылы. Бұл ... сөз тек іске ... ... ... ... ... отыр. Осы көзқарасты бекіткен
бірқатар авторлар талап қойып отырған ... тек ... ... ... мағынасында санау керек. Іс қозғауға қатысқан прокурор талап
арызды жалпы негіздерде береді. Прокурор заңмен бекітілген ... ... ... ... ... бұл ... прокурор үшін бірқатар
ерекшеліктер бар яғни ... ... ... баж төлемейді.
Прокурор басқа адамдардың құқығын қорғау үшін іске кіріскенде ... ... ... ... ... ... органдарының
жергілікті атқару органдарының және ... ... ... ... ... ... ... Осы ұйымның азаматтық іс қозғауы.
2. Басқа біреулердің ... ... іске осы ... ... ... қатысуы.
Мемлекеттік органдардың және басқа да аталған тұлғалардың азаматтық
процеске қатысуы АІЖК-ң 56-57 бабына сәйкес реттеледі. Осы ... ... іске ... яғни ... іс ... ... арыз ... асырылады. Талап арыздың мазмұны АІЖ кодексінің 150 бабына сәйкес
жазылуы керек. Бұл ұйымдардың ... іс ... ... ... да жеке субъектілікмүддесінің жоқ болуымен ерекшеленеді. АІЖК-ң ... ... ... ... ... ... прокурордың іске қатысуынан
ерекшеленеді. Прокурор әртүрлі істер бойынша азаматтық сот ... ... ... ... ... ал мемлекеттік органдар, жергілікті
өзін-өзі басқару органдар, ұйымдар немесе жеке азаматтар тек қана заңмен
көзделген ... ғана ... ... ... және басқа да АІЖК-нің
56 бабында аталған тұлғалардың 1-ші ... іске ... осы ... ... ... Ал ... беру үшін іс ... тек қана
1-ші мемлекеттік органдар, 2-ші жергілікті өзін-өзі басқару органдары ғана
қатыса ... және ... заңы ... ... ... және ... ... тұлғалар некені жарамсыз деп тану, егер неке кәмелетке толмаған
тұлғамен ... ... және ол үшін ... рұқсат болмаса, ата-ананың
құқықтарынан айыру туралы істер кәмелетке толмаған балаларға алимент өндіру
істері бала ... алу ... ... ... ... жою ... Азаматты
әрекет қабілеттігі жоқдеп тану немесе шектелген деп тану істері ... 302 ... ... ... ... ... ... туытары
қамқоршы және қорғаншы оршгандары, емдеу мекемелері қозғай алады. 1-ші
тармағы бойынша осы тұлғалар шектеулі деп тану үшін де іс ... ... ... ... бір ... құқықтарын қорғау үшін сотқа жолданумен қатар
анықталмаған бірнеше тұлғаның немесе бір тұлғаның құқығын ... үшін ... ... 56 ... ... ... азаматтық процесте
қатысушылардың ерекшелігі олар тек қана азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... билеу
әрекетін пайдалана алмайды, өйткені бұл тұлғалар заңның материалдық
объектімен билей ... және ... ... ... ие емес. Талапкер
болып бұл жерде кімнің мүддесіне іс қозғалып отырса соны атаймыз. АІЖК-нің
56-бабында аталған тұлғалардың азаматтық ... ... бас ... егер де ол ... істі ... күштемейді. АІЖ кодексінде
де бұл тұлғаларға ... ... ... олар сот ... ... ... келісімдік келе алмайды.
Бұл тұлғаларға шешімнің заңды күшіне енуінің материалдық құқық ... ... ... ... ... іс ... ... беру үшін
мемлекеттік органдар және жергілікті өзін-өзі басқару органдары қатысады.
Бұл органдар ... ... өз ... ... ... береді. Мемлекеттік органдардың беретін қорытындылары 2
бөлімнен тұрады:
1. Мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... ... мәліметтер. Ол жазбаша құжат ретінде
тапсырылады.
2. Осы ... іс ... жеке ... ... яғни қаралып отырған
даудың құқықтық сипаты, ... ... және ... ... жолдарын ұсынуы. Бұл қорытынды, сот үшін міндетті емес, бірақ
судья өз ... ... ... ... ... ... жауап
бойынша мемлекеттік органдарының қатысуы міндетті болып, ал бұл тұлғалар
қатыспаса немесе құрытынды бермесе шешім ... және ... деп ... ... Бұл ... өкілетті өкілдер қатысады және олардың берген
қорытындысы сарапшының қорытындысына құқықтық баға берумен ерекшеленеді.
Сарапшының қорытындысында іс ... ... ... бойынша құқықтық
баға берілмейді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Тақырып бойынша зерттеу ... ... ... қорытындылар
жасалды.
Сот пен тараптар арасында пайда болатын ... ... ... іс жүргізу қатынастары болып табылады.
Тараптар процеске қатысушы тұлғалардың қатарына жатады. Азаматтық
процестегі тараптар - бұл ... ... ... ... ... мүдде
туралы дауды сот қарауы мен шешуге міндетті іске катысушы тұлғалар. ... ... ... ... ... тараптар әр қашанда
екеу болады. Азаматтық іс жүргізу кодексінде ... ... ... біз тараптардың анықтамасын Азаматтық іс жүргізу
кодексіне ... ... ... ... ... істі қозғау кезінде талапкер қорғау сұрап отырған
субьективтік ... ... оған ... ... және ол шын ... ... сондай ақ талапкер жауапкер ретінде тартуды сұраған тұлға осы талап
бойынша жауап беру тиіс деп нақты ... ... ... мән жайларды сот
істі қарау мен шешу барысында анықтайды. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Тараптар ретінде жауапкер мен талапкер танылады.
Талапкер дегеніміз өз ... ... ... ... ... ... талап қоюшы азамат немесе заңды тұлға.
Жауапкер - өздеріне қуыным талабы қойылған азаматтар мен ... ... ... ... ... 1-б.).
Азаматтық іс жүргізудегі тараптардың өзіне тән белгілерін ажыратуға
болады. Ол белілерге мыналарды ... ... ... мүдделі болуы;
2) Процесске өз атынан және өзінің мүдделерін ... үшін ... ... ... ... асыру құқығына ие болады;
4) Заңмен белгіленген процессуалдық ... мен ... ... ... мен талапкердің мүдделері әр қашан ... ... ... ... ақ, сот ... ең алдымен тараптар үшін маңызды
болады. Сонымен қатар, тараптарға іс бойынша сот ... ... ... ... ... ... құқықтары
мен міндеттері арқылы айқындалады. Тараптар Азаматтық Іс Жүргізу ... ... ... іске ... ... ... барлық құқықтар мен
міндеттерді иеленеді. Тараптардың іс жүргізушілік тең құқықтарды пайдалану
көлемі іске ... ... ... ... мен ... ... Сонымен қатар, тараптар тек өздеріне тиесілі, арнайы ... ... ... іс жүргізуде процессуалдық құқықтарға ғана емес,
сонымен қатар ... және ... ... ... ... ие.
Сондай ақ, «Іске тең қатысушылық» атты ... бір ... ... ... мен ... ... ... мүмкіндігі, оның
белгілері және түрлері қарастырылды. Іске қатысушылық - бұл істің шешіміне
ортақ мүддесі ... ... ... ... ... бір ... ... немесе бірнеше жауапкердің қатысуы. Азаматтық
процестегі тең қатысу институтының екі белгісі ... ... бір ... ... ... ... бірнеше
тұлгалардың болуы (мысалы, талап арызды бірнеше талапкердің ... ... ... ... бір ... ... ... талап
арыз береді);
2) процеске қатысушының әрбірінің дербестігі (талапкерлердің
немесе жауапкерлердің әрқайсысы процесте екінші тарапқа ... ... ... тең ... үш түрі бар. Олар – ... енжар және
аралас.
«Іс жүргізушілік құқық мирасқорлық» бөлімінде оның түсінігі ... ... ... ... іс ... ... мирасқорлық
дегеніміз - бір тұлғаның процессуалдық құқықтары мен мідеттерінің басқа
тұлғаға, яғни оның мирасқорына ауысуы. ... ... ... ... екі түрі ... ... құқық мирасқолық – бір субьектіден екінші бір субьектіге
барлық азаматтық құқықтар мен ... ... ... ... ... қайтыс болған, заңды тұлға қайта ұйымдастырылған жағдайда орын ... Бір ... ... ...... материалды құқық
қатынасында жекеленген ... ... ... ... ... ... субьектіге ауысуы.
Бұдан азаматық істер жүргізу нормаларының азаматтық ... ... ... ... ақ, ... ... тиісті емес жауапкердің түсінігі және
оны ... ... ... ... ... ... бұл ... жұмысының мазмұнынан Азаматтық Іс жүргізу
құқығының ... ... ... ... мақсаттарын
байқауға болады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық Іс Жүргізу Кодексінің ... ... ... ... ... ... ... болсақ, азаматтық іс жүргізудегі
тараптар мәселесі өте маңызды болып ... және бұл ... әлі ... ... қажет.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ЖӘНЕ НОРМАТИВТІК ҚҰҚЫҚТЫҚ АКТІЛЕР ТІЗІМІ:
1. Сборник документов по международному праву / Под общ. ред. ...... САК, 1998. ... Гражданское процессуальное право РК, ... З.Х., ... ... ... 2001г.
3. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексі. 1999-жыл ... № 441 – І ... ... ... Р.Е. ... ... Учебник М. Юриздат, 1972г.
5. Абдулина З.К. Производство гражданских дел в суде ... ... 1998 ... ... А.А. ... ... права сторон в гражданском
процессе // Советское государство и ... - 1972. ... ... О.В. ... ... ... Курс лекций-Челябинск:
Рекпол, 2000.
8. Шакарян М.С. ... ... ... ... ... ... ... 1970.
9. Хутыз М.Х. Понятие сторон в гражданском процессе. - М., ... ... А.Ж. ... қою ... іске ... ... (өзекті
мәселелері): з.ғ.к. ... дис. - Алматы, 2006.
11. Советский гражданский ... ... / Отв. Ред. ... - М.: ... ... ... Пушкар Е.Г. Право на обращение в суд за судебной защитой: дис. ... ... ... - Львов, 1983.
13. Пушкар Е.Г. Конституционное право на ... ... ... - ... ... ... 1982.
14. Осокина Г.Л. Право на защиту в исковом судопроизводстве ... иск) / Под. Ред. В.Н. ... - ... ... гос. ун-т, 1990.
15. Викут М.А. Стороны - основные лица искового ... ... гос. ун-т, ... ... М.А. Проблема правового регулирования процессуального положения
и деятельности ... в ... ... судопроизводстве. -
Автореф. дис. ... д.ю.н. - Свердловск, 1971.
17. Сулейменов М.К., Басин Ю.Г. ... ... I том. - ... ... ... Г.Д. ... ответчика против иска в гражданском
судопроизводстве: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. - Томск,
1980.
19. Треушников М.К. ... ... - М, ... ... ... Жоғарғы Сотының 2003 жылғы ... №2 ... іс ... ... ... қолдануы туралы» нормативтік қаулысы.
21. Громощина Н.А. Процессуальное соучастие: Лекция // М.: ВЮЗИ, ... ... ... ... / 30-тамыз 1995 жылы
республикалық ... ... ... 1998 ... ... ... 2007 ... № 254-ІІІ Қазақстан Республикасы Заңымен енгізілген
өзгертулер мен толықтырулармен ... // ... ... ... – 1996. -№4. – 217-қ; 1998. -№20. – 245қ.; 2007. ... – 68-қ
23. Абова Т.Е. Соучастие в ... ... ... дис. ... к.ю.н. -М., 1952. 3.Абдуллина З.К. Гражданские
процессуальные ... и их ... // ... ... ... 1999. ... ... В.А. Основания соучастия в гражданском процессе и
ГПК ... - ... ... ... М.А. ... ... лиц в ... гражданском
процессе: Автореф. дис. ... канд. юрид. наук. - М., 1953.
26. Викут М.А. ... к ... ... ... прав в ... гражданском судопроизводстве. - Ярославль,
1981.
27. Жеруолис И.А. Сущность ... ... ... - ... ... Е.А. К ... о ... гражданского процесса. Соучастие в
гражданском ... - ... Тип. ... ... ... Н.И. Права сторон в гражданском процессе. - Минск: БГУ, 1973.
30. Поляков И.Н. ... суда за ... ... ... в
гражданском процессе // Научный комментарий судебной практики ... год - М.: ... лит., ... ... А.П., ... Ю.К. ... право - М.: Проспект, 1998.
32. Чечот Д.М. Участники гражданского процесса. - М.: Госюриздат, ... ... ... ... Учебник. / Отв. Ред. М.С.
Шакарян. - М.: ... ... ... ... М.С. ... ... лиц в ... гражданском процессе. -
М.: ВЮЗИ, 1990.
35. Нұрмышев Ү., Нұрмышева Ф. Қазақстан Республикасының ... ... ...... Жеті ... -2009 жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық процесстегі бірігіп қатысушылық және процесстегі тиісті және тиісті емес тараптар түсінігі82 бет
ҚР сот сараптамасы пәнінен лекциялар44 бет
Азаматтық іс жүргізудегі құқықтық қатынастар3 бет
Іс жүргізудегі ақпараттық жүйені қолдану23 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары35 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтарының ұғымы39 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь