Иранның сыртқы саясатының дамуының негізгі бағыттары

1.2. Сыртқы саяси концепциясы.
1.3. Иранның сыртқы саясатының дамуының негізгі бағыттары.
ІІ Тарау. Халықаралық қатынастар жүйесіндЕгі Иран.
2.1. Иранның аймақтық және мұнай саясаты
2.2. Иранның қазіргі кездегі ядролық саясаты
2.3. Иран.Қазақстан қатынастары
Қортынды
«Ұлттық тәуелсіздік саясат» - монархиялық Иранның 60 жылдардағы сыртқы саяси концепциясы.
Бірінші жеті жылдық жоспардың құлдырлуына, екінші жеті жылдықтың көптеген міндеттерінің орындалмауыпа қараластап Аламаның үкіметі (1962/63 - 1967/68) кейінгі бес жылдық экономикалық даму жоспарын жасады. Бас кезінде осы жоспар орындалмауына 140 млд риал жұмсалу көзделді. Оның 100 млд риалды мұнай саласынап, ал қалған Иранның ішкі және сыртқы инвестициядан алу жоспарлапды.
Иранның 1967-68 жж. жалпы ішкі ұлттық өнімі 504,6 млрд риалды құраған болатын, яғни жыл сайын 8,8% өсе отырып, 5 жыл ішінде 52,7%-кежетті. Осы уақыт аралығындағы жан басына шаққандағы ұлттық өнім 20040 риалға (269$) жетті. Ал осы көрсеткіш бас кезінде 14900 риал болатын (197$). Иран экономистерінің зерттеуінше бұл кіріс мемлекет территориясында біркелкі таралмады, яғни көптеген Иран ауылды жерлерінде аталған көрсеткіш анағұрлым төмен еді. Себебі. 1968ж. өзінде Йран халқының 60% ауылдарда тұратын. Осылайша, 5 жылдық экономикалық даму жоспарынан кейін де қарапайым жұмыскерлер мен шаруалардың өмір сүру деңгейі төмен болып қала берді [25; 6-8 64. ]
Өмір сүру деңгейін көтеруді қажет ететін ен маңызды салаларлың өмірі - ауыл шаруашылығы бөлатын. Мұнда шаруашылық құралдарының өте қарапайымдылығынан ауылшаруашылығының дамуын өте төмен болып шаруалардың еңбегінің өнімділігі жоғары бола қоймайды. Сөндықтан халықты ауылшаруашлық өнімдерімен, тамақтармен қамтамасыз ету үшін бұл саладағы жартылай феодалдық қатынастарды жою қажет болатын.
Халықтың 61% ауылшаруашылығында қызмет есе де ол ұлттық ішкі өнімнің 24 % ғана берді. 1965ж. ақпан айының соңында аграрлық реформалардың екінші толқына басталды. Бірінші бес жылдыққа бұл салаға (.млд. Риал бөлінген 1965ж. наурыз бен 1969ж. реформалардың ауқымы 54174 ауылды және 19379 ферманы қамтыды. Осы уақыт аралығында 9455 қоғамдық вакуфтық ферма, 968 жеке вакуфтық фермалар шаруаларға 99-100 жылға жолға берілді. 208702 ұсақ жер иеленушілер өз жерлерін жалға беруге келісті де, ол 3414-і өз жерлерін шаруаларға сатты. [29: 75. ]
Дегенмен, бірінші және екінші реформалардың жүргізілуі ауылшаруашылығына айтарлықтай өзгерістер әкеле қөйған жоқ бес жылдық жоспарлау кезінде өнеркәсіпке өте үлкен көңіл бөле бастады.
Егер 1-жетіжылдық жоспарлау кезінде өнеркәсіп саласына 1.2 млд. Риал бүкіл инвестицияның 8% құрады. Ал бес жылдық жосларды өрындап кезінде бұл сонша үлкейіп 27,3 млд.риалға жетті. Бесжылдықтың соңына қарай жалпы қаржы салудың мемлекеттік секторы 24 млд.-қа кеміп, жеке сектор салған қаржы 26 млд. риалды құрады.
        
        1.2. Сыртқы саяси концепциясы.
1.3. Иранның сыртқы саясатының дамуының негізгі ... ... ... ... ... ... ... аймақтық және мұнай саясаты
2.2. Иранның қазіргі кездегі ядролық саясаты
2.3. ... ... ... ... ... ... саясат» - монархиялық Иранның 60 ... ... ... жеті ... ... құлдырлуына, екінші жеті жылдықтың
көптеген міндеттерінің ... ... ... ... (1962/63 ... ... бес жылдық экономикалық даму жоспарын жасады. Бас кезінде
осы жоспар орындалмауына 140 млд риал жұмсалу көзделді. Оның 100 млд ... ... ал ... ... ішкі және ... ... алу
жоспарлапды.
Иранның 1967-68 жж. жалпы ішкі ұлттық өнімі 504,6 млрд риалды құраған
болатын, яғни жыл сайын 8,8% өсе отырып, 5 жыл ... ... ... аралығындағы жан басына шаққандағы ұлттық өнім 20040 риалға (269$)
жетті. Ал осы көрсеткіш бас ... 14900 риал ... (197$). ... ... бұл кіріс мемлекет территориясында біркелкі
таралмады, яғни ... Иран ... ... ... ... ... еді. Себебі. 1968ж. өзінде Йран халқының 60% ауылдарда тұратын.
Осылайша, 5 ... ... даму ... ... де қарапайым
жұмыскерлер мен шаруалардың өмір сүру ... ... ... қала ... [25; 6-
8 64. ]
Өмір сүру деңгейін көтеруді қажет ететін ен маңызды салаларлың өмірі -
ауыл шаруашылығы ... ... ... ... өте
қарапайымдылығынан ауылшаруашылығының дамуын өте ... ... ... өнімділігі жоғары бола қоймайды. Сөндықтан халықты ауылшаруашлық
өнімдерімен, тамақтармен қамтамасыз ету үшін бұл ... ... ... жою ... ... 61% ... қызмет есе де ол ұлттық ішкі өнімнің
24 % ғана берді. 1965ж. ақпан айының соңында аграрлық реформалардың ... ... ... бес жылдыққа бұл салаға (.млд. Риал бөлінген
1965ж. наурыз бен 1969ж. реформалардың ... 54174 ... және ... ... Осы ... ... 9455 ... вакуфтық ферма, 968
жеке вакуфтық фермалар ... 99-100 ... ... ... 208702 ұсақ
жер иеленушілер өз жерлерін жалға беруге келісті де, ол 3414-і өз ... ... [29: 75. ... ... және екінші ... ... ... ... әкеле қөйған жоқ бес ... ... ... өте ... көңіл бөле бастады.
Егер 1-жетіжылдық жоспарлау кезінде өнеркәсіп саласына 1.2 млд. Риал
бүкіл инвестицияның 8% құрады. Ал бес ... ... ... ... ... ... 27,3 ... жетті. Бесжылдықтың соңына қарай жалпы қаржы
салудың мемлекеттік секторы 24 млд.-қа кеміп, жеке сектор ... ... ... ... ... осы ... аралығындағы экономикалық саясаты ауыр индустрияпы
(өнеркәсіпті) мемлекеттік қаржымен қатар, жеке сектор қаржысын да ... ... ... ... жалпы өнімі жылдық 13%-ке өсе отырып 81%-ке жетті
және 1962/бЗжж. жалпы ұлттық өнімнің 11% құраса, 1967/68жж. ... ... ... ... және орта ... ... мектептерді
дамытуға ерекше көңіл бөлді. Дегенмен, мектептер санының, ... ... ... ... ... талабына жауан бермеді. Сөндықтан ... ... ... енгізу керектігі айқын сезілді.
Ел экономикасының қарқынды дамуына сәйкес келмейтін ... ... ... және ... ... оқитын студенттердің,
техникалық ғылымдарды оқып үйренүшілердің ... ... көп ... ... ... 6683 ... 916-ы техникалық мамандықтарда оқыды.) білім
сапасын реформалаудың әлі де жеткіліксіз екенін көрсетті[35; 14-15 ... ... ... бірі өндірісті қарқынды дамытып,
өндірістік тауарларды ... ... ... импорттық тауарлардан
бас тартуға бағытталды. Өндірістің өсуінің ектенін жыл сайынға 15% үлкейтіп
отыруға жоспарлаған 2-бесжылдықта өндіріске ... ... 26% ... 207 млд. рпал ... Елді ... ... ... жоспары негізінде техникалық мамандықтарға айтарлықтай қаржы бөлу
көзделді Анығырақ айтқанда, зерттеушілердің ... ... ... өлке 313 мың 1 19 мың ... ... ... керек еді.
Осы 2-бесжылдық жоспар бойынша транспорттық қажеттіліктерге 89 млд.
риал бөлінді. Бұл ... ... ... ... жұмсау
көзделді. Сонымен қатар, денсаулық сақтау саласына 13 млд. риал ... ... ... ... ... ... орындай барысында өнерксәіп саласында біраз
жетістіктерге жетті және Иран ... ... ... ... ... ... Мұндағы қаржы айналымдарды тек қана мемлекеттің ғана
емес, сонымен қатар жеке сектордың қаржысы да ... ... [38; ... ... ... қайта құру кезінде яғни 2- бесжылдық
жоспарын жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Иран өзінің ішкі қаржысын жоспарды толығымен орындауға
шамасы келмейтін еді, оның ... ... ... ... көзі болып
табылатын.
Мұнайы өзіне толығымен тиесілі емес еді. Ішкі қордың ... ... ел ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшін
қажеттілігі артуынан, керісінше Иранды ... ... ... ... ... ... ... өзі
монополистердің ел экономикасындағы орнының одан әрі ... ... ... өте ... мен ... ... көмек
көрсетуге ниет білдіре қоймауын ескере ... Иран ... ... ... ... ... бірақ өз мүдделерін ойлаған Иран
билеушілері бұған ... ... ... ... ... елге 40 млд. ... жуық шетел инвесторларын тартты.
Осылайша елдегі барлық экономикалық объектілердің ширек бөлігі шет
елдіктер қарамағында болды. [35; 45 б.]
Шетел ... ... ... ақша ... ... ... ... салуға әр түрлі маркадағы автомобильдерге
дөңгелектер және Иранға, оның маңайындағы елдерге ең ... ... ... әкелетін тауарлар жасап шығаруға бағытталған болатын. Иран ақпарат
көздері бойынша, ол ... 1400 млн. ... ... Иранның қаржылық
қиындықтан экономиканы ... ... ... шығу үшін ... ... ... ... аграрлық реформаларды жүзеге
асыру кезіндегі әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... барлығы 1950ж. мен 60ж. басында
қаржы-валюталық дағдарысқа алып келді.
60-жылдардың басында әлемдік ... ... ... біраз
өзгеріске ұшырады. Социалистік елдердің ғылыми-техникалық дамуы.
КСРО-ның абыройының жоғарылауы және т.с.с. факторлар Иранның ішкі және
сыртқы саясатына әсер етпей қоймады. Сол ... ... ... ... ... ... сияқты елдерден отаршылдыққа қарсы көтерілістердің
бөлек қалуы Иранды өзінің сыртқы және ішкі саясатының бағытын қайта ... ... ... ... өзі авторлық ете отырып «Ұлттық тәуелсіздік
саясатын» жүргізе бастады бұл ... Иран ... ... ... ... ... ... Иран басшыларының бұл саясаттың астарында
өздерінің нағыз бет ... ... ... олар «тәуелсіз саясат» дей
отырып СЕНТО) әскери-саяси одағына мүше ... қала ... және АҚШ ... әскери-саяси келісімшартты да өз күшінде қалды. [36; 23-26 б.]
Осылайша 60-жылдардың екінші жартысынан бастап. Иранның ... ... ... жаңа ... бет ... іс ... ... ұлтшылдық» принципіне негізделді. Кеңес зерттеушісі Е.А.Орловтың
мына пікірімен толық келісуге ... ... ... ... ... оның саясатындағы толық бетбұрыс деп Қарауға болмайды, оны Шығыс
пен Батыс арасында өте икемді моневрлерді (айла-тәсілдерді) ... ... ... ... ... ... үкіметі тату көршілік қатынастар ... ете ... Егер ... да КСРО мен Иран ... осындай
келісімшарт жасалса, өнда КСРО Таяу және Орта Шығыс аумағындағы елдермен ... ... ... ... ... ... ықпалын
әлсірететін еді.
1960-жылдардың басында кеңес-иран қатынастарының жақсару белгілері
пайда бола бастады. Бірнеше айлар бойы екі ел ... ... ... Иран ... ... ... (өкілдер) келетін болып шешілді. Ол
делегацияны Иран премьерминистрі ... ... ... олар Кеңес-
Иран қатынастарын қалыптандыру және екі жақта шешілуіне мүдделі ... ... ... болды. Бірақ империалистік елдердің
ықпалымен Иран ... ... ... ... ... Сонан кейін 2
жақты қатынасты реттеуге бағытталған жаңа қадамдар жасала бастады. 1961ж.
мамыр айында Иран сыртқы ... ... ... мен ... ... ... ... болып, сол жылдың тамыз айында пресс-конференция кезінде
Иран өзін ешқашанда КСРО-ға қарсы ... ... ... ... соң Иран тағы да ... жол ... бастады бастады және 1961ж.
қыркүйекте БҰҰ-на Иран КСРО антиирандық саясат жүргізіп отыр деген шағым
жасады. [47]
Ең ... 1962ж. Иран мен ... ... ... себеп болған оқиға болды, Ол Иран мен КСРО басшылары арасындағы
үндеу алмасу болды. Бұл үндеусу ... Иран өз ... ... де ... ... ... ... бермейтініне куәландырды.
Үндеу алмасу ... ... Иран ... ... ... және ... өз ... бірде-бір КСРО-ға қарсы
агрессиялық акт жүргізүіне рұқсат етілмейтінін айтты.
Осы уақыттан бастап 1959ж. ... екі ел ... ... ... ... 1957ж. 25 ... жасалған келісім
1962ж. ратификацияланды. Сол жылдың 20-желтоқсанында кеңес-иран шекаралары
туралы ... ... ... ... осы келісім шекаралық шиеленістерлі реттессе сонымен қатар
шаруашылық ... ... да ... ... тигізді. КСРО мен Иран
арасындағы қарым-қатынастардың ... ... яғни ... ... алды.
Екі жақтың да өзара ... ... ... ... ... 1963ж. ... Иран мен ... экономика және
техника салаларындағы әріптесгігі жайлы алғашқы қол қойылады.
Кейінгі жылдары айтарлықтай өзгерістер болды. КСРО Иран ... ... ... ... ... ... Ирен екі ел ... жаңа
экономикалық келісімшарт жасалды. Бұл ... ... КСРО ... ... ... ... ... жасау зауытын салуға
көмек көрсететін болды. Иран мен КСРО әріптестер; барысында Иранда ... ... ... ... Атап ... Саве-Астара ғаз
құбыры, Тебриздегі ЖӘС және бұған қаналындағы зерттеу жұмыстарын ... ... жаңа ... салу және т.с.с. [47]
70 жылдары Иранның әлеуметтік-экономикалық жағдайы және халықаралық
саясаттағы шах режимінің реакциялық тенденцияларының күшеюі.
70-жылдардағы Иран ... ... ... ... өту ... аяқтаушы процесі ретінде сипатталады.
Капиталистік даму жолына түскен Иран аз ... ... ... қалған
аграрлық мемлекеттен аграрлық-индустриалды державаға айналды. Бұл Иран
қоғамның әлеуметтік құрылымына біраз өзгеріслер ... ... ... дамуы әсіресе екінші бесжылдықты орындай
(1967/68-1972/73) кезінде байкалды. Жалпы ... әнім жыл ... 11,6% ... ... ... 4 есе көбейді.
70-жылдардың басында шах режимі Иранды қазіргі заман, өнеркәсібі,
дамыған ... жаңа ... ... ... ... ... ... қатарлы елдерінің біріне айналдырамыз деген ... ... ... ... ... мақсатында үшінші бесжылдық (1972/73-
1977/78) жоспарды қабылдады.
Иранның шаруашылығының дамуына, үшін бесжылдық жоспары бойынша ... Риал ... ... Оны былайша бөлді: ауыл шаруашылығына - 316 млд.
риал ауыр өнеркәсіпке - 200 млд., әкімшілік және ... үй ... - 130 млд., ... мен ... ... - 315 ... ... жүйесін дамытуға - 77млд. қалалық жәнеі ауылдық жерлерде
байланысғы ... - 70 млд, ... - 54 млд, ... ... үшін 11 млд. ... бесжылдық жоспар өзіне мынадай бығаттарды енгізген: білім
мәдениет дәрежесін көтеру иран халқының ... мен ... өмір ... ... ... ... барыша тиімді бөлу теңестірілген ... ... ... даму ... ... ... жаңа жұмыс
орындарын құру; қазіргі бар ... ... ... ... ... өнімділігін арттыру. [27; 46.]
Үшінші бесжылдықта өндірістің орташа 20-23,2% соның ішінде мұнай
өнеркәсібінің 26,3% ... ... ... ... қатар
ауылшаруашылығының үлесін 16,6-дан 12,5-ке түсіріп осылайша Иран ... ... ... ... ... ... есептегенде мына экономикалары сәйкесінше қарқынмен
өсіп отыру керек еді: ауыл шаруашылығы - 5.5%, мұнай өнеркәсібі - ... - 22,0%, ... ,3,0/2, ... ... 12%, тау кен ісі ... басқа да салалар 15% жоспарлық тапсырмаларда өнеркәсіптің әр ... ... ... ... өнеркәсіп құрылысы мен ... ... ауыр ... ... да ... жатты. Сөндықтан
1974/1975 жж. жалпы ішкі өнімдегі өнеркәсіп үлесі 72,1% шығып кетті.
Иран ... ... ... ... қайнар көзі мұнай
саласындағы трансұлттық корпарацияларының үстемдігіне қарсы ... ... ... ... басы ... ... елдердің Монополистерге
қарсы күрес толқынымен ерекшеленді. ОПЕК-ке мүше елдердің ... ... ... ... ... ... Парсы шығанағындағы ОПЕК-ке мүше (Иран, Сауд Аравиясы, Кувейт)
елдермен империалистік мұнай компания басшыларының арасында ... Ол ... ... құн мұнайға 35 цент қосылды.
1973ж. ОПЕК-ке мүше елдердің күресінде шешуші жылға айналды. Қыркүйек
айында Зенада болған төтенге ... ... құн 17% ... ... Мұның өзі елдердің экономиксаына өте үлкен оң әсерін
тигізді. Сол жылдың ... ... ... ... ... кезінде
1974ж. 1-каңтарынан бастап сұралынатын құн : 1,65$ құрайтын болды.
Мұнай өндіретін елдердің бұл ... ... ... әлемдік
экономиканы тұрақсыз ететін фактор ретінде қарастырылды. І973 ж. ... АҚШ ... ... тапсырмасымен мемлекеттік хатшы
Г.Киссинджер Тегерандағы келісімшартты ... ... ... ... ... табыс етті. Мұның өзі ОПЕК-ке мүше елдердін ішкі істеріне араласудың
жарқын көрінісінің бірі.
Иран үкіметінде енді өз ... ... ... ... ... ... 1962/63 жылдан 1975/76 жж. ... ... ... 6,5 ... ... және жан ... шаққанда 14,8 мың риалдан 110,9 ... ... бұл ... 7,5 ... ... ... ... жағдайға қарамай монархиялы Иран күрделі
мәселелерге кездесті. Яғни, елге ... ... ... көп ... ... ... қажеттіліктерінен басқа. Иран әскерлерін ең соңғы
технологиялы қымбат қарулармен қаржыландыруы үшін кетті.
Мұндай саясат, ауылшаруашылық саласына ойсырататын соққы ... ... ... ... аграрлық реформа елінің пайдасын бере қойған
жоқ. Бұған себеп болған экономикалық базаның ... ... ... ... ... ... еді. 1973ж. прессаның жазуына
сүйенсек, Иранның бидайға деген тапшылығы 1 млн. Т. ... ... ... ұшырауын тағы бір себебі, халық санының өсуі де
болды. Халық саны ... ауыл ... ... ... ... өсті.
Оған қоса импортталатын тауарлардың бағасы да ... ... ... ... қарай миграциясы да кушейіп кетті. Урбанизация
құблысы ... тек қана ... ... ... емес ... ... терең дағдарысқа, салыстырмалы түрде қаланып өнеркәсібі
дамығандығы, ЖОО-ның ... ... және ... ... ... ... да ... болды.
Иранның экономикалық дамуы 70-жылдарда экономикалық өнеркәсіптік
кешенді қалыптастырды. Бұл кешен негізінен әлемдік ... ... ... Елге ... ... қаржы көбейе бастаған кезде, бұл
кешен аяққа тұрған болатын. [50]
Үшінші ... ... ... ... ... ... Маманданған
кадрлардың жетіспеуі өте терең байқалды. Елге кұйылып келе жатқан ... ... және етек ... ... ... ... ... де мәселеге жемқорлықтың кесірінен ақша Шах режимі әскери
қуаттылықты ... ... Иран үшін ең ... жол деп ... бұл ... АҚШ-қа ерекше үміттеніп 70-жылдардың басы ... ... ... ... нығаюымен сипатталады.
Шах режимі АҚШ пен әскери-саяси қатынастарын жақсартуға қуана барды
себебі Иранның ойынша бұл жолмен Иран ... ... бар елге ... ... әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешеміз деп үміттенеді. Өз
уақытынсында АҚШ үшін де Иран ... ... өте ... еді. ... ... Таяу және Орта ... ... да бақылай алады.
Сөндықтан АҚШ Иран әскерін ең соңғы әскери ... ... ... ең зор әдістерін үйретті. 70-жылдарда пайда болған "Никсон
доктринасы" бойынша, АҚШ өзі ... ... ... ... ... ... ... емес қару-жарақ сататын еді.
Консервативті режимдегі елдердің әскерлерін АҚШ қаруландыру арқылы
олардың көмегімен кеңес ... ... ... және ... отар ... ... қөзғалыстарға қарсы соғысы. Бұл процеске стратегиялық
маңызды ел - монархиялық Иранға ерекше мән берілді. [34; 4-8
б.] "Эттелаат" ... ... 1973 ж. 23 ... күні Иран ... ... ... қазіргі заманғы әскери қару-жарақ сатып алу туралы келісім
жасалды. Жалпы 1976ж. АҚШ Иранға 18 млд $ ... ... ... ... ... ... ирандық әскери күштерді модернизациялау басталды.
1977ж. Шілде айында Иран әскерінің саны 342 мың адамнан асты, оның 220 мыңы
жаяу ... ... 100 мыңы - ... ... 22 мыңы - ... ... ... Одан басқа 1980-ж. Қарай таяу құрғақтағы ... ... ... ... қамтылуы жоспарланды.
Оның құрамында "Чифтен", "Скорпион", "Викперс" маркалы танктер бар
еді. Әскери-теңіздік флоттарды ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайына да көп көңіл
бөлініп, иран үкіметімен елдің оңтүстік ... ... 15 ... ... ... ... ... сияқты порттарды
түбегейлі қайта жөндеуден өткізді. ... ... ... ... ... әскери объекттерді құруға бағыттаған ... 1978 ... ... 5 ... ... бар еді: Пехлеви, Харемшехр, Харк, Бушир,
Бендер-Аббас, ЧахбеХлрда жер асты кемелері үшін әскери база салынған ... ... Шах ... 1923ж. ... ... ... (ЭӘК) қайта
қаруландыра бастады.
АҚШ-тан алдыңғы қатарлы техника сатып алуға миллиардтаған долларлар
жұмсалады және 1978ж. ... ... (әуе ... 350 ... ... 400 ... соның ішінде 177 "Фантом ұшақтары, 125 бомбалаушы - жоюшы "Ф-5"
ұшақтары және 15 "Ф-14А" және ... т.б. ... ... Және де ... ұшақтарының 160 данасып 3,2 $ сатып алу туралы келісім жасасты.
Әскери модернизация кезінде Иран ... ақша ... ... ... шығын 8,1 млд. $-ға әскери техника сатып алды.
Бұл ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық мәселелердің
орнына жұмсалып кетті де. кейіннен ел экономикасына аса ауыр ... ... ... эпизодық жоспарлары қазіргі заманға сай қару-жарақпен
шектеліп қоймады. осылайша бұл ... ... ... ... ... Атом ... бойынша ұйым құрды. Бағдарламаның негізгі ... соны мен ... ... қарай (энергия) барлық өндірістік
қуатты атом энергиясына ауыстыру болды. [1; ... ... ... бағдарламасы атомдық электростанциялардың кең
жүйесін құруды көздеген болатын. ХХғ Соңына қарай жалпы ... 700 НВт - ... салу ... шах ... ... ... ... сұрады. Батыс
германдық «Крафт-верненион» және «Сименс» фирмаларымен жасалған келісімшарт
бойынша ... ... ... 1200 ... АӘС салу ... Бұдан
басқа ФР-ц техникалық және қаржылай көмегімен 4 тағы да 4 АЭс ... 1974ж. ... ... ... шарты бойынша Иран
ядролық реактор алды, ал француз фирмалары Исфаханадағы ядролық ... ... ... 1978ж. Иран мен АҚШ ... жасасты, ол
бойынша 20 млд.$-ға сегіз АЭс салынып, 64 млд. $ ... ... ... ... ... ішкі ... және импорт арқылы шешілетін
болды. 70- жылдарда уран көздерін іздеу кең етек алды және ... ... орны ... Нигерия, Намибия, ОАР және Австралияның ... ... уран ... жеткізу туралы келісім жасады.
Таяу және орта Шығыс және Үнді ... ... ... ... ... идеяны әрқашан қолдап отырған. Иран атом ... ... ... ... ... қару ... ... жатыр еді.
Ираның шахы уақыттан да тез ядролық қарудың иесі ... ... ... ... ... Интеркорпорейтед» фирмасына Иран тек қана
уран байыту кезінде пайдалануы мүмкін лазерлік қондырғыларды сатып ... Бұл ... ... жіберілді. Американдық лазерлік көмек беруте
келіскен. [2; 4-56.]
Бірақ шах режимі құлатылғаннан ... ішкі ... ... 126 млд. 8-лық бағдарлана тоқтатылды.
70-жылдарда халықаралық қатынастарда германияның ролі өзғерді. ... ... таяу және орта ... ... ... және ... ... көрініс тапты. Бұл уақытта Иранның, сыртқы саясаты
мұнайдан келген ақшалардың кебеюіне байланысты ... Яғни оның ... ... ... ... экономика саласында) Иранның
экономикасы жақсарды және артта қалған аграрлық мемлекеттен күшті ... ... ... да ... Иран ... ... өз әекери іс-әрекеттерін еркін
жүзеге асыра алатын әскери ... ... АҚМ ... ... ... билеуші топтарының «Позитивті ұлтжылдығы» тек ... ... ... ... ... ... ... нығайту ғана емес, сонымен қатар ішкі консервативті бағыттағы
саясат жүргізуді де ... яғни өзық ... ... кең етек алуы жане ... ... өз ... ... үшін
күресінің қиылысуы. Бұл жайлы шахтың өзі ашық түрде, «Фигаро» деген француз
газетті- берген ... ... ... (6 ... ... ... ... әскерлерді Әзербайжанға кіргізу туралы шешім қабылдауға
көмек берді» айтуынша, Әзербейжандағы 1946ж. оппозициялық ... ... ... ... 1955ж. Иранның Багдат пактісіне
кіруі және 1959ж. америка мен иран арасындағы әскери келісімге отыруы
«позитивті ... ... ... нәтижесі. Бұл концепция негізінен
билеуші топтың, ең бастысы шахтың ... ... үшін ... ... Өз
мақсаттарына жетудің ең тиімді тәсілі және кепілі АҚШ және ... да ... ... ... ... орнату деп санады. [5; 4-
7 б.]
Өзінің табиғи ресурстарға бай болуының және өте тиімді стратегиялық
жағдайда болуының арқасында Иран ... ірі ... ... ... рөл ... Мемлекеттің экономикасына монополистік
капиталдың енуіне және ... ... ... империалистік елдердің
ықпалының күшеюуіне ол елдердің ... ... ... ... монополистердің мүдделерінң сәйкес келуі де себеп болды.
Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Таяу және Орта ... ... ... ... ету тәртібі өзгерді.
Германия, Италия, Франция аймақтарындағы бұрынғы күштерін ... ... рөлі де ... ... қалды. Бұл тек қана ... ... ... ... Британ империясының құрамындағы
мемлекеттерде ұлттық-азат ету ... ... ... нәтижесінде Де
болды. Дәл осы ... ... ... және ... бар АҚШ ... өз рөлін күшейтуге бас алды.
Таяу және Орта Шығыетағы АҚШ экспанциялық саясатының сәтті ... бір ... осы ... елдерінң ұлттық буржуазиясының санасында АҚШ
туралы «отаршылдыққа қарсы» держава деген ... ... ... ... және орта ... ... буржуазиясының үміттенуіне егер олар
Вашингтонмен жақындасса, олар Ұлыбританияның қысымынан құтылады. Бірақ, 40-
жылардың соңы, 50-жылдардың бас кезшдегі ... ... ... ... талқандауда американдық арнайы қызметінің қатысуы,
бұл бос қиялдың орындалмайтынын, ... ... ... ... төніп тұрғанына көз жеткізді. Бірақ, шах ... ... ... ... ... неоколониялдық мүдделеріне қызмет
жасай берді. Иранның билеуші топтарының ұстанған бұл саясаты Иранның ... ... ... ... ... ... алып келген
бірнеше Ваингтонмен келісім шарттар жасасты. Бұл ... бір ... ... ... ... ... ... Дүниежүзілік соғыс көзінің өзінде АҚШ үкіметінің ... ... ... ... Иранның экономика саласындағы, әсіресе мұның
өнеркәсібіне американдық монополистік капиталды енгізу және ... ... ... ... мен Таяу және Орта ... ... басу ... пайдаланылатын әскери алаң ретінде пайдалану
болатын. Саяси-экономикалық экспанциемен қатар, ... ... ... ... өз ... тез тигізді. Иранның билеуші
топтары өз мүдделері және бар ... ... қалу үшін өз ... ... көмегімен қаруландыруға, әсіресе американдық
үлгімен қарулануға қуана келісті. [6]
II Дүниежүзілік соғыстан ... АҚШ өз ... ... енгізуін одан
әрі жалғастырды. Сонымен қатар, ішкі ... ... ... ... ... отырды. Осы жылдай Иран тарихында ... ... ... күштер күшейіп, 1949ж. елдегі ең ... ... ... ... ... партиясы заңсыз деп табылды.
Иран ... ... ... Иран мен Кеңес ... ... ... ... басшылары американың «4-пункте» техникалық көмегін ... ... ... 1950ж. ... мен ... ... АҚШ-
ң Иранға ағарту, ауылшаруашылығы жәле денсаулық сақтау салаларында көмегі
туралы келісім жасасты. 1952;к. жасалған тағы бір келісімшарттан соң ... ... ... ... ... ... Иранның
консервативтерінің АҚШ басқа да империалистік мемлекеттермен әріптестігі
мұнай саласын ... ... ... ... қарсы болған Масадықты
билікпен кетірген соң одан да күшейе түсті.
50 жылдардың басынан ... АҚШ және ... ... елдері Ианға қатысты
саясатында экономикалық мүддеден басқа. Әскери блоққа тартуды да ... ... егер Иран ... ... ... оны ... ... қорғалуы
кепілді деген. Ал негізгі мақсаттары Иранды ішкі және сыртқы ... ... болу ... ... Таяу және Орта Шығыс елдерінде
Шиеленіс туғызу және ... ... ... ... Империалистік дипломатия Иранды әскери блокқа тарту
жолында күшті ... ... Атап ... АҚШ елшісі
Гендерсен мен Иран ... ... ... ... қатар кездесулер
барысында Иранның «қорғаныс одақтарына» кіруі туралы мәселелер ... ... ... ... ... ... қысымының арқасында
иран билеушілері әскери одақтарда қатысуға келісімін ... ... ... көршілік қатынасын түбегейлі өзгертті.
Иранның империалистік одақтарда қатысуы ... ... ... оңтүстік шекараларында әскери іс-шаралар жүргізуге мүмкіндік
берді. Осылайша, ... АҚШ және ... ... ... ... ... мемлееттік қауіпсіздік мәселесін қозғауға
әкелді.
1954ж. 8 шілдеде Ирандағы кеңестік елші Иранның сыртқы істер министрі
А.Энтезалиге ... хат ... ... ... саясатының дамуының негізгі бағыттары.
Империалистік мемлекеттермен әскери-экономикалық қатынастарын реттеп
алған Иран үкіметі, енді КСРО-мен қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... ықпалына бой бұра бастады.
Өз елінің ұлттық мүдделерін мүлде ескермей ... ... ... ... ... одаққа - Багдат пәктісіне кіру туралы ... Бұл ... ... ... ... ... ... Пакистан мүше
болды. Осылайша, «Позитивті ұлтшылдық» саясаты ... ... ... ... ... мүдделі Түркия сияқты елдермен де байланысты етті.
(1958ж. Иран бұл пактіден шілде төңкерісінен ... ... және ... ... ... аты өзгертілді). Иранның бұл одаққа кіруі көптеген
шығын әклді және еңбекші халықтың ауыр ... одан да ... ... ... қосылуы Иранның империалист; елдердің көмегіне
бағынышты етіл қойды. ... ... ... ... Иран ... ... ... көмегіне, анығырақ айтқанда кезектегі 100 млн. доллор ақша
қарыз алу ... ... 1955-60 жж. ... ... Иран әр ... ... банктерінен 881 млн. долл. Несие алған болатын.
Иран басшылары тілті Эйзенхаур доктринасын да болдады. Осы кезде ... ... ... ... ... «50-жылдардың ортасынан
бастап, 5 жыл бойы иран басшыларыпың қолдауымен АҚШ ... ... ... ... ... сыртқы және ішкі саясатына
бара-бара ықпалы кушейе берді.
КСРО-ның ... ... ... ... ... ... тырысуына
қарамастан, Иран укіметі мен Шах КСРО-ға қатысты саясатында ... ... ... ... елде ... рух ... тусті.
Антикеңестік ұрандармен қаруланған Иран ... ... ... ... ... да ... қарамастан КСРО үкіметі Иранмен қарым-қатынасын жақслртуға ... ... ... 1953ж. ... ... кезінде) КСРО Иран укіметіне екі
арада дау туғызып жақан мәселелерді шешу ... ... ... ... ... 1954ж. 2 желтоқсан куні ұзак ... ... ... және кеңестігі комиссия жұмысының нәтижесінде КСРО мен Иран
арасында шекаралық және қаржылық мәселеде келісім ... 1957ж. ... ... кеңес-ирандық шекара жағдайы туралы келісімге қол қойды.
Салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... септігін тигідзді. 1957 ж, сәуір айында
ұзақ мерзімді өзара тауар айналымды реттеуге- ... ... ... ... ... ... және ... өзендері сияқты шекаралық Учаскелерін
тең құқыт пайдалану туралы келісім жасалды. 1958ж. А.Герируд өзенінің ... ... ... қол ... Иран ... ... ... КСРО-ның көмегін алуына да болатын еді, бірақ өздерін
АҚШ және басқа батыс елдерімен тығыз ... ... ... ынта ... ... жок. ... Иракта болған антимонархиялық төңкерістен кейіп, өз елдерінде де
осындай жағдайдың ... ... Иран ... ... ... әрі нығайта түсті. 1958ж. шілдеде Лондон қаласында Багдат пактісіне
мүше елдердің мемлекеттік құрылымын ... ... ... ... ... ... ... өкілдері АҚШ Ирандағы шахтың мемлекеттік
құрылымның сақтап қалуын өз ... ... ... етіп ... ... Иран ... ... бұл келісім екіжақты әскери
келісімшарт арқылы ... тиіс ... ... Иран ... ішкі ... ... аралас,
құқығына ие болды.
Бірақ, сол жылдың ... ... Иран ... өздерінің
сүйікті әдістері - АҚШ пен КСРО арасындағы ойынын бастады. Яғни, ... бір ... ... ... АҚШ-пен келіссөздер
жүргізе ікінші жағынан КСРО-мен келіссөздерді бастады.
ИРИ мен ОАЭ, ... ... ... және ... ... ... ... отыр. Бұл 1971 жылы шах Мохаммед ... ... ... ... 3 басты стратегиялық
аралдарды ... ... және кіші ... ... ... Бұл ... ... арқылы кіру мен шығуды ... ... ... ... ... ... араб ... келіспеушіліктер
толқынын тудырды. ... Ирак ... ... ... қарым-қатынастарды ... ... ... революциясының жеңісінен ... ОАЭ ... ... ... ... өз қожайындарына қайтаруды сұрады.
Тегеран құлақ аспады. Екі ел арасындағы ... ... қоса ... бұрын бірігіп билік жүргізген арабтарды
аралдап куып ... ... ... басқаруға ... ... ... ... ... ... ... шығанағындағы араб ... ... ... ... ... басты мәселесі болып, Кеңес
Ираннан аралдарды Шардж және Рас-эл-Хаим княздіктеріне ... ... ИРИ бас ... ОИК ... ... ... хаттама бұйрығы бойынша
сыртқы істер министрі К.Хоррози шығанақ елдеріне, оның ішінде ОАЭ-де ... ... ... жөнінде келіссөздер жүріп, 90ж. басына дейінгі
бірігіп басқару туралы шешім қлбылданды, келліпеп Қайтарып беру туралы ... ... ... ... ... бойынша Жүруге келісімге келді.
Осындай іс-шаралар шығанақтағы ... ... ... ... ... ... шығанақғағы басты мәселелердің бірі - иран-бахрейндік қарым-
қатынастар. Бұл арал-мемлекеттің ... 70% ... ... ... Шейттер
болып табылады. Ал билік азшылық - әмір Иса мен ... Аль ... ... ... қолында. Бұрын Бахрейн Парсы империясының ... ... ... ... протектораты ретінде қосылған, алайды
Тегеран оны өзінің провинциясы ретінде санайтын. 1971ж. шілдесінде ... ... ... ИРИ ... өз ... экспорттауды алға койды. Иран
қолдайтын жергілікті ... ... ... ұйымдастырды.
Алайда билік Сауд-Арафиясының көмегімен бұл бүліктердің ... ... ... ... ... тағы да бүліктер ұпымдлстыры және оған
айыпталды. 1997ж. аяғында Харрази шығанақ ... ... ... ... ... ... ... арналған келіссөздер
сериясын жүргізді. Екі ел арасындағы ... ... ... ... соның, шеңберінде Тегеран «Хезболах-Бахрейн» ... ... ... ... ... және қолдаудан бас тартты. [9]
Шығанақтағы қауіпсіздік проблемалары ... сөз ... ... ... ... кетуге болмайды. Израйль жағадағы
болмаса да ... ... ... мол мемлекет болып табылады. Иран 1950ж.
Израильмен де-факто ... ... ... ... белгілі. Бұл екі елге
де саясатта, экономикада, ... ... ... ... ... кең ... байланыстар орнатуға септігін тигізді. Бұл
жағдай Иранның өзі ішінде, ислам әлеміде толығымен қарсылық туғызды. ... ... ... ... ... бірі болды. Жаңа
режимнің бірінші актісі Тегерандағы ... ... жабу мен ... ... ... және ... ... шығарылуы
болды.
Бұл Таяу және Орта Шығыстағы, сонымен қоса Шығанақ ... ... ... ... ... мен еврейлер Шешілмейтін
келіспеушілікіер мен пропагандалық соғысқа қарамастан, жасырын түрде өзара
сауда және т.б. ... ... ... Тель- Авив ирандық мұнайды
алса, ... ... және ... ... қару мен ... ... Шынында бұл қарым-қатынас үшінші бір мемлекет немесе
фирма арқылы журген, бірақ факт-факт болып қала ... екі ... ... ... ... ... ... көрінгенімен, мүдделері үшін
соғыспайды. Сөндықтан екі елдің қарым-қатынасының аймақтағы ... ... және ... осы ... ... мемлекет болмаса да Ресейдің ролі
туралы айта кетсек. 90ж. басында Мәскеу шығанақтың барлық ... ... ... ... ... байланыстары орнады. РФ
аймақтағы елдерден займдар мен кредитте аламын Деп үмітіенді. Ресейдің осы
елдермен әскери ынтымақтастығының ... ... ... ... Ресейдің
Иран мен Иракпен де тікелей байланыста ... осы ... оның ... ... себеп болды. Соған Қарамастан, шығанақтағы Ресейдің әсері
үлкен қарқынмен болмаса да өсіп келе ... ... ... ... ... ... даму жолына
түсуі, Кеңес Үкіметі мен қандай да болмасын ... ... ... режимдегі ... ... ... бас ... бұл елдермен
қарм-қатынастар құруға ... ... ... және араб ... ... Иракпен қатынастарды
айқындау арқылы жақын уақытта осы аймақтағы кауіпсіздік ... ... ... деген үміт бар.
Оның амбициозды жоспарларының жүзеге асуы, шешуші ... жер ... бұл ... ... ... әсер ... Тарау. Халықаралық қатынастар жүйесіндЕгі Иран.
2.1. Иранның аймақтық және мұнай саясаты
Қөптеген ірі факторлардың әсері ... ... ... ... ... ... ... стратегиялық мақсаттарын Ресей өте жақсы
түсінеді. Таяу, Қиыр Шығыс, Кавказ, Каспий теңізінің зонасы, ... ... Жер ... ... ... - ... Азияда ИРИ жетекші роль
атқаратынына ешкім ... ... ... Иран ... ... Үнді
мұхитының Парсы, Оман шығанағымен қоршалған орташығыстық. кавказдық,
орталық-азиаттық, ... ел бола ... ... ... ие. ... ... ... жерлері Иранға байланысты болды.
Аймақтың жеке бөліктерінің ішкі мәселелері, техникалық немесе діни, ... ... ... ... мен ... ... сепаратизм,
терроризм мәселелерінің қайсысы болса тек Ираиның қатысуымен ғана ... ... ... ... ... ... қайнар көзі ретінде
және мұнай-ғаз өнімдерін тасымаддаушы шекара ретінде жоғары ... ие ... ... артық болар еді. Иранның қаралған ... қоры 90 ... ... ... Бұл оны ... ең ірі мұнай
өндіруші елдерінің біріне айналдырады. Бүкіл мұнай шығу ... ... және ... өз ... ... тән. Иран ОПЕК ... мұнай өндіру көлемі бойынша екінші орында келеді. Иран Ресейден
кейн ғаз қорлары бойынша әлемде екінші орынды алады. ... ... ... және ... ... ... 21 ... метр кубты құрайды.
бұл 14% әлем қорынан асып туседі. [11]
Сөндан-ақ әлемдегі ең көп санды ... ... ие 806 мың ... 70 ... Иран ... ... ішкі болсын, не сыртқы ... ... ... ... ... шешуші факторы болып
табылады.
Ақпанда 25-жылдық мерейтойын ... ... ... дамуындағы
маңызды ерекшелігі - соңғы онжылдықта оның төңкерістің құрамының шеткі
радикализмнен прагматикалық бір қалыптас ... ... өтуі ... қазіргі басқарып отырған әскери-саяси ... ... емес -не ... не консерваторлар, не неоконсерваторлар
болсын) өз ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму
Динамикасы мен тенденцияларын түсіну ішкі және сыртқы векторларының, үйлесу
қабілетін арттыруға тырысады.
Бірақ ... ... Иран ... ... ... шын өзгеруімен «Ислам төңкерісінің
экспортының» ... ... ... сөз ... Бұл ... Иран ... мен тақтан түсірілген шах Мұхаммед Реза Пехлеви 40 жыл ... ... ... ... цегемония ... бас ... сөз ... ... ... ... төңкерісінің қияли идеясы
Парсы шеиттерінің аймақтық деңгейде басымдылыққа ие болған жаңашыл ... яғни ең ... Қиыр және Таяу ... бұл идеяның діни құрамы ... біте ... ... ... саясатындағы прагматизм идеологиялық ойлардан
басым түсті, ең ... ... ... ... ... түсті.
Бұл тек ислам төңкерісі идеясынсыз күштеу экспортынан және ... тузу ... ... бас тартуда ғана емес,
сонымен қатар ИИР ішкі ... ... де ... ... да ... мақсатына жету үшін йрап Таяу және Қиыр ... ... да ... ... пайдалануды жалғастырып келеді.
Тегеран Ауған шейіттеріне қолдау көрсетіп, «Хезболла ливандық
экстремистік тобын ... ... ... шейіт руханилығының өкілдері
дәстүрлі түрде бағып алады. Тегеран бұны тиімді пайдаланып келеді.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... болып
мыналар табылады:
1. Ирак
2. Ауғанстан
3. ... ... ... ... ... Азия мемлекеттері (бұрынғы КСРО құрамындағы елдер)
6. ... ... ... ... ... Иран ... ... режимін құлатылуынан кейін Ирактың
уақытша басқару ... ... ... ... аймақтағы ең алғашқы ел еді. Бір жарым жыл ішінде Тегеран Иран-
Ирак қатынастарының интенсификациясы ... көп ... ... Жоғары
дәрежеде өзара ресми іс-сапарлары жасалды. ... ... екі ... ... ... ... бола түсті.
Осылайша бір бағыты ... ... ... Басра-Шаламне-Хорремшехр желісі бойлап, екіншісі тармағын
сатуға келісім жасалды. 2004 жылдың соңынан бастап Иран-Ирак мұнай ... ... ... ... ... ... Абадан портына күніне
4000 баррель шикізат жеткізіп ... ... ... ... коммерциялық және экспорттық банктер ашылды. Екі ел ... ... өсіп ... ... ... ... екі есе ... Дегенмен Иранның Иракқа ықпалы бұл ресми іс-Шаралармен ... Иран ... ... ... зор ... ... Иран
революциялық жолын насихаттары Хоменнидің ... ... ... ... ... ... ... «Ирактың қазіргі ... ... ... ... боларды біздің жауымыз деймін» дейді. Бұл Тегеран
саясатымен толық ... ... Ирак ... Нидаль аль-
Лейси: «Шейттердің» Йрактағы көтерілісінің ... ... ... ... ... ... ... қарсы АҚШ әскерлерінің ... ... ... ... ... ... шейіттік бағыттағы қарулы ... ... ... опың Ирак ... бір ... ... келетіпдіктен. Бұл Тегеран оны жаңа Иранның билік ... ... анық Иран ... ... ... ... ғана пайдаланады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... балды кім ... ... ... ... ... ... кім ... көрсететін белгі.
Ирак жерінде Иранның көптеген рычагтары бар.
Тәжірибені ойыншыға тән қасиет ретінде Тегеран АҚШ-Ирак ... ... ... ойын ... ... 2004 ... ... қалыптаса бастаған ... ... мен АҚШ ... ... АҚШ ... ... қатысты мақсаттарына жету
жолын қиындатады.
Американдық дипломатияның Иракта жасалқан қателіктерін Таяу ... ... ... ... яғни ... ... ... емес еді.
Американдықтар мен Ирак ... ... ... көпірді Иран
шейіттері қалпына келтіре алады.
Ауғаныстан Постталибтік Ауғанстандағы оқиғалар іс жүзінде ... келі ... ... жазылып, түрлі конференциялар
мен ... ... ... және тез ... ... пен ... ... талқандалған ұлтшыл ... ... ... ... жақсы тарихи тәжірибесі бар секілді
еді. Бірақ Ауғанстан жағдайы ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жеке ерекшеліктерімен
санасуды талап етеді. Шынымен де, 2004 ... 2 ... ... халқы
жаңа 1383 жылды тонлаған шығыс мұсылман еліне ... ... ... ... Дәл осы кезде болашақ Ауғанстанның құрылысында
Иранның өзіндік өкілдері орын ... ... туып тұр. ... ... мәдени салт пен сананың жақындығы Ауғанстанды модернизациялар ... ... ... халқына көмек көрсету ... ... ... ... ... өзі де ... күнтізбесі бойынша 14 ғасырда өмір
сүретін Иранға кез келген жанашылдыққан жиреніш пен қарсылық ... 2ші ... ... де ... ол мулдем керек емес. Олар Ауған халқына ... ... ... ... және сана ... қалыпты жаңа өмірді қалпына
келтіруіне мүмкіндігі бар. Біз мұны қаласақ та, ... та 2004 ... ... ... ... бөлінгенін көрсетіп отыр, оның үстіне
турлі ... ... ... ... та, ... ... да. ... қысымды ел постталибтік Ауғанстандағы оқиғалар
іс ... ... орны ... ... жазылып, түрлі конференциялары мен
кездесулерге ... ... және тез ... ... АҚШ пен батыс
державалардың талқындалған ұлтшыл Германия мен Жапония ... ... ... ... бар ... еді. Бірақ Ауғанстан жағдайы
антитеррористік коалицияның ... ... ... ... ескере
бермейтін өзіндік жеке ерекшеліктерімен санасуды талап етеді. Шынымен де
2004 жылдың 21 наурызында ... ... 1383 ... ... шығыс,
мұсылман еліне мыңжылдықтағы батыс өлшеуімен қарауға ... Дәл ... ... ... Иранның өзіндік өнімді орнын алуына ... тұр. ... ... ... тіл, ... дін, салт ... ... мәденизациялау мен қалпына келтіруде ауған халқына
көмек көрсету мәселесін Иранның шешудің ... ... ... ... өзі де ... күн ... ... өмір
сүретін Иранға кез келген жаңашылдыққа қарсылық ауғандықтарды XXI ғасырға
күштеп ... де ... ... ол ... ... емес. Олардың
халқына Ауғанстанда XIV ғасырды орнатып, ұлттық және діни ... ... жаңа ... ... ... толыққанды көмек
көрсетуге мүмкіндік бар.
Біз бұны қаласақ та, қаламасақ та, 2004ж жазындағы ... ... ... ... ... Оның үстіне түрлі жағдайлар бойынша
бөлінген. Географиялық та, ... та ... ... ... ... ел ... ала ма? Бөлініп кетпей ме? Көп ... ... және ... ... ғана емес ... ... ... ойыншыларының саясатына да байланысты болады. Бұл
жерде Ауғанстан өміріндегі Иранның орнын айтпауға болмайды себебі елдегі
тұрақтылық пен ... ... ... мәселесін ИИР-сіз шешу мүмкін
емес. Әрине, басқа да мемлекеттеріміз. [ 12]
Кавказ аймағы.
Кавказдың ... ... ... ... емес ... ... магнитше тартуы дәстүрлі. Ресейлік ... ... ... ... оның айналысындағы сепаратизм мен ваххабисттік
терроризмге қарсы ... ... ... Иран о ... ... ... еді:
ИИР-ң үш Оңтүстік Кавказ елдерімен қарым-қатынасы біркелкі емес. Иран
Кавказ халықтарымен ғасырлар бойы және қазір де ... ... ... ... ... бірге Иранның Әзірбайжанмен қарым-қатынасы
өзіндік белгілерімен ерекшеленеді. Бұл да түсінікті. ... ... ... қол қойған 1813ж. Гулистан келісімі ... ... ... ... қалған еді. Соған Қарамастан әзірбайжандардың көп
бөлігі Иран территориясында тұрады.
Мамандардың есебі бойынша ... ... саны 17-18 млн. ... (халықтың 20-25%) кей мәліметтер (СІА Word Factbook) 16-тен 35 млн.-
ға дейінгі санды көрсетеді. Ал Әзірбайжанда олардың саны өте аз ... - ... ... ғана ... ... мен ... олардың территориясының жақындағы ғана
емес, діні де біріктіреді. Бұл екеуі де шейдизмді ... ... бұл ... салты мен санасының ұқсас болуына әсер еткен.
Мұның бәрі екі халықты ... Иран мен ... көп ... көп ... ... ... сана – сезімінің
ерекшелігі: шейдтік ... ... ... түсініктік ұттық
негіздің бірлігінде. Соңғысы Иран мен Әзірбайжан арасын ажыратушы.
Сөз жоқ, ... ... ... ... ... мен Иранның
мемлекет аралық қатынастарында көрініп жатыр. Алайда бұл аймақтағы,
әсіресе, ... ... және ... ... көлемінің
үлкендігі сонша, аталған факторларды шешуші ... чек қана ... ... ... мен ... ... ... бірақ жақсы - көршілес деп
сипаттауға болады. Грузияның президенті М. Саакашвилидің АҚШ-пен ... ... ... ... ... ... белгілі.
Үш Кавказ маңы республиканың ішінде тығыз қарым-қатынас мұсылмандық
Тегеран мен христиандық Ереван ... ... ... ... ... тек
экономикалық себептер емес, саяси себептер де болды. Иран мен Армения
белгілі изоляцияда ... ... ... сақтықпен қарайды,
пантюркизм идеяларымен айналысады. Мұның бәрі екі елді ... мен үш ... маңы ... аймақта өздерінің ұлттық
қызығушылықтарына байланысты жеке маңызға ие. Одан басқа Кавказ аймағында
көптеген ... ... ... ... ... ... ... АҚШ.
Сондықтан, әр державаның аймақтық саясатылың векторы, факторлырдың
көпшілігімен ... Ол ... ... ... екі жақты және көпжақты қатынастардың ... ... - Иран - ... - АҚШ – Түркия – ... - ... ... кез ... ... ... анализ жасай отырып, бұл
аймақтық саяси өңірдегі жүйелердің комплексінің ... ... ... ... ... ... ... мәселе - Кавказға аймақтық емес
державалардың, әсіресе АҚШ пен ... ... ... тырысу.
Каспий проблемасы.
Каспийдің құқықтық дәрежесін орнату проблемасымен 10 жыл бойы Каспий
жағалауындағы 5 ел айналысып келеді. Бірақ әлі бір ... ... ... ... бұл ... ... түрлі бағыттардың Жақындасқаны байқалады.
Каспийдің солтүстігіндегі Әзірбайжан, Ресей мен Қазақстанның бір ... ... ... ... Иран мен Түркменстан арасындағы
жағдай күрделілеу Иран Кеңес Одағы өмір ... ... кол ... қайта қарап Каспий теңізінің 13% емес, 20% аумағын бақылауды,
оған қоса Әзірбайжанның ... ... ... бірігіп өңдеуді
жоспарлап отырғап Алов, Шарг және Араз ... ... ... ... ... отыр. Тегеран болса Каспий теңізі бассейнін 5 ... ... ... отыр.
Бұл жерде де прогресс барын айта кету керек. Касппй жағалауындағы
мемлекеттер арасында үнемі екі ... да, ... ... да ... мен пікір алысулар болып ... ... ... ... ... ... өтілуі жоспарланған. Түрлі
сұрақтар ... ... келу ... ... де
жылдамдығы мардымсыз. [14]
Каспийдің делимитализазиялау мәселесіне байланысты қайшылықтар ... ... пен ... теңізі болуы керек, сонда Каспий
жағалауындағы мемлекеттер оның ... ... ... ... ... ... ... Иранның әсерінің әлсіреуі байқалады. Бір
жағынан, Орталық Азия елдері Иран үлгісі бойынша ... ... ... ... ... Иран ... ... саласында өнімді көмек көрсете алмады.
Отралық Азиядағы Тегеран саясатының басты жетістігі:
- Иран әскері өте ... деп ... ... туыстық
қатынастар орнатуы;
- түрік елі - Түркіменстанмен тұрақты (әсіресе ... ... ... ... ... ... ... келсек, онда Қазақстанның сыртқы ... ... Иран ... орын ала алмады.
Қорытындылай келе, Орталық Азияда ИИР позицияның ... ... ... Иранның аймақтағы елдермен аса жақындасуы мүмкін емес. Бұдан
басқа, аумақтағы әскери-саяси ситуацияның сақталуы ... онда ... ... ... ... ... ... қарсыластар
позициясын нығайта түседі және оған Орталық Азияда доминант ... ... Сол ... ИИР мен ... ... қарым -
қатынасында (әсіресе, саяси) алға басушылықты мүлдем күтпей - ақ ... ... ... ... ... дамуы мүмкін. Ал Иран
оларды барынша пайдаланады.
Иран, Израиль мемлекетінің өзіндік өмір ... ... ... (жалғыз өзі болуы да мүмкін) бірі. Бұл константада Тегеранның Тауя
шығыс саясатының палистина бағыты тұр. ... ... ... ... одақ пен БҰҰ ... ... карта» деп аталатын Израиль-
палистина кризисін реттейтін халықаралық жобаны ... ... ... процессін қалпына келтіру аймақтағы күштер балансын ИИР-
на тиімсіз етіп өзгерту ... Иран бәр ... Таяу ... ... ... өзін бөлектетпеу мәселесімен (соған қоса
палестина проблемасын да), екінші жағынан, аймақтағы ... ... ... ... ... ... бірнеше мәрте Ливанның оңтүстігі ... ... ... қолдайтынын жариялады. Ал бұл болса аймақта
Иран әсерін орнатуының өзіндік әдісі еді.
Әңгіме Иранның кейбіреулер террористік, басқа ... - ... ... ... экстремистік топтарды қолдауы туралы болып отыр. Ираннын
тауя шығыс саясаты палестина-израиль бағытындағы ... ... ... қарулы тобы екені жасырын емес. Шетел БАҚ ... ... мың ... ... отыр (сонымен бірге 150 дейін ислам революциясының
қорғаныс корпусының Ирандық әскерлері ... пен ... ... ... доктринаның ортақтығы мен Израиль Мемлекетін
мойындамауында жатыр. Ливандық ... ... ... жалпы бағытта
қаржыландыру, дипламатиялық және ... ... ... және ... ... қарулардың әскери техника, оқ-дәрі; ... ... ... ... қоса, Иран діни саяси элитасының бірқалыпты
бөлігін танытатын президентті ... ... жыл ... ... ... 60-100 млн. $-дан 30 млн-ға азайды.
Жақын арада палестина-израиль проблемасы бойынша Иран позициясы
өзгеруі байқалды . Егер ... ... сәл ғана ... ... онда ... конфликті шешетіи кез елген келісімге бар күшімен қарсылық көрсетеді.
Тегеран тек Тель-Авивтің капитуляциясы қанағаттанды.
Бұған қарағанда палестина және ... ... ... ... орындардың бірін Ресей алатын халықаралық ... ... қиын ... ... ... ... араб ... қарым-қатынасты
айтарлықтай жақсарғанмен, билікке ... ... ... де кей ... ... ... ... түсіндіруге болады. Иран қауіпсіздіктің аймақтық ... ... ... араб ... ... ... кіргісі келеді. Парсы шығанағының араб монархтары мұндай
күшті көршіден қорқады және ИИР ... ... ... оның ... ... одақтастары. Оған қарамсатан Иран өзінің сыртқы саясатына
«шығанақтық» бағытты қосты, президент Хатами оны «басты» деп көрсетті.
ИИР мен ... ... араб ... қатынасына от салуншы -
Шығанақтағы үш аралдың кімге тәуелділігі жайлы ұзақ жылдарға созылған дау.
Абу - Муса ... және кіші Томб ... ... ... қарайды және БАӘ-
мен келіссөздің құралы емес деп ... БАӘ де бұл ... ... ... араб ... БАӘ ... Алдағы уақытта Парсы
шығанағындағы Иран саясатының алға ұмғылуын күтпеуге де болады.
Қорытындылай ... ИИР ... ... ... ... ... бағытта ұстап отыр, ол ақырын өзінің сыртқы ... ... ... өз ... ... бұл Иран ... ... басқа Батыс Азия
мемлекеттерінің қызығушылықтарын түгелдей ... ... ... ... жылдардағы халықаралық саяси практика Мәскеудің ... ... ... қатысынсыз көптеген аймақтық мәселелер
шешілмейді. Әсіресе: ... ... ... ... ... ... реттеу, Тәжіктсандағы ұлттық достасу, Каспий. "Кавказдағы бір
қалыптандыру, ... және кең ... ... ... ... арасындағы диалогты жүргізу.
Жоғарыда келтірілген мәселелер бойынша Ресей мен Иран қөзқарастарының
жақындығы мен ... ... ... ... әрекеті Тәжікстандағы
жағдайды орнықтырғаның Ауғанстанда позитивті ... ... ... ... шығу ... көрсеткенін айта кету қажет. Ауғанстан мен
Ирак қарым-қатынасын, бұл елдердің проблеласын шешу - БҰҰ ... ... ... мен ... халықаралық ұйымның көмегімен бұл елдердің халқы
өз тағдырын ... шешу ... ... ... ... Азия ... ... емес державалардың орналасуын болдырмау - Ресей мен
Иранның ортақ көзқарасы. [16]
Жоғарыда ... ... ... ИИР ... ... ... фактор - соңғы жылдарда ИИР-н тұрақсыздық пен
келіспеушіліктің ортасында қалып қоюы:солтүстікте - ... ... ... ... ... шешендер
мен халықаралық террористердің сеператистік әрекеті; шығыста - басқындар
мәселесі және есірткі саудасымен қайнаған ... ... - ... ... ... ... – көп ... Ирак.
Келіспеушіліктер тудырушы аумақ Батыс Азияның ИИР ... ... ... АҚШ пен оның ... ... айта кету ... ... бәрі Иран саясатына қарама-қайшылық пен
радикализм қосады.
Парсы шығанағының маңындағы және ... ... ... ең ... ... газ кен ... орналасқан. 90-жылдардың
соңындағы есептеулер бойынша көмірсутек қоры 90 млд. ... (13 ... ... ... қоры да ... 21 ... ... (м3) (Ресейден
кейінгі әлемде 2-орында) әлемдегі өндірілетін қара ... 5,5% ... ... 7,9%. Иран ... Республикасының үлесіне келеді.
Иранның жалпы экпортының 80,8% мұнай құрайды және елге ... ... 90-90% ... экспорттаудан келеді. Жылдар бойы Иран Исламдық
Республикасы (ИИР) мұнайдан 10-25 млд.$ кіріс ... ... ... Иран аймақтағы қауіпсіздік пен тұрақтылықты сақтап қалуға деген ынтасы
табиғи жағдай. Себебі, ешқандай ... ... ... жоқ толық бейбітшілік
уақыт болған кезде ғана мұнайды ... ... ... ... болады. Шығанақта өндірілетін мұнайдың (ол бұл ... 1/3 ... ... Иран мен Оман ... тар Ормуз бұғазы
арқылы тасымалданады. Сондықтан ... Сауд ... ... ... ... да осы ... ... сонымен қатар АҚШ, Израиль, Египет
елдерімен қарым-қатынастарға үлкен көңіл бөледі.
Соңғы ... ... ... аймаққа және Таяу және Орта Шығыс
елдеріндегі өз ... ... ... ... ... ... тоқсаныншы
жылдардың басында РФ Шығанақтың барлық елдерімен дипломатиялық қатынастар
орнатып, өзінің мұнайға, қаржыға ... ... сол ... РФ ... жағынан Шығанаққа жақын орналасқандықтан ондағы
болып жатқан оқиғалар: тұрақсыздық пен қауіп ... тұр ма, әлде ... жол ... жатыр ма мұның бәрі Ресей үшін маңызды.
ИИР-ның және кейбір елдердің ... ... ... ... ... осы ... кейбір саяси және идеолстиалық дивидентерге жету үшін
қолдануы. РФ-ң және ... да ... ... ... ... ... ... бұл аймақтағы тұрақтылық пен кауіпсіздікке және басқа да,
мәселелерде теріс ... ... ... ... бас ... ... ... Шығанақғың басты мұнай өндірушілерін ел болмағанда 10 күнге Батыс
елдеріне мұнай беруді тоқтата тұруға шақырды. Оның ... егер ... ... ... ... ... алдында тізе бүгер еді. Сол кезде
оның үндеуіне ешкім құлақ аспаған болатын І990 жылы жаңа ... ... ... ... ... ... айыптап, мұнайды
Израильге, АҚШ-қа қарсы қолдануға ... Оның ... осы ... ... ... ... шығынды тастайтын шелегіне оңай лақтырып
жіберуге болады».
Шығанақтың ... ... да ... Батыс елдерінің соның ішінде АҚШ-
тың да экономикасында өте маңызды орын алатындығы атап ... ... ... ... ... ... басқа аумақтарға қарағанда
анағұрлым арзан тұратын. Мысал үшін, Шығанақтағы мұнайдың бағасы 99 цент ... ал ... ... 5-6$ ... Онымен қоса химиялық құрамының
сапалы болуына ... ... аз ... ... ... ... баяғысынша батыстың ірі елдерінің монополистерінің қолында болуы.
[18]
Батыстың импорттаушы ... ... ... көп ... ... ... ... байланысты. Сондықтан осы елдер аймақтағы
тыныштық пен тұрақтылықтың сақталыпып қалуына мүдделі және ол ... ... ... ... үшін қолдан келген барлық ... ... күш ... ... жасырмайды. Өз уақытысында АҚШ
президенті Картер тек сөзбен қорқытқан болса, оның ізін ... ... Таяу және Орта ... ... ... ... ... Үнді мұхитының, және солтүстік Африканың ... ... саны 19 елді ... ... әсер еткіш күштер» деп
аталмыш одақ құрды. Бұл ... ... ... ... астанасының
маңындағы Бахрейн қаласында орналасқан. Бұл одақпен қоса, егер қажет
болған жағдайда НАТО ... ... ... Бірақ мұнда ескерту
келтірілген: НАТО күштері альянсқа мүше елдердің біріне ... ... ғана ... алады. Вашингтон бұл ... ... ... Иран мен ... бұл ... ... тастауға
бар күшін салды. Әрине, Бұл Тегеран мен ... ... ... ... ... логикалық жалгасы І995ж. Парсы шығанағында Пентагонның
5-американдық ... ... ... ... енді НАТО «заңды негізде»
Шығанақ аймағына қолы жете алады.
ИИР-ң басына М.Хатами ... ... ... қатынастарының
жақсаруы басталып, Клинтон Шығанақ аумағындағы американ ... еді. ... сол ... ... ... ... өз ... отыр. Сондықтан да Тегеран Шығанақтағы шет елдік ... және онда ... ... ішкі ... ... сұрап,
табандылық көрсетіп отыр. Иранның айтуынша, Шығанақтағы орналасқан өздері-
ақ бір-бірімен қарым-қатынасты ... ... және ... 5-флоттың 20 ірі кемелері мен 20 мыңға жуық ... ... ... ... ... ... одан да ушықтырып отыр. АҚШ 20-
жылдардың орта кезінде Иран мен ... ... ... ... ... қатар, иран-исламдық режиміне қарсы іс-әрекеттерін
күшейтуге АҚШ конгресінің Орталық Барлау Бақармасына (ЦРУ) 20 млн,$ ... бәрі ... ... алып ... ... ... АҚШ аймақтағы елдермен қауіпсіздік жайлы
келісім жасасса да, мұның пайдасы көп бола қойған жоқ.
Сондықтан ... ... ... ... ... ұяң қадамдарының өзі ИИР-ның оңшыл радикалдарына АҚШ-ты Иранның
№1 жауы ғана деп қана ... «Ұлы ... ... Имам ... ... шығу деп ... Оңшыл радикалдардың (ықпалымен)
қысымымен ИИР мен АҚШ арасындағы қарым-қатынастардың ... ... ... және де ... нағыз қожайынның ирандыктар екенін айтып
өтті.
Мұны түсінген АҚШ та бұл бағыттағы саясатын ... ... ... күшті екенін танытқысы келді.
Атап айтқанда, барлық жағынан тиімді болатын кейбір Батыс елдердің
Каспий аймағынан ... ... ... газ және ... ... ... ... жүргізу туралы ұсынысын ... ... ... ... ... өткір қажет етіп отырған ... ... ... ... ... ... келтіріп ... ... ... ... алып ... асығар емес. Вашингтонның мұндай саясаты
онсыз да ауыр экономиканың элебаргоны бастан кешіріп отырған Иран үшін ... ... ... да, ... ... ... өз елінің жауы
немесе кем дегенде ... ... ... ең басты себепкер
ретінде көруі таңқалдырарлық жағдай ... ... ... ... көрші Иракты айтады. Иранның бір
миллионан астам солдаты мен офицерлері қаза болған ... ... ... жоқ. Имам ... ... ирандық ... ... ... ... ... ... Иранның
Иракпен соғыс шығыны бір триллион доллорға бағаланғаны ... ... ... ... ... ... ... пікірінше
агрессор ретінде барлық халықаралық ... ... Ирак ... төлеп, 700-850 млрд $ көлемінде соғыс шығынын ... ... мен Ирак ... ... қол ... және барлық ... ... осы екі ... ... ... ... айтуға болмайды.
Сонымен, Тегеран Саддам ... ... ... Боас ... ... ... және қолдайды, ... өз ... ... ... ... ... ... билігінің құлауын қолдайды. [19]
Бүгінгі күні ИРИ үшін аса қауіпті ел ... ... ... ... көп бөлігін алып алған талибтер осы ... ... ... ашық ... ... ... ... қозғалысының мүшелері
- суниттер, олар шейттерді мұсылман ретінде санамайды және оларды өздері
басып алған территориялардан шеттетуде ... ... ... ... Әрине
ИРИ-де жауап қайтарды, міне дәл осы ... Иран мен ... ... ... Парсы шығанағындағы иранның оппоненті Сауд Арабиясы. Екі елдің
келіспеушілігі келесі мәселелерге ... ... Иран ... елдердің ішінде бірінші орынға үміткер және ол ... ... ... Сауд ... ... ... ИРИ Парсы
Шығанағындағы Лидерлікке ұмтылды, үшіншіден, кей ел ... ... шешу ... ... ... ... Сауд Аравиясы ислам дінінде оның ішінде ... ... күш ... ... ... ... - 1.2 млрд адам, суниттер - 1
млрд) белгілі. Осы мемлекетте Мухаммед пайғамбардың ... ... ... - ... мен ... ... ... керек. Ал Фахд
өзін осы әулиелердің сақтаушысы ретінде, одан кейін саудиттердің патшасымын
деп есептелді.
Алайда, Хамейни бойынша, ... ... ... ... ... да мойындамаған. Сондықтан, ИРП ... ... ... деп
таниды. Дәл осы барлық басқа келіспеушіліктерге жол ашты, ... ... ... ... ... билігі») атты еңбегінде былай
дейді: «Монархия исламдық басқаруға исламның саяси жүйесіне ... ... ... мен ... ... қалдыруды ликидациялаған және ... ... ... ... ... Египеттегі жәие Византиядағы
Сұлтандық ... ... деп ... ... ... ... қалтыратын монархияға қарсы». Сонымен қоса Хомейни Әр-Риядты АҚШ-пен
тығыз қарым-қатынас үшін айыптады.
Сондықтан, ирандык моллалар Сауд ... ... ... ... және ... дәлелдейді. Олардын ойынша бұл
нағыз исламға, революциялық Ираидағы исламға қайшы келетіндігін айтады. Осы
ирандық ... ... ... ... әлеміндегі жетекшілік позицияда
болуына және Сауд Аравиясын екінші орынға ... ... ... ... Әр Рияд ... ... ... яғни «Аллаһтың
сыйлығын» мұнайы жоқ мұсылман ... ... беру ... ... Тегеран Парсы шығанағындағы желекшілік рөлге үміттенеді.
Осыған қоса Иранның моллалары Құранға, Шариғатқа және ... ... ... Иран ... ... діни экономикалық және әскери
аспектілерден басты аймақта лидер ... ... ... ИРИ өзін ... ... ... мен ... қорғауға өзіне міндет алуға
дайым және шығанақтан шет елдік ... ... ... ... ... ... талап етеді. Мұнайға байланысты Тегеран мен Әр-Риядта
екі түрлі көзқарас бар. Тегеран,әр уақытта ... ... ... ... ... ... ... бағаның бірден өсуін жібермейді.
Саудтықтар Иранның мұнайды жан басына ... ... және ... ... яғни ... ... қару ретінде қолдануға келіспейді.
80-жылдарда Иран Мекке мен ... ... ... ... ... ... ... және 1987 жылы Меккедегі
бүлікке провокация ... үшін ... ... қарым-қатынас жасауды тоқтату туралы шешім қабылданған. Дәл
осы жағдай тек ... ... ... ғана ... ... барлық ислам әлеміндегі қозғалыстың өзгеруіне әсер етеді. Оссы бөліну
исламның қарсыластарына пайдалы еді. Осыны ... да, ... да ... соғыстан кейін Әр-Рияд Иранды нейтролитет сақтағаны, үшін
және ИРИ-мен байланысты дұрыстау және исламның бөлінуін ... үшін ... және ... әлеміндегі қолдаушы мемлекеттердің сұрауымен 1991 жылы
дипломатиялық қатынастарды әрі карай жалғастырды. Екі ел ... ... ... 1993 жылы Сауд ... ... бұрынғы
президенті, қазір Иранның рухани ... ... ... ... келуі болды. Бұл 1997ж. ортасындағы Фахданың өкілінің
ИРИ-ге келгеніне және 1998 жылы ... ... ... ... ... ... ... лидері көптеген мәселелер жөнінде Ресей мен ... ... екі елге де ... ... ... ... Әр-Рияд
ИРИ мен АҚШ арасындағы Делдал қызмегін атқарды. ... ... Фад ... ... жақсарып келе жатқандығын айтқан. ... ... екі ... ... да ... еткен жақындасу болған
жоқ Сонымен, Фахд ... ... ОНК ... өз ... ... бас тартып, ал ИРИ-дің лидері аятолла С.А.Хаменей осы күнге дейін
Сауд Аравиясына келмеген.
Одан басқа, екі елде шығанақтағы әскери күштерін ... бұл ... де ... ... ... тудырады.
2.2. Иранның қазіргі кездегі ядролық саясаты
Ресми билік маусымдық ... ... ... Махмуд Ахменижадтың
қолына өтіп, ол соңғы 20 жылдағы шейіттік діни басқармаға жатпайтын алғашқы
президент болды. Алайда, оның ультраконсервативтік және ... емес ... ... ... ... - оның ... постындағы бірінші күні
дәлелденді. Ол оның елі ядролық ... ... ... ... ... ... және ... президент Мохаммад Хатамидің
қолымен 24-маусымдағы сайлауда жеңіске жеткендігі туралы құжатты ... ... жаңа ... әлем ... жою ... болу керектігін,
осындай қаруларды жою керектігін айтты. Алайда ол осыдан кейін оның елі
саяси, ... және ... ... озып ... ұлт ... ... ... (ДНЯО-ның) мүшесі ретінде
байытылған ... АЭС үшін ... ... ... ... ... ... Насери Иранның ядролық проблема бойынша Еуропалық Одақ мемлекеттері
жағынап алдын-ала шарттар мен келісім процессі өзара ... ... ... ... ... ... ... [21]
Жанармай үшін уранның құрамы 4% уран-235 изотолы, ал қару үшін ... ... ... үшін ... мың есе көп ... ... Сонымен
қоса, көптеген уақыт, шикізат керек, ал ол қазіргі Иранда бар.
Қалай болмасын, Иранның ядролық бағдарламасын шеңберінде ... ... ... ... ... Иранға қарсылармен қатар,
оларга оппозиция да бар. ... ... ... мен ... ... роль атқаратын үлкен дамушы елдер – ОАР, Бразилия және Аргентина
сынды елдер бар.
МАГАТЭ-нің куәландыруларында осы ... ... ... ... ... оларды енжер қылдырмайтындығы туралы айтты. ... және ... ... ... ... ... отыру
арқылы, атом бомбасын жасау үшін ... ... ... ... үшін ... ... көздейді. Өзінің шешуші сөзіне Хаменей:
«Барлық тәкапар мемлекеттер, әсіресе Ұлы шайтан (АҚШ) бізді ешкім бопсалай
аямайтынын ... ... іске ... ... ... бірер
соғыстардан кейін Иран үкіметінің ... ... ... артылықтағы ... ... ... ... ... сол кезде Брюссельден келген хаттама бойынша 2 жыл бойы жалғасқан
келіссөздерді бұзатын болды. ал Ьенадап атом ... ... ... ... вето ... жариялап, халықаралық қоғамдастық ... ... ... үшін ... ... ... ... күн
керек екенін айтты. Кофи Аннон мұндай шешімдерді қабылдаудан бас ... ... ... да ... күні ... орталықта (МАГАТЭ)
инстпекторының қатысуымен қондырғылардан пломбалар алды. Әдейі шақырылған
Журналистердің ... ... ... ... Иран ... - сары ... септі. Осылайша Иран 2004 ... ... ... келіссөздер негізінде тоқтатылған ядролық
бағдарламаның жұмысын жаңартты. Осындай «Еуропалық» және АҚШ үшін ... Иран 30 ... ... Одақпен ықпалдастық
жөніндегі құжатты жойғаннан кейін жасады. Бұл қадам ЕО ... емес ... ... ... 4 ... кешіктірген), көбіне осы ұсыныстардың
мазмұнынан ... ... Бұл ... ... ядролық энергияны бейбіт
мақсатта қолдануда құқығы сақталатындығы, ЕО сауда ... ... ... ... ... ... жеткізілуіне кепіл берілетіні,
Иранды Орталық Азиядан Еуропаға ... ... ... ... ... айналдыру. Екінші ... ... ... атом ... ... ... ... Голама Реза Агазаденің сөзі
дәлелдейтін, яғни ол ЕО шарттары көрсетілген құжат Ирак ... ... ... - ... айтуынша «Исфаханда жұмыстың тоқталауы саяси
қадам болды және Иран мен ... ... ... ... ... ... ... өзара сенімділік атмосферасын туғызу мақсатында
жасалған, алайда Еуропалық Одақ жағынан осы күнге дейінгі ... ... ... ... ... ... ... қозғалысы және басқа да
бейбіт атомдық технологияны ... ... ... үшін ... ... ... сондықтан Иранның өзінің заңды құқығын қорғауы мүдделі елдердің
мүдделес болады», - деді Агазаде.
« Еуроүштік» ... ... ... ... ... ... күні ... МАГАТЭ басшыларының Кеңесінің отырысын өткізді. ... ... ... ... ... досье БҰҰ-ның қауіпсіздік
кеңесіне берілуі мүмкін, ал БҰҰ-ның Иранға қарсы ... ... ... Бұл істі ... ҚК ... ... ... жоқ, себебі Иран ядролық қаруды
таратылмауы келісімнің мүшесі ретінде ядролық ... ... ... ... бар. Ар айтуы бойынша, АҚШ президенті Дж.Буш Тегеранның
Иранның ядролық ... ... ... процесін
жаңартуға дайын екенін ... ... ... ... демалып жатқан Буш бұндай ... ... ... дамуы» деп есептеп, егер Иран 2004ж ... ... ... өз ... ... БҰҰ-ның
қауіпсіздігін Кеңесі арқылы экономикалық санкциялар салатынын айтты.
Эмбаргоның енгізуімен, Иран мұнайға жоғары ... ... бұл ... ... одан да көп ... ... ... мемлекеттеріне бірлік пен шешімділікті сақтаудан
басқа амал қалмады. Осы ирандық «ядролық кризистің» шығуына ... ... ... ... ... ... 64$ ... отыр. Көптеген
аналитиктер «ирандық досьенің» БҰҰ-ның ҚК өткізуге Туралы ... ... ол ... ... ... ... болатыны қорқынышты жай. [23]
Ұлыбританияның үкіметі Иранның уранды ... ... ... ... жөнінде терең ойлап, бұл проблеманы ЕО шешу ... ... ... айтқан. Францияның СІМ Иран өз іс-әрекеті
арқылы халықаралық қауымдастықта ауыр ... ... ... ... егер ЕО мен АҚШ тарапынан сын тоқтамаса және әрі ... дами ... ... тууы ... ... бұл басқа ядролық орталық - Натанзанның
ашылуы мүмкін. Бұл үшін ... осы ... ... ... ... ... ... газ қажет. Иранның мұндай жағдайға баруы халықаралық
дағдарысты тудырады. Себебі АҚШ, ЕО және БҰҰ тарапынан Иранмен ... ... ... ғана ... ... жоқ, ... қатар өздерінің
ұсыныстарын да көрсеткен. Бұл жерде ... ... ... мен ... ... ... отыр. Басқа сөзбен айтқанда, Иранға не қажет басқа
әлемнен саяси және экономикалық оқшауланған немесе өз ядролық ... ... ... экономикамен араласып кетуі, бірақ бұл ... ... ... ... қабылданглн шешімдер болашакта ядролық эпергетика
саласында жоспары бар ... да ... ... ... ... ... болашағы жоқ екенін Брюсельде де Тегеранда да, ... ... ... ... осы ... ... ... мемлекеттер
мәселенің жақсы шешілуі үшін шешім іздеуде. [23]
Иран Азербайжанға ғана теориялық жағынан еднкес келетін Ирлппып таңдап
алган даму жолы ішкі де, ... да ... ... ... қабылданбайтын
болып шықты, сондықтан да тұйыққа тіреліп ... ... Бұл ... ... ... белігілі болатын.
Каспий аймақтық бағытындағы Исламдық Иран Республикасының саясаты
бірнеше стратегиялық ... ... ... ... ... ... яғни АҚШ жасап отырған халықаралық
оқшауланудан (изоляциядан) ... ... ... ... негізінде
бірігу. Екіншіден, өзінің солсолтүстік ... ... ету. Бұл ... ... орта ... мемлекеттерде
тұрақтылық пен қауіпсіздікті қамтамссыз етуге де қажет мәселе ... ... ... ... ... ... және
инвестициялық ықпалдастықты дамыту. Бұл салада Тегеран негізгі назарын
Түркменістан, Қазақстан және ... ... ... ... болуы көбінесе
геополитикалық (геосаяси) жағдайға байланысты болып отыр. Саяси ... ... ... ... ... - ... көп жағдайда
Азербайжанмен дүрді араз қарым - қатынастың пайда болуына және екі ... - ... ... ... аз да ... әсерін тигізеді.
Төртіншіден, Иранның Орта Азия және ... ... ... ... Ресей
және түркия рдерімен жақсы, тығыз қарым-қатынас орнатуга мүдделілігімен де
сипатталады. ... ... ... мен ... күрдтер мәслесіндегі
келіспеушіліктерге тікелей байланысты. ... ... ... ... оның қоршаған мемлекеттердін ... ... ... да ... Бұл ... басқа елдермен
қатынасында сақ болуына алып келді. Мысалға алсақ, Ауғаныстанда «Талибан»
сияқты кейбір күштер ... ... ... Ал ... ... ... ... Алтыншыдан, Иран
аймақтағы Пакистан, Сауд ... ... ... ықпалының өсіп келе
жатқанына мүдделі емес, сондықтан олардың аймақтағы рөлі ... ... да ... ... ... Иран ... ... өте үлкен көңіл бөледі ескере кететіні аймаққа бәсекелес ретінде
емес, өз ішіндегі ... ... ... күш ... ... ... кұрамдас бөлігі ретінде қарады. Ал сегізіншіден,
Орталық Азия мен ... ... ... Иран ... Одақпен,
Қытай және Жапон ... ... ... және ... ... ... ... [24]
Ресеймен қарым-қатынасын Иран көбіне АҚШ пен Батысқа қарама-қарсы
сипатта пайдалануға ... ... ... ... бағдарланған саясатының прагматикалық нық негізі бар: Иран ... ғана ... ... мен технология көзі деп қарастырады, себебі бұл
мәселеде Батыс елдерінің есіктері Иранға жабылған. Сонымен ... ... ... бері ... айматағы ықпалы Иранға қолайлы. Бұдан басқа,
Иранның географиялық ... Орта Азия және ... ... ... ... аймақтарға жақын орналасуы Ресеймен қатынасты
бұрынғысынанда нығайтуға ... ... ... ... ... бірінде үлкен дағдарыс болып жатса. Ресейдің көмегі керек болары
даусыз. ... ... ... ... ішкі ... ... ... анық көрініс берді.
Тегеранның пікірінше, Иранның солтүстік шекарасында тұрақсыздықтың
пайда болуына әкелетін жаңа, ... ... ... ... ... және ... ... отырған ең басты мәселе де осы.
Иранның алаңдауына АҚШ-тың Қазақстанға ... ... ... ... ... ... ... қатар,
«Бейбітшілік үшін серіктестік» атты НАТО бағдарламасы негізінде ... ... ... ... оқу-жаттығу) себеп болды. Өзінің ішкі
экономикалық қиындықтарына қарамай, Иран Орта Азия және ... ... ... ... ... етіп ... ... Иранның қаражатына
Түркменстаннан Мешхедке дейінгі темір жол салынды.
Әлемдік саяси ... ең көп ... ... ең өзекті
мәселелердің бірі Ирандағы ядорлық бағдарламасы көптеген сараптамалық
әдебиеттер кеңінен ... ... ... ... атомдық бомбаны жасауы
мүмкіндігі туралы ... ... 7 жыл ... Оңтүстік Азия мен таяу
шығыстағы геосаяси жағдайды түбегейлі өзгертуге және әлемдік ... ... ... ... ... ... себеп болған. Үндістан мен
Пәкістанның ядролық бағдарладлллрыплп да коп БАҚ-Та көп айтылды, жазылды.
Иранды «проблемалы (мәселелі) ел» деп атап ... ... ... ең
басты жасаумен АҚШ Иранның ядролық бағдарламасын ... ... ... ... ... Қаншалықты дегенмен де
Иран бұл ... шын ... ... ... ... отыр, соның ішінде Иранға қару-жарақ
жағынан қолдау ... отыр деп ... ... де, ... Иранның ракеталары өз радиусымен ... де ... ... ... ... жағынан қарағанда ... ... ... онын ... ... жаппай кұру құралының пайда болуына мүдделі болмаушы еді.
Өз ісін «мақсатым ... ... ал ... ... ... державаға айналуына көмек беру еді деп түсіндірге», ... ... ... ... ... ... технологияларды Иран
мен Ливияға сатуына байланысты «сот ісі» ... ... ЖҚҚ ... кұру қаруы) тараптауға деген ... аз ... ... Бұл ... ... ... ... елге
қауіп төндіреді.
Бірақ Иранды ядролық бағдарлама жасауға не итермеледі? Осыдан 17жыл
бұрын Иранның ықпалды саяси қайраткерлерінің бірі ... ... Ирак елі ... ... ... яғни ... соғысы
аяқталған жылы былай деген еді: «Біз өзімізді химиялық, ... ... ... қару деп ... ... ... ... Оның былай деп ... ... ... ... ... ... ... Иракқа көмегі және ... ... ... ... қару ... құптамауы болатын. Ал енді осы
мәселені қайта көтеруге себеп болған АҚШ-тың ... ... ... ... санкциясына да, Еуропаның аса ірі елдері Германия мен
Францияның қарсы болуына да қарамастан Иракқа соғыс ашуы ... ... ... ... ... ... NВС-ке берген сұхбатында айтқанындай
«Иран мәселесінің» әскери жолмен «шешу» мүмкіндігі және мұндай жағдайда ... БҰҰ да, ... ... елдер де тоқталмасы анық. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... зұлымдық осы»
ретінде белгілі Иран Исламдық республикасының өзінің Ұлттық қауіпсіздігін
қамтамасыз етудің бірден - бір жолы болып ... ... ... қарсы
аграссиялық соғысы. ЖҚК жоюға емес, керісінше оны иеленуіне итермелейді.
[25 |
Бүгінгі ... ... ... жоспары жалпы
қалыптасқан ойлардың, жоғарда аталғаннан ... да ... ... ... Оның бәрі де ... ... ... қаралауға бағытталған.
Олардың бірнешеуін қарастырайық: Иран әлемдегі газ көлемі бойынша 2-
орындағы, ал мұнай ... ... ... ел ... табылады,
сондықтан да Иран атом ... ... еш ... ... оның ядролық бағдарламасы әскери бағдарламасының бүркеніші ғана.
Бұл өте дұрыс аргумент болар еді, егер мұны АҚШ ... ... ... ... Американың өзінін «Бейбітшілік үшін атом»
(1950 жылдың соңы - 1960 ... ... атты ... ... ... Иранның ядролық энергетикасының дамуындағы орталық орынды 1979
жылға ... Иран ... ... ... Шах 1994 жылы ... ... 23 ядролық реакторы бар АЭС-ті АҚШ-пен қосылып салмақшы болған.
Тіпті бұл аргументті таза ... ... ... та ... ... ең ... кіріс көзі мұнай екені белгілі. 1970 жылдың бас
кезіңде ... ... қоры 17 ... т болатын. Жыл сайын 200 млн тонна мұнай
өндірілетін болғандықтан, мұнай қоры ... ... ... ... 1974 жылы ... энергетикалық дағдарысқы байланысты мұнай
бағасы 1971 жылғымен салыстырғанда 2 ... өсіп ... Бұл ... Ираи ... ... салдары болды: мұнайдан елге кіріс көзі айтарлықтай көбейді,
дегенмен Иран ЖЭС өндіретін электроэнергияның ... кұны ... ... ... ... алуы ... ... ядролық бағдарламаны жүзеге
асыруға бел буынына ... ... ... ... Иран өз ... жылда 932,9 млн. баррель мұнай жұмсайды екен. Егер 2020 жылға Иран 7000
МВт қуаты бар ядролық ... ... ... 190 млн. баррель мұнай жыл
сайын үнемдеуіне болады. Ұзақ уақыттық жоспар бойынша, ... ... ... Атом ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуіне, орташа мерзімдік ... ... ... ... сыртқа шығарылатын мұнайдан көбірек кіріс
табуына қажет. АҚШ-тың Иранға жариялаған сауда байкотын ... ... ... ... ... емес экспортқа өтуіне сену қиын.
Осылайша мұнайды ... ... ең ... ... көзі ... қала ... ... қаруды жасауға ядролық технологияларға қол
жеткізуіндегі жауапкершілік Ресейде ... ... Иран ... ... ... АҚШ
болған. Қазір ядролық қару жасау жұмыстары жүргізіліп ... ... ол ... шах ... АҚШ пен басқа да батыс елдерінің
көмегімен құрылған зерттеу зертханаларында, ... ... ... ... ... 1968ж ... 5 ... зерттеу реакторларын
Тегеран ядролық ғылыми - ... ... ... ... ... ... болатын. Онда жанармай ретінде 93% байытылған уран қолданылды. ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар
бойынша әскери бағытта болған деуге де болады. 1987ж ИАҒО-ның негізін
салушы А.Этемадтың ... ... ... ... ... ... ... М.Саимндің «Иранның ядролық бағдарламасы» атты ... ... тек қана атом ... ... ғана қолдауы мүмкін еді. Сол
уақытта Иранға демеушілік ... ... ... ТЯҒЗ0-да болып жатқан
жұмыстар жайлы білмеуі мүмкін емес еді.
Иранға ядролық қару көрші елдерді қорқыту. ... жою, ... ... қарым-қатынасын одан жақсарту және таяу шығыстағы
аймақтық толық ... ... үшін ... ... ... ... ... болігі
тек жариялылық сипатта болса да, Иран мемлекетінің басшылары ... ... қару ... ... не істейтінімен сыншыларды дағдарысқа салды. Не
дегенмен де, ... ... ... елге айналу мүмкіндігі өте ... АҚШ пен ... ... ешқашан да жол бере қоймайды. Әрине, Иранның
саяси, діни, әскери ... ... оған қоса ... ... корпусы (ИТКК)-ның құрамындағы жоғары дәрежелілердің ішінде
бүзық ниеттілер мүлдем жоқ деп айтуға болмайды. Бірақ бұл ... ... кез ... ... ... ... ... фанатиктердің
тілімен Израильге ядролық ракетасын жасауы
немесе Ливандық «Хезболлаға» беріп ... ... ... ... ... ... ішкі-сыртқы саясатындағы маңызды шешімдерді
консенсуске келу ... ... ... ... байланысты, мына АҚШ газеттерінде кең ... ИТКК ... ... ... ... «Біз бәсеңдік саясаты
арқылы
Американың қоқан-лоққысына, ... ... ... тұра ... ... өркениет диалогы арқылы американың төндіріп тұрған қаупін жоя аламыз
ба? Әлде ... ... ... қару таратпау туралы
конвенцияға қол қою ... ... ... ... қала ... ... енді ... койылған «Иран атом бомбасы болады ма әлде жоқ
па?» деген сұраққа оралатын ... Бұл ... ... біз тек, ... ... ... ... ескере отырып қана таба аламыз.
Иранға 1-сабақ ... ... ... болған еді. Сол уақытта Иран
химиялық қарумен қаруланған және елдіктердің көмегімен сүйенгені ... өзі ... ... еді. Бұл ... ... ... қаруланған
ұлттық әскерден гөрі жаппай құру құралы (ЖҚК) ... және ... ... ... ... ... бүгінгі (не ергенгі) күнгі ұлттық
қауіп сөздің стратегиясына өте күшті әсер еткен себеп АҚШ-ң ... ... ... зерттеушісі В.И.Сажиннің айтуынша Ирактың тәжірибесін ... ... ... яғни ааом ... ... тырысу жолындағы
елдердің бұл әрекетіне түрткі ... ... ... ... тырысу.
Басқаша айтқанда, ЖҚҚ тараптауға деген қағаз жүзіндегі (формалды) ... ... ... ... керісінше ядролық бағдарламасын ... ... ... ... ... ... Федеративті
Республикасының ғалымы Х.Мюллердің қорытындылауынша ... ... ... ең басты себебі, Ұлттық Қауіпсіздік объективті
қарайтын ... ... да ... ... Қауіпсіздігінде өте-өте
үлкен мәселемен кезігіп тұр. Атом бомбасына қол ... ... ... бұл елге ... ... дейін, ең алдымен американдықтар өз
позицияларынан ... ... ... ... ... әрекеттері тоқтамайтыны айқын. Бұл жайлы АҚШ-тың ықпалды
тұлғалары өз ... ... ... ... ішінде президентте)
кіші Дж.Буштың командасының ... Д. ... ... ... ... 1990 ... жасалған «Америкаыың ... ... атты жоба ... негізгі саясатының бағытын
айқындаған: сондықтан, егер ... ... ... ... таяу ... АҚШ-тың қатаң саясаты тоқтар да дегенге келу
күлкілі болар еді. Бұлай ... ... ... 3 ... ... Таяу ... АҚШ ... израильдіктердің мүдделерін ескере
отырып қалыптасады. Бұрын бұл ... ... ... ... ... тән болса, қазіргі таңда республикашылдар да ... ... ... ... ... Бірқатар зерттеушілердің бағалауынша - ... ... ... ең ... ... ... потенциалды өсіп келе жатқан
«екінші» супер держава» ... және АҚШ оның өсіп ... ... ... жайы айтылған: Ал таяу шығыс осы мақсатын жүзеге асыруға
ең қолайлы «құрал» бола ... Бұл ... ... ... ... рөл ... 1990 жылдарының өзінде белгілі болды. ҚХР-
ның ... өсіп келе ... ... ... ... ... Қазіргі таңда
Қытай қолданып отырған ... ... ... бөлігін таяу
Шығыстан бірінші орында Иран, ... ... ... ... ... Out look»- тың ... ... 2020 жылға қарап бұл көрсеткіш
9% өсіп ... ... Бұл ... ... ... ... ... бағынышты, басқа сөзбен айтқанда ... ... ... ... ... ... әрине, Қазақстан мен
Ресеймен жақсы қарым-қатынастар орнату арқылы ... ... ... тырысады. ... бұл онын ... ... ... [15; 14 ... Таяу ... ... - ... ... ... ... ... маңызды қайнар көз, ... бұл ... ... жұмыстарына белсенді араласуына итермелеп отыр.
Әрине, Иран басшылығы өзіне шақыру (үндеу) түскенін және оған жауап
қайтару ... ... ... ... 1987ж ... рухани басшысы аятолла
Хамейни сол ... ел ... А. ... және ИТКК ... ... ... ... егер ұлттық мүдде қажет етсе, мешітті де бұзуға
барған ... ... еді. Иран ... ... қаруға байланысты
позициясындағы ең басты қозғаушы фактор рөлін де осы ұлттық ... ... ... ... қару БОЛАДЫ! Қаншалықты дегенмен, Иранның ядролық
қаруды ... ... ... Таяу ... қазіргі
қалыптасқан геосаяси жағдай өзгергенге дейін сақтанып ... ... және ... Иранға жасаған қысымы тиімді болады ма деген ... бір ... ... ... (ЖҚҚ ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік кеңес, қызметшісі); Д.Фейт қорғаныс министрінің
орынбасары), Дж.Болтон сияқты адамдар кірген кіші ... ... ең ... ... ... ... өзі емес, оның «құлықсыз
балалардың» қолына түсуінде. Сондықтан әскери арсеналында бірнеше жүздей
ядролық ... бар ... ... қысым көрсетілмейді. Бұл ... қару ... ... ... ... ... ете ... атомдык қаруды жасауына қолайлы жол бермеуге болады? Бұл
сұрақты өзгертіп «Иранды ... қару ... ... ... ... ... болады?» деп қойған дұрысрақ елі. ... ... ... ... ... ... ... АҚШ.
Сондықтан да «Иранда ядролық қару болады ма, болмайды ма?» деген ... ... ... ... ... қаруды жасаудан, Таяу шығыс пен Ошүстік Азияда Іядролық
қарудан аймақ құрылған жағдайда ғапа бас тартады. Бұл үшін ... ... ... ... ... потенциалдарын жою керек. Ал мұндай жағдай тек қана араб ... үнді - ... ... ... ғана ... Ал мұның өзі
жақын аралықта бола қоймайды. [10; 32 б.]
Жоғарыда аталғандарды ескере отырып, «Иран ... ... ... ... болады.
1 - сценарий. Бұл оқиғаның дамуының ең оптималды жолы яғни аймақтағы
барлық елдердің және АҚШ, ... ... ... ... ... жүйесін құру. Мұнда қағаз жүзінде болса да АҚШ ... ... ... ... не ... Иран қауіпсіздігіне
кепілдеме беруі керек. Бұл ... ... ... қаруға деген талпынысы
жоғалатын еді.
2 - сценарий. АҚШ пен ... ... ... келе ... ... ... Мұнда Иранға халықаралық ядролық бағдарламаның тоқтатылуын
талап еткен қысым жалғаса береді, не Иран ... ... ... ... ... керек болған жағдайда қайта кіруі мүмкін.
3 - еңенарий. Бұл сценарий бойынша АҚШ немесе ... ... ... объектілеріне соққы береді, яғни мәселенің әскери жолмен
шешуі. Әкери жолмен шешкенде ... ... ... ... ... ... бұл ... шешу Иранның қайтарған жауап ретінде Израильге
не Американың аймақтағы әскери ... ... ... ... Иранмен тығыз қатынастағы ұйымдардың белсенділігін
арттыруы мүмкін.
Жалпы 3 ... де ... ... ... ... АҚШ. ... іс-әрекетіне әлемдегі ... ... ... ... және ... ядролық бағдарламасының болашағы байланысты.
Иран - ядролық қаруды таратпау туралы келісімге (ЯҚТК) мүше ел. Егер ... қару ... ... бұл ЯҚТК мен ... ... соққы болады.
АҚШ-тың қазіргі таңда ұстап отырған сыртқы саясатының салдарлары, АҚШ,
ЕО және Ресей ... ... ... ... ... ... жасап шығу керек. «Иран мәселесінің» шешімі бар, ол ... ... ... [3; 2 ... ... ... Иранның оның жаһандық және аймақтық мұнай
нарығына ... ... ... ... ... ... ... қатысты саясаты бұл ... ... ... ... ... Иран ... ... қорын
иелену үшін мемлекеттің басқару және ... ... ... ... ... жартылай жекешелендіру ісі түрткі
болатынын ... ... бұл ... жеке ... ... да
қарастырылуда. Ирандағы бірінші мұнай қор биржасының кеңсе ... ... Бұл жеке ... ... ... қатысуға мүмкіндік
туғызады және жүйені ашық әрі трансперентті ... ... ... мұнай ішінде жойылуына әкеледі. Бұл тапсырманы шешу ... ... ... ... ... деп ... ... Иран және Еуропа елдерінің компаниялары жетекші ретінде кіреді.
Көмірсутек шикізаты соның қатарында Каспиийге бәсекелестік таластың ... әлем ... ... ... ... ... саясатының бұл
аймақта жай іске асып жатпағандығы ... ... ... ... ... және ... ... АҚШ саясаты
Тегеран маневр мүмкіндігін ... ... ... ... ... жобалары, бәрінен бұрын жақында іске ... Баку ... ... ... Иран ... көздеді. Иранмен жүзеге асырылатын мұнай
саясатында қосымша ... жер ... ... ... Каспий
түбін игеру кезінде болуы мүмкін. Иран өзінің, көршілері – КСРО ... ... ... ... Түркменістан елдерімен жер даулары бар.
Ресей, Әзербайжан және Қазақстанмен ... ... ... орта ... алды. Соның негізінде олар бірігіп пайдалануда су
қалыңдығы мен теңіз бетін сақтау ... су ... ... бөлу ... қол ... Ал Иран Каспийдің 20 % -қ бөлігін ала алатындай су
түбін бөлудің ... ... ... Ол өз ... ... ... бұл ... қатысты екі жаққа да тиімді ... ... ... ... және Түркменстанмен келіссөздер
барысында күн тәртібіне жоғарыда ... ... ... ... ... ... ірі мұнай компанияларына игеруге беру сұрағы
тұр. Бірақ Иран, Әзербайжан және ... ... кез ... ... қол ... тек бар ... ... ескере отырып,
консенсус негізінде ғана жүзеге асырылуы ... ... ... ... ақырғы кезде байқалып отырған ... ... ... жақ өздерінің ұлттық мүдделеріне ... ... ... ... ... ... жер ... белгілі
дәрежеде пайдалану мақсатында су ... ... ... ... Иранның Каспийге қатысты мұнай саясатының болашағы
тұр. Ол жақын жылдар арасында ... ... ... қосымша импульс алуы
басқаруда икемділігіне, Каспийге ... ... ... ... байланысты.Себебі Каспийдің ирандық
мұнай қорын тиімді игеруде мұнай саласымен қатысты басқа да ... ... Жаңа ... орындары ашылады, ішкі және сыртқы ... кеме ... ... мұнай өндіруші, мұнай химиялық
және басқа да ... ... ... дамиды. ИРИ-дын ... ... ... ... ... ... ... тек қана
біржақты
мұнай өңдеуші салаларды кеңейтуге ғана бағытталмағанын ескеру керек. Ол
Иран ... ... ... ... ... ... босатуға, өз иелігіндегі мұнай өндіруші өнеркәсіптерді
дамытуға көп көңіл бөліп отыр. [14; 8 б.]
Ресми ... ... ... ... ... құлатылуынан кейін Ирактың
уақытша басқару кеңесін кейіннен мемлекет үкіметінде мойындаған аймақтағы
ең алғашқы ел еді. Бір ... жыл ... ... Иран-Ирак қатынастарының
интенсификациясы жолында жол нәрсе жасады. Жоғары дәрежеде өзара ... ... ... арқасында екі ел арасындағы экономикалық қатынастар
белсенді бола ... ... бір ... ... ... ... ... желісі бойлап, екі
теміржол тармағын салуға ... ... 2004 ... ... бастап Иран-
Ирак мұнай құбыры салына бастады. Мұнай тартқыш станциялары Иранның Абадан
портына ... 4000 ... ... жеткізіп отырады. Ирактың Суленмания
провинциясында Иранның коммерциялық және ... ... ... Екі ... ... бірден өсіп кетті, тіпті кейбір ... екі ... ... ... ... Иракка ықпалы бұл ресми іс-шаралармен шектеліп
калмады. Иран радикалдары тарапынан әсіресе зор ... ... ... жолын насихаттаушы Хомейнидің жақтасы Муктада ас-Садр Ирак
шейіттеріне қолдау көрсетті. Муктада ... ... ... ... ... серіктесіміз десе, мен оларды біздің жауымыз деймін» ... ... ... ... ... ... Ирак ... аль-Лейси: «Шенйіттердің Ирактағы көтерілісінің арқасында ... Иран ... ... мүмкін. Тегеранға қарсы АҚШ әскерлерінің Иран
шекараларында орналасуы ұнамайды». Шетелдік сарапшылардың ... ... ... ... ... ... ... түрде қатысуы
оның Ирак басшылығының бір маңызды ... ... ... ... оны жаңа ... билік кұрылымында көргісі келмейтіпдігі апык. Иран
ас-Садрды ... ... ... ... ғана паіідаланады. Сопымен
Қатар, ас-Садр ... ... ... тастап отыр. Иракта балды кім
басқаратындығын, Ирак алаңындағы ... ... ... ... ... ... ... Ирак жерінде Иранның коптеген ... ... ... тән ... ретінде Тегеран АҚШ-Ирак багытындаі'ы көп
жүрісті күрделі ойвн ойнап ... 2004 ... ... ... ... Ирактың шейіттері мен АҚШ әскерлері арасындағы шиеленістер АҚІТІ
әкімшілігін Иракқа қатысты мақсаттарына жету жолын ... ... ... ... ... Таяу және Орта ... ... яғни шейіттік Иран пайдаланбауы мүмкін емес еді.
Американдықтар мен Ирак ... ... ... ... ... ... ... алады. Бірақ мұнда бір сұрақ: Ол көпір АҚШ үшін
қаншалықты қымбатқа түседі.?
Постталибтік ... ... іс ... ... орнына келу
процесі қағазға ... ... ... мен ... ... және тез ... көрсетіп отыр. АҚШ- пен батыс
державалардың талқандалған ұлтшыл Германия мен ... ... ... ... ... тәжірибесі бар секілді еді. Бірақ
Ауғанстан ... ... ... ... ... ... ескере бермейтін өзіндік жеке ерекшеліктерімен
санасуды талап етеді. Шынымен де, 2004 жылдың 21 ... ... жаңа 1383 ... ... ... ... ... ІІІ-мыңжылдықтағы
батыс өлшемімен қарауға болмайды. Дәл осы ... ... ... ... ... ... орын алуына мүмкіндік туып түр. Тарихи
түбірдің ортақтығы: тіл, дін, мәдениет, селт пен ... ... ... мен ... ... Ауған халқына көмек
көрсету мәселесін Иранның шешудің социо-психиологиялық негізін құрайды.
Сонымен қатар, өзі де ... ... ... 14 ... ... Иранға кез келген жаңашылдыққа жиреніш пен қарсылық ... 21 ... ... де ... ... ол
мүлдем керек емес. Олар ауған халқына Ауғанстанда 14 ғасырда орнатып ұлттық
және діни салт сана негізінде қалыпты жаңа өмірді ... ... ... ... ... ... бар. Біз мұны ... та, қаламасақ та
2004 жылдың жазындағы ... ... ... бөлінгенін көрсетіп отыр.
2.3. Иран-Қазақстан қатынастары
Иранның Қазақстан Республикасындағы ... ... ... мен ... тұрақталықты сақтау қажеттілігіне негізделген,
Қазақстан Республикасындағы Иран ... ... ... ... және ... ... дамуы;
- Касий маңы зонасындағы серіктестік;
- аймақтық келіспеушіліктерді, әсіресе, ... ... ... Орта ... ... Туркияға қареы ... ... ... ... ... ... ұлғаюы мүмкін.
Сонымен бірге, бұл кезеңде ... ... ... ... АҚШ ... ... ... Иранға Қазақстан
Республикасы мұнай ресурсы көп, бірақ теңіз мұнай ... ... ... ... ... ... Иранға мұнай тасымалдаудың Иран маршрутына қысқа, еңбек
күші аз ... ... аз, тез ... ... ... ... ... керек. Иран басшылығының пікірінше,
бұл Иран экономикасының дамуына және оның ... ... ... ... ... ... шешу ... Батыс Казақстандағы
мұнай
қорының көзі ... - бұл ... ... көп күш ... ... ... ... деңгейінде Иран ... ... ... позицияда. [42; 12 б.]
«Ауған кризисін» шешуден Иран конфликті тез шешуді ... ... рөлі мен ... ... ... Бұл ... қызығушылықтың балансын сақтай отырып ... ... ... ... ... ... көп ... көрсетеді.
Кавказ, Касппй теңізінің зонасы, Орталық Азия кіретін жер шарының
маңызды аймағы - ... ... ИРИ ... рөл ... ... ... ... Иран бірдей уақытта Үнді мұхиттың Персия, Омон шығанағымен
қоршаған, орта шығыстық, кавказдық, ... ... ... ел ... ... әскери - стратегиялық жағдайға ие. Аймақтың бүкіл ... ... ... ... ... жеке бөліктерінің ішкі
мәселелері, этникалық ... ... ... не ... ... ... ... мәселесі, сепаратизм, терроризм мәселелерінің қайсысы болсын
тек ... ... ғана ... ... ... Иранның көмірсутектік
табиғи қазбалардың кайнар көзі ретінде және ... - газ ... ... ... ... дәрежелі құндылықтарға ие екендігін
ескерту артық болар еді. ... ... ішкі ... қоры 90 млрд. баррель
құрайды. Бұл оны әлемнің ең ірі мұнай ... ... ... ... ... Шығу ... ... өнімділік және табыстың өз
бағасының төмендігі топ. Иран ОПЕК ... ... ... ... ... ... орында келеді. Иран Ресейден кейін газ қорлары
бойынша әлемде екінші орын алады. ... ... оның ... ... әзір қорлары 21 триллион литр ... ... бұл 141 ... асып түседі. [49]
Сондай-ақ әлемдегі ең көп санды ... ... ие (800 ... ... 70 ... Иран объективті түрде ішкі болсын, не сыртқы болсын
саяси конъюктурасында Батыс-Азия аймақтық саясаттың шешуші ... ... 25 ... юбилейін тойлаған ИИР-дің тарихп дамуындағы маңызды
ерекшелігі - ... он ... оның ... құрамының ішеткі
радикализмнен прагматикалық ... ... ... өтуі ... ... басқарып отырған әскери-саяси билігі
(саяси ... ... емес не ... ... не ... ... өз ... әлемдік әлеуметтік экономикалық үндістердің даму динамикасы
мен ... ... ішкі және ... ... ... ... жиі-жиі.
Бірақ соңғы кезекте Иран ... мен ... шын ... мен ... төңкерісінің экспортын» жүзеге асыру
әдісі туралы соз қозғалады.
Бұл, әрине, Иран радикалды шейттермен ... ... Шах ... ... 40жыл ... ... ... бастаған аймақтық бір тұтасылық
идеясынан бас тартады деген сөз ... ... ... ... ... ... ... аймақтық деңгейде басымдыққа ие
болған жыншыл идеяға ауысты, яғни, ең алдымен, Қиыр және Таяу ... бұл ... діни ... ... біте ... Біртіңдеп
Тегеран мемлекеттік саясатындағы праматизм идеологиялық ойлардан басым
түсті, ең алдымен шейіттерді қолдау саласында ... ... Бұл тек ... ... ... ... және ... фундаментальдығынан түзу
жолды насихатына бас тартуда емес, сондай-ақ ИИР ішкі саясатын ... ... ... ... ... ең ... оның шекарасы арқылы
қазакстандық көмірсутектерді тасымалдауға болатын тасымалдамалы ... ... ... ... ... таңдау қазіргі сәтте Қазақстан Республикасы
үшін Қашағандағы мұнай қорының ашылуын растауда әсіресе ... ... ... ... ұсынылған маршрутардың ішіндегі ең тиімді ... - ... - Иран - ... шығанағы құбырының құрылысы
(Персия шығанағына дейін 1650км, оның 200км -Қазақстан шек) - ... ... ... ... ... ... ... маршруттын таңдауда Қазақстан орналастыру
схемасы бойынша Иранға тоқтатылып қалған жеткізу жұмыстарын жалғастыруда
мүделі.
Қазақстанның Иранға ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігіне себепті. Қазақстан үшін Ресейдің
Қазақстанмен, Әзірбайжанмен ... ... ... ... Бұл ... болашақта Каспийге қатысты құжатқа
қол қоюға негіз салынуы мүмкін. Бұл шығу ... ... ... ... ... мен Иран арасында сауданың белсенділігімен
тікелей байланысты.
АҚШ-ты қосқандағы ... ... ... ... келе жатқан
қатынастарының жиегінде Иран және ол жүргізіп отырған саясатқа Қазакстан
үшін екі ел ... ... ... ... ... сауда-экономикалық
бірлестікті біртіндеп дамыту сәтінен ... ... ... ... ... ... металлургия, химия, мұнай химиясы,
мақта ... ... ... ... кең ... ... ... экономикалық жағдайды ... ... ... ... ең маңызды экономикалық серіктестерінің бірі болып қалуы
мүмкін. ... ... ... ... әсер ... мемлекет
ретінде Иранға қызығушылық танытады. ... қоса ... ... ... ... Иран ... ... мүмкін - бұл сұрақта
Қазақстан Республикасының бастамасын ... ... ... ... келеді.
Талқылау барысы көрсетіп тұрғандай, Иранның экономикалық ұстанымының
күшеюі, батыс және американың компанимлар үшін ... ашық ... ... ... және Иран ... либерализациялануы, Иран -
американ қатысуын және Каспий сұрағын шешудегі жылжымалар, бұның ... өз ... ... ... аймақтағы өзінің геосаяси әсерін
күшейту мүмкіндігін береді.
Аймақтағы Иранның орнының кеңеюі геосаяси жағдайдың өзгеруіне, қарам-
қайшылықтың ... ... ... ... ... аймақта, Орталық
Азияда іске асуына әкеліп ... ... ... ... ... ... факторларының қатарында
Орталық - Азия аймағында, соның ішінде Қазақстанда Ирандық фактор салмақты
және шешуші рөл атқаруы ... ... ... ... ... ... ... өзінің
ішкі саяси курсын қалпына келтіруде Ирандық факторды еске алу қажет. [50]
ИИР Конституциясында: ... ... Иран ... не Иран үстінен
үстемдік етумен келіспеуге, бүкіл салада тәуелсіздікті ... ... ... ... ... ... ... алдында міндеттер
алмауға, Иранға қатысты ... ойы жоқ ... мен ... ... негізделген.
Қортынды
Өзінің табиғи ресурстарға бай болуының және өте тиімді стратегиялық
жағдайда болуының арқасында Иран ... ірі ... ... ерекше рол ойнаған. Мемлекеттің экономикасына ... ... және ... алдыңғы қатарлы империалистік елдердің
ықпалының ... ол ... ... ... ... мүдделері
мен монополистердің мүдделерінің сәйкес келуі де себеп болды.
Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Таяу және Орта ... ... ... ... ету ... ... Италия, Франция аймақтарындағы бұрынғы күштерін жоғалытып алды.
Англияның рөлі де біраз әлсіреп қалды. Бұл тек кана ... ... ... бірге Британ империясының құрамындағы мемлекеттерде ... ету ... ... ... нәтижесінде де болды. Дәл осы
уақытта қуатты ғылыми-техникальік және ... ... бар ... өз ... күшейте бастады.
Барлық жағынан тиімді болатын кейбір Батыс елдерінің Каспий аймағынан
әлемдік рыногқа шығатын газ және мұнай құбырларын Иран ... ... ... ... ... ... және ... саласына, әсіресе
өткір қажет етіп отырғап мұнай саласына шет елдік инвесторларды жұмылдыруға
кедергісін келтіріп отырған ... ... Иран үшін ауыр тиіп ... да, ... ... ... өз ... жауы
немесе кем дегенде экономикалық ... ... ең ... ... ... ... жағдай емес.
XX г. 50 жылдардың басынан бастап АҚШ және басқа ... ... ... ... ... ... басқа, Иранды
империалистік әскери блокқа тартуды да ... XX ғ. аяғы мен XXI ғ. ... ... сыртқы
саясатындағы негізгі мәселелерді сараптай келе ... ... ... ... және кейбір елдердің Мұнайды бопсалау (шантаж) құралы
ретінде, яғни осы ... ... ... және идеологиялық дивиденттерге жету
үшін қолдануы.
II. 1990ж. жаңа рухани басшы аятолла С.А.Хамейни ... ... ... ... Израильға, АҚШ-қа қарсы қолдануға шақырады.
Оның пікірінше, осы ... ... ... ... тарихтың шығынды
тастайтын шелегіне оңай лақтырып жіберуте ... ... күні ИРИ үшін аса ... ел ретінде Афганистан болып
отыр. Иранның көп бөлігін алып алған талибтер осы мемлекетті ... ... ашық ... ... ... ... қозғалысының мүшелері
- суниттер, олар шейттерді мұсылман ретінде ... және ... ... алған территориялардан шеттетуде кейбір кезде жойып жіберуде. Әрине
ИРИ-де жауап ... міне дәл осы ... Иран мен ... ... ... ... шығанағындағы иранның оппоненттері Сауд Арабиясы. Екі
елдің келіспеушілігі келесі мәселелерге байланысты: біріншіден, Иран ислам
әлеміндегі ... ... ... ... ... және ол екінші реттік
бағынушылық орынға Сауд Аравиясын ... ... ИРИ ... ... ... ... ... кей ел арасында мұнай
проблемасын шешу жөнінде түбегейлі ... ... ... ... ... ... сөз ... ИРИ-
дің Изриальмен қарым-қатынастарын ... ... ... ... ... да ... ... әсері ... ... ... Иран 1950ж. ... ... ... ... бізге белгілі. Бұл екі елге де ... ... ... ... ... саласындағы ықпалдастыққа кең
байланыстар орнатуға септігін тигізді. Бұл жағдай Иранның өзі ішінде, ислам
әлеміде ... ... ... Осы ... ... ... себептерінің бірі болды. Жаңа режимнің бірінші актісі
Тегерандағы ... ... жабу мен ... ... дипломаттардың,
кеңесшілердің және мамандардың Ираннан шығарылуы болды.
Бұл Таяу және Орта Шығыстағы, ... қоса ... ... ... Алайда прогмативті ирандыктар мен еврейлер шешілмейтін
келіспеушіліктер мен пропагандалық соғысқа қарамастан, жасырын турде өзара
сауда және т.б. ... ... ... ... ... ... ... және Израильдық өндірістен қару мен әскери жабдықтарды
алған. Шынында бұл қарым-қатынас үшінші бір мемлекет ... ... ... ... ... ... қала ... екі жақта өзара сауда жүргізеді.
Каспий аймақтық бағытындағы Исламдық Ирак ... ... ... ... анықталады. Біріншіден, аймақтағы
мемлекеттермен қарым-қатынасты реттеу, яғни АҚШ ... ... ... (изоляциядан) шығуға бағытталған ортақ саясат негізінде
бірігу. Екіншіден, өзінің солтүстік шекараларында ... ... Бұл ... Тегеранда орта азиялық мемлекеттерде тұрақтылық пен
қауіпсіздікті қамтамасыз ... де ... ... деп ... ... елдермен сауда экономикалық және инвестициялық ықпалдастықты
дамыту. Бұл салада ... ... ... ... ... жәие
Арменияға аударып отыр. Мұндай болуы көбінесе геополитикалық геосаяси
жағдайға байланысты болып ... ... ... ... ... ... ... - қарсылығы) көп жағдайда Азербайжанмен
дүрдіараз ... - ... ... ... және екі ... сауда -
экономикалық қатынастардың әлсіреуіне аз да ... ... ... Иранның Орта Азия және күнгей Кавказ ... ... және ... ... жақсы, тығыз қарым-қатынас орнатуға
мүдделілігімен де сипатталады. Анығырақ айтқанда ... мен ... ... ... ... ... Бесіншіден,
Иранның сыртқы саясатының сипаты оның қоршаған мемлекеттердің тура ... ... ... да айкындаладьғ Бұл Тегеранның басқа елдермен
қатынасында сақ ... алып ... ... ... ... ... ... күштер белсенді антишиизммен ерекшеленеді. Ал Иран ... ... ... ... Иран ... Пакистан, Сауд
Аравия сияқты елдердің ... өсіп келе ... ... ... ... ... рөлі ... кетпеуі бағытында да әрекет етеді.
Жетіншіден, Иран Каспий энергоресурстарын дамытуға өте ... ... ... ... ... бәсекелес ретінде емес, өз ішіндегі тұрақсыздықты
(дисбалансты) жоюға күш жеткізетін өз ... ... ... ... ... Ал сегізіншіден, Орталық Азия мен ... ... Иран ... ... Қытай және Жапон елімен қарым-қатынасты
нықтауға және кеңейтуге болатын сахына ретінде ... КСРО ... ... Таяу ... жаңа ... фактордың пайда
болғаны белгілі. Мұндай ... ... ... ... ... ... және ... өзіндегі провинцияларда Иранның ең басты мұнаймен
газ кен орындары орналасқан ... ... ... бойынша
көмірсутек қоры 90 млд. барральге (13 млд. тонна) бағаланған газдың қоры да
үлкен - 21 триллион ... ... ... ... 2-орында) әлемдегі
өндірілетін қара алтынның 5,5% және экспортталатын мұнайдың 7,9%. ... ... ... ... ... ... ... 80,8%
мұнай құрайды және елге келетін барлық ... 90-90% ... ... ... бойы Иран ... ... (ИИР) ... млд. кіріс көріп отырды. Сондықтан да Иран аймақтағы қауіпсіздік ... ... ... ... ... табиғи жағдай. Себебі, ... ... ... жоқ ... ... ... болған кезде ғана мұнайды
үздіксіз өндіруге, әлемдік рыногқа тасымалдауға ... ... ... (ол бұл әлемдегі мұнайдың 1/3 бөлігі) барлығы Иран мен
Оман бақылайтын тар Ормуз бұғазы арқылы тасымалданады. Сондықтан ... ... ... ... және ... да осы ... елдерімен,
сонымен қатар АҚШ, Израиль, Египет елдерімен қарым-қатынастарға үлкен ... ... ... ... ... және Таяу және Орта ... өз ... Ресей күшейтуге алрысып ... ... ... ... РФ Шығанақтың барлық барлық елдерімен
дипломатиялық қатынастар орнатып өзінің ... ... ... сол ... ... РФ геосаяси жағынан Шығанаққа жақын
орналасқандыктан ондағы болып жатқан оқиғалар тұрақсыздық пен ... ... ма, әлде ... ... жол ... ... ма - ... бәрі Ресей
үшін маңызды.
VI. ... ... ... ең көп ... ... ... бірі Ирандағы ядорлық бағдардамасы АҚШ Иранның ядролық
бағдарламасын зерттеуде өзінің субъективті ... ... ... ... де Иран бұл ... шын ... ... елдерге
мәселелер туғызып отыр, соның ішінде ... ... ... қолдау
көрсетіп отыр деп айыпталатын Ресейге де, АҚШ-қа ... ... ... мен Ресейде де жанайды, себебі шекералас мемлекеттер.
Объективті жағынан қарағанда да ... ... ... оның ... ... мемлекетте жаппай құру құралының пайда
болуына мүдделі ... ... ... ... Каспийға қатысты саясаты бұл
стратегиялық тапсырманың құрамдас бөлігі болып табылады. Иран ... ... ... үшін ... ... және ... ... кедергі
келтірмейтіндей мұнай өнеркәсібін жартылай ... ісі ... ... Дегенмен, бұл салаға жеке инвесторлады тарту да
қарастырылуда. Ирандағы бірінші ... қор ... ... ... ... Бұл жеке ... ... келісіміне қатысуға мүмкіндік
туғызады және ... ашық әрі ... ... ... ... мұнай ішінде жойылуына әкеледі. Бұл тапсырманы шешу қазір
Иранда ... ... ... тапсырылады деп болжануда. Бұл
білестікке Иран және Еуропа елдерінің компаниялары жетекші ретінде ... ... ... ... ... ... ... күшеюі
және әлем экономикасының жаһандану жағдайында Ирандық мұнай саясатының бұл
аймақта жай іске асып жатпағандығы ... ... ... ... ... және басымдылығын қалыптастырудағы АҚШ ... ... ... шектеп отыр. Американдықтардан қолдау тапқан
мұнай жобалары, бәрінен бұрын жақында іске қосылған ... Иран ... ... Иранмен жүзеге асырылатын мұнай саясатында
қосымша кедергілер жер койнауын игеру мақсатында Каспий түбін игеру кезінде
болуы ... Иран ... ... - КСРО құлағаннан кейін ... ... ... елдерімен жер даулары бар. Ресей,Әзербайжан және
Қазақстанмен ертерек келісіп, қарулануға жаңартылған орта ... ... ... олар ... ... су қалындығы мен теңіз бетін
сақтау жағында су түбін шекараға бөлу ... ... қол ... Ал Иран
Каспийдің 20% -к бөлігін ала алатындай су түбін ... ... ... Ол өз ... ... жүргізу арқылы бұл сұраққа
қатысты екі жаққа да ... ... ... ... жатыр.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай мен газдың даму болашағы5 бет
Ұлы Жібек жолының пайда болу тарихы3 бет
1978-1979 жылдардағы Иран революциясы. Хомейни ролі41 бет
III – VII ғасырлардағы иран21 бет
Иран тарихы3 бет
Иран-Америка қақтығысы73 бет
Ирандағы ағылшын-орыс бәсекелестігі7 бет
Сасанид дәуіріндегі Иран мәдениеті78 бет
ХХ ғ. аяғы және ХХІ ғ. басындағы жаңа геосаясат және иран ұстанымы60 бет
Қазіргі Халықаралық қатынастардағы Иран Факторы (ХХІ ғ. басы).58 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь