ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу

КІРІСПЕ
2 ҚР АРАЛ АЙМАҒЫНДАҒЫ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ МЕН ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫ ПАЙДАЛАНУДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғауды құқықтық реттеу негіздері
2.2 Арал аймағындағы табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық реттеу мәселелері
2.3 Арал аймағын экологиялық сауықтырудың мемлекеттік.құқықтық механизмі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Зерттеу өзектілігі. XX ғасырдың екінші жартысында адамзат дамудың жаңа сатысына өтті. Адамның оның өмір сүру планетасында тіршілік ету мәселесі әрбір жеке мемлекетте және әрбір уақытта оның дұрыс жағдайда өмір сүруге деген кешенді құқықтарының бір бөлігі болып табылады. Бұл кешенді құқықтар жүйесіне әлеуметтік-экономикалық және саяси құқықтар кіреді.
Жеке тұлғаның құқықтар кешеніне ең бірінші кезекте өмір сүруге, оның тіршілік етуіне қауіп туғызбайтын, керісінше, оның тұлға болып қалыптасуы мен барлық құқықтарын жүзеге асыруға мүмкіндік беретін еңбек жағдайы мен ортасына құқықтары кіреді [1]. Жаңа экологиялық саяси ойлауға өтуге байланысты экологиялық қауіпсіздік мемлекеттің қоршаған ортаны қорғау саласындағы стратегиялық мақсаты болып табылады [2]. Бұл мәселенің кешенді сипаты әр түрлі ғылым салаларында белсенді зерттеу жүргізу қажеттілігін көрсетеді. Бұл жерде құқық ғылымының рөлі өте маңызды. «Экологиялық құқық» ғылымы бұл салада жеке тұлғаның дәстүрлі құқықтары – денсаулығын қорғауға құқық, дем алуға құқық - қоршаған ортаның қолайлы жағдайынсыз мүмкін емес.
Көп жылдар бойы адамның әрекеті экологиялық әсердің обьектісі ретінде заңи талдаудан тыс қарастырылып келді. Ал республика халқының 20 пайызы экологиялық апат аймағында өмір сүреді. Осындай аймақтардың бірі Арал теңізі аймағы болып табылады. Қызылорда облысының аумағын тұтастай, Ақтөбе, Жезқазған және Оңтүстік Қазақстан облыстарының аумағының бір бөлігін қамтитын Арал апаты әлемдік ынтымақтастықпен жаһандық экологиялық апат деп танылып отыр [3, 3 б.].
Арал дағдарысының негізгі себебі өндіріс пен халық шаруашылығын дамыту деңгейі және осы аймақтағы экожүйенің мүмкіндігі мен жағдайы арасындағы сәйкес келмеушілік болып табылады. Бұйрықты-әкімшілік басқару жүйесінде су министрліктер мен ведомстволардың монополиялық билігінде болды. Қоршаған ортаны қорғау саласындағы мамандардың Арал теңізі аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды тиімді пайдалану саласындағы ірі көлемдегі ирригациялық құрылыстар мен су шаруашылығы жүйелерін эксплуатациялау жобаларын жасау туралы ұсыныстары мүлдем ескерілмеді. Жерді кешенді мелиорациялау кешенінің болмауы, ирригациялауға ауыл шаруашылығын химиялауды үйлестіру және антропогендік әсерлердің басқа да түрлері осы аймақтың табиғаты мен шаруашылығының түбегейлі өзгерістеріне әкеп соқтырды.
Суармалы жерлердің төменгі деңгейі жағдайында су пайдаланудың бақылаусыз және тегін жүзеге асырылуы су ресурстарының тиімсіз пайдалануына түрткі болды. Мақта мен күріш өсіруді арттыру көптеген суды қажет еткенмен қатар, көптеген тыңайтқыштар мен химиялық заттарды қолдануды керек етеді, бұл нәтижесінде аймақтағы қоршаған орта жағдайының нормадан он есе ластануына әкеп соқтырды.
1 Қазақстан Республикасының 1995 жылы 30-тамызда қабылданған Конституциясы. Алматы, Жеті Жарғы. - 2010.
2 Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасы. Егемен Қазақстан газеті.1997.- №92. 11 қазан. 3-4 б.
3 Концепция сохранения и восстановления Аральского моря и нормализация экологической, санитарно-гигиенической, медико-биологической, социально-экономической ситуаций в Приаралье// Казахстанская правда.1999. №72. 12 октябрь.
4 Информационный экологический бюллетень, 3-квартал, Алматы, 1997. - 19, 28 б
5 Проблемы развития экологической культуры государства и народа Казахстана: Правовые аспекты/ Материалы заседания круглого стола. Ред.колл. Мухитдинов, Байсалов и др. Алматы,1996.- С.86-89.
6 Абирова Д. Глобальное изучение состояния окружающей среды утверждается в Казахстане-Экокурьер.16 апреля-6 марта 1997.- С. 1-2.
7 Аманкулова Б.П. Экология Казахстана, ее состояние и проблемы- Алматы, 2000. - 468 с.
8 Қазақстан Республикасының «Қоршаған ортаны қорғау туралы» Заңы. (күшін жойған)// Ведомость Парламента РК. 1997.-№17-18.- С.213-219.
9 Қазақстан Республикасының Экологиялық кодексi.Қазақстан Республикасының 2007 жылғы 9 қаңтардағы N 212 Кодексi(соңғы өзгерістер мен толықтырулар 19.03.10 ж. жағдайы бойынша енгізілген)Қазақстан Республикасы Парламентiнiң Жаршысы, 2007.- N 1.- 1-құжат
10 Қазақстан Республикасының Су Кодексі (2003 ж. 9 шілде № 481-ІІ) (2009.17.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)// ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі. - 20.12.2009.
11 Арал өңіріндегі экологиялық қасірет салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы 1992 жылғы 30 маусымдағы № 1468-XII Қазақстан Республикасының Заңы (2012.27.04. берілген өзгерістер мен толықтыруларымен)//Параграф ақпараттық жүйесі. -2012.
12 Амиридзе О. Зона экологического бедствия//Аргументы и факты. 1989.№5. -13-19 декабрь.- С. 2-3.
13 Табиғи және техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлар туралы 1996 ж. 5 шiлдедегі № 19-I Қазақстан Республикасының Заң (2011.05.07. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)// ПАРАГРАФ ақпараттық жүйесі.- 20.12.2009.
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ
2 ҚР АРАЛ АЙМАҒЫНДАҒЫ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ МЕН ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫ
ПАЙДАЛАНУДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Арал аймағындағы ... ... ... ... ... ... Арал аймағындағы табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық ... Арал ... ... сауықтырудың мемлекеттік-құқықтық
механизмі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Зерттеу өзектілігі. XX ғасырдың екінші жартысында адамзат дамудың ... ... ... оның өмір сүру ... ... ету ... жеке мемлекетте және әрбір уақытта оның дұрыс жағдайда өмір ... ... ... бір ... ... ... Бұл ... құқықтар
жүйесіне әлеуметтік-экономикалық және саяси құқықтар кіреді.
Жеке тұлғаның құқықтар кешеніне ең бірінші ... өмір ... ... ... қауіп туғызбайтын, керісінше, оның тұлға болып қалыптасуы
мен барлық құқықтарын жүзеге асыруға ... ... ... ... мен
ортасына құқықтары кіреді [1]. Жаңа экологиялық ... ... ... экологиялық қауіпсіздік мемлекеттің қоршаған ортаны қорғау
саласындағы стратегиялық мақсаты болып табылады [2]. Бұл ... ... әр ... ... салаларында белсенді зерттеу жүргізу қажеттілігін
көрсетеді. Бұл жерде құқық ғылымының рөлі өте маңызды. ... ... бұл ... жеке ... ... ...... қорғауға
құқық, дем алуға құқық - қоршаған ортаның қолайлы жағдайынсыз ... ... ... бойы ... ... ... әсердің обьектісі ретінде
заңи талдаудан тыс қарастырылып келді. Ал ... ... 20 ... апат аймағында өмір сүреді. Осындай аймақтардың бірі Арал
теңізі ... ... ... ... облысының аумағын тұтастай,
Ақтөбе, Жезқазған және Оңтүстік Қазақстан облыстарының аумағының ... ... Арал ... ... ... ... ... деп танылып отыр [3, 3 б.].
Арал дағдарысының негізгі себебі өндіріс пен халық шаруашылығын дамыту
деңгейі және осы ... ... ... мен ... ... ... ... табылады. Бұйрықты-әкімшілік басқару жүйесінде су
министрліктер мен ведомстволардың монополиялық билігінде ... ... ... ... мамандардың Арал теңізі аймағындағы қоршаған
ортаны қорғау мен ... ... ... ... ... ... ирригациялық құрылыстар мен су ... ... ... ... ... ұсыныстары мүлдем ескерілмеді. Жерді
кешенді мелиорациялау кешенінің болмауы, ирригациялауға ауыл шаруашылығын
химиялауды үйлестіру және антропогендік ... ... да ... ... табиғаты мен шаруашылығының түбегейлі өзгерістеріне әкеп соқтырды.
Суармалы жерлердің төменгі деңгейі ... су ... және ... ... асырылуы су ресурстарының тиімсіз пайдалануына
түрткі болды. Мақта мен күріш ... ... ... суды ... еткенмен
қатар, көптеген тыңайтқыштар мен химиялық заттарды қолдануды керек етеді,
бұл нәтижесінде ... ... орта ... ... он ... әкеп соқтырды.
2 ҚР АРАЛ АУМАҒЫНДАҒЫ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ МЕН ТАБИҒИ РЕСУРСТАРДЫ
ПАЙДАЛАНУДЫ ҚҰҚЫҚТЫҚ РЕТТЕУ
2.1 Арал аумағындағы ... ... ... ... ... негіздері
Арал теңізінің барлық аумағы Әмудария мен Сырдария өзенімен қамтамасыз
етіледі. ... ... соң ... ... ... Арал ... ... (Каспий теңізіне қарай), бұл теңіз көлемінің төмендеуіне әкеп
соқтырды. Күріш және ... ... ... ... ... осы екі
өзеннің көп көлемдегі судың қолданылуы олардың ... ... ... ал бұл өз ... Арал ... көлемінің төмендеуіне себеп
болды. Қар мен жаңбыр түріндегі жауын-шашын мен сонымен қатар, жер ... Арал ... ... ғана су ... ... бұл ... ... бұл өз кезегінде теңіз көлемінің азайып, тұзданудың деңгейінің артуына
әкеп соқтырады.
Кеңес Одағы кезінде Арал теңізінің мүшкіл ... ... ... ... болып келді, тек 1985 жылы ғана М.С. Горбачев бұл экологиялық
апатты жария етуге ... ... деп ... соң ғана бүл ... ... бола бастады. 1980-жылдың соңында теңіз деңгейінің төмендеп
кеткені соншалық, теңіз екі ... ... Кіші Арал және ... Үлкен
Арал. 2007 жылға қарай оңтүстік ... ... және аз ... ... ғана ... [34, 18 ... Аралдың көлемі 708 км3 –тан 75 км3 –қа ... ал ... ... ... астам мөлшерге дейін көбейді. КСРО тарағаннан
соң Арал ... екі ... атап ... ... мен ... бөлініп қалды. Осылайша мұнда алыс сібірлік өзендерді тарту туралы
ірі кеңестік жоспар іске ... ... ... ... арасында
трансшекаралық су көздеріне деген бәсекелестік арта ... жылы Арал ... Орта ... ... ірі ... болып есептелді,
ал 2007 жылы өзінің бұрынғы көлемінен он пайызға азайып ... ... ... өзенінің бойындағы шөлейтті жерлерді интенсивті және үнемсіз
суару теңізге келетін су аңғарының өте аз болуаны әкеп ... [35, ... ... тек қана үш су ... ... ал оның ... тұздылығы соншалық, балық атаулы жойылып кеткен. Теңіз бойындағы елді
мекендер шаруашылық тұрғысынан дағдарысқа душар болды. Ірі көлемдегі ... ... ... ... жел улы ... мен ... ... көтеріп таратып,
адамдардың денсаулығына орасан зор зиян тигізуде.
Алайда 2005 жылы салынған ... ... ... су ... ... ... тұздылығы едәуір азайды. Қазір бұл аймақта ... ... ... сол ... ... ... да
байқалуда.
Оңтүстік бөлігінде орналасқан екі су айдыны ... ... ... үшін ... ... ... ... қажет – әсіресе
бұрын бұл ... ... ... ... ... өзені бойында. Мұндай
жоспарды жүзеге асыру үшін мыңдаған миллиардтаған қаражат пен күрделі ... мен ... ... ... ... ... ... басқа
да ірі су айдындары, атап айтқанда, ... ... Чад ... штатының оңтүстігіндегі Солтон-Си өзені қайталап отыр. Сол
себепті тіршіліктің басты көзі үшін ... ... ... ... әлем елдері өзара келісімге келе отырып, бірлесіп шешу қажеттілігі
көрініп тұр.
Енді Арал ... ... орын алып ... ... орта ... ... ... 54 тыс. км2 тұзбен, ал кейбір аймақтарда
жергілікті егістіктермен шайылған ... ... ... мен ... ... улы химикаттармен көмкерілген құрғақ су табанының пайда
болуына әкеп соқтырды. Қазіргі кезде ... жел тұз, ... мен ... 500 ... дейін таратуда. Солтүстік және ... ... ... ... ... ... ... ең тығыз
және барынша экономикалық және экологиялық маңызды елді ... әсер етіп ... ... ... ... ... ... мен натрий сульфаты ... ... мен ... ... кері ... ... [36, 168 б.]. ... ... ... жергілікті тұрғындар арасында респираторлық
аурулармен, яғни, анемия, асқазан ісігі, сонымен қатар асқорыту жүйесінің
бұзылуы аурулары кең тараған. Көз ... ... ... пен ... ... саны күн санап көбеюде.
Сырдария өзенінің төменгі ағыстарында су ... ... ... ... ... Осыған сәйкес, Арал теңізінің көлемі азаюда және қазір
оның көлемі 230 км3 құрайды. ... ... ... ... ... мекен
еткен тұрғындарды таза ауызсумен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ағыс суларды
биотазалаудан өткізетін станцияны салу құрылысы әлі де кейінге қалдырылып
келеді. 1990 ... ... ... жыл сайын шамамен 10 км3 жоғары минералды,
ластанған коллекторлық-дренаждық су жіберіліп ... 60% ... ... және ... су ... тең жартысы апатты жағдайда,
ал бұл судың жоғарғы қабатының мұнай өнімдерімен, органикалық және азотты
заттармен және ауыр ... ... ... ... ... жоғарғы қабатының, әсіресе, Арл теңізінің сапасы нашарлауда және
көптеген су және жер ... ... [37, 100 ... ... ... бірі ... және ... жерлерінің азып-
тозуы болып отыр. Арал аймағының Қазақстандық бөлігі 59,6 млн.га ... оның ... ... (22,6 млн. га), ... (19,7 млн. ... (8,7 млн. га) және ... Қазақстан (8,6 млн. га) облыстарының
жерлері республика территориясының ... ... 22% ... ... ... ... жерлер 43,6 млн.га
құраса, оның ішінде айдалған жерлер – 0,6 млн.га, оның ... ... ... тыңайтылған жерлер – 0,2 млн.га, пішендіктер – 0,4 млн.га
және жайылымдар – 42,4 ... ... ... ... 5,9 ... ... су
асты жерлері - 2,7 млн.га, басқа да жерлер – 7,4 млн.га құрайды [38, ... ... құру мен ... ... 80-жылдардың басындағы
кеңес қоғамының дүр сілкінуі экологиялық, әлеуметтік және экономикалық
тақырыптағы зерттеулердің ... ... ... Бұл ... ... ... ... мәселелерді обьективті бағалауға мәжбүр етті.
1988 жылы 7 қаңтарда КПСС ОК мен КСРО ... ... ... отырып
«Елдегі табиғат қорғау ісін түбегейлі өзгерту туралы» ... ... КСРО ... мен ... ҚСРО ... Кеңесі,
кеңестік және шаруашылық органдардың табиғат ... ... ... жатқаны туралы айтылды. Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен
қоршаған ... ... ... ... кешенді ықпал ету жүзеге асырылып
жатқан жоқ, ... ... ... ... ... дамыту
экологиялық салдарды есептемей және ... ... ... саясатынсыз
жүргізілуде делінді. Қоршаған ортаның жағдайына бақылау жасап отырған
мемлекеттік органдардың қызметтерінің тиімсіздігі туралы да сөз ... ... ... қаулыда жоғары дәрежедегі ауылшаруашылық және өнеркәсіптік саласы
дамыған елдердегі, әсіресе, Орта Азия мен Қазақстанды, ... ... мен ... ... ... ортамен қамтамасыз ету
мәселесіне ерекше назар аударылды. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... талаптарды қатаң қамтамасыз еткендігін, ғылым мен техниканың
жетістіктерін көптеп қолданғандығы көрсетілді.
Аталған нормативтік құқықтық актінің мәні жекелеген ... ... ... ... ... ... ... және басқаруды жүзеге
асыратын мемлекеттік органдарды бір ... ... ... болып
табылады. Осы қаулыны қабылдау барысында жеке экологиялық министрлік құру
туралы эколог-ғалымдардың ... мен ... ... Мемлекет
салалық ресурстық заңнамадан ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану мен қоршаған ортаны
қорғау ... ... ... ... ... болып табылатын
КСРОның қоршаған ортаны қорғау саласындағы Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... комитеті экологиялық
заңнаманы ... мен ... ... ... ... рнайы
уәкілеттілігі бар органдар жүйесін басқарды. ... ... ... ... мен ... айналысқан министрліктер мен
ведомстволардың қызметтері Мемлекеттік ... ... ... шешімнің маңыздылығы табиғат қорғау органдарын бір жүйеге
біріктірілгендігінде ғана емес. Бұрын бір басқару ... ... ... ... ... ... мен оларды қорғау
қызметтері бөлінді. Кеңестік мемлекеттегі жоспарлы экономикалық жағдайында
табиғатты қорғау мен ... ... ... ... ... ... табиғатты тиімді пайдалану мәселелерін ескермеуге мәжбүр
етті. Барлық күш мемлекеттің жоспарлы бұйрықтарын орындауға ... ... ... экологиялық бағыттың назардан тыс қалуына әкеп ... ... ... сәйкес, экологиялық қатынастың қатысушыларына әсер
етудің жаңа серпіндері тәжірибеге енгізілді. Қоршаған ... ... ... ... ... барлық министрліктер,
ведомстволар, кәсіпорындар мен мекемелер және ұйымдар үшін ... ... және ... ... қарамастан (әскери-
өнеркәсіптік кәсіпорындарды қоса ... ... ... ... ... және ... ... обьектілерді кеңейту,
реконструкциялау және құрылыс ... ... ... ... ... ... мен ... өрескел бұзған кәсіпорындарда табиғи
ресурстарды ... ... ... ... ... мен ... ортаны қорғау саласындағы құқық бұзушылықтар үшін
әкімшілік жауапкершілік туралы істерді қарау, қоршаған ортаны ... ... ... ... ... талаптар қою құқығы
берілген. Арнайы табиғат пайдалану мәселелері, атап ... ... және ... да ... көму ... зиян ... қоршаған
ортаға тастау, арнайы су пайдалану, жануарлар дүниесін ... ... ... үшін жер ... ... ... ... бекіту, шаруашылық қызметтің барлық түріндегі жердің жай-күйіне
бақылау жасау ... ... ... көшті. Сондай ақ, комитет
ластайтын заттарды ... ... ... ... да ... ... осы ... бастап нормативтік материалдардың өзгергенігін,
яғни, жаңа экологиялық концепцияны көрсететін жаңа заңдардың қабылданғанын
көруге болады.
1988 жылы 7 ... ... ... ... Қазақстанда да
Мемлекеттік комитет құрылды, ол өз қызметін ... ... ... ал оның ... ... ... Халық
депутаттар кеңесінің бастамасымен жүзеге асырды.
КПСС ОК үкіметтік комиссиясы мен КСРО ... ... ... ... ... ... ... баяндамасынан кейін
«Арал теңізі аймағындағы экологиялық және санитарлық жағдайды түбегейлі
өзгерту, оның ... су және жер ... ... және ... ... ... туралы» қаулы қабылданды [40, 92 б.].
Бұл қаулыда Арал теңізі бассейніндегі су және жер ... ... ... ... ... және әлеуметтік
салдарларды есептеместен жаңа жер ... ... ... ... ... пен ... ... қысқаша сипаттама
берілді, Арал аймағындағы экологиялық тепе-теңдікті қалпына келтіру, табиғи
ортаны сауықтыру және өндірістік ... ... ... ... ... ... жылдан бастап Арал теңізі бассейнінде ірі күрделі құрылыстарды
жүргізуді тоқтату ұсынылды.
Көкөніс пен ... ... пен ... өндіру жүйесін қайта қарастыру,
топырақ қабатын тыңайтуды арттыру, мелиоративті ... ... ... жерлерді пайдалану тиімділігін арттыру есебінен
осы аймақтағы ауылшаруашылық өндірісін ... ... ... ... ... ... алу және ... медициналық қамтамасыз етуді
жақсарту да көзделді. ... ... ... кеуіп кеткен Аралдың табанынан
көтерлілген тұз бен шаңның мөлшерін азайту мен Орта Азия республикалары мен
Қазақстанның ... ... ... ... де ... Су ... министрлігіне 1988-1989ж.ж. жасанды реттелетін су
қоймаларының технико-экономикалық негіздерін жасау тапсырылды.
Әрине, бұл қаулы Арал мәселесін шешуде ... ... ие ... бірақ,
айтарлықтай қателіктер де болды.
Қаулыда Арал апатының туындау себептері ... ... ... ... ... әлеуметтік және экономикалық
мәселелерін шешу бағыттары нақты бекітілмеді. Қаулыда суармалы ... әрі ... ... Арал ... ... судың көлемі аталған
экологиялық мәселелерді шешуге ... ... ... ... ... ... ... да келуіне ешқандай кепілдік жоқ, себебі, ... мен ... ... ... дренаждық ағындардың төгілуі қажеттілігін алдын ала
айқындайды, ... ... ... ... үшін ... күдік тудырады және арнайы зерттеуді қажет етеді.
Аймақтағы демографиялық жағдай туралы және ... ... ... ешқандай норма көрсетілмеген.
Қаулының қайшылығы әрекетті әр кезеңде келісілмегендігінен де көрінеді.
Газет мақалаларының бірінде ғалым ... ... ... бассейніндегі
экологиялық жағдай жөніндегі үкіметтік ... ... ... алып келетін, орасан зор қаражатты қажет ететін ... ... ... және ... ... қажет деген болатын. Ақыры
қаулы тиісті қаржы және ... ... ... аймағындағы экологиялық тепе-теңдікті қалпына келтірудің тиімді
шараларын анықтау және жүзеге асыру ... ... ... жасайтын
үкіметтік комиссия құру туралы шешім шығарылды. Бұл комиссияға КСРО Ғылым
Академиясымен бірлесе отырып Арал ... ... ... ... ... ету және 1990 жылы КСРО Жоғары Кеңесіне оны жүзеге
асырудың нақты ұсыныстарын ұсыну жүктелді [36, 170 ... ... ... ... ... толық жүзеге
аспағаны баршаға белгілі болатын. ... және ... ... ... ... ... ... облыстарға суармалы және
шаруашылық қажеттіліктері үшін су пайдаланудың ... ... ... ... ... Арал теңізіне құюға қажетті су мөлшерін
көрсету қажет болды. Бірақ, өкінішке орай, бұл мәселелер ... ... ... қарауына берілді. Нәтижесінде облыс табиғат
қорғау және ... ... ... үшін керек су көлемін ала алмады.
КСРО Су шаруашылығы министрлігі Шардара су қоймасынан жоғары
орналасқан су пайдаланушылардың су ... ... ... ... сыңй ... ... ... КазКСР табиғат қорғау жөніндегі
Мемлекеттік комитеті және «Казгидрометереология» 1989 ... ... ... ... ... ... жағдайы мен климаттың өзгерістеріне терең
зерттеу жүргізу ... ... және ... бойынша өз кезегінде облыстың
әлеуметтік және ... даму ... ... ... ... ... бұл ... өте баяу жүргізілді, ал «Казгидрометереология» тарабынан
ешқандай жұмыс атқарылған да жоқ. Барлық ... ... ... ... ... ... ... облысынан), ал
Қызылорда облысында ... ... құру ... бас ... ... ... бұрын қабылданған қаулылардың барлығын жоққа шығарды, сол себепті
табиғат ... ... ... ... ... қоршаған ортаның
жағдайы туралы барынша ақпараттандыру мүмкіндігі болмады.
Арал аймағындағы барлық суармалы жерлер тұздануға ұшыраған. ... көп ... ... (4,7 ... және Ақтөбе (3,3 млн.га)
облыстарының еншісінде [41, 8 б.].
Сонымен қатар, жеткіліксіз экологиялық бақылау ... ... ... бірі ... ... ластану болып отыр. Аймақтағы
барынша күрделі экологиялық ... ... ... қызметіндегі заңнамалық
негіздердің әлі де болса дұрыс жолға қойылмауы себебімен байланысты болып
отырған «Байқоңыр» кешенінің ... ... орын алып ... Ал, ... ... ұзын саны 130-ға жуық ірі ... (мысалы,
«Шымкент қорғасын зауыты» АҚ, энергетика кәсіпорындары, «Шымкентцемент» ... АҚ, ... АҚ, ... АҚ және ... ... ... арқылы ластап отыр. ... ... мен ... ... ... болып табылатын, табиғат
қорғау, орманшаруашылығы және рекреациялық маңызы бар ... ... ... ... ... ... «жыртқыштық» игерушілік жағдайды одан
әрі ушықтыруда. ... ... 131 ... ... ... ... тек
қана отызға жуығы ғана қалған. Кезінде Арал ірі ... ... ... ... ... үшін ... ... ие болатын. Сырдарияның ағысын
реттеуден кейін жергілікті ихтиофаунаның көптеген түрлері жойылып ... ... ... өзгерген экологиялық факторлар тұрғындар арасында
әсіресе инфекциялық және қатерлі ісік ауруларының ... әкеп ... ... ... ... ... ... мүмкін
еместігі, мемлекеттік инвестицияның жетіспеушілігі салдарынан ... ... ... ... емес ... ... ... әрі
қарай қиындай түсуде. Осы аймақтағы мемлекеттік инвестиция мөлшері 0,02
пайыздан аса алмай отыр.
Арал аймағындағы ... ... ... ... ... ... ... әсер ету болып табылады. Сырдария және Әмудария
өзендерінің бойындағы суармалы жер ... ... тек су ... ... ... ... тыңайған жерлердің тұздануымен ғана
шектелген жоқ, сонымен ... ... ... ... зор ... ... тастауымен де сипатталды.
Соңғы онжылдықта Арал теңізінің құрғауымен түсіндірілетін климаттық
жағдайдың өзгеруі байқалуда. ... Арал қыс және күз ... ... суық ... ... жаз мезгілінде салқындататын климатты
реттеуші қызметін атқаратын. Климаттың қатаңдануы ... ... ... және ... ал қыс ұзақ және ... ... ... Вегетативті
мезгіл 170 күнге қысқарды. Жайылымдардың өнімділігі екі есеге ... ... ... ... ... ... он есеге қысқартты
[42, 17-18 б.].
Бүгінде Арал және оны қоршаған территория ... ... ... ... ... ... болып отыр. Негізінде мақта және
күріш шаруашылығына арналған жаңа ... ... ... ету үшін
пайдаланылып жатқан су көлемі мен ... ... ... халық санының артуы Әмудария және Сырдария ... Арал ... ... ... ... қалуына әкеп соқтырды.
Орталық Азия мемлекеттері мен халықаралық ұйымдар Арал аймағының
мәселесін шешу ... ... және ... ... ... ... ... көп бөлігі апаттың туындауының негізгі бастапқы себептеріне
емес, оның салдарын ... ... ... пен ... ... бөлген негізгі күш пен қаражат тұрғындардың өмір сүру
деңгейін қолдауға және аудан инфраструктурасына ... ... ... ... ... ... жоқ.
Сонымен қатар, бүгінде әлем назары тек қана тек Арал ... ғана ... ... ... ... да ауып отыр. Болжам бойынша
бұл аймақтағы газ қоры 100 млрд.м3 құраса, ал мұнай қоры ... ... ... деп ... ... Арал бассейнінде қазірдің өзінде JNOC
жапон корпорациясы мен британ-голландтық Shell ... ... мен ... ... та ... ... әлем инвестициясын тартуда жергілікті
шенеуніктер орасан зор пайда туралы айтады. ... бұл Арал ... ... ... ... ... ... одан сайын
қиындататыны белгілі [43, 2 б.].
Егер біз Арал ... ... ... ... ... ... ... өзінің пайдалы қасиеттерін жоғалтқан табиғи ресурстарды
қалпына келтіру шараларын жүргізу болуы қажет.
Осыған байланысты жер, су, жер ... және ... ... ... ... мен өзгерістер енгізу қажет деп есептейміз.
Жер қатынастарына қатысты ғылыми еңбектер жетерлік. Л.Қ. Еркінбаева
атап өткендей, ... ... зиян оның ... қызметінің
әлсіреуіне әкеп соқтырады және материалдық және моральдық сипаттағы ... әкеп ... [44, 14 б.]. ... ... көрсетіп отырғандай,
біздің республиканың жағдайында жерге келтірілген залалдың салдарынан ... жер ... ... пайдалы қазбалардың, өсімдіктердің,
орманны және атмосфералық қабаттың ... және ... ... нашарлауда.
Ал қоршаған табиғи ортаның сапасы адамның өмірі мен ... ... ... А.Е. Бектұрғановтың жердің жаңа категориясы – «жарамсыз
жерлер» (непригодные земли) ұғымын енгізу ... ... деп ... 205 б.]. Сонымен қатар, ҚР Жер кодексіне «Тұздануға ұшыраған жерлер»
бабын ... ... ... бұл ... мыналарды көрсетуді ұсынамыз:
бұл жерлер ... ... және адам ... зиян
келтіретіндіктен меншікке берілмейді; мұндай жерлерде ауылшаруашылық
өнімдерін өндіру санитарлық және басқа да ... ... ... деп
тануға әкеп соқтырады. Бұл жерлерді ауылшаруашылық ... алып ... ... ... ... ... деп ... апат аймақтарындағы жерлерді шаруашылық пайдалану, қорғау
және алып қою тәртібі ҚР ... ... ... ... ... табуы тиіс.
Табиғи байлықтардың ішінде су ресурстары маңызды мәнге ие. Кез келген
су шаруашылығы саласындағы іс шара адамдар мен ... ... ... ... ... су ... ... және жермен қоса
ауылшаруашылығы өндірісінің және спорт пен ... ... және ... ... ... басты құралы болып
табылатын саурмалы жерлердің маңызы зор.
Соңғы он жылдықта су құқығы инстиутының теоретикалық және ... ... ... еңбектері арналады. (Мысалы, С.Б.
Байсалов «Водное право ... ... С.Б. ... ... ... охрана вод-Глава из книги «Правовая охрана ... ... С.Т. ... ... ... за водные
правонарушения», К.А. Шайбеков ... ... ... Н.Б. ... А.Ж. Тукеев «Право собственности на
воды РК в ... ... к ... А.С. ... «Личное подсобное
хозяйства» т.б.). Су заңнамасын жетілдіру ... С.Б. ... ... А.С. Стамкуловтың, А.Ж. Тукеевтың және С.Т. Культелеевтің
ұсынған пікірлері аса құнды деп айтуға болады.
Қазақстанда ... ... ... алып жатқан территория елдің
барлық территориясының бар болғаны үш пайызын ғана алып ... бұл ... ... өзін өзі ... ... мүмкіндік бермейді.
Жерді қалдықсыз бөлу ... ... ... ... ... облысында бір ғана «Барса-Келмес» қорығы бар, ол 1939 жылы
құрылған және жалпы ... 55 мың ... ... ... ... апат ... ... қорғалатын аумақ статуын беру нұсқасы
қарастырылу қажет.
Сонымен қатар, табиғи обьектілерді құқыққа ... ... ... ... ... ... ... пайдаланғаны немесе
экологиялық апат аймағында табиғат қорғау шараларын тиісінше жүргізбегені
үшін қылмыстық жауапкершілік ... ... ... ... ... деп
есептейміз. Және ол бапты «Экологиялық апат аймағы туралы заңнаманы бұзған
үшін жауапкершілік» деп атауды ұсынамыз.
ҚР Қылмыстық ... 161 ... ... ... ... бірі ... «экоцид» қылмысын қарастырады. Осы ... ... апат ... ... ... ... әрекеттер;» деп
толықтыруды ұсынамыз.
«Арал өңіріндегі экологиялық қасірет ... ... ... ... ... 1992 жылғы 30 маусымдағы
Қазақстан Республикасының Заңы ... ... ... ... ... апат ... ... Арал экологиялық
қасірет салдарынан зардап шеккен азаматтарды әлеуметтік ... ... ... ... және ... статусын,
территориялардың классификациясын белгілейді, әлеуметтік ... ... ... өтемақылар мен жеңілдіктер ... ... ... өмір ... ... тұрғындардың
денсаулықтары мен өмірлерін қорғау ... ... ... ... осы ... тұрақты қалыпты өмір ... ... таза ... ... таза азық-
түлікпен қамтамасыз ету мен санитарлық-эпидемиологиялық жағдайды ... [10]. Заң Арал ... ... ... шешу ... ... асырудың негізгі механизмін анықтайды.
Ойымызды қорытындыласақ, Арал теңізі аймағындағы қоршаған ортаны қорғау
саласындағы ... ... ... тұрғыдан өз шешімін табу қажет деп
ойлаймыз:
- Аймақтағы ластануға және деградацияға ұшыраған жерлерді алып қою ... ... ... ... ... ... Арал ... өңірінен мұнай, газ немесе басқа да ... ... ... ... кәсіпорындар қызметіне қоршаған ортаны ... ... ... қою және экологиялық зиянсыз немесе қоршаған ортаға
әсерді төмендететін озық технологияларды енгізуге талаптар қоюды белгілеу;
- Экологиялық апат ... ... ... аумақ статусын беруді
қарастыру;
- Табиғи ресурстарды тиімсіз пайдаланған ... ... ... ... үшін ... ... белгілейтін арнайы норма енгізу
және қылмыстық заңнамадағы «экоцид» бабына тиісінше ... ... Арал ... ... ... пайдалануды құқықтық реттеу
мәселелері
Көлемі бойынша Арал әлем ... ... ... ... ... ... мен Чад ... кейін төртінші орында болатын.
Аралдың аумағы 64 490 км2 (аралдарды қос ... ... ең ... ені -
284 км. Арал теңізі өзінің тарихы бойында бес ... жеті ... 1961 ... ... ... белсенді антропогендік әсер ету мерзімі
басталды. Теңіз деңгейінің төмендеуі 2000 жылы 20 ... ... ... ... ... ... ең ... мәселесінің бірі шөлейттену ... бұл ... ... ... өмір сүру деңгейін
арттыру, халықтың арасындағы ауру деңгейінің артуы салдарын туындатуда.
Жердің эрозиясымен, ирригациялық ... ... ... ... және сексеуілді ормандарының азаюымен байланысты шөлейттену үрдісін
тұрақтандыру ... ... ... болып табылады. Шөлейттену үдерісі
Республиканың ... және ... ... Өзбекстан аумағында
жалғасуда.
1952 жылдан бастап Возрождение аралы биологиялық қару ... ... ... ... ... ... ... арал құрлықпен
жалғасып кетті, бұл инфекцияның тарауына әкеп соқтыруда.
Алайда экологиялық жағдай мен халықтың өмір сүру ... ... ... ... үрдістер де бар.
Қызылорда облысы өзінің аумағы жағынан Республиканың ірі облыстарының
бірі болып табылады, ол ... ... ... бір бөлігін алып
жатыр.
Арал аймағындағы тұрғындардың денсаулығына келтірілу мүмкін ... саны ... ... ... ... ... қарай
анықталатын арнайы әдістеме арқылы анықталады. Атмосферада тозаң мен ... ... мен ... газының, жоғары мөлшері байқалады.
Атмосфераның ластануы ... ... ... атап ... ... ... ... экстремальді жоғары деңгейі;
- НСО3 пен мыстың жоғары мөлшері, мыстың жоғары мөлшері анемия ауруына
алып келеді.
Атмосфера қоршаған ортаның ... ... ... ... ие бола ... ... ... құрамымен қоршаған ортаға, адамдардың
денсаулығына, аймақтың климатына және жер биосферасына тигізетін әсері
орасан зор. ... ... ... Арал ... құрғап кеткен табанында
107-114 млрд. тонна тұз бар. ... ... ... ... ... ... аймақтың жайылымды, пішендік алқаптарының тұздануына
әкеліп отыр. Сонымен қатар, облыс аумағында ... ... ... ... алу ... ... ... игерушілігінің жеткіліксіз механизмі
атмосфералық ауаның сапалық құрамына кері әсерін тигізуде. Тек 2003 жылы
мұнай кен ... 785 ... куб газ ... оның ... қажеттілігіне тек қана 104,5 млн.м куб газ ғана жаратылған,
бұл барлық жандырылған газдың небәрі 11,7% құрайды. 2003 жылы ... 52% ... ... ... ЖШС ... 2,3% ғана
құрайды. Қазіргі кезде әуе ... ... ... ... 32,8 мың ... әртүрлі зиянды заттар шығарылады. Оның 18% - жылу
энергетикалық ... ... 73% - ... ... саласына тиесілі,
9% - ауылшаруашылық және басқа да өндірістік ... ... ... ... ... жылжымалы көздерден шығатын қалдықтар ... ... ... ... ... ... ... (кәсіпорындар) қоршаған орта мен ... зиян ... ... алу ... ... жүргізілуде.
Мысалы, «КЭЦ» КГП ... ... ... ... ... сұйық
жанармайға ауыстыру арқылы ауа бассейніне шығарылатын зиянды заттар 512
мың ... ... ... кен ... ... ... ... жобасын жүзеге асыру бойынша жұмыстар атқарылуда.
Республикалық ... ... ... филиалы болып
табылатын ... ... ... шығаратын Арал аймағындағы
қоршаған ортаның жағдайы мен халықтың денсаулығы туралы ... ... 2010 ... ... ... ... ... 2010 жылдың 1-жарты жылдығындағы Қызылорда қаласы ... ... ... ауаның жағдайы Атмосфералық ауа жағдайы,
климаттың өзгеруі, ауызсудың сапасы, биоәртүрлілік, қалдықтар мен денсаулық
жағдайы ... ... ... беретін Қазақстан Республикасының Қоршаған
ортаны қорғау Министрлігінің жанындағы «Қазақ экология және климат ғылыми-
зерттеу институты» Республикалық ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қоршаған орта жағдайы ... ... ... Арал апат аймағында 2011 жылы жоғары ластанған ... ... ... ... ластанған 1 жағдай, ал Қызылорда қаласында
ластаушы қалдықтар мөлшері нормадан10,2 - 14,0 есе асып ... ... 17 ... ... жағдайы Қызылорда қаласында таңдалып алынған бес
маршруттық нүктедегі ауаның жағдайын талдау нәтижесі
Арал аймағында тіршілік үшін ... ... ие ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасының өзендері мен су айдындарының ... және ... ... ... арқылы үлкен өзгерістерге
ұшырап отыр.
Сырдария өзені де табиғи өзін өзі ... ... ... ... ... ... ... болды. Сырдария өзені
облыстың биологиялық даму негіздерінің бірі бола ... ... ... 1281 км алып жатыр.
2.3 Арал аймағын экологиялық сауықтырудың мемлекеттік-құқықтық
механизмі
Арал теңізінің ... ... ... ... ... ... жағдайына әсер етпей қоймады. Аймақтағы балық ... ... ... ... ... ... жұмыстары теңізбен
байланысты болған 60000-ға жуық адамның жұмыссыз қалдырды. Бұл тұрғындардың
жағдайының нашарлауына әкеп соқтырды.
Бүкіл бұрынғы Кеңес ... ... ... ... ... ... ... барлық бес мемлекеттің әлеуметтік және денсаулық
саласын нашарлатты, тұрғындардың арасында ауру мен өлім-жітім саны ... ... Арал ... ... ... ... қатерлі ісігімен
ауыратындардың саны 14 есеге, бронхит пен жүрек ... 10 ... ... ... қан ... кең етек ... ... бүгінде ол Қазақстан
бойынша орташа көрсеткіштен бес ... ... ... ... ... ... ... астамы анемиямен ауырады. Сондықтан да аймақ экологиялық
апат аймағы деп ... ... ... ... ... ... ... шешімдер Арал аймағын сауықтыруда нақты нәтижелер
көрсеткен жоқ. 1992 ж. 18 ... ... ... ... «Арал аймағындағы тұрғындардың тіршілік ету жағдайын түбегейлі
өзгертудің шұғыл шаралары туралы» Қаулысы [56, 116 б.] өз ... ... ... ... ... бұл кезде экономикадағы дағдарыс белең
алып отыр еді: бағаның ... ... ... бұзылуы т.б. Құрдымға кеткелі тұрған ... ... ... ... үшін ... қаражат қажет. Аймақты сауықтыруға
жұмсалатын қаражат сарапшылардың пікірінше, миллиардтаған доллар ... және ... ... ... ... ... аймақта қазірдің
өзінде көмек қажет етіп ... он ... ... ... ... ... барлық күш әлеуметтік мәселелерді шешуге жұмсалуы қажет. Қазіргі ... ... ... ... ... экологиялық апат салдарынан зиян
шеккен азаматтарды әлеуметтік қорғау туралы» Заңы маңызды ... ие ... ... ... ... ... ... Жоғары Кеңес Төрағасының, жекелеген депутаттардың, үкіметтік
органдардың атына ... ... мен ... ... етті ... Заң ... ... алда қиын мәселе тұрды: бір жағынан ... ... ... ... ... ал, ... жағынан –
мемлекеттік бюджеттің жетіспеушілігі жағдайында ... ... ... ... және шаруашылық іс-шараларды материалдық
қамтамасыз ету үшін миллиардтаған рубльдер қажет болды.
Халықтың әлеуметтік күйі ... ... ... ... ... ... көрсеткіш. Ол ең алдымен елдің материалдық тұрмысына
байланысты. ... ... ... ... Қызылорда облысында
егін мен малдың өнімі күрт азаюы себепті ... ... ... ... ... өтей ... тұр. Халқының көпшілігі ауылдық жерде
тұратын Қызылорда облысында адам организміне ең керекті азық-түлік ... ... ... ... ет пен сүт – 3, ... пен ...
1,7, жұмыртқа – 7, балық – 5 есе кем ... ... ... ... ... ... тұрмысы жағынан ортадан төмен болуы себепті көбінесе
арзан нан өнімдерін тұтынады. 1998 жылы ... ... ... ... 1,5 есе ... тұтынды және оған отбасы табысының 26,6 пайызын
жұмсады. Бұл ... адам ... ... заттардың балансы
сақталмайтынын көрсетеді[57, 27-28 б.]
Арал аймағындағы әлеуметтік мәселелерді шешудің негізгі механизмдерінің
бірі – Арал ... ... ... ... ... бөлу ... табылды, бұл жайында зерттеу ... ... ... ... Ең маңыздысы азаматтардың статусы
нақты белгіленген, ... ... үш тобы ... ... ... зардап шеккендер, экологиялық дағдарыстан ... ... ... алдындағы жағдайдан зардап шеккендер[58, 75
б.].
Бірінші топқа аймақ экологиялық апат аймағы деп ресми түрде танылғаннан
кейін, яғни, 1975-1991 жылдар ... он ... кем емес ... бойы
тұрған немесе тұрып жатқан азаматтар (он жасқа дейінгі ... ... және осы ... үш жылдан кем емес уақыт бойы тұрған немесе тұрып
жатқан және аймақтың экологиялық жағдайының әсерінен ... ... ... ... ... ... ... аймағы деп ресми түрде танылғаннан
кейін, яғни, 1975 жылдардан бастап аралығында он бес жылдан кем емес ... ... ... тұрып жатқан азаматтар (он жасқа дейінгі балаларды қоса
алғанда) және осы аймақта бес жылдан кем емес ... бойы ... ... ... және ... экологиялық жағдайының әсерінен денсаулықтарына
зиян келген азаматтар жатады.
Және де үшінші топқа ... ... алды ... ... ... ... ... 1985 жылдардан бастап аралығында он жылдан ... ... бойы ... ... ... ... азаматтар (18 жасқа дейінгі
жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдерді қоса алғанда), сонымен қатар, осы
аймақта жеті жылдан кем емес ... бойы ... ... ... ... және
аймақтың экологиялық жағдайының ... ... зиян ... ... ... ... ... азаматтарды тіркеуді ҚР Министрлер
кабинеті жүзеге асырады. Заңнамада экологиялық апат аймағындағы тұрғындарды
сапалы ауыз ... ... ... нормаларға сай экологиялық ... ... ету ... ... ... ... апат аймақтары территорияларындағы (Қызылорда облысының
Арал және Қазалы аудандары, Ақтөбе ... ... ... ... ... ... бюджеттен бөлінетін қаражат 1,5 ... ... ... 1,3 ... экологиялық дағдарыс алды
территориялары үшін 1,15 ... ... ... ... ... ... органдарының жолдамасымен тұрғындарға республиканың барлық
клиникаларында, медициналық орталықтарында және басқа да ... ... ... ... ... ... ақы, ... стипендиялар мен жәрдемақылар экологиялық апат
аймағында тұру коэффициенттері ескеріле отырып төленеді. Экологиялық ... үшін ол 1,5; ... ... аймағы үшін 1,3 және экологиялық
дағдарыс алды аймағы үшін 1,1 құрайды. Уақытша ... ... ... ... ... ... ... қарамастан 100% төленеді.
Экологиялық апат аймағында жұмыс істейтін жұмысшыларға (қауіпті ... үшін ... ... ... ... ақы ... 12 күн
көлемдегі демалыс беріледі. Ал экологиялық дағдарыс аймағындағы барлық
тұрғындар үшін ... ... 9, ал ... алды аймақтарындағы тұрғындар
үшін 7 күнтізбелік күнді құрайды. Еңбек демалысымен ... ... ... ... ... көлеміндегі төлемақылардан және
өкілеттік ... ... жыл ... денсаулықтарын сауықтыру үшін
материалдық көмек көрсетіледі. Зейнеткерлер мен мүгедектер елді-мекендерде,
тұрғылықты жері бойынша әкімшілік аудандарда қалалық ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген. Және осындай
азаматтарға тегін дәрі-дәрмек беріледі (дәрігерлердің ... ... ... ... және ... ... (бірақ қымбат металдармен
емес), емдеу-сауықтыру орындарына тегін жолдамамен ... ... ... ... ... болып қалған немесе жанұясының
асыраушысынан айрылған тұлғаларға мүгедектіктің тобына және ең ... ... ... ... ... бір реттік өтемақы төленеді.
Мүгедектер үшін сауықтыруға төленетін өтемақы екі немесе үш ... ... ... төленеді. Арал аймағында тұратын әйелдердің босанар
алдындағы демалысын экологиялық апат ... тыс ... ... ... соң үш ... ... көрсеткіш көлемінде бір реттік төлемақы алуға,
диспансерлік есепте тұрған балаларының азық-түлігі үшін 50% ... ... ... бар. Медициналық көрсеткіштер болған жағдайда
балаларды жыл сайын арнайы және ... да ... ... ... ... ... жолдамасымен ауру баламен
республика шегінде тегін жүріп-тұру қарастырылған [59, 5 ... ... ... ... ... ... ... жеке қосымша жеңілдіктер қарастырылған. Олар дәрі-дәрмек алу,
курорттарда емдеу, жылу, су, ... ... ... ... үй алу ... несие алу сияқты маңызды мәселелер қарастырылған. ... ... ... тұрғын үйді қайтарымсыз алуға құқықтары бар.
Экологиялық апат аймағының территориясынан ... ... ... мен ... ... ... ... мыналар жатады:
жаңа тұрғын орны бойынша өз мамандығымен немесе мамандығы болмаған жағдайда
жаңа кәсіпке оқыту жолымен ... ... жаңа ... көшу ... ... мүліктері үшін өтемақы төлеттіру; 50%-н ғана төлеу
арқылы жеке тұрғын үй ... үшін ... жер ... алу үшін ... ... ... апат ... бірінші немесе екінші топ
мүгедектері үшін Астана ... мен ... ... ... ... тыс ... үй берілуі тиіс.
Заң Министрлер Кабинеті мен жергілікті әкімшіліктердің басшыларына ... ... ашу ... ақы ... ... ... ұйымдастыру үшін,
экологиялық апат аймағынан көшіп кеткен мигранттарды ... ... ... ... ... ... ... бөлу
арқылы жоғары оқу орындары мен кәсіптік техникалық оқу орындарына түсу үшін
т.б. мәселелер үшін ... және ... ... ... ... ... мен ... беру азаматтың статусы мен
территорияның статусы өзгерген жағдайда өзгереді немесе тоқтатылады.
Аталмыш Заңның қаражат ... ... және ... ... ... ... мен кәсіпорындардың, ерікті ... ... Заң ... апат ... үшін 1993 ... ... ал ... дағдарыс және экологиялық дағдарыс ... үшін ... 1 ... ... ... енген болатын.
Қызылорда облысы әкімінің реформаны дамытуға бағытталған 1996-1998 ж.ж.
арналған Бағдарламасында әлеуметтік ... ... Арал ... ... және басқа да нормативтік-құқықтық актілерде көрсетілген төмен
қамтамасыздандырылған халықты әлеуметтік қорғау ... ... ... ... ... ... саласында бағдарламаның басты
бағыттары салауатты өмір салтын қалыптастыруға, қоршаған ортаны қорғауға,
тұрғындардың ... ... ... ... ... ... қорғау қызметін жетілдіруге, туберкулездің алдын алуға, төтенше
жағдайларда шұғыл медициналық көмек көрсетуді дамытуға бағытталған болатын.
Бағдарламаның бұл ... ... ... өмір ... атты ... ... ... медициналық сақтандыру жүйесін дамытумен,
Арал ... ... мен ... ... ... диагностикалау барысында
жаңа бағыттарды анықтау ... ... ... ... ... ана мен ... денсаулығына әсерін зерттеумен
көрініс тапты [4, 22 б.].
Бүгінде 1996 жыл аумақты сауықтыруда маңызды рөл атқарды ... ... бар. Дәл осы жылы ... төмендеуі дәрежесінен тыс қала отырып,
өндірістің тұрақтануына, тұрғындардың өмір сүруі жағдайын жақсартуға қол
жеткізілді.Өндірілген тұтынушылық ... ... ... ... Аграрлық
секторда негізгі ауылшаруашылық мәдениеттің өнімділігінің, ... ... ... ... өсуі байқалды, ауылшаруашылық жануарларының
сапасы мен саны артты. Жағдайдың тұрақтануының басты себебі ... ... ... ... Егер 1995 жылы ... тыс ... аса адам ... кетсе, ал 1996 жылы олардың саны 5000-нан ... [60, 78 б.]. Арал ... ... ... ... тек қана оның ... индустрилизациялау, тұтыну өнімдерін
қарқында дамыту жолымен ғана мүмкін ... ... ... ... ... бұл ... апат факторларының теріс ықпалына ең аз түсетін сала
болып табылады. Мәселе аймақта мұндай тұтынушылық дамуға деген тиісті ... ма ... ... ... ... Талдау қорытындылары мұндай қордың аз
еместігін көрсетіп отыр. Қызылордалықтар Арал теңізінің тартылуымен, жердің
шөлейттенуі мен ... ... ... бұл ... газ бен ... ... болып табылады.
Мұнай өндіру 1990 жылы Құмкөл кен орнында ... ... ... ... ... бүкіл оңтүстік аймақтарының сұранысына
жауап беретін мұнай-газ өндіретін кешен қалыптасты. Облыс бұдан басқа ... ... бай, олар атап ... уран, алтын, молибден, титан,
фосфорит т.б. Мұнда республиканың ас тұзы қорының 60% ... ... мен оның ... ... үшін Кіші Арал деп ... ... асуы ... болып табылады. Теңіздің солтүстік бөлігі ... ... оның түбі ... тұзды шаңға айналып отырғаны белгілі, бұл
жылына миллиондаған тонна тұзды ... ... ... ... ... ... жағалауын топырақпен шектейтін болса, Сырдарияның
суы бұрынғы теңіз акваториясының үштен бір бөлігін ... жаңа су ... ... Бұл ... ... ... ... тұздың
көтерілуінің азаюына, балық шаруашылығын қайта жандандыруға ... 1997 ... ... ... ... Арал ... 5 ... куб
метрден аса су келіп құйылған, оның деңгейі екі метрге ... ... ... 5 ... АҚШ ... жуық қаражатты талап етеді [61, 3
б].
Қызылорда облысының сол ... ... Б. ... БҰҰ ... ... ... тұрақты өкілдері Херберт Берсток және
Дэвид Пиерспен болған 1997 жылғы сәуір айындағы кездесуінде ары ... ... ... ... ... келісімдерге қол қойылған болатын.
Нақты айтқанда, БҰҰ мен ҚР ... ... ... ... ... табылатын Арал аймағын сауықтыру және мүмкіндіктерін жоғарылату
бағдарламасына қол қойылды [62, 131-133 бет]. Қол ... ... ... және Кіші ... ... тұрақты бөлу жұмыстарын ... ... ... ... ... ішкі ... тартуға тікелей
байланысты. Барлық бастамалардың капиталы оны қолдануға барынша қолайлы
жағдай жасалған талаптарға ... ... ... ... ... және ... ... жүйе қажет. Экономикалық ... өзі ... ... ... үшін ... ... ... беру қажеттілігін көрсетті. Бұл қызмет облыс әкімінің жнынан
құрылған Экономикалық Кеңестің әрекет ... ... ... Бұл ... ... басқармалары мен жергілікті ғалымдардың қызметін
қамтыды. Оған мәселені шешудің барлық мүмкіндіктерін ... мен ... ... тек ҚР Президентінің «Қазақстан Республикасындағы
арнайы Экономикалық аймақтар ... ... ... ... көрінді. Нақты
осы бағытта комиссия және онымен байланысты жұмыс ... ... Әр ... көптеген қиындықтарды жеңуге тура келді, бірақ,
соңында ақыры Қызылорда ... ... ... ... ... ... туралы Ереженің жобасы жасалынды. Қазақстан
Президентінің «Қызылорда арнайы ... ... құру ... Жарлығы
1997 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Аймақтың қызметін қалыптастыру
инвесторларға ... ... ... ... ... айтарлықтай
төмендету, мемлекетке алып келген ... ... ... ... мен АЭА территориясында өндірілген тауарлар
экспорты үшін кеден салығынан босату мүмкіндіктерін береді [21, 1 б.].
1997 ... ... ... ... тарихында алғаш рет Қызылорда
облысы мен оның арнайы экономикалық аймағының презентациясы өтті. Онда ... ... – оның ... ... ... ... ... Иран мен Пәкістанның, Қырғызстан мен ... мен ... және ... да ... ... ... ... мұнда халықаралық ұйымдардың өкілдері мен Қазақстан, ТМД
және алыс шетелдің ірі ... елу ... ... ... барысында қалада Арал аймағын ... ... ... ... Оның басты міндеті Арал аймағындағы ... ... мен ... ... қызметтерін біріктіру және
жаңа инвесторларды табуда көмек көрсету ... ... ... бойынша елшілер мен халықаралық ұйымдардың ... ... ... ... ... беруге және осы ... ... ... өз тараптарынан дайын екендігін көрсеткен Өзара түсіністік
Меморандумына қол қойылды. Мысалы, «Басф» атты неміс ... ... ... ... қолдануды және жеңіл өнеркәсіпке жатпайтын
фабрикаларға шикізат тасымалдауды инстициялау туралы шартқа қол ... ... ... ... ... ... ... линияларды жеткізу және орнату туралы шарт жасалды, халықаралық
әріптестік жапон агенттігімен олардың облыс территориясындағы 90 мың ... ... ... ... ... ... келтіруге 640
миллион долларға инвестициялау туралы келісімге қол ... ... ... ауылшаруашылық техникасын сатып алуға ... ... ... ... және түрік фирмаларымен тағы да басқа келісімдер
жасалды.
Осы күрделі жылдары ... ... ... ... тыс ... ... аймағындағы мүмкіндіктерді қайта қалпына келтіру және арттыру
Бағдарламасына» сәйкес, су сапасын арттыру ... АҚШ 7,5 ... ... ... ... ауыз ... жетіспеушілік зардабын әбден тартып
отырған бұл аймақ үшін Қызылорда және Қазалы ... үшін ... ... ... ... ... ... фирмаларының үлесі
орасан зор. Аталмыш бағдарлама барысында ПРООН өкілдігі Арал, Қазалы және
Қызылордада денсаулық сақтау ... ... ... және ... қамтамасыз етуді жүзеге асырды. Ана мен баланы ... ... ... алудың жаңа әдістері енгізілді.
Донорлар ретінде Дүниежізілік банк пен қайырымдылық Корпусы, әлемдік
әріптестік жөніндегі Жапон агенттігі, Халықаралық ... ... ... ... ... ... Германия, АҚШ, Жапония
және тағы басқа да мемлекеттердің іскерлік тараптары ... 1997 ... ... Орта Азия ... Арал ... ... ... Алматылық кездеуінде ПБАМ Жобаларын ары қарай ... ... Арал ... жасалып жатқан әлеуметтік ... ... ... ... кедейшілікпен күресуге баса назар аударылды. Арал
аймағындағы ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз және сапасыз тамақтану да
әйелдер мен балалардың денсаулығына теріс әсреін тигізеді. Арал және ... 40%-ға жуық ... дене ... ... ... Әр ... әйел «С» ... жетіспеушілігімен ауырады,
емізулі балалардың 77-85%-да «В» және «Е» ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда 2,0-
2,5 есеге жоғары [63, 91-92 б.].
Алайда, ... ... ... ... ... сүйенсек, Қазақстан Республикасының 2004-2006
жылдарға арналған ауылдық елді мекендерді ... ... ... ... ... ... асыру нәтижесінде
облыс бойынша жалпы тұрғындардың таза сумен қамтылу деңгейі ... бұл ... 69,4% ... бұл ретте 2007 жылы 52,8%
құрағанын ескере кету ... [64, 17 ... те, ... іс-шараларға қарамастан, республика тұрғындарын,
әсіресе, ауылдық жерлерді сапалы таза ауызсумен қамтамасыз ету әлі де ... ... ... ... ... ... ... және экологиялық
қоршаған ортаның тұрғындардың денсаулығына әсерін кешенді зерттеу ... де ... Арал ... ... ... денсаулығына теріс
әсер тигізетін қоршаған ортаның жетекші факторларна мыналар жатады: ... ... ... ... ластануы және жетіспеушілігі, және де
территоияның шөлейттенуі. ... пен ... ... ... ... ... көші-қонның артуы, зиянды әдеттердің кең таралуы,
психастеникалық және ... ... ... Арал ... ... демографиялық үдерісінің төмендеуіне және аурудың
артуына ... ... ... ... ... осы кең ... апаттық трагедиялық салдарлары
тек мамандардың ғана емес, Қазақстанның, Арал бойындағы ... ... ... ... ... ... тек ... ғана
іліккен жоқ.
Арал теңізінің тартылуының ең басты себебі КСРО кезеңінде Орта ... ... ... ... ... ... және ... теңізге келіп құятын Әмудария және Сырдария өзендерінің суы
есепсіз қолданылғанында.
50-жылдардың аяғы мен ... ... Орта Азия мен ... жер ... барынша кеңейту туралы шешім қабылданды. Суармалы
жерлердің көлемін арттыру саласында ауылшаруашылығына аса ірі инвестициялар
тартылды. Осы ... ... ... мелиортивті құрылысқа жұмсалды және
табиғатқа келтіретін әсердің нәтижелері дұрыс есептелмеді.
Сонымен қатар, химизациялаудың күшеюі және ... ... да ... ... ... табиғаттың, шаруашылықтың және
халықтың трансфармациясына әкеп соқтырды. ... ... ... ... орта мен ... ... тигізген әсерінің
салдарлары жан шошытарлықтай сипатқа ие болды. Осы ретте келесідей ... ... ... ... аумағы жағынан төртінші орынға ие ... Арал ... ... бойы ... ... ... ... теңіз өзінің көлемінің торттен
үш бөлігін жоғалтқан, су деңгейі 19 метрге ... ... ... ... 50-60 км. куб су ... ... мен Сырдария өзендерінің сағалары
бүгінде теңізге жетпей құрғап кетеді. Аралдағы тұздылық ... ... ... ... 35 пр. ... ... және бұл ... ихтиофаунаның кейбір
түрлерін есептегемегенде түгелдей дерлік ... әкеп ... ... ... мен ... ... ... себепті
соңғы 10 жылда Арал аймағынан 15 мың адам ... ... ... кеткен [16,
124 б.].
Жыл сайын кеуіп кеткен теңіз табанынан миллиондаған ... ... ... ... ... Бұл улы шаң орасан зор
территорияларға таралады. Тұзбен ... өзен ... ... және ... ... ... ... ауылшаруашылық химикаттары,
пестицидтер мен тыңайтқыштардың қалдықтары таралады. Теңіздің ... ... ... шұғыл континенталды болып бара жатыр.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... 1995 жылы ... қабылданған
Конституциясы. Алматы, Жеті Жарғы. - ... ... Н.Ә. ... ... ... ... газеті.1997.- №92. 11 қазан. 3-4 б.
3. Концепция сохранения и ... ... моря и ... ... ... ... в Приаралье// Казахстанская
правда.1999. №72. 12 октябрь.
4. Информационный экологический бюллетень, 3-квартал, Алматы, 1997. ... 28 ... ... ... ... культуры государства и народа
Казахстана: Правовые аспекты/ Материалы ... ... ... ... Байсалов и др. Алматы,1996.- С.86-89.
6. Абирова Д. Глобальное ... ... ... ... в ... ... марта 1997.- С. 1-2.
7. Аманкулова Б.П. Экология Казахстана, ее состояние и проблемы- ... - 468 ... ... ... ... ... ... туралы» Заңы.
(күшін жойған)// Ведомость Парламента РК. 1997.-№17-18.- С.213-219.
9. Қазақстан ... ... ... 2007 ... 9 ... N 212 Кодексi(соңғы
өзгерістер мен толықтырулар 19.03.10 ж. ... ... ... ... ... 2007.- N 1.-
1-құжат
10. Қазақстан Республикасының Су Кодексі (2003 ж. 9 ...... ... ... мен ... ПАРАГРАФ
ақпараттық жүйесі. - 20.12.2009.
11. Арал өңіріндегі экологиялық қасірет ... ... ... қорғау туралы 1992 жылғы 30 маусымдағы № 1468-
XII Қазақстан Республикасының Заңы (2012.27.04. ... ... ... ... -2012.
12. Амиридзе О. Зона экологического бедствия//Аргументы и факты. 1989.№5.
-13-19 декабрь.- С. ... ... және ... сипаттағы төтенше жағдайлар туралы 1996 ж.
5 шiлдедегі № 19-I Қазақстан Республикасының Заң ... мен ... ... ... 20.12.2009.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ҚР Арал аймағындағы қоршаған ортаны қорғау мен табиғи ресурстарды пайдалануды құқықтық және халықаралық деңгейде реттеу99 бет
Каспий аймағының экологиялық құқықтық мәртебесі179 бет
Каспий аймағындағы мұнайқұбыр коммуникациялар геосаясатының экономикалық астары16 бет
Cпектрдің жақын ИҚ аймағындағы сатурынның бұлытты жамылғысының сенімді спектрлік бақылау мәлметтерін алу38 бет
Ms access-ті үйренуде компьютерді пайдаланудың алғышарттары58 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Ана тілі сабақтарында Абай шығармаларын оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу құралы ретінде пайдаланудың әдіс-тәсілдері54 бет
Аудиовизуалды мұрағат құжаттарын пайдаланудың қазіргі заманғы технологиялық және құқықтық негіздері48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь