Мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудің құқықтық аспектілері

КІРІСПЕ 3
1 МЕМЛЕКЕТАРАЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ
ДАУЛАРДЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ СИПАТЫ 8
1.1 «Халықаралық жағдай», «халықаралық дау»
«халықаралық экономикалық дау» түсінігі
мен арақатынасы 8
1.2 Экономикалық даудың түсінігі мен ерекше белгілері 11
1.3 Халықаралық экономикалық даулардың жіктелуі 13

2 МЕМЛЕКЕТАРАЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАУЛАРДЫ
ШЕШУДІҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ
ӘДІСТЕРІ МЕН ТӘСІЛДЕРІ 17
2.1 Халықаралық экономикалық дауларды шешудің
дипломатиялық әдістері 17
2.2 Келіссөздер 18
2.3 Халықаралық бітімгершілік әдістер.Адал қызмет
көрсету мен делдалдық 19
2.4 Келісім процедурасы . халықаралық экономикалық
дауларды шешудің көмекші тәсілдері 20

3 МЕМЛЕКЕТАРАЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАУЛАРДЫ
ШЕШУ БОЙЫНША ХАЛЫҚАРАЛЫҚ СОТ ЖӘНЕ
АРБИТРАЖ ПРОЦЕДУРАСЫ 23
3.1 Халықаралық арбитраж 23
3.2 Халықаралық экономикалық дауларды реттеуде
халықаралық ұйымдардың қызметі 25
3.3 Дүниежүзілік сауда ұйымы және
БҰҰ Халықаралық Соты 29
3.4 Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы және
ТМД Экономикалық Соты 35
3.5 Еуропағы Қауіпсіздік пен Ынтымақтастық бойынша
Ұйымы және Еуропалық Одақ Соты 41
3.6 Халықаралық валюталық қор, Халықаралық қайта
құру және даму банкі 44

4 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ДАУЛАРДЫ
ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КЕЛІСІМДЕР
ШЕҢБЕРІНДЕ РЕТТЕУ 47

ҚОРЫТЫНДЫ 49
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 53
Зерттеу жұмысының өзектілігі. Дүние жүзінде интеграциялық үрдістің жедел және қарқынды дамуының нәтижесінде пайда болған мемлекеттердің экономикалық тәуелділігіне байланысты туындаған қарым- қатынастарды реттеу кезінде қолданылатын әлемдік қауымдастықтың келісімімен құрылған халықаралық құқық ережелерін білу қажеттілігі туындайды. Экономикалық дауларды шешу кезінде қатысушы мемлекеттер өздері қолданатын әдістің дұрыс және нәтижелі болатынына толық сенімді болу керек. Әр мемлекеттің экономикалық қарым- қатынас шеңберінің ұлғаюына сай және оның түрлі халықаралық ұйымдарға мүше болу арқылы қарым- қатынас орнатуы мемлекетке белгілі бір міндеттемелер жүктейді.
Халықаралық қатынастардың тәжірибе және теория жүзінде дамуының түрлі кезеңдерінде мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудің көптеген әдіс- тәсілдері қалыптасқан. Мұның бәрі қазіргі халықаралық құқықтағы қолданылатын барлық әдіс- тәсілдерді жүйелеу қажеттілігін туғызады, сонымен қатар осы салада теориялық зерттеулерді жүргізудің маңызы зор. Қазақстандық заң оқулықтарында мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудің кешенді зерттелу жұмыстары жоқ болғандықтан бұл мәселенің өзектілігі жоғарылайды. Қазақстан Республикасының Президенті Н. Ә. Назарбаев: «Қазақстан экономикалық өсу деңгейіне қарай әлемдік экономикаға дәйекті қосылуы нәтижесінде өз еркімен болсын, еріксіз болсын әскери- саяси, экономикалық, діни сипаттағы түрлі аумақтық даулардың иірімдеріне түседі» [1, 469 б.] деп атап көрсеткен. Өркениеттің даму тарихының қай кезеңінде болмасын мемлекеттер арасында экономикалық мүддеге нұқсан келтіретін даулар саны аз болған жоқ. Олардың шешімі, соңғы нәтижесі қалай тәмамдалатыны да мемлекеттер тарапынан әрқашан үлкен қызығушылық туғызатын. Ал өркениеттің ілгері қарыштап қадам басып келе жатқан уақытында мемлекеттердің экономикалық байланыстарының кеңеюінің нәтижесінде өзара экономикалық тәуелділік пайда болады. Мемлекеттердің кез келген мәселеге байланысты қарама- қайшы көзқарастарының салдарынан дау туындауы ықтимал. Халықаралық қатынастардың даму тарихына үңілетін болсақ, экономикалық даулар қарулы қақтығыстарға да әкеліп соғуы мүмкін. Ал қазіргі таңда мемлекеттер сондай қақтығыстардың алдын алу мақсатында жалпыға бірдей ортақ мойындалған дауларды реттеудің арнайы әдіс- тәсілдер жиынтығын әзірлеген. Әлбетте, уақыт өте экономикалық қатынастрадың дамуына байланысты әдістердің де кейбіреуінің тиімділігі артады, ал кейбіреулері мүлдем қолданыстан шығып отырады. Сондықтан осы салада жүйелеу және зерттеу жұмыстарын жүргізу ешқашан өзектілігінен айрылмайды. Жалпы мемлекеттердің саяси тұрақтылығы, халқының өмір сүру деңгейі, өндірістік, әлеуметтік және тағы басқа көптеген салаларының дамуына мемлекеттің жүргізетін экономикалық саясаты, экономикалық жағдайы зор ықпал етеді. Демек, экономика мемлекет өміріндегі шешуші маңызы бар секторлардың бірі болып табылады. Экономикалық, саяси, әлеуметтік, экологиялық, басқа қандай сипатта болмасын халықаралық қатынастарда дау ұғымы әрқашан орын алған, әлі де кездеседі және болашақта да болуының ықтимал екендігін болжатады. Олай болса, зерттеу жұмысының тақырыбының өзектілігі дамудың қай сатысында болмасын жоғары тұрады.
1. Назарбаев Н.А. Стратегия трансформации общества и возрождения евразийской цивилизации. - М.: Экономика, 2000.
2. Халықаралық құқық курсы 6 томдық. - М.: Наука, 1967. Т. ІІ.
3. Философская энциклопедия.Т.5. - М.,1970.
4. Пушмин Э. А. О юридической природе принципа мирного разрешения международных споров // Советский ежегодник международного права. – М.,1976.
5. Левин Д. Б. Принципы мирного разрешения международных споров. - М.: Наука, 1977.
6. Международное право: Учебник для вузов. / Игнатенко Г. В., Суворова В.Я., Тиунов О. И.; Под ред. Игнатенко Г. В., Тиунов О. И. - 2- е изд. перераб. и доп. - М.: Норма- инфрам, 1999.
7. Евгеньева Е., Усенко Е. Т. Институт консультаций в современном международном праве // Современное государство и право. - 1980.- №10.
8. Бараташвили Д. Международно- правовые принципы мирного сосуществования // Междунар. жизнь. – 1972. - №1.
9. Богуславский М. М. Международное экономическое право. - М., 1986.
10. Международное право: Учебник. / Отв. ред. Колосов Ю.М., Кривчикова
Э.С.- 2-е изд., перераб.и доп.- М.: Международные отношения, 2005.
11. Пустогаров В.В. Первая конференция мира 1899 г. и международное право // Государство и право. - 1998. - №2.
12. Организация Объединенных Наций. Сборник документов, относящихся к созданию и деятельности / Сост. Дурденевский В.Н., Крылов С.Б. - М.: Госюриздат, 1956.
13. Словарь международног права.- М.: Международные отношения, 1982.
14. Алфеева Ю. В. Урегулирование международных экономических споров в современном международном праве: Автореф. дис. канд. – Казань, 1998.
15. Попков А.Н. Формы международного арбитража и современные тенденции их развития в международном праве // Белорус. журн. междунар. права и междунар. отношений. – 1998. - №3.
16. Мовчан А. П. Мирные средства разрешения международных споров. – М.: МГУ, 1957.
17. Мауленов К. С. Казахстан: практика заключения инвестиционных контрактов // Казахст. журн. междунар. права. – 2000. - №3.
18. Азиатские страны выступают в поддержку идей общей безопасности // Казахст. правда. – 1999. -17 сент. (№224).
19. Ушаков Н.А. Субъекты современного международного права // Советский ежегодник международного права. - М., 1966.
20. Шатров В.П. Международное экономическое право. - М., 1990.
21. Бдоян И.Т. О механизме разрешения международных торговых споров в рамках ВТО // Вест. моск. ун- та. Сер.: 11. Право. - 1998. - №6.
22. Мырзахметова А.М. Вопросы региональной интеграции и участие Казахстана в экономических союзах // Вестник КазГУ. Сер. экономическая. - 1998. - №10.
23. Шинкаретская Г.Г. Международная судебная процедура. - М.: Наука, 1992.
24. Международное право: Учеб. для вузов. / Под ред. Тункина Г.И. – М.: Юрид. лит., 1994.
25. Каламкарян Р.А. Содружество Независимых Государств в миропорядке на основе господства права // Моск. журн. междунар. права. - 1992. - №4.
26. Экономический Суд СНГ – арбитр в жизни Содружества // Юрид. газета. - 2000. - 7 июля (№29).
27. Регламент Экономического Суда СНГ // Информационно- правовая база «Юрист».
28. Фисенко И.В. Механизмы разрешения споров между государствами- участниками Содружества Независимых Государств и место в нем Экономического Суда Содружества Независимых Государств // Моск. журн. междунар. права.- 1996.- №6.
29. Клеандров М.И. «Нестандартные» споры в СНГ – кому их разрешать? // Государство и право.- 1995.- №10
30. Энтин. М.Л. Курс международного права в 7-ми томах.- М.: Наука, 1991.- Т. 3.
31. Блищенко И.П., Энтин М.Л. Международно- правовые формы сотрудничества государств в Европе. - М.: Междунар. отношения, 1977.
32. Карпович О. Мирное разрешение споров в рамках ОБСЕ // Юрист. - 1998. - №8.
33. Егоров С.А. Международное право и безопасность. - М., 1991.
34. Энтин М. Л. Суд Европейских Сообществ: правовые формы обеспечения западноевропейской интеграций. - М.: Междунар. отношения, 1987.
35. Лященко Т.К. Суд Европейских Сообществ и развитие европейского права // Международные суды и международное право: Сб.обзоров. – М., 1986.
36. Шатуновский В.С. развитие средств и методов мирного урегулирования споров // Моск. журн. междунар. права. – 1996. - №1.
37. Соглашение об учреждении Европейского Банка Реконструкции и Развития от 29 мая 1990 г // Международное публичное право: Сб. док. в 2- х т. - М.: БЕК, 1996. - Т. I.
38. Евгеньева Е., Усенко Е.Т. Институт консультаций в современном международном праве // Сов. Государство и право. - 1980. - №10.
39.Временный договор по торговле и связанным с ней вопросам между Европейским Сообществом, Европейским Объединением по углю и стали, Европейским Сообществом по атомной энергии, с одной стороны, и Республикой Казахстан, с другой стороны, от 6 декабря 1995 г. // Сб. док. По междунар. праву в 2-х т. / Сост. Атанов М.М., Ибрашев Ж.О. Ауталипова А.С. и др. - Алматы: САК, 1998. - Т. 2.
40. Касенов У. С. Каспий: делить дно моря или озера // Деловая неделя. – 1998. - №7.
        
        Мазмұны
Кіріспе
3
1 Мемлекетаралық экономикалық
даулардың құқықтық ... ... ... ... ... ... дау» ... арақатынасы
8
2. Экономикалық даудың түсінігі мен ерекше белгілері
11
3. Халықаралық ... ... ... ... экономикалық дауларды
шешудің халықаралық-құқықтық
әдістері мен тәсілдері
17
1. Халықаралық ... ... ... ... Келіссөздер
18
3. Халықаралық бітімгершілік әдістер.Адал қызмет
көрсету мен делдалдық
19
2.4 Келісім процедурасы - халықаралық экономикалық
дауларды шешудің көмекші тәсілдері
20
2. Мемлекетаралық экономикалық ... ... ... сот ... процедурасы
23
1. Халықаралық арбитраж
23
2. Халықаралық экономикалық дауларды реттеуде
халықаралық ұйымдардың қызметі
25
3. Дүниежүзілік сауда ұйымы және
БҰҰ Халықаралық Соты
29
4. ... ... ... ... ... ... Еуропағы Қауіпсіздік пен Ынтымақтастық бойынша
Ұйымы және Еуропалық Одақ Соты
41
6. Халықаралық валюталық қор, Халықаралық қайта
құру және даму ... ... ... дауларды
халықаралық экономикалық келісімдер
шеңберінде реттеу
47
Қорытынды
49
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
53
КІРІСПЕ
Зерттеу жұмысының өзектілігі. ... ... ... үрдістің жедел
және қарқынды дамуының нәтижесінде пайда болған мемлекеттердің экономикалық
тәуелділігіне байланысты туындаған қарым- қатынастарды ... ... ... ... келісімімен құрылған халықаралық құқық
ережелерін білу қажеттілігі туындайды. Экономикалық ... шешу ... ... ... ... әдістің дұрыс және нәтижелі
болатынына толық ... болу ... Әр ... экономикалық қарым-
қатынас шеңберінің ұлғаюына сай және оның түрлі халықаралық ұйымдарға мүше
болу арқылы қарым- қатынас ... ... ... бір ... ... ... және ... жүзінде дамуының түрлі
кезеңдерінде мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудің көптеген әдіс-
тәсілдері қалыптасқан. ... бәрі ... ... ... барлық әдіс- тәсілдерді жүйелеу қажеттілігін туғызады, сонымен
қатар осы салада теориялық зерттеулерді жүргізудің ... зор. ... ... ... ... ... шешудің кешенді
зерттелу жұмыстары жоқ болғандықтан бұл ... ... ... ... ... Н. Ә. Назарбаев: «Қазақстан
экономикалық өсу деңгейіне ... ... ... ... ... өз еркімен болсын, еріксіз болсын әскери- саяси, ... ... ... ... ... иірімдеріне түседі» [1, 469 б.] деп
атап көрсеткен. Өркениеттің даму тарихының қай ... ... ... ... мүддеге нұқсан келтіретін даулар саны аз
болған жоқ. ... ... ... ... ... тәмамдалатыны да
мемлекеттер тарапынан әрқашан үлкен қызығушылық туғызатын. Ал ... ... ... ... келе жатқан ... ... ... ... нәтижесінде өзара экономикалық
тәуелділік пайда болады. Мемлекеттердің кез келген мәселеге ... ... ... ... дау ... ықтимал.
Халықаралық қатынастардың даму тарихына үңілетін болсақ, экономикалық
даулар қарулы қақтығыстарға да ... ... ... Ал қазіргі таңда
мемлекеттер сондай қақтығыстардың алдын алу мақсатында жалпыға бірдей ортақ
мойындалған дауларды ... ... ... ... ... ... ... өте экономикалық қатынастрадың дамуына байланысты
әдістердің де кейбіреуінің ... ... ал ... ... ... отырады. Сондықтан осы салада жүйелеу және зерттеу
жұмыстарын жүргізу ешқашан өзектілігінен айрылмайды. ... ... ... ... өмір сүру деңгейі, өндірістік, әлеуметтік ... ... ... ... ... мемлекеттің жүргізетін экономикалық
саясаты, экономикалық жағдайы зор ықпал етеді. Демек, экономика мемлекет
өміріндегі ... ... бар ... бірі болып табылады.
Экономикалық, саяси, әлеуметтік, экологиялық, басқа ... ... ... қатынастарда дау ұғымы әрқашан орын алған, әлі де кездеседі
және болашақта да болуының ықтимал ... ... Олай ... ... ... ... ... қай сатысында болмасын жоғары
тұрады.
Зерттеу жұмысының тақырыбының ... ... ... ... халықаралық – құқықтық негіздері өте күрделі болып табылады.
Ғылыми әдебиеттерде осы тақырыптың ... ... ... ... көп ... ... халықаралық дауларды шешу
қағидалары туралы А. П. ... М.В. ... Д.Б. ... ... Э.А. ... ... жан- ... зертелген.
Халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешудің әдіс- тәсңлдері туралы Ю.И.
Рыбакованың, И.П. Блищенконың, В.С. ... Ю.В. ... ... ... және ... істі ... Г.Г. ... И.В. Фисенконың,
С.Л. Лазареваның, Ф.И. Кожевникованың және Т.К. Лященконың еңбектерінде
көрініс тапқан.
Мемлекетаралық дауларды ... ... ... ... ... жете ... жан- ... зерттелген. Олар: Я. Броунли, Г.
Кельзина, С. Бейли, В. ... Л. ... Д. ... Л. ... ... және тағы басқалар.
Зерттеу тақырыбының жеке мәселелеріне ізденіс жұмыстарын ... ... ... М.А. ... К. Ш. ... ... У.С. Қасеновтың, У.С. Джекебаевтың еңбектерін атап өтуге болады.
Зерттеу жұмысының басты мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін келесідей негізгі міндеттер алға
қойылды:
- халықаралық дауларды реттеудің қалыптасқан дәстүрлі ... ... ... ... ... ... шешуге қатысу
тәжірибесіне талдау жүргізу;
- халықаралық ұйымдар шеңберінде мемлекетаралық экономикалық ... ... ... ... ... ... шешу ... халықаралық
экономикалық келісімдерге сәйкес реттеу;
- мемлекетаралық экономикалық дауларды арбитраж немесе сот ... ... ... ... ... шешудің механизмін жетілдіру
жолдарын іздестіру;
- мемлекетаралық экономикалық дауларды шешу мақсатында ... ... ... мен ... ... ... ... жұмысының әдістемесі мен әдістері. Соңғы жылдары ... ... шешу үшін ... ... ... белсенді
қолданылды. Олар: келіссөздер, кеңес беру, бітімгершілік ... ... ... даудың бастапқы кезеңінде қолданылса, кейін
үрдіс арбитраж немесе сотта қарастырумен жалғасады. Экономикалық ... бұл ... ... ... ... ... ... бекітілген.
• Экономикалық дауларды шешудің міндетті ... ... ... ... ... ... сот арқылы істі қарау.
Экономикалық келісімшарттарды түсіндіру және ... ... ... дауды шешудің жолы – тараптардың ерекше келісімі бойынша
арбитраждық сот құруы.
• Халықаралық ... ... ... ... сот ... жүзеге асырылады.
• Әмбебап және жергілікті халықаралық экономикалық ... ... шешу ... бар. Олар істі ... ... қолдану арқылы тараптарға өзара тиімді нәтижеге қол
жеткізуге тырысады.
Соңғы жылдары Қазақстан Республикасының өзінің экономикалық байланыстарын
кеңейту нәтижесінде, оның БҰҰ, ТМД; ХВҚ; ... ... ірі ... мүше болуының салдарынан белгілі бір міндеттемелерге ие болу
жағдайында құрылтай құжаттарды бекітілген талаптарға сай ... үшін ... ... ... ... қол жеткізу ... ... ... шешу ... ... ... тәжірибені жинастыру, зерттеу Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... ... шешудің әдіс- тәсілдерін ары қарай жүйелеу ... ... ... қажет етеді.
Қорғауға ұсынылатын тұжырымдар.
Мемлекеттердің экономикалық бірігу үрдісінің жедел дамуы, мемлекеттердің
өзара экономикалық ... ... ... жүзі ... ... ... субъектілерінің және мемлекеттер арасындағы белгілі бір
ережелерге зерттеу, талдау жұмыстарын ... ... ... ... ... экономикалық дауды реттеу тек қана ... ... ... мен қағидалары шегінде жүзеге ... да ... ... ... ... реттеледі. Экономикалық
даудың бір ерекшелігі – оның ... пәні ... ... әр ... ... ... қатынас болуы мүмкін. Мысалы, халықаралық
кеме жүзу, әуе ... ... ... ... және ... ... ... жағдай айтарлықтай деңгейде басқа ... ... Ол ... ... ... ... даулардың саяси да,
экономикалық та сипаты болады. Олай болса, оны шешу ... әдіс ... ... ... ... Каспий теңізінің құқықтық мәртебесін
анықтау туралы халықаралық дауды мемлекеттер экономикалық ... ... ... ... ... ... қатырына да жатқызады. Ал қандай мүдде
шешуші рөл атқаратынын анықтау қиындыққа әкеліп соғады.
2) БҰҰ- ның Халықаралық Соты , ... ... Соты ... сот ... ... мен ... ... республикамыз үшін
тәжірибесі жағынан көп қызығушылық ... ның ... ... ... ... шешу ... ... өзгерістер мен қайта құру үрдістеріне байланысты ең
бастысы, ... Сот ... ... мен оның шешімдерін
орындауы, ал ... ... ... ... тартылу
шараларын қолдануына тәуелді. Халықаралық экономикалық даулардың
Экономикалық ... ... ... қарастыру нәтижесінде келесідей
қорытындыға келеміз: экономикалық ... ... ... ... қажет етеді. Ол Достастыққа мүше- мемлекеттерінің арасындағы
бірігу деңгейіне тәуелді. Экономикалық Соттың ... ... сот ... ... тар ... ... шағымданушы субъектілер шеңберінің шектеулі болуы;
- сот шығарған шешімдерді орындау механизмінің ... ... ... алатын құқық субъектілер шеңберін кеңейту
керек. Яғни оларға жеке және ... ... қосу ... ... соттың
реттейтін қатынастар аясын ұлғайту. Мысалы, істерді жеке ... ... ... ... ... ... ТМД ... мен
органдары арасындағы азаматтық- құқықтық ... ТМД ... ... ... ... ... Соттың шығаратын шешімінің
заңи күші бар, тараптармен орындалуға міндетті және түпкілікті болуы шарт.
Өкінішке ... ... ... ТМД ... ... қызметі аса
маңызды емес. Мүмкін ол Сот шығаратын шешімдердің сипаты ұсыныс сипатында
болып табылуының нәтижесі ... ... ... ... тек қана ... экономикалық
қызметін жүзеге асыру кезінде пайда болатынын міндетті түрде ерекшелеу
керек. ... ... ... ... ... ... ескере отырып,
соның нәтижесінде қалыптасып жатқан ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың
күрделенуі мен экономикалық дау ұғымының мазмұны да, ... ... ... ... Республикасының экономикалық дауларды шешуге қатысты
халықаралық- құқықтық тәжірибесі әлі тым аз. Осы ... ... ... ... ... ... ... болсақ, республикада жоғары
білікті дипломатиялық кадрлар жеткіліксіз. Осы салада даулы ... ... ... ... ... ... Кеңес
Одағының халықаралық- құқықтық тәжірибесін қолданып келеді.
Жоғарыда қарастырып өткен мәселелер авторға дипломдық жұмыстың ... ... ... ... құқықтық аспектілері» деп
таңдауға түрткі болды.
Зерттеу объектісі – ... ... ... ... ... ... байланысты халықаралық қатынастар.
Зерттеу жұмысының пәні – шетелдік және ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық
экономикалық дауларды шешу тәртібін анықтау.
Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы. Халықаралық экономикалық дау ұғымының
басқа сипаттағы ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттер нарықтық саясатқа ауысуының
қарқынды үрдісіне байланысты ... ... рөлі жыл ... ... нәтижесінде соңғы даму тенденцияларын ескере отырып, мемлекетаралық
экономикалық дауларды шешу ... мен ... ... ... жұмысының құрылымы. Зерттеу жұмысы ... ... ... жұмысы кіріспеден, 4 тараудан, 13 тармақшадан және
қорытынды мен ... ... ... ... ... ... даудың халықаралық- құқықтық сипаттамасы.
1.1 «Халықаралық жағдай», «халықаралық дау» және «халықаралық
экономикалық дау» түсінігі мен арақатынасы.
Мемлекетаралық экономикалық дау ұғымының ... ашу ... ... ... да ... ... ... арақатынасын анықтау керек. Халықаралық құқық теориясында
мемлекеттер арасында ... ... жиі ... ... дегеніміз – екі
немесе одан да көп тараптардың, яғни ... ... ... ... ... мен ... ... қақтығысы нысанында көрініс табатын ерекше саяси қатынас.
Халықаралық жанжалды кең ... ... ... ... арасындағы қандай да бір қарсылықтар, қақатығыстардың көрініс
алуы. Осы қақтығыстар шиеленіскен ... ... ... ... ... жою,
тоқтату мақсатында бір- біріне бағытталған өзара ашық адал әдіс- тәсілдерді
жүзеге асыра отырып, тиісінше шараларды қолдануы керек. Халықаралық ... ... ... ... 2 ұғым ... ... «оқиға»
және «дау». әдетте оларды ажырату үшін қойылған ... ... ... еш заңға нормасына негізделмеген бейресми талаптар
қойылған ... ... ... ... Ал белгілі бір заң нормаларына
сілтеме жасау арқылы тараптардың өзара талап қоюы дау болып ... ... ... ... ... жұмсалған көптеген күш- жігерге
қарамастан терминнің қолданылатын жалпы ортақ анықтамасы жоқ. Осы ... ... ... ... ... ... ... ұғымының
бастапқы концепциясы ретінде Тұрақты Әділет Палатасының 1924 ... ... «Дау ... ... ... ... қатысты
көзқарастардың әр түрлілігі және екі ... ... ... және ... ... ... ... зерттеушілер
анықтама мазмұнымен толық келіспейді. Себебі анықтамада өзара талаптардың
орындалуы сияқты маңызды шарт жоқ.
Г. ... ... ... «дау ... үшін тараптардың біреуі талап
қойып, екіншісінің ол ... бас ... ... ... Әділет
Палатасының концепциясы көп сынға ұшырады, кейбір авторлар анықтаманың
кемшілігі ретінде ... ... ... ... «жанжалдасу»,
«пікірлер қақтығысы» тектес ұқсас ұғымдармен арақатынасы ажыратылмаған ... ... Сол ... 1950 жылы БҰҰ- ның Халықаралық Соты ... ... ... ... ... қорытынды берді: «дау
туындау үшін бір ... ... ... ... ... ... ... керек». Халықаралық даудың тағы бір маңызды ерекшелігі таратардың
мүдделерінің қақтығысы. Г. ... «дау – ... ... ... ... ұстанатын позициялардың қарама- қайшылығы».
«Халықаралық дау» ұғымы «халықаралық экономикалық дауға» қарағанда
ауқымы кеңірек болып ... ... екі ... ... келесідей
ажыратуға болады:
➢ Халықаралық экономикалық даудың реттеу пәні экономикалық ... ... ... ... пәні болып мемлекеттің жүргізетін
саясатымен байланысты халықаралық қатынастар табылады.
➢ Екі ұғымды салыстыру ... ... ...... дау ұғымының құқықтық сипаты басымырақ.
➢ Халықаралық экономикалық даудың қатысушы бір тарабы ретінде заңды не
жеке тұлға бола ... ал ... ... тек қана ... ... ... Халықаралық дауды шешу үрдісі ұзақ мерзімге созылады, нәтижесі көп
жағдайда белгісіз болады.
Халықаралық дау ... ... ... ... ... даудың
субъектілік құрамы туралы көзқарастардың қайшылығы ... ... ... ... ... тек қана халықаралық
субъектілер арасындағы даулар жатады. Мысалы, мемлекеттер ... мен ... ... арасындағы немесе мемелекеттер мен
ұлттар арасындағы даулар. П. де Ваарт Батыста кең таралған жеке тұлғалардың
халықаралық құқық ... ... ... ... бір тарабы
жеке тұлға болса да дау халықаралық болып саналады деген ... ... ... ... ... ... қолдау таппады. Себебі,
әрбір жеке тұлға өзі орналасқан ... ... заңы мен ... А. ... анықтамасы: «халықаралық дау – екі немесе одан да көп
халықаралық құқық субъектілерінің арасындағы реттелмеген нақты ... ... ... мен ... сәйкес өзара қалыптасқан
талаптары мен талас- тартыстарының жиынтығы». «Халықаралық дау» терминінің
анықтамаларының жиынтығын қорытындылай келе, А. ... Р. К. ... ... және Х. Смит ... көрнекті американдық заңгерлердің де
позицияларын ескеру керек.
Халықаралық сот істеріне ... ... ... ... ... және ... Сот анықтамасына негізделе отырып, олар ... ... ... ... ... ... қорытынды шығарды. Авторлардың
пікірінше, мемлекеттер арасындағы ... ... ... іс ... ... ... ... онда ол дау болып табылмайды.
«Халықаралық жағдай» термині ең алғаш рет БҰҰ- ның ... ... ... ... бұл терминге ешқандай анықтама
бермейді және «дау» терминінен арақатынасы ажыратылмайды. Жарғының ... ... ... де ... ... ... ... білдіруі керек, бірақ ұғымның ауқымы кеңірек болып табылады. Даумен
салыстырғанда жағдай саяси немесе құқықтық болып бөлінбейді. Сонымен қатар
ол жеке ... ... ғана емес ... әлем ... ... болады.
Жағдай мен дау терминдерінің арақатынасын ажыратуға талдау нәтижесінде
кейбір зерттеушілер келесідей қорытынды шығарады: жағдай – ... ... ал дау – ... ... ... [2, 156 ... ... құқық курсында былай көрсетілген: «кез келген дау жағдай
туғызады, ал кез келген жағдай дау емес. Жағдай дау туғызуы мүмкін, ... ... ... мүмкін». Дәл осындай бағытты чех заңгері Ян Азуд ... Оның ... ... ... ... халықаралық дауға ұласуы
мүмкін даудың бастапқа кезеңі ретінде ... ... [3, 252 ... мен ... ұғымдарына салыстырмалы баға беру мақсатында Э. А. Пушмин
«жағдай» терминіне ... ... ... қарсы мүдделердің
қақтығысынан пайда болған мемлекеттер арасында талас- ... ... ... ... ... ... ... ойынша,
«жағдай» терминінің мағынасына үңілсек, жағдай даудың пайда болуына қолайлы
жағдай туғызады, алайда ол әлі дау ... ... ... ... талап қою шарты жағдайда орын алмаған және жағдайдың маңызды ерекше
белгісіне тараптардың болмауы айтылады [4, 207 ... Б. ... ... ... ... ... және ... аргумент
келтіреді: жағдай туындаған кезде мүдделер қақатығысы пайда ... ... ... олай ... ... бар ... саналады [5,
112 б.].
Атап айту керек тараптардың мүдделер қақтығысы кезінде тараптар өзара
бір- біріне талап қоймай тұрып та ... ... ... ... болуы
мүмкін. Мысалы, шекарада әскери күштерін шоғырландыру, шекрарға ... ... оқу ... жүргізу, шекаралы инциденттер. Дауға
байланысты туындаған жағдайлар, әсіресе аумаққа байланысты әрқашан ... ... ... ... Дау ... жағдай туралы істерді топтастыру
кезінде Қауіпсіздік Кеңесі БҰҰ- ның Жарғысының 3- ... 27- ... ... және ... 34- бабына бағыну керек. Аталған
тұжырымдама Э. А. ... ... ... ... авторлардың
ойынша, дау және жағдай ұғымдарының арақатынасын ажырату үшін ... ... ... ... ... ... деп – ... дау мәселесін туғызатын тараптардың
бір- біріне талап қоймастан бұрын қарым- қатынастарының шиеленісуін ... Ал ... бар- ... ... мақсатында «халықаралық дау»
терминінің негізгі белгілерін ерекшелеуге болады:
- Екі немесе одан да көп ... ... ... ішкі істеріне жататын даулардан тыс қалатын даулар.
- Дауласушы тараптардың өзара ... ... ... ... туралы фактіні мемлекеттердің мойындауы.
- Даудың реттеу пәнін анықтау.
- Дау пайда болғанға дейінгі тараптар арасындағы келісімшарттық ... ... ... ... ... ... орнатылған халықаралық қатынастар өркениеті халықаралық
экономикалық дау санатын ерекшелеуге, нақтылауға тыйым салды. Халықаралық
құқықтың сапалы жаңа ... және әлем ... ... ... ... ... қарқынды жедел даму
нәтижесінде халықаралық экономикалық дау ұғымын ... ... ... ... ... ... ... басқа халықаралық дау
түрлерінен ажырату мақсатында халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... ... ... түсінігі мен ерекше белгілері.
Мемлекетаралық экономикалық дау – ... ... ... ... ... жүзеге асыруына және
экономикалық құқықтары мен бостандықтарына ... ... ... ... ... одан да көп халықаралық экономикалық құқық субъектілерінің арасында
пайда болатын құқықтық қатынас.
Мемлекетаралық экономикалық дауды шешу ... ... ... ... ... ... барлық әдістер жарамды болып табылады. Әдісті
таңдау даудың мазмұны мен ... және ... ... ... Дауды
шешу мүмкін емес болған жағдайда тараптар өзара келісіммен басқа әдіске
көшуі мүмкін.
Халықаралық ... дау ... ... ашу үшін оның ... ... тегжейлі жеке тоқталған дұрыс.
Дауда тараптардың болуы.
Қандай даудың болмасын сипатына қарамастан тарптары болады. Халықаралық
экономикалық ... ... ... ... ... ... субъектілері
де, халықаралық жеке құқық субъектілері де танылады. Халықаралық дау болып
мемлекеттер ... ... мен ... ... ... ұйымдар мен ұйымдар арасындағы ... ... ... дауда тараптардың біреуі – жеке немесе заңды тұлға бола алады.
Сәйкесінше, құқықтық реттеу екі деңгейде жүргізіледі. ... ... ... және ... құқықтық реттеу.
Б. М. Ашавскийдің көзқарасынша, ... ... ... ... құқықпен де, халықаралық жеке құқықпен де реттеледі.
Бірақ осы екі жүйенің де ... ... және тек қана ... ... реттеуге бағытталмаған. Сонымен қатар осы екі
жүйенің әрқайсында экономика саласындағы ... ... ... орын ... басқа авторлардың пікіріне сүйенсек, жеке және жария тараптар
арасында ... ... жоқ. Я. ... ... ... пен
халықаралық жеке құқық халықаралық экономикалық құқық саласындағы жай ... деп ... Және ... реттеу пәніне мемлекеттер арасындағы
экономикалық қатынастар да, ішкі құқық ... ... ... да ... В. ... ойынша, халықаралық экономикалық дауларды мемлекеттік
сипаттағы аралас халықаралық қатынастардың санатына жатқызады [6, 599 б.].
Бұл ... ... ... орын ... ... бір ... ... мемлекет, ал
екіншісі болып шетелдік заңды немесе жеке тұлға қатысатын даулар ... ... Оған ... ... ... дауларды шешудің
Халықаралық орталығының реттейтін дауларын келтіреміз.Әдетте, халықаралық
дауда қатысушы тараптар саны екеу болып табылады. ... көп ... ... ... да ... ... Каспиийдің халықаралық-
құқықтық мәртебесі туралы 5 мемлекет арасындағы ... атап ... ... ... ... Ресей, Иран және Түркменстан.
Мемлекеттің ішкі ісіне жатпайтын даулар.
Қазіргі таңда халықаралық- құқықтық тәртіпке ... ... ... ... ... ... ... немесе қандай да болмасын
халықаралық органда қарауға беру талап етілмейді. Бұл ... БҰҰ- ... 7 ... 2- ... бекітілген. Д. Вержиль мемлекеттің ішкі
істеріне кіретін даулар туралы ... ... ... ... ... осы ... жатқызу керек екендігін анықтау үшін міндетті түрде
критериилер тізімін ... ... ... [7, 104 ... ішкі ... ... дауларды қарамау туралы ескертулер
халықаралық сот пен арбитраждық соттардың міндетті құзыретін шектейді.
Тараптардың өзара ... ... бір ... ... ... бір жағдайға байланысты
өзара талап қоюы даудың маңызды белгісі болып табылады. Келісімшарттық
міндеттемелдерді ... ... ... жеткілікті ... ... ... ... қақтығыс жағдайы туындайды. Бұл
жағдайда Сот даудың пайда болғанын белгілеу керек
Тараптардың бір ... ... бір ... ... ... ... ... талап қоюдан халықаралық дауды ажыратуға ықпалын тигізеді.
Халықаралық даудың осы белгісіне сай ... ... ... ... ... қатар сол дауды реттеуші халықаралық- құқықтық нормалардың
болуы және оларды қолдануына ... да ... ... ... болу керек. Тек сол жағдайда ғана дау ... ... ... ... ... мойындауы.
Мемлекеттердің арасында дау пайда болғаны туралы фактіні мойындаған
кезде халықаралық дауды ... ... ... ... ... ... ... Дауды шешу үшін бейбіт жол таңдау мақсатында
мемлекеттер дау фактісін мойындайды. Осы шарт ... ... ... дау ... іс жүргізу үрдісіне ұласады. Тараптар дауды
шешудің әдісін таңдау туралы өзара ... ... ... ... ... нысаны. Әдетте, дауды реттеуді өзара келісім арқылы
жүзеге асыру кезінде мемлекеттер ... ... ... хат ... ... ... қолданады.
Мүдделі мемлекеттердің дауды халықаралық ұйымға немесе халықаралық сот
органына беру нысандары әр ... ... Ең көп ... және ... ... ... қарау үшін халықаралық сотқа немесе халықаралық
арбитражға беруін дау пайда болған соң ... ... ... асыру.
• Дау пайда болмас бұрын оны қарауға ... ... ... ... беру туралы келісім.
• Даудың пайда болғанын біржақты мойындау мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырылады.
Даудың реттеу пәнін анықтау.
Қазіргі таңдағы халықаралық ... ... ... ... ... даулардың реттеу пәнін нақты анықтау
мүмкін емес. Сонда да халықаралық тәжірибеге сүйене отырып, ... ... ... топтастырамыз:
- инвестицияларға;
- шикізат және тауарлар экспорты және импортына;
- энергетикаға;
- несие беруге;
- қаржы операцияларына;
- ... ... ... салу және тарифтерге;
- ғылыми- техникалық ынтымақтастыққа;
- өндіріс түрлері мен технологиялық кооперацияларға;
- өндірістік жеке меншікті ... және ... ... ... ... даму мен күрделенуіне байланысты экономикалық
даулардың реттеу пәнінің шеңбері кеңейе түседі.
Дау пайда болғанға дейінгі тараптар арасындағы ... ... ... ... ... ... экономикалық қатынастарда кез келген келіспеушілік дауға
әкеліп соқпайды. Дау олардың арасындағы қарым- ... ... ... байланыс бар болса ... ... ... ... ... ... негізгі заңды нысаны халықаралық шарт болып
табылады.ол халықаралық экономикалық ... ... ... мен ... ... ... толық орындамаса
немесе жеткілікті деңгейде орындамағаны үшін туындаған наразылық ... Кез ... ... келісімшарт жасаған кезде тараптар өз
құқықтары мен міндеттерін егжей- ... ... де, ... ... ... орындалуына кепілдік бермейді. Сәйкесінше, алдын ала
ресми рәсімделген құжаттардың болуына қарамастан Келісуші ... ... ... ... ... қатынастар әділдігіне байланысты
әртүрлі келіспеушіліктер кездеседі.
3. Халықаралық экономикалық даудың жіктелуі.
Халықаралық экономикалық даудың ... ... ... әр ... болып келеді.себебі аталған ... ... ... үшін ... нақты критерий жоқ. БҰҰ-ның бекіткен
критерийлеріне сай БҰҰ дауларды келесідей жіктейді:
1. ... ... пен ... ... ... ... және ... сипаттағы даулар.
3. құқықтық және ққықтық емес сипаттағы даулар.
БҰҰ Жарғысында ұсынылған критерийлер мен жіктеу ... ... ... ... бір ... ... Халықаралық бейбітшілікті
бұзатын және оған қауіп төндіретін даулар Бас ... мен ... ... ал ... ... ... мәселесі аумақтық
ұйымдарға беріледі. Және де құқықтық сипаты бар даулар ... ... ... ... ... ... жіктеу формасын халықаралық экономикалық
дауларға да қодануға болатынын мойындау ... ... ... ... ... даулар халықаралық қауіпсіздік пен бейбітшілікке
ешқандай қауіп төндірмейді.
Даудың ... және ... ... ... ... ... ... Э.А. Пушмин, Д.Б. Левин сияқты авторлармен ... ... ... ... дау ... белгілерге сай
болу керек. Біріншіден, дауға ... ... ... бір ... ... ... ... даудың үрдісі осы аймақтың шегінен тыс
орналасқан көрші мемлекеттерге ... ... ... ... ... ... отырып, Э.А. Пушмин дауларды екі түрге жіктеді: жергілікті
және аймақтық. ... ... ... жіктеудегі ең аз зерттелген
қиын және даулы мәселе халықаралық даулардың ... және ... ... ... ... дау» ... ... уақытқа дейін
халықаралық құқық теориясында құқықтық дауға жатқызылып келді. Осы мәселеге
байланысты Г. Кельзиннің ... «кез ... дау ... ... және ... ... болады, ал осы мүдделерді бақылаушы құқықтық
тәртіпке сәйкес дау құқықтық немесе құқықтық емес болып табылады».
Халықаралық ... ... ... ... ... мемлекеттер арасындағы даулар
2. халықаралық (экономикалық) ұйымдар арасындағы даулар.
3. мемлекет және халықаралық ... ұйым ... ... ... және ол қатысушы мүше- мемлекеті болып табылмайтын
халықаралық (экономикалық) ұйым арасындағы даулар.
5. ... ... ... ... ... арасындағы
даулар.
6. мемлекет пен шетелдік заңды тұлға арасындағы даулар.
7. мемлекет пен шетелдік заңды тұлға ... ... ... ... ұйым және ... және жеке ... ... экономикалық дауларды реттейтін пәніне қарай ең көп ... ... ... Олар ... ... ... ... технологиялық кооперациялар және халықаралық
тасымалдауға байланысты жиі ... ... ... ... ... ... қатысушылар санына байланысты екіжақты
және көпжақты болып бөлінеді. Халықаралық экономикалық ... ... ... ... ... шешу әдістерін дұрыс таңдай аламыз.
Қазіргі таңда дауларды ... ... ... беру, бітімгершілік
процедуралар сияқты өзара тығыз байланысты тәсілдері ... ... ... ... шешу ... арбитраждық немесе істі сотта
қарау әдістерінен бұрын қолданылады. Яғни тараптардың дауды ... ... ... ... ... ... халықаралық әмбебап
және аумақтық экономикалық ұйымдар ... де ... ... ... ... ... ... ең тиімді әдісі ол – дауды
арбитраждық тәртіп арқылы шешу. Ол ... ... ... ... арқылы ортақ нәтижеге қол жеткізе алмағанда пайдаланылады. Тек қана
арбитраж ... ... ... халықаралық
экономикалық ұйымның жарғыларына заңи түсініктеме береді және олардың дұрыс
қолданылуын қамтамасыз ете алады. ... осы әдіс жиі ... ... ... шешу үшін ... халықаралық
құқықтың қайнар көздері. Халықаралық құқықтың қайнар көздері халықаралық
Біріккен Ұлттар Ұйымының Сот ... 38- ... ... ... ... Сот ... шешу мақсатында:
- Халықаралық конвенцияларды (арнайы және жалпы);
- Халықаралық әдет- ғұрыптарды;
- Ортақ ... ... 59- ... ... ... ... нормаларды анықтау үшін
қосымша әдіс ретінде жария құқық бойынша доктриналар мен шығарылған
сот шешімдерін қолдана ... ... ... қайнар көздері ретінде халықаралық
ұйымдардың резолюциялары мен шешімдерін және ... ... ... ... келісімдерде келесідей көрсетілуі мүмкін «даулар туындаған
жағдайда олар халықаралық құқық нормаларын ескеру ... ... ... ... шешуге қолданылатын халықаралық құқықтың нақты қайнар
көздерінің тізімі ... ... ...... ең көп ... ... көзі болып табылады. Келісімшарт тәжірибесі
экономиканың барлық облысында қолданылады. Көптеген мемлекеттер арасында
экономикалық қатынастарды реттеу ... ... ... екіжақты
келісімшарттар жасалған. Қазіргі таңда келісімшарттар келесідей болып екіге
бөлінеді:
1. экономикалық қатынастар мәселесін ... ... ... Жаңа ... ... Париж Хартиясы,ТМД құру туралы келісім.
2. мемлекеттердің белгілі бір қызмет ... ... ... ... экономикалық келісімшарттар. Мысалы, 1994 жылғы 15
сәуірдегі «Еркін сауда жасау аумағын құру туралы» келісімшарт, 1994 жылғы
30 ... ... ... кеңістік құру туралы» келісімшарт,
Қазақстан Республикасынының шетелдік мемлекеттермен инвестицияны қорғау
және қолдау туралы келісімшарттары.
Экономикалық келісімшарттар ... ... ... ... ... ... арасындағы сауда
операцияларын жүргізудің құқықтық негізі құрайды.
✓ Техникалық ынтымақтастық туралы келісімшарттар.
✓ Экспорт және ... ... ... тауар
келісімшарттары.
✓ Халықаралық есеп- айырысу туралы келісімшарттар.Төлемдерді
жүзеге асыруды реттеу мақсатында жасалады.
... беру ... алу ... келісімшарттар.
✓ Жүкті теңіз жолы, темір жол, әуе және ... ... ... ... ... ... қолдау және ... ... ... салу ... жаслған келісімшарттар.
Халықаралық экономикалық құқықтың арнайы немесе ... ... ... ... өзінің табиғи ресурстары мен барлық экономикалық қызметін басқару мен
иеленудегі мемлекеттің толық егемендік қағидасы.
ә) мемлекеттердің сыртқы экономикалық ... ... ... ... қағидасы.
б) әділ экономикалық ынтымақтастық қағидасы.
в) экономикалық дискриминацияламау қағидасы.
г) даму мақсатында ... ... құру ... теңіз жанында орналаспаған мемлекеттердің теңізге ... ... ... екі жеке менгік жүйесінің теңдігі.
ж) әлеуметтік үрдіске ықпал ету ... ... ... ... ... ... ... қағидасы [8, 39 б.].
Көптеген зерттеушілердің ортақ пікірінше, халықаралық экономикалық құқық
қағидаларының қалыптасу үрдісі әлі толық аяқталған жоқ. ... ... ... ... сәйкес түрлі гипотезалар ұсынады. Осы
мәселеге байланысты М. М. Богуславскийдің көзқарасынша: «қағидалар санының
көбеюі халықаралық ... ... ... ... зор ... ... [9, 303 ... Мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудің халықаралық-құқықтық
әдістері мен тәсілдері
2.1 Халықаралық экономикалық дауларды шешудің ... ... ... ... ... халықаралық құқықтық
әдістері. Халықаралық дауларды шешудің әдіс- тәсілдері өз ... ... ... ... ... және ... халықаралық
қатынастарды реттейтін құқықтар мен нормалар жиынтығы ретінде анықталады.
Халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешу ...... ... ... дауларды ешқандай мәжбүрлеу нысанын қолданбай
халықаралық құқыққа сай реттеуі. Халықаралық дауларды бейбіт жолмен ... ең ... ... ... акт 1907 жылы ... ... «Халықаралық қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу ... 1928 жылы 26 ... ... ... ... мәселеге
байланысты Жалпы акт қабылданды. Осы әдістерді жетілдіру мақстатында БҰҰ-
мен көптеген декларациялары мен ... ... ... халықаралық дауларды шешу мәселесіне қатысты ... ... ... ... ... шартты, 1957 жылғы Еуропа
Кеңесімен қабылданған конвенцияны және аумақтық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... жиынтығы жатқызылады.
Дауларды бейбіт жолмен шешу механизмдері ... ... ... шарттардың мазмұнында көп кездеседі [10, 340 б.].
Халықаралық дауларды бейбіт шешу қағидасы халықаралық құқықта ең ... ... рөл ... ... ... жолмен шешуді жүзеге асырудың
әдістері:
- келіссөздер жүргізу және кеңес беру;
- адал қызмет ... ... ... бітімгершілік комиссиялары;
- халықаралық ұйымдарға жүгіну;
- халықаралық арбитраж;
- халықаралық сот органдарына ... ... ... халықаралық экономикалық келісімдерге сәйкес
реттеу.
Жоғарыда атап өткендей халықаралық экономикалық дауларды шешудің әдіс-
тәсілдері жеке жүйе ... ... ... ... ... ... мен ... тәуелсіз болып келетін халықаралық ... ... ... бар. Оған ... ... ... ... реттеуге және шешім шығару үрдісіне қатысу ... ... ... ... ... дауларды шешудің әдістерін 3
топқа бөледі:
1. дипломатиялық әдістер (келіссөздер, кеңес ... ... ... ... (адал қызмет көрсету,
делдалдық қызмет ... ... ... ... ... ... ... және арбитражда істі қарау.
Аталған 3 топқа талдау жұмысын жүргізу арқылы халықаралық экономикалық
дауларды шешуде нақты басымдылыққа ие ... ... ... ... ... ... айтуынша, дауды шешудің әдістерінің ішінде ең тиімді және
әмбебаптық ... ... ... ... әдісі. Дауға қатысушы
тараптар дауды шешудің бастапқы кезеңінде ... ... ... ... қол ... ... ... бастапқы
тиімді әдіс екенін регламенттейтін халықаралық қкеліссөздер құқықтық қайнар
көздері: 1988 және 1907 жылдардағы халықаралық қақтығыстарды бейбіт ... ... ... конвенциялары, БҰҰ Жарғысының 33- бабы, 1949 жылғы
халықаралық дауларды ... шешу ... ... акт, 1982 ... ... Келіссөздер жүргізудің ең басты талабы – тараптардың теңдігі
болып табылады. келіссөздер жүргізу барысында ... бір- ... ... ... ... қоюға немесе мәжбүрлеу, қысым жасауға тыйым салынады.
Бұл әдіс нәтижелі болу үшін тараптардың еркі мен ... ... ... ... ... ... бірге іздестірілуі керек.
Мемлекеттер келіссөздерді жүргізуге қатысуға ғана емес ... ... ... келісімге келгенше келіссөзді мүмкіндігінше ұзақ жүргізуге
міндеттенеді. У. Жекебаев, И.П. Блищенко, В.Ф. ... И. И: ... ... Л. ... ... авторлар дипломатиялық келіссөз жүргізудің
келесідей артықшылықтарын атап көрсетеді:
• ең қарапайым әдіс
• үшінші мемлекеттер ... ... ... ... ... ... дауға қатысушы мемлекеттердің еркіндігіне кепілдік береді;
• әмбебап сипатты, яғни барлық халықаралық дауларды бейбіт шешудің әдіс-
тәсілдерінің құрама элементі.
Қазіргі халықаралық құқықта ... ... ... ... ... жоқ. Дауға қатысушы мемлекеттер келіссөздің ... ... ... ... ... ұзақтығын өздері анықтайды.
Келіссөздің барлық кезеңдерінде тараптар ... ... пен ... ... жеткізу үшін барлық күш- жігерін жұмылдыруы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... бөлуге болады:
Келіссөздер жүргізу нысанына қарай:
а) ауызша (отырыс, ... ... ... ... хат, ... хат ... ... мемлекеттердің өкілдерінің деңгейіне байланысты:
а) мемлекет басшыларымен басқарылатын делегациялар, басшылар деңгейінде;
ә) үкімет басшылары деңгейінде;
б) сыртқы істер министрлерінің деңгейінде.
Қатысушылар ... ... ... ... ... ... көпжақты (кездесу, кеңес беру, мәжіліс, конференция).
Көпжақты келіссөздердің түрлері:
▪ үшінші тараптың қатысуымен жүргізілетін келіссөздер ... ... ... ... ... консультативті органды қолдану арқылы жүргізілетін келіссөздер.
▪ тұрақты үкіметаралық ... ... мен ... ... жүргізілетін келіссөздер.
Егер келісуші тараптар келіссөздер нәтижесінде ортақ шешімге келе
алмаса, дереу басқа бейбіт әдістеріне ... ... ... әдістер.
Адал қызмет көрсету, делдалдық қызмет көрсету
Мемлекеттер өзара ортақ келісімге келе алмайтын жағдайлар да туындайды.
Мұндайда үшінші ... ... адал ... ... ... ... көрсету жүзеге асырылады. Үшінші тараптың міндеттемесіне
дауға қатысушы мемлекеттер ... ... ... ... ... ... дауға бейтарап қарайтын, еш мүддесіз мемлекет болу керек. В.А.
Василенконың пікірінше, адал қызмет көрсету шектеулі және ... ... ... зор ... пен көп ... ... ... етеді. Адал
қызмет көрсету мен делдалдық қызмет көрсету туралы 1899 және ... ... ... 3 және 6- баптарында нақты айқындалған.
Аталған конвенцияның 8- ... ... ... ... түрі
сипатталған. Бапқа сәйкес, дауласушы мемлекеттер әрбіреуі өз өкілі ретінде
екі ұлы ... ... ... ... Осы екі ... ... ... объектісіне байланысты талқылау жүргізеді. Ал ол уақытта дауласушы ... ... ... қарым- қатынас ж.зеге асырылмау керек. ... ... ... 1963 жылы ... мен ... ... шекара
дауы шешілді. Кең құқық көлемін иеленен ... ... ... ... бір ... ... ... бір тарапқа зиян келтіру арқылы
екінші тарапқа көмектесуден бас ... ... ... ... мойындау және олардың абыройы мен ар- ожданын ... Адал ... мен ... ... ... жеке сипатта да, ұжымдық ... ... ... ... ... ... ... халықаралық ұйымдар немесе
олардың лауазымды тұлғалары мен ... ... ... асыра алады.
Халықаралық қатынастар тәжірибесінде делдалдық ... ... ... ... БҰҰ- ның Бас ... мен ... арнайы
мамандандырылған өкілдері жиі жүзеге асырады [10, 343 б.]. ... ... ... ... алдымен дауласушы мемлекеттермен тікелей қатынас
орнату керек. Яғни ұсыныс, тілек, ниет ... ... ... Дауға
қатысушы тараптар оны қабылдауы немесе қабылдамауы мүмкін. Халықаралық
құқық ... ... ... ... тек қана ... ... сонымен қатар халықаралық ұйымдар және олардың кейбір ... ... ... Мысалы, БҰҰ- ның Жарғысының 33- бабының 2- тармағының
негізінде Қауіпсіздік Кеңесі ... ... ... ... қатысушы
мемлекеттерден дауды бейбіт әдіс арқылы шешуді талап етуге құқылы.
Жалпы ... адал ... ... ... қызмет көрсету және
келіссөздер экономикалық дауларды шешу барысында қолданылады. Бірақ әдетте
делдалдық қызмет ... адал ... ... ... қолданылады. Олар
көбінесе дау шиеленісіп кеткенде немесе ұзақ мерзімге созылған жағдайларда
пайдаланылады.
2.4 Келісім процедурасы - ... ... ... ... ... процедурасы – бейбіт жолмен реттеудің халықаралық- ... ... ... ... ... негізінде үшінші мемлекеттердің
өкілдерінен тұратын комиссия құрылады. Комиссиялардың 2 түрі бар: ... ... 2. ... ... ... ... бітімгершілікке келтіру мақсатында
олардың мүдделерін ... ... ... жобасын әзірлейді.
Келісімділік процедурасының толық регламенті 1928 жылғы 26 ... ... ... жолмен шешу туралы» Жалпы актіде ... 1949 жылы 28 ... ... Бас ... ... мен толықтыруларға сәйкес 2- бап бойынша 2 түрлі келісімділік
комиссия ... ... және ... ... ... 6 ай ... ал арнайы комиссия 3 айда құрылуы тиіс. Зерттеушілердің байқауынша,
келісімділік ... құру ... ... дау- ... сипат алған кезде тиімді болады.
Жалпы актіде комиссия құрамын сайлау тәртібі мен оны ... ... Ал ... ... ... егер ... өзгеше
келіспесе, комиссияның өзімен анықталады. Келісімділік комиссиясы
тараптардан түсіндірме ... ... ... ... ... және ... ... толық құқылы болып саналады.
Халықаралық құқық әдебиеттерінде ... ... ... ... ... ... тиімділігі туралы жазбалар
бар.
Тергеу комиссиясы. Тәжірибеде жиі ... ... ... ... ... пайда болу себептері толық түсінікті
болмайды. Осының салдарынан фактілерді анықтау үшін және ... ... беру үшін ... комиссиялары құрылады. Тергеу комиссиясының
регламенті 1907 жыл 5 (18) ... ... ... ... шешу ... ... ... Конвенцияның 9- бабына сәйкес,
халықаралық тергеу комиссияларына халықаралық дауды қарауды жеңілдету үшін
фактілерді тергеу міндеті жүктеледі [11, 97 ... ... ... ... ... басты қызметі дауға қатысы бар
фактілерді анықтау. Оларға куәгерлерден жауап алу ... ... қай ... ... және қандай жағдайда орын ... ... ... ... ... комиссиясы дауды шешудің
әдісі емес тек көмекші ... ғана ... ... ... ... ... комиссиясына келесідей анықтама ... ...... ... ... ... тергеу жұмыстарын жүргізуге
құзыретті ұйымдармен құрылатын орган». Тергеу комиссиялары, ... ... оның ... ... және ... қажет ететін
фактілердің шеңберін анықтау ерекше келісім ... ... ... ... ... ұсынған мәліметтерін тыңдауға, ... ... ... ... бар. ... ... соң ... іс бойынша өз баяндамаларын жасайды. Сәйкесінше тараптар
ұсынылған ... ... ... ... ... ... оларды ескеру немесе ескермеуді өздері ... ... ... ... ... ... комиссияларын қолдану
арқылы экономикалық дауды реттеуге ... ... ... ... бағалауынша келісімділік процедурасы халықаралық сауда
саласындағы дауларды ... ... ... істі ... қарау,
делдалдық, экспертиза сияқты реттеу әдістерімен деңгейлес ... ... ... келісімшарттарда комиссияларды құру жағдайлары
қарастырылған. Мысалы, 1989 жылы 1 ... АҚШ пен ... ... ... ... ... Осы шарттың дауды шешу барысындағы қолданатын
бі кезеңі ... ... ... ... құру туралы көрсетілген.
Комиссия он күн ішінде дауды реттеуге міндетті. Бас Ассамблеяның 1980 жылы
4 желтоқсандағы 35- ... ... ... ... ... саласындағы дауларды шешуге ЮНСИТРАЛ ... ... ... ... сілтеме жасалады [12, 343 б.]. Барлық ... ... ... ... ... ... ... Вена
қаласының Федералдық экономикалық палатасының тұрақты арбитраждық орталығы,
Стокгольм қаласының сауда палатасының ... ... ... ... ... және ... ... 1980 жылғы Келісімділік
регламентінің негізінде бітімгершілік ... ... ... ... ... аталған әдісті қолдануға жүгінетін
келесідей келісімшарттарды атап ... ... ҚР ... мен ... ... ... ... «Инвестицияларды өзара қолдау мен
қорғау көрсету туралы» ... 11- ... ... ... ... даулар екі тараптың өкілдерінен құрылған комиссияның қарауына
беріледі деп көрсетілген. ТМД елдерінің 1994 жылы 15 сәуірдегі ... ... құру ... Келісімнің 19- бабына сәйкес кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... қолданылуымен реттеледі.
2. Мемлекетаралық экономикалық дауларды шешу бойынша халықаралық сот және
арбитраж процедурасы
3.1 Халықаралық арбитраж
Экономикалық келісімдерде ... және ... ... ... ... ... ... тараптар жанжалды басқа әдіс-
тәсілдерді қолдану арқылы ешқандай ортақ нәтижеге қол ... ... не ... жүгінеді.
Шетелдік тәжірибеде экономикалық дауларды сот және арбитраж арқылы
реттеуді ... ... ... әдістермен салыстырғанда басымырақ болып
табылады. Ал ... КСРО ... ... ... ... тәжірибесі
мүлдем кездеспейді.
Халықаралық коммерциялық арбитраж – ... ... ... ... ... Ал ... арбитраж – мемлекеттің ішіндегі
субъектілердің арасындағы дауларды қарайтын сот. ... ... ... – ол әр ... мемлекеттерден шыққан тараптардың немесе
шетелдік элементі бар тараптардың өздері тағайындаған бейтарап арбитрлардың
не арбитрдің шешу ... Оның ... ... ... ие болады [13, 201б.].
Мемлекетаралық даулардың басым көпшілігі сотта қаралады. Сот жүйесімен
салыстырғанда арбитраж жүйесінің өзіндік тиімді ... бар. ... ... ... ... ... ... және
артықшылықтары:
➢ халықаралық коммерциялық арбитражды тараптар өздері тағайындайды;
➢ Халықаралық коммерциялық арбитражда дау жабық түрде жүргізіледі, ... ... дау ашық және ... та ... ... ... ... даулар қысқа мерзімде шешіледі,
ал мемлекеттік ... ... ... өту ... ... коммерциялық арбитраж дауды өздерінің жеке ережелерінен
және тараптардың келіскен материалдық ... ... ... сот өз ... ... құқығына жүгінеді.
Дауды шешу үшін үшінші сотқа беру кезінде арбитраждық келісім керек.
Арбитраждық ...... ... нақты құықтық қатынаста өзара
туындаған немесе туындауы мүмкін белгілі бір не барлық дауды оның сипатына
қарамастан ... беру ... ... ... ... ... қойылған
келісім арбитраждық келісім деп аталады. Ескертуде тараптар дау туындағанда
қандай арбитражға жүгінетіндігін және қандай тәртіппен ... ... ... құру ... ... жеке өз ... дау ... соң
құрастырылуы мүмкін немесе бастапқы келісімшартта арбитраждық ... ғана ... ... ... тәжірибеде арбитраждың 2 түрі бар:
1. халықаралық келісімшартта алдын ала көрсетілген, ... беру мен оны ... ... дау туындаған жағдайда
дауды реттейтін ... ... ... ... ... ... бір дау ... құрылған ad hoc арбитраж.
Институттық (тұрақты) арбитраждың ерекшелігі – болашақта пайда болатын
келіспеушіліктерді шешу және ... ... дау ... ... ... бас тартуға құқығы жоқ және ... ... үшін оған ... Істі ... ... беру ... немесе міндетті
сипатта болады. Факультативті сипаты бойынша әрбір нақты дауға байланысты
барлық тараптардың келісімімен жүзеге ... ... ... ... қатысушы тараптардың біреуінің талабы да ... және ... ... ... бас ... ... құықтары болмайды. Міндетті
арбитраж туралы 1982 жылы БҰҰ- ның теңіз құқығы туралы Конвенциясында, ... ... ... ... ... заңсыз әрекеттермен күресу
туралы» Конвенциясында көрсетілген.
Ad hoc арбитраж соты дау туындаған соң ... ... ... болып, өз қызметін атқарған соң таратылады, яғни уақытша
сипатта болады. Ad hoc арбитраж сотында іс жүргізу нормалары және ... ... ... 1989 жылы және 1907 жылы ... ... ... Арбитраждық үрдістің үлгілік ережелерінде белгілеген [14, 22 б.].
Арбитраждың дамуының жаңа бағыттарын зерттей отырып, А. Н. Попков ... ... атап ... ... пен ... жеке немесе заңды тұлға арасындағы арбитраждық
сот.
2) аймақтық халықаралық ұйымдар шегіндегі арбитраждық процедуралар.
3) арнайы ... ... [15, 7 ... ... ... ... ... тараптардың арбитрды
өздері таңдауға, арбитраждық үрдістің өту тәртібін мен оның құзыретін өзара
келісу арқылы белгілеуге ... бар. ... ... олар ... ... ... емес, тек қана даудың белгілі бір бөлігін қарайтындай
құзыретін шектеуі мүмкін. Дау пайда болған ... оны ... ... ... ескертулер іс жүзінде екіжақты не көпжақты экономикалық
келісімшарттарда жиі кездеседі.
Арбитраждық ... ... ... ... ... ... атап айтуға болады: Арбитраждық регламент ЮНСИТРАЛ 1976,
Халықаралық сауда палатасының ... ... 1975ж., ... ... ... орталығының арбитраждық регламенті, БҰҰ-
ның Еуропалық экономикалық комиссиясының арбитражды регламенті ... ... ... ... ... ... 1961ж. ... [16,
28б.].
Қазіргі таңда беделді және ірі арбитраждық орталықтар:
- Америкалық арбитраждық ... ... ... ... ... халықаралық коммерциялық
арбитраждық соты.
- Стокгольмдегі сауда палатасының арбитраж институты.
- Халықаралық арбитраждың Лондондағы төрелік соты.
Халықаралық дауды шешу ... ... ... екіжақты экономикалық
келісімшарттарда кеңінен қолданысқа ие болды. Мысалы, ... мен ... ... ... Одағының арасындағы 1998
ж.16 сәуірдегі «Инвестицияларды ... ... мен ... ... ... ... ... дау туындаған әрбір нақты жағдайда іс ... ... ҚР мен ... ... ... ... 2 ай мерзім ішінде
бір арбитрден тағайындайды. Ал сәйкесінше 2 арбитр өзара келісіммен үшінші
мемлекеттегі 3-ші ... ... ... ... Егер ... ... ... 3- арбитрді Халықаралық Сот ... ... ... сот ... ... дауыспен шығарады. Арбитраж
соты шығарған шешім екі тарап үшін де ... ... және ... ... [17, 18 б.].
Қазақстан Республикасында 2004 жылы 28 ... ... ... ... » Заң ... ... экономикалық дауларды реттеуде халықаралық ұйымдардың
қызметі
Халықаралық сауда ұйымдарының әлемдік экономикадағы орны мен ... ... және екі ... ... үшін қолайлы жағдайлар жасау және
осы бағытты келісімдеу ... ... ... ... ... және ... емес ... пайда болды.
Халықаралық ұйымдар сауда тосқауылдарын жою ... ... ... ... ... кең ... және ... жәрдемдеседі, басқа да ... ... ... Олар ... тәуелді халықаралық ынтымақтастықтың күрделеніп
келе жатқан сипатына жауап қайтару үшін және әр ... пен ... ... ... ... өз ... ... мақсатында құрылған.
«Римдік шарттардың» күшіне енуінен бұрын Батыс ... ... ... ынтымақтастық ұйымы) барлық 17 мемлекеттерін қамтитын еркін
сауда зонасын құру ... ... ... ... ... сауда
ассоциациясын (EFTA) құру туралы ... бір ... ЕЭЫҰ ... жағдайын келіссөздерде жақсартуға жәрдемдесу үшін, ал басқа
жағынан, он жыл бойы ... ... ... және өмір ... ... және ... тауарларға көптеген шектеулер енгізу арқылы
жақсартуды қамтамасыз ету үшін күшіне енді.
ЕЭЫҰ-ға қарағанда сауданың кез-келген ... ... ... сақтау арқылы жүзеге асуы керек.
Еуропалық еркін сауда ассоциациясы кең экономикалық және саяси интеграцияға
ұмтылмағандықтан, оның жеке ... ... жоқ және ол ... құралады. Ең жоғарғы орган Еуропалық еркін сауда ассоциациясы
(ЕЕСА) кеңесі болып табылады, онда әр елдің бір ... ... Бұл ... ... және ... ... Сонымен қатар ол қатысушы
елдер ассоциация мақсаттарын жүзеге асыруды қолдау үшін ... ... ... пе, соны тексереді. Бұдан басқа жеті тұрақты комитеттер бар
(мысалы, сауда және ... ... ЕЕСА ... Женевада
орналасқан. Оны бас директор мен оның ... ... ... дан шығу
өтінішті бергеннен кейін 12 ай өткен соң ғана ... ... үшін ЕЕСА ... ... ... бастапқы қадамы болады.
«Глобализация» тенденциясы (сауда немесе нарық) блоктарды ... ... ал бұл ... ... ... ... әрі ... білдіреді.
Бұл жерде әсіресе ОШАМА, НАФТА маңызды болып табылады.
ОШАМА бұл-оңтүстік-шығыс азия ... ... ... және ... ... ол 1967 ... Бангкоктағы
декларация бойынша құрылды. 1984 жылы оған Бруней мен ... ... ... ... индустриалды саясат арқылы экономикалық
дамуға жәрдемдесу. 1992 жылы ... ... 2008 жылы 330 млн. ... біріктіретін Азиялық еркін сауда зонасын (АFТА) құру туралы шешім
қабылдады. 1993 жылы шілде айында ОШАМА ... ... ... ... ... қатысты жалпы мүдделерді координациялау ... ... құру ... шешім қабылдады. Бұл шешім батыстағы өнеркәсіптік
ұлттар-Австралия, Жаңа Зеландия, Жапония, Канада және ... ... ... ... ... ... Олар 1989 жылы Австралияның
инициативасымен орнатылған азиялық-тынықмұхиттық ... ... ... үміт ... ... ... ... дамуына
әсерін тигізуге тырысуда. 1994 жылы Богорда ... ... және 2020 ... ... ... ... және ... кедергілерді
жою туралы шешім қабылданды [18, 2 б.].
Солтүстікамерикалық еркін сауда зонасы Еркін сауда келісімі бойынша пайда
болды, ... ниет ... және АҚШ пен ... ... 1989 ... 1
қаңтарында күшіне енді. 1990 жылдың ... ... ... оны ... ұсыныс жасады. Үшжақты келісімдер 1990 жылдың тамыз айында 1994
жылдың 1 ... ... ... ... ... ... аяқталды. Осылай, әлемде 368 млн. адамнан және ... ... ... ... бойынша екінші нарық пайда болды, оның сатып алу
қабілеті Еуропалық экономикалық ... тең ... 1991 ... ... осы ... процесске Парагвай мен Уругвай қосылды.
Келісім оңтүстіктің Жалпы нарығы үшін (180 млн. ... 1994 ... ... ... ... және ... емес ... шектеулері
арқылы тауарлар мен қызметтердің еркін айналымын, ал бір жылдан соң ... ... ... жұмыс орнын еркін таңдау
мүмкіндігімен бірге қарастырды. Келісім бойынша жалпы сыртқы кеден ... ... ... жүргізілуі керек. Келісімді жүзеге асыру мақсатында
Жалпы нарық Кеңесінің басқарушы мүшесі және Жалпы ... ... ... ... 11 ... ... топтары және Монтевидеода
орналасқан басқарушы секретариаты бар. ... ... ... тек 1994 ... ... ғана орындалды. Шындығында, 1995 жылдың ... ... ... әлі құрылған жоқ болатын, тек толық жетілмеген
көптеген ... мен ... ... бар ... одақ ... ... ... БҰҰ-ның Генералды Ассамблеясында дамушы
елдердің саны айтарлықтай өсті. Бірақ олардың ... әсер етуі ... ... ... әлем елдері (66) Шығыстық блок елдерімен одақтасып
әлемдік сауданың социалистік бағыттары бойынша жаңа ... ... ... 77 дамушы елдерден құралатын топ ақыры 1964 ... 30 ... және даму ... ... Ұлттар Конференциясының (ЮНКТАД)
кеңсесінің көмегімен БҰҰ-ның Генералды Ассамблеясының тұрақты мүшесі болды.
Орналасқан жері ... ... оның ... ... ұйымдары немесе
атомдық энергетика бойынша халықарлық ұйымдарына кіретін мемлекеттер ... бола ... 1992 жылы оның 179 ... ... және олар ... ... ... тобы: афро-азиаттық дамушы елдер;
Б тобы: батыстағы индустриалды елдер;
В тобы: латынамерикалық дамушы елдер;
Г тобы: социалистік елдер.
Қытай Халық ... ... орын ... ... ... мен
Кеңес ЮНКТАД мүшелері болып табылады. Генералды Ассамблея 4 жыл бойы ... Оның ... ... күші жоқ, ... ... ... бір
моральді күші бар. Даму және әлемдік сауда бойынша Кеңес тұрақты мүшесі
болып табылады, ол ... екі рет ... ... және ... ... орындайды. Қазіргі кезде ... жеті ... ... олар ... ... және технология ... ... ... ... ... ... міндеттері келесілерге бағытталған: халықаралық саудаға
жәрдемдесу, халықаралық сауда үшін ... ... мен ... ... ... және ... даму ... басқа да институттарының
қызметін координациялау, сонымен ... ... ... Орталығын
және онымен байланысты даму саясатын ... ... ... I-1964 жылы (Женева); II- 1968 жылы ... III- 1972 жылы ... ... IV-1976 жылы ... ... ... жылы (Манила); VI-1983 жылы (Белград); VII-1987 жылы (Женева); VIII-
1992 жылы ... ... XI- 1996 жылы ... ... ... [19, ... жылдан бастап Халықаралық сауда орталығы ГАТТ/ДСҰ және БҰҰ-ның
біріккен мүшесі ретінде қызмет ... ал ... ... Ұлттар Ұйымының
сауда және даму Конференциясы арқылы әрекет етеді. Бұл орталық жартылай
автономды ұйым болып ... және оның ... ... ... ... ... ... дамыту және экспортты мемлекеттік және
жеке секторларда ынталандыру;
- дәстүрлі және дәстүрлі емес ... ... үшін ... ... ... қамтамасыз ету;
- импорт саласында тиімді басқару тәсілдерін пайдалану арқылы ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
- мемлекеттік қызметкерлерді, іскер орта өкілдерін және экспорттық-
импорттық операциялар технологиясы бойынша ... ... ... ... ... сауда мәселелері бойынша оқу-әдістемелік
материалдарды зерттеу және жетілдіруді жүргізу.
Халықаралық сауда орталығы өз қызметін ... ... ... ... Ұйымының жүйесіне кіретін ұйымдармен үйлестіреді.
Халықаралық сауда палатасы үкіметтік емес ұйым ... 1919 жылы ... Бұл ... масштабта қызмет ететін, дамыған және дамушы
елдердің компаниялары мен ... да ... ... ... ұйым. Оның қызметі келесілерге бағытталған:
а) сауданы, инвестициялар мен еркін нарықтарды, капиталдың еркін айналымын
ынталандыру арқылы кәсіпкерлікті дамытуға ... ... мен ... ... ... экономикалық
және құқықтық салаларда тиімді және дәйекті ... ... жеке ... ... ... ... ... арқылы кәсіпкерлікті реттеуді ынталандыру.
Халықаралық сауда палатасында (ХСП) дамыған және дамушы елдердің іскер
орталарының көзқарастарын білу мақсатында ... ... ... Оның көптеген үкіметаралық және халықаралық ұйымдармен ... ... ... ... мүшесі Кеңес болып табылады, ол әдетте жылына
екі рет ... ... ... ... ... және топтармен
тағайындалады. Әр ұлттық комитет ХСП бюджетіне ... ... ... ... Кеңеске бірден үш мүшеге дейін тағайындай алады. Кейбір
ұлттық комитеттер ... ... ... ... Президент,
вице-президент, экс-президент, қаржы комитетінің төрағасы мен Халықаралық
арбитражды соттың төрағасы лауазымы ... ... ... болып
табылады. Генералды хатшы Кеңестің хатшысы болып табылады.
Кеңесті Президенттің рекомендациясы бойынша ХСП саясатын жүзеге ... ... ... таңдайды. Атқарушы Кеңес кем дегенде жылына үш
сессия жүргізеді, оның екеуі ХСП Кеңесімен ... ... ... ... ХСП ... ... бақылайды.Ол бес
негізгі департаменттерден (халықаралық даму; коммуникациялар: ... пен ... ... сауда саясаты мен технологиялар,
администрациялар, қаржы мен персонал) құралады.
ХСП ... мен ... ... ... ... органдарымен әзірленеді
(комиссиялар, жұмыс топтары). Комиссия ХСП саясатының негізгі мәселелерімен
(халықаралық сауда саясаты, халықаралық арбитраж, ... ... ... ... ... мен ... инаестициялар, қоршаған
орта, энергетика және т.б.) айналысады. Уақытша негізде ... ... ... ... үшін ... ... құрылады, олар тұрақты ... есеп ... ... ... ... ... ... орган Халықаралық арбитражды сот
болып табылады. Ол өндіріс пен арбитраждың ережелерін жарыққа шығарады.
Халықаралық сауда палатасының ... ... ... палаталарының
бүкіләлемдік форумы болып табылады. Ол пайда ... ... ... ... және ... ... ... қатар экономикасы ауыспалы
елдердің палаталарын басқаратын қызметкерлердің ... ... ... үшін ... ... ұйымдастыруды қамтамасыз
етеді. Дамушы елдер мен Орта және Шығыс Еуропа елдеріне ол техникалық көмек
бола алады және ... ... ... ... ... Бюро ... бажсыз импорт жүйесін (коммерциялық нұсқаулар, ғылыми және
оқу құралдары, көрмеге арналған ... ... ... ең ... ... ... табылады. ХСП-ның барлық
мүшелері-компаниялар мен ұйымдар конгресске өздерінің ең жоғарғы ... ... ... үш жылда бір рет қабылдаушы елдің ұлттық комитетінің
шақырылуы бойынша жүргізіледі [20, 116 б.].
Қазіргі ... ... ... ... ... елестету
мүмкін емес. Олар халықаралық өмірді реттеудің ең дамыған механизмдерінің
бірі және ... ... ... және ... емес ... ... ... табылады.
Халықаралық ұйымдар халықаралық қатынастардың тұрақты құрылымын көрсете
отырып, ... ... ... ... ... бола ... ол ол бір
мезгілде ... ... ... ... ... модификациялауға әсерін тигізеді.
Халықаралық сот жүйесі халықаралық қатынастардың маңызды элементі. Бұл
бөлімде БҰҰ- ның ... ... ... ... Соты, ТМД елдерінің
Экономикалық Соты сияқты ірі ... сот ... ... ... қарастырылады.
3. Дүниежүзілік Сауда Ұйымы және БҰҰ- ның Халықаралық ... ... ... - бұл әрі ... әрі құқықтық құжаттар кешені,
тауарлар мен қызметтердің ... ... ... ... мен ... анықтайтын көпжақты сауда келісім Дүниежүзілік
сауда ұйымы (ДСҰ) — халықаралық сауда ережелерін либерализм ... ... ... ... ... Ол 1995 ... 1 қаңтардан
бастап жұмыс істей бастады. Алғашқы кезеңде ДСҰ-ға 77 мемлекет кірсе, 2005
жылғы 11 желтоқсандағы ... ... ... оған 149 ел мүше ... ... ... оның қатарында Литва, Латвия, Эстония, Грузия,
Армения, Молдова, ... ... ... 2008 жыл 5 ... бар. ... кіретін елдердің үлесі әлемдік тауар айналымның 95%
құрайды, яғни Ресейді қоспағанда бүкіл дүниежүзілік ... ... ... ... Және Қазақстанды қосқанда 30-ға жуық ел осы ұйымға ... ... олар ... ... ... ... ... ең маңызды қызметтері:
▪ Уругвайлық раундтың документтер пакетінің келісімдері мен
шарттарының орындалуын бақылау;
▪ мүдделі ... ... ... ... келісімдері мен
консультациялар жүргізу;
▪ сауда дауларын шешу;
▪ мүше елдердің ұлттық сауда саясатының мониторингі;
▪ ДСҰ компетенциясына ... ... ... ... ... ... ... мүше болудан жалпы артықшылықтарды келесі жолмен сомалауға
болады:
• серіктестерге ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін ДСҰ-ның дауларды шешу механизмін
пайдалану және осылай дискриминацияны жою;
• халықаралық ... жаңа ... ... ... ... ... ... қатысу арқылы өздерінің ағымдағы және стратегиялық
сауда-экономикалық мүдделерін жүзеге асыру мүмкіндігі.
ДСҰ-ның барлық мүше-елдері «Көпжақты сауда келісімдері» (КСК) ... ... ... ... мен заңдық документтерді орындау
бойынша міндеттерді қабылдайды. Осылай, Д СҰ ... ... ... ... (келісімдер пакеті), олардың нормалары мен ... мен ... ... саудасының жобамен 97% реттейді.
ДСҰ міндеттері: ДСҰ басты міндеті — іркіліссіз халықаралық сауда-саттықа
мүмкіндіктер жасау. Дамыған елдердің ... ... ... ... ... экономикалық өсім мен адамдардың тұрмыс тіршілігін
көтеруге ықпал ... деп ... ... таңда әлемдік сауда жүйесі
негізгі бес ұстанымға сәйкес келуі тиіс:
1) Саудада еш кемсітушіліктің ... ... яғни ... ... мемлекетке экспорт пен импортқа шектеушілік қоюға ... ... ... ... немесе қайсыбір елдің нарығына шетелдік
тауарлардың келуіне кедергі келтіретін факторларды жою, оларға бірінші
кезекте кедендік алымдар мен ... ... ... ... ... ... көлемдік шектеулер;
3) Тұрақтылық пен сауда шартының алдын-ала болжамдылығы, бұл ... ... мен ... ... сауда шарттарының
кенеттен және бір тараптың еркімен өзгерілмейтініне кепілдік береді;
4) Халықаралық саудадағы бәсекелестікті ынталандыру, яғни ... ... тең ... бәсекелестігі үшін «әділетсіз» тәсілдерді
жою, оған экспорттық субсидиялар ... ... жаңа сату ... ... ... ... ... Жоғары дамымаған мемлекеттер үшін халықаралық саудада жеңілдіктер
жасау. Нақ осы бап ... ... ... ... ... алайда
ол әлемдік шаруашылыққа осал дамыған елдерді тарту үшін ... ... ... алғашқы кезеңде дамыған мемлекеттермен бәсекелесе алмайтыны айдан
анық, сондықтан да ... ... ... ... ... қарастыру
«әділетті» болар деп есептеледі [21, 103 б.].
Қазақстан – ДСҰ- ға ... ... ... табылады.
Қазақстан Үкіметі ДСҰ- ға кіру – елдің сыртқы экономикалық ... ... бірі деп ... ... ... кіру ... топқа осы ұйымның 38 мемлекеті кіреді, ... ... ... ... ... ... 14 ел, ал ... нарығына қатысты
10 ел қатысады.Келіссөздер Женевада орналасқан ДСҰ Хатшылығында көпжақты
және екіжақты ... ... ... ... ... ... төрт ... бағыттар бойынша келіссөздер жүргізуде:
- Тауарлар рыногіне шығу келіссөздері ұйымға кіргеннен соң ... ... ... ... ... алымдарды барынша
байланыстыру деңгейлерін ДСҰ-ға мүше-елдермен анықтау және келісуді
көздейді;
- Қызметтер нарығына шығу ... ... ... ... ... ... ... шығу шарттары болып табылады;
- Ауыл шаруашылығына қатысты ... көп ... ... ... ... ауыл шаруашылығын іштен қолдау білдіру мен
экспорттық ... ... ... ... ДСҰ қатысушысы ретінде өз міндеттемелерін орындау үшін ... тиіс ... ... ... ... отырған жүйелік
мәселелер бойынша келіссөздер;
Жеке елдермен өткізілген екіжақты келіссөздердің 14 ... ... ... ... ... шығу ... соңғы мәресіне жетті. Бүгінгі таңда тарифтік міндеттемелерді
егжей-тегжейлі талқылап, АҚШ, Еуропалық Одақ, Канада сияқты елдермен ... қол ... ... ... ... ... шығу ... процесін одан әрі қарқынды жүргізуге негіз қаланды.
Бүгінгі таңда, Грузия, Пәкістан, Түркия, Оман Сұлтанаты, Корея, Жапония,
Куба, ... ... ... екіжақты келіссөздердің аяқталуы
туралы Хаттамаларға және ҚР Индустрия және ... ... мен ... Араб
Республикасының Индустрия және технологиялық даму министрлігі арасында
өзара түсіністік туралы меморандумға қол ... ҚР мен ДСҰ ... ... оқиғалардың бірі 2004 жылғы тамыздағы ДСҰ Бас
хатшысы ... ... ... ... Осы ... айта кетер бір
жай ДСҰ басшылығы әдетте бір елге арнайы сапар ... ... ... ... мемлекетті аралап шығады. Осы сапардың барысында
ұйым басшысы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевпен, елдің ... ... ДСҰ ... ... қабылдау жөніндегі
Қазақстанның ортақ ұстанымын түсінісуге қол жеткізілді.
Қазіргі ... ... ... ... ұйымына кіру процесі
маңызды сатыда тұр. Келіссөздер ... ... ... үшін ... атап айтқанда, АҚШ, Еуропалық Одақ, Канада, Аустралия және
Болгария ең маңызды болып ... ... ... уағдаластыққа
жету қиыншылықтары тауарлар мен қызметтер нарығына шығуда көп жағдайда
олардың ... ... ... ... тіпті еліміздің
экономикалық қауіпсіздігіне нұқсан келтіретін әсіреқатаң ... ... ... ... ... үшін ... ДСҰ-ға кіру
жөніндегі келіссөздер мен ресми кездесулер кестесі әзірленді. Бұл тұрғыда
Сыртқы істер министрлігінің ... ... де ДСҰ ... ... жеке ... саяси ықпалды күшейтуге барлық мүмкіндіктер жасауда.
ДСҰ 1996 жылы 19 ақпанда Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кіруі туралы». Осы
Қаулыға сәйкес ҚР Үкіметімен ДСҰ мәселелері ... ... ... ... ... ... ... позициясына ұсыныстар әзірлеу, ҚР- ның ДСҰ- ға қосылу
нысаны, ... мен ... ... ... ... ... ... бойынша нақты мәселелерді қарау.
- ДСҰ- ға мүше болу үшін жүргізілетін келіссөздерді қамтамасыз ету.
- ДСҰ- ның ... мен ... ҚР- ның ... экономикалық
қызметін жүргізуіне байланысты нормативтік- құқықтық актілерінің
сәйкестігіне экспертиза жүргізу.
- ДСҰ ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу және Қазақстанның осы ... ... ... ... атқарушы органдарымен қызығушылық танытылған ДСҰ- ның
қызметінің негізгі бағыттары туралы ... ... ... ... ... ... ... және ұйымдастыру. ДСҰ- ның өзекті
мәселелерін басылымға шығару.
- Белгіленген тәртіппен ДСҰ хатшылығына Қазақстан ... ... ... және ... ... мен сыртқы
экономикалық саясатына қатысты статистикалық ... ... ... ДСҰ ... ... саралай отырып, бұл халықаралық ұйым
шынымен де сауда- экономикалық дауларды ... әлем ... ... ... ие ... көз жеткіздік. Әрбір мемлекттің экономикалық
жағдайын ДСҰ мемлекеттің әлемдік ... ... ... қатысу
деңгейіне қарай анықтайды. Алайда кейбір авторлар аумақтық бірігуді бірінші
орынға қояды. Мысалы, А. М. ... ... ... жұмысында былай деп
атап көрсетеді: «аумақтық ассоциациялар арқылы әр түрлі саладағы бүкіл
әлемдік ... ... ... ... Аумақтық бірігу үрдісі – қатысушы
мемлекеттер арасындағы экономикалық баръерлердің жойылуы, ішкі шекараларға
біркелкі кеден салығының енгізілуі, ... ... ... әдістермен
ықпал ету [22, 6 б.].
Дегенмен, аумақтық ... ... даму ... ... құқықтық
жүйесінің жетілмегендігі, дауларды шешуде заңды тәжірибесінің болмауы
мемлекетаралық экономикалық дауларды шешу кезінде едәуір қиындықтар
туғызады. Сәйкесінше, сауда- ... ... ... ... ... ... қамтыған құқық жүйесі мен жылдар бойы жинақтаған тәжірибесімен
және ... ... ... ... ие ... ... ДСҰ-
ның артықшылықтары басым.
БҰҰ- ның Халықаралық Соты
БҰҰ- ның Жарғысымен 1945 жылы Халықаралық Сот ... ... 92- ... ... ең ... сот ... ... табылады. Соттың құзыретіне
мемлекеттер арасындағы дауларды ғана қарау жатады. Ал мемелекет пен ... ... ... жеке тұлғалар арасындағы дауларды қарауға құзыреті
жоқ. Халықаралық сот Статутқа мүше болып ... кез ... ... БҰҰ ... 93- ... сәйкес БҰҰ- ның барлық мүше- мемлекеттері
Статутқа мүше болып табылады. Сонымен қатар, БҰҰ- ның ... ... 2- ... ... БҰҰ- ға мүше емес кез ... мемлекет
Қауіпсіздік Кеңесінің ұсынуымен Бас ... ... ... ... ... мүше бола ... Қауіпсіздік Кеңесімен белгіленетін
талаптарға сай келетін ... де ... Сот ашық ... ... ... сотқа дауды қарауға ... ... ... яғни дау тараптардың біреуі дауды Халықаралық
Сотқа беруге қарсы болса, оны ... ... олай ... ... ... ... іс қозғалмайды. Көптеген мемлекеттер Сот
құзыретіне бағына отырып, тәжірибе жүзінде 3 түрлі ... ... ... ... дейін орын алған жағдайлар мен оқиғаларға соттың
құзыреті таралмайды.
ә) мемлекеттің ішкі істеріне ... ... ... ... көпжақты конвенцияларға түсіндірме беру мен оларды орындауға
байланысты дауларға сот құзыреті ішінара таралмайды.
Халықаралық Сот кез келген ... ... ... ... ... консультативті қорытындылар шығара алады. Консультативті
қорытындылар тек қана ... бір ... заңи ... ... судьялардың өз көзқарастарын білдіруі. Оның ... ... жоқ. Іс ... ... Сот ... ... болып табылады. Сот белгілі бір шектеулермен халықаралық ... ... ... ... ... алады, аппеляциялық
инстанция ... ... рөл ... ... ... ... қайта қарау туралы қорытындылар шығарады. Аталған
істерді жүзеге ... ... ... ... тәжірибеде молынан
кездеседі.
Халықаралық Сот құрамына 15 адам кіреді және олар ... ... Сот ... Бас ... мен ... ... тағайындайды.
Сот Төрағасы мен Вице- төраға 3 жылға сайланады. Егер ... ... ... тараптарының бірі болып табылатын мемлекеттің азаматы
болса, Төрағалық ету құқығын береді. ... 23- ... 1- ... Сот ... ... және тұрақты сот мәжілістерін өткізеді.
Статуттың 30- бабының 1- ... ... Сот ... атқару мен оларды
орындау тәртібі және іс жүргізу ... ... Сот ... ... іс 2 ... ...... және ауызша. Жазбаша кезең
бірнеше айға созылады. Дауға қатысушы мемлекеттердің өзара келісуімен іс
қозғалады. Егер мемлекеттер Сот ... ... ... іс ... ... арыз беруі де жеткілікті. Бұл ... ... ... ... ... ... барлық қажетті құжаттар мен мәліметтер жиналған соң ... ... деп ... ... ... сенімді өкілдер,
қорғаушылар арқылы қатысады. Осыдан кейін ... ... ... ... ... сот ... тек қана сот ... жарияланады. Шешім
судьялардың көпшілік дауысымен шығарылады. Егер дауыстар тең ... ... ... ... болып саналады. Сот регламентінің 74- бабының
2- тармағы бойынша судьялар тек ... ... ... ... шешіммен келіспеуіне байланысты өз пікірін білдіреді. Бірінші
жағдайда судья пікірін – жеке ... ал ... ...... деп атайды [23, 212 б.].
Егер мемлекет нақты іс ... ... ... ... мойындаса,
онда БҰҰ Жарғысының 94- бабына сәйкес соттың шығарған шешімі орындауға
міндетті болып табылады. 94- ... 2- ... ... Халықаралық Сот
шешімін орындауды қамтамасыз ету әдістері белгіленген. Егер ... ... ... онда ... ... ... ... шағымданады.
Қауіпсіздік Кеңесі шара қолдану немесе қолданбау ... ... ... Сот ... 3 немесе одан да көп судьялардың қатысуымен
бір немесе бірнеше камера қалыптастыруы ... Сот 3 ... ... ... іс жүргізу.
B. Нақты бір категорияға жататын істерді қарау үшін.
C. Нақты бір істі қарау үшін.
Камералар туралы Статуттың 25- ... 1- ... ... ... ... аталған жағдайлардан өзгеше Сот барлық мүшелерінің
қатысуымен де сот ... ... ... ... ның Халықаралық Сотының құзыреті мен шешу тәртібі ... ... келе ... ... ... тек қана ... ... істер қарастырылғандықтан сотта
қаралатын істердің саны азаяды;
✓ БҰҰ- ның Халықаралық ... ... ... ... Олай ... ... дауларды шешу мүмкіндіктері
шектеледі.
✓ Экономикалық дауларды ғана қарайтын ... ... ... ... ... ... БҰҰ Халықаралық Сотын қолдану мүмкіндіктерін шектейді.
БҰҰ- ның Халықаралық Сотымен ... ... ... ... дауларды ерекшелеуге болады: Италия мен Ұлыбритания арасындағы
албан алтыны мәселесі, Иран мен Ұлыбритания ... ... ... ... ұлттандыру мәселесі, Франция мен Ливан арасындағы Бейрут
электрлік компаниясына қатысты мәселе және тағы басқалар [24, 515 б.].
1992 жылы ... ... ... ... ... ... ... қол қойды және өзі үшін Соттың құзыретін толық мойындады.
3.4 Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
Көптеген халықаралық бірлестіктер сияқты ТМД- да ... ... мен ... мойындалған қағидаларын, БҰҰ қағидаларын және
халықаралық ынтымақтастық ... ... ... пен бейбітшіліктің
нығаюына ықпал етеді деген ... ... ... ... ... ... халықаралық даулар мемлекет басшылары кеңесінде, үкімет
басшылары кеңесінде шешіле алады. Мемлекетаралық экономикалық даулар арнайы
құрылған Экономикалық ... ... ... ... ... ... қатынастарды ретеу және
оларды қолдану екі дәрежеде жүргізілетіні жалпыға белгілі:
- БҰҰ шегінде
- аумақтық ұйымдар ... ... ... ... ... ... алып ... жас
ұйым болып табылады. Оның міндетіне жүктелген ... ... өз ... ... Кейбір зерттеушілердің пікірінше, ТМД жұмысының
тиімділігінің төмен болуы оның мүше- мемлекеттерінің ... ... ... жеке мүдделерінің әртүрлі бағытты ұстануына байланысты
және бір- бірімен үйлеспеуінің нәтижесіне тәуелді. Сонымен қатар олардың
демократия мен ... ... көшу ... ... ... және ... мемлекеттерінің кейбіреулерінің саяси
тұрақсыздығына да байланысты деп атап көрсетіледі.
Мұндай жағдайда біріншіден, халықаралық ... ... қай әдіс ... қайсы қолдануға жарамсыз екенін анықтау қажет. Екіншіден, тиімділігі
төмен ... ... ... ... ... білікті
мамандарының көмегімен халықаралық дауларды шешу механизмін ... ... ... жүргізу керек.
Мемлекеттік дауларды бейбіт жолмен шешу қағидасы ТМД құжаттарының ішінде
1991 жылы 30 желтоқсанда Минскте қабылданған ТМД- ның ... ... мен ... ... Кеңесі туралы Уақытша келісімде бекітілген.
Алайда бұл құжатта мемлекетаралық ... ... ... ... жылы 14 ... ТМД ... Мемлекет басшыларының Жолдауында
қоқан- лоққы көрсетпеу және күш көрсету арқылы қауіп ... ... ... ... ... көмегімен реттеледі деп атап ... ... ... ... да ... берілді. Мысалы, ТМД
мемлекеттерінің екіжақты келісімдері – Қазақстан Республикасы мен Ресей
Федерациясы ... 1992 жылы ... қол ... сауда келісімі.
ТМД Жарғысының «Даулар мен жанжалдардың алдын алу» атты VI ... ... ... Осы ... ... ... ... реттегі алмаған кезде ең соңғы әдіс ретінде ... ... ... ... ... бұл ... БҰҰ - ның ... осы мәндес бабымен
салыстыратын болсақ, айырмашылығы келесідей:
БҰҰ Жарғысында: Мемлекеттер дауды шешуге міндетті, ал ТМД ... ... «күш – ... ... ... ... ... Жарғысы бойынша мемлекеттік дауды реттей алмаса, олар дауды
Қауіпсіздік ... ... ал ТМД ... ... Мемлекет басшылары
Кеңесіне «бере алады». Бапта Мемлекеттік басшыларының Кеңесіне дауды беру
тәртібі айтылмаған.
Сонымен ... БҰҰ ... ... ұйым Жарғысын мойындаған
мемлекет сәйкесінше өзіне белгілі бір ... ... ал ... ... бап ... жоқ. Осыған байланысты ТМД- ға мүше-
мемлекеттердің жауапкершілігінің деңгейін анықтау өте ... ТМД ... ... ... ... жарғылары сияқты мемлекеттерге міндеттеме
жүктелетіндей нақты белгілі бір жүріс- тұрыс ... ... ... шегінде дауларды бейбіт жолмен шешу механизмінің жетілуі ... ... ... болуына ықпал етеді [25, 34 б.].
ТМД елдерінің Экономикалық Соты
ТМД- ның экономикалық Соты 1992 ... 15 ... «ТМД ... ... ұйымдарының арасындағы есептесуді жақсартуын
қамтамасыз ету шаралары туралы» Келісімнің 5- ... ... ... ... ... – ТМД елдерінің Шаруашылық Соты.
Сөйтіп, 1992 жылы 6 шілдеде «Экономикалық Сот және оның ... ... ... Экономикалық Соттың негізгі қызметі - ТМД елдері
қатысушысы болып табылатын ... ... ... мен ... ... ... дауларды шешу арқылы
келісімшарттадың дұрыс қолданылуын қамтамасыз ету. ТМД ... ... ... шешу ... 1994 жылы 5 ... ... Сот ... Қаулысында бекітілген Регламентке
сәйкес жүзеге асырылады. Аталған ... ... ... ... ... Экономикалық Соттың құзыретіне 2 түрлі категорияға жататын
даулар жатады:
1. ТМД- ның органдарының шешімдерінен немесе келісімдерінен ... ... ... ... ... ... ТМД ... мемлекеттерінің экономикалық мәселелерге байланысты
шығарған нормативтік- құқықтық актілеріне сәйкес туындайтын дауларды
қарау.
Мемлекетаралық экономикалық ... ... ... ... ... ... ... құқықтық актілеріне, келісімшарттарына,
олардың институттарына ... ... ... қамтиды. Сот мемлекеттердің
жоғарғы органдарының; ТМД институттарының; жоғарғы шаруашылық, арбитраждық
соттардың сұрауымен және экономикалық даулар бойынша шешім ... ... ... ... ... ... ... Сот және оның мәртебесі туралы Келісімде көрсетілгендей
Экономикалық Сотты құру, ұйымдастыру, қызмет ету тәртібі және ... ... ... келісімдерімен және осы Келісіммен анықталады.
Олай болса, мемлекеттер мемлекетаралық келісімдерде экономикалық ... ... да ... ... ... Егер дау ... арнайы
әдістермен шешілмесе, онда тараптардың біреуінің сұрауымен ... ... Істі ... ... ... бұрын келіссөздер мен
консультациялар болғаны ... ... ... ... тексерген Сот,
ондай мәліметтердің жоқтығын негізге ала отырып, істі қарауға ... ... да ... Келісімдерде дауларды басқа сот органдардың қарауына беруге
болатындығы туралы ескертулер орын алған. Мысалы, «Экономикалық Одақ ... ... 31- ... сәйкес даулы мәселені келіссөздер жүргізу арқылы
немесе ТМД- ның ... ... ... онда ... ... сот
органдарына беріп, сол органның тәртібі мен ... ... ... деп ... Экономикалық Сот және оның мәртебесі туралы Келісім
бойынша 3- бапта айтылғандай мүдделі ... ... ... немесе институттарының арыз беруімен дауларды қарау туралы іс
қозғалады. Соттың істі қарауға алуы үшін ... ... ... ... еркі мен ... болып танылады.
Дауды қарастыру нәтижесінде Сот құқықбұзушылық әрекеттің бар ... ... ... тоқтату мақсатында шара қолдану туралы
шешім шығарады. Сот шешімінің орындалуы ... қай ... ... сол ... ... етіледі. Соттың шығарылатын шешімдері
рекомендациялық сипатта болады. Ол Соттың құзыретінің міндеттілігі туралы
баптың болмауының нәтижесі. Алайда Сот құзыретнінің ... ... ... ... міндетті деп бекітілген 9- бап қарама- қайшылық
туғызады. Бір жағынан, егер ... ... ... Сот ... онда ол ... ... ... құқығы бар. Ал екінші
жағынан, егер мемлекет Соттың құзыретін мойындамаса, онда Сот ... ... ... ... ның ... ... заң бойынша мемлекетаралық дауларды шешуге
үшінші мемлекеттердің қатысуына мүмкіндік бар, ... олар ... ... [26, 3 ... ның Экономикалық Сотының құрамы: Сот құрамы (коллегия), ... ... Сот), Сот ... ... коллегиялық органы Сот
Пленумы болып табылады. Сот ... 5 ... ... және олар 1 ... ... Сот ... «сот ... арқылы сотқа
дейінгі бітімге келуіне мүмкіндік береді. Осы ... ... ... 3 ... аспайтын мерзімге істі қарау тоқтатыла тұрады.
Іс жүргізу 2 бөлімнен тұрады: ... және ... ... ... ... рұқсат тек қана жазбаша түрде жүзеге асырылады. Жазбаша іс ... ... ... ... іске ... ... әрбір
құжаттың көшірмесі жасалып, бекітіліп екінші тарапқа ұсынылуы ... іске ... ... мен ... беру ... ... сот ісін ... сот мәжілісін жүргізу арқылы жүзеге асырылады.
Сот мәжілісінде тараптардың өкілдерінен, ... ... ... эксперт
қорытындылары тыңдалады. Сот мәжілісі үзіліссіз жүргізіледі. Бұрын ... жаңа ... мен ... ... ... Сот ... ... қайта қарауға қажеттілік туындаса, онда Сот
мәжілісті кейінге қалдыруы мүмкін. Егер Сот барлық ... ... ... деп тапса, онда істі жауып, шешім шығарады.
8 бөлімнің 15- ... ... ... ... ... ... құжаттарды және түсіндірмені талап етуге;
б) істі тергеуді Соттың бас кеңесшісіне, экспертизаны – нақты бір жеке
тұлғаға ... ТМД- ның кез ... ... ... ... беруге;
в) тараптар бейбіт жолмен келісімге келсе, іс жүргізу үрдісін ... ... ... ТМД- ның кез келген институттарынан, шаруашылық
субъектілерінен және лауазымды тұлғалардан сұрауға құқығы бар.
Іске ... ... ... ... тиісті мәліметтермен
танысуға, көшірмесін жасауға, айғақтар ұсынуға, өтініш білдіруге, ... және ... ... ... өз ... ... ... сұрақтар қоюға, іске қатысушылардың өтініштеріне
қарсылық білдіруге, шағымдануға және Регламент ... ... ... ... ... адал ... құқықтары бар.
Регламентте анықталғандай Сот шешімі шығарылған соң бірден заңды күшіне
енеді. Сот ... ... тек қана ... ... ... ... шешімінің орындалуын тоқтата тұрады. Сот Регламентіне сәйкес Сот
шешімдерінің мемлекеттер мен ТМД ... үшін ... ... ... ... қатысты шығарылса, шешімнің орындалуын сол
мемлекет қамтамасыз ету керек, егер ТМД ... ... ... ... ... ... тараптар Сот белгілеген
мерзім ішінде шешімді орындауды ... ... ... Егер ... ... ала белгіленбесе, онда ақылға қонымды мерзім ішінде орындалу керек.
Сот шешімімен жеке және ... ... ... ... ... ... орындау жүктелсе, жеке және заңды тұлға азаматы болып
табылатын мемлекет ... ішкі ... сот ... ... ... ... ала отырып, Сот шешімінің орындалуын қамтамасыз етуге
міндетті. Сот немесе Пленум шығарған шешімді мемлекет орындамаса, мүдделі
мемлекет ТМД ... ... ... ... ... ... ... айтылған мәліметтерді қорытындыласақ, Экономикалық ... мен ... ... арбитраждық ad hoc немесе институттық
арбитраждық сот болып ... ... ... ... Сот жеке және заңды тұлғалардың құқығын қорғау мен ... ... ... Бұл ... 1992 жылы 20 ... ... қызметті жүзеге асырумен байланысты дауларды шешу ... ... ... және ... ішкі сот ... ... [27].
Осы жүйеге ұқсас басқа біріккен органдардың қызметімен салыстырғанда
Экономикалық ... ... мен ... ... шегі тар ... ... аталған мәселеге байланысты Соттың өз бастамасымен жүзеге асырылған
ТМД- ның Экономикалық Сотының қызметі мен ... ... ... 1996 ... ... жоба әзірленді. Жоба авторлары Сот құзіретінің
шегін кеңейтуді көздеді. Жаңа жоба ... ... ... пәніне
байланысты шешуде шектеулерді алып тастау және дауға ... Сот ТМД- ның ... ... ... ... ... ... арасындағы дауларды да реттеуге, сонымен қатар
шығарылған Сот шешімі орындалуға міндетті болып табылу ... және ... ие ... тиіс еді. ... ТМД- ның Экономикалық Сотының
мәртебесі мен ... ... жаңа ... ТМД ... қол ... ... пікірінше, жоба тұжырымдамасы бойынша ТМД Экономикалық Сотын
қайта құру туралы жаңа ... ... ... ... ол
мемлекеттермен қабылданбады [28, 122 б.].
Экономикалық Соттың жүйесін жетілдіру ... М. И. ... ... ... Сотта 6 мамандандырылған коллегия және
коллегиялардың ... ... тиіс еді Істі ... 3 ... ... ... шағымдық инстанция – Президиум, бақылау
инстанциясы – Пленум. Сонымен қатар ТМД елдерінің басшылары ... ... ... ... ... құзырет белгілеу керек деп санады. Соттың
шығаратын шешімдерінің заңды күші болу ... және оны ... ... ... ... ... ... ұсыныс ретіндегі шешімдер де шығарылуы
мүмкін екенін автор нақтылап көрсетті. М. И. ... ... ... қай ... ... ... оның орындалуы мемлекеттердің
билік органдарымен, ... ішкі сот ... ... ... ... [29, 156 ... ... құзыретін реттеу пәні бойынша кеңейту ... ... Сот сол ... ғана ... ... дауларды ғана
емес басқа сипатьтағы құқықтық дауларжды шешуге де құқылы ... М. ... ... ТМД- ның ... Соты ... «ТМД Соты» немесе
«ТМД- ның Жоғарғы Соты» деген атауға өзгерту.
Халықаралық ... ... ... ... ... мәселесін
қарастыру нәтижесінде келесідей қорытындыға келеміз: экономикалық дауларды
шешудің қолданыстағы жүйесі жетілдіруді қажет етеді. Ол ... ... ... ... деңгейіне тәуелді. Экономикалық Соттың
басты кемшіліктері:
▪ сот құзыретінің шегінің тар ... ... ... ... ... ... болуы;
▪ сот шығарған шешімдерді орындау механизмінің болмауы.
Экономикалық Сотқа ... ... ... ... ... Бірде бір шаруашылық субъект өзінің құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мүдделер
деңгейінде де сотқа шағымдануға құқығы жоқ. ... ... тек ... ... басшылары ғана шыға алады [30, 177 б.].
Халықаралық экономикалық даулардың ... ... ... мәселесін
қарастыру нәтижесінде келесідей қорытындыға келеміз, экономикалық дауларды
шешудің қолданыстағы жүйесі жетілдіруді қажет етеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... Соттың
басты кемшіліктері:
- Сот құзыретінің шегінің тар болуы;
- Сотқа шағымданушы ... ... ... ... Сот ... шешімдерді орындау механизмінің болмауы.
Экономикалық Сотқа шағымданушы құқық субъектілер шеңбері ... ... бір ... ... ... құқықтары мен мүдделерін
қорғау мақсатында Сотқа тікелей шағымдана алмайды, тіпті ұлттық деңгейінде
де Сотқа шағымдануға құқығы жоқ. ... ... тек қана ... ... ғана шыға алады.
Автордың пікірінше, біріншіден, Сотқа шағымдана алатын құқық субъектілер
шеңберін кеңейту керек. Яғни оларға жеке және ... ... қосу ... ... ... ... ... ұлғайту. Мысалы, істерді жеке
категориялар бойынша қарастырса, соның ішінде ... ... ... мен ... ... ... ... даулары, ТМД
транс- ұлттық ... ... ... ... ... ... заңи күші бар, ... орындалуға міндетті және
түпкілікті болуы шарт.
Өкінішке орай, бүгінгі ... ТМД ... ... ... ... ... Мүмкін ол Сот шығаратын шешімдердің сипаты ұсыныс сипатында
болып табылуының нәтижесі шығар.
3.5 Еуропадағы Қауіпсіздік және ... ... ... ... ...... қауіпсіздік және ынтымақтастық
жөніндегі кеңес» - ЕҚЫК) қауіпсіздік мәселесімен ... ... ... ... Ол ... ... ... және Орталық Азияда орналасқан
56 елді біріктіреді. 
ЕҚЫҰ 35 Шығыс, Батыс және Еуропа елдері басшыларының ... ... ... ... кезеңінде ынтымақтастық туралы келісім жүргізу
үшін ... ... ... және ... жөніндегі
Конференцияның жалғасы болып табылады. Қатысушылар кейіннен ... ... ... шараларын ғана емес, сондай-ақ, экономика, ғылым,
технология, ... ... және ... салаларда да елдердің
бірігіп жұмыс жасауы туралы шешім қабылдап, ... ... ... ... ... мен ... аймақтарда туындаған қақтығыстарды болдырмау,
дағдарыс жағдайын ретке келтіру, ... ... жою ... ... қамтамасыз етудің негізгі ... және ... ... ... ... ... ... өлшем:
- қару-жарақтарды таратуға бақылау;
- қақтығысты болдырмау жөніндегі дипломатиялық күш;
- сенімді қарым-қатынас пен қауіпсіздікті ... ... ... немесе экономикалық және экологиялық өлшем:
- экономикалық және экологиялық қауіпсіздік.
«Үшінші корзина» немесе адами өлшем:
- адам ... ... ... ... дамыту;
- сайлауға мониторинг; 
ЕҚЫҰ қызметінің экономикалық өлшемінің негізгі басым бағыттарының бірі
қаржыны жылыстатумен және ... ... ... сондай-ақ,
трансшегаралық және сыбайлас жемқорлық қылмысымен күрес болып табылады.
ЕҚЫҰ аталған бағытта кооперация ... өзге ... ... ( ... ... өз алдына дербес те қатысушы елдердің әр түрлі қаржы
секторларындағы субъект ... ... ... және ... ... және ... ... асырады. Сонымен бірге, ЕҚЫҰ техникалық
көмек көрсету бағдарламасына қатыса отырып және олардың доноры ретінде ФАТФ-
тың ... ... ...... ... ... ... және лаңкестікті қаржыландыруға қарсы іс-қимыл жөніндегі
Еуразиялық топ болып табылады [31, 144 б.].
Халықаралық дауларды ЕҚЫҰ шеңберінде шешу.
ЕҚЫҰ мүше- мемлекеттер ... ... ... жолмен шешу ұстанымы
ЕҚЫҰ- ның қызметінің негізі болып табылады. бұл ұстаным ЕҚЫҰ- ның ... ... ... ... 1989 ... Вена ... ... 1990 жылғы жаңа Еуропаға арналған Париж хартиясында
расталды.
Хельсинки Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... Декларациядағы барлық он қағиданы басшылыққа алады және
бірдей қолданады.
Вена кездесуінің ... ... ... ... өздерінің
дауларды бейбіт жолмен реттеу қағидасын ұстанатынын мәлімдеді, бұл қоқан-
лоққы көрсетпеу, қауіп- қатерден бас ... ... ... ... табылады. Бұл екі фактор қауіпсіздігі пен бейбітшілікті
сақтауда елеулі атқарады.
Жаңа Еуропаға ... ... ... мүше ... Хельсинки
Қорытынды актісіне Еуропада демократияны, бейбітшілікпен бірлікті қолдау
мен сақтау ... ... он ... ... орындалуы үшін барлық даулар бейбіт жолмен шешілуі тиіс, ол
үшін дауларды реттейтін сәйкес шаралар қажет. Бұл шаралар ЕҚЫҰ ... ... ... ... ... дағы дауларды бейбіт жолмен
реттеудегі шаралар жағдай мен дауды реттеу қағидасы ... ... ... ЕҚЫҰ ... ... ... шешу ... Қорытындысы (Женева,
1992 жыл 12- 23 қазан). ЕҚЫҰ ... дау ... ... ... пен ... қатер туғызбау үшін үлкен көңіл қояды. Олар
өздері дауларды реттеудегі қадамдарын ... Осы ... ... ... ... кезде қарайды;
ә) дау туындаған кезде оны қиындататын іс- әрекеттерден сақтанады;
б) өздерінің жақсы ... ... ... үшін барлық қолайлы
жағдайларды жасауға талпынады.
Дауға қатысушы мүше- мемлекеттер дауды реттеу ... ... ... ... ала бір- ... ... сұрайды. Бұл мүмкін болмаған
жағдайда даудың нақты ерекшеліктері мен ... ... ... көңіл
бөледі [32, 36 б.].
ЕҚЫҰ мүше- мемлекеттері алғаш рет тәжірибеде аймақтық деңгейде ... үшін ... ... ... ... ЕҚЫҰ ... соты мүше-
мемлекеттерден түскен дауларды қарастырады. Сот шешімді дауыс ... ... ... даусымен шығарады. Соттың орналасқан жері –
Женева. Сот шығындары Конвенцияға қатысушы мүше- мемлекеттермен ... ... ... ... шешу ... ... Комиссия құра алады.
Бітімгершілік Комиссия құру үшін мемлекеттер ұйымның хатшылық органына арыз
жазады. Дауды шешу кезінде әрбір тарап ... ... ... делдалдар тізімінен біреуін қоя алады. Ал Сот ... ... ... ... ... іс ... жасырын түрде жүзеге
асады. Дауды шешу барысында қатысушы тараптар ортақ қолайлы нәтижеге келсе,
онда ол қорытынды түйіндемеде жазылады. ... ... дау ... ... талқыланды деп тапса, онда олар қорытынды мәлімдеме
толтырады.
Арбитраждық трибунал құру ... ... ... екі ... бірнеше
мүше- мемлекеттерінің келісімімен кез келген уақытта ... ... ... ... ... ... тергеу жұмыстарын
жүргізуге және фактілер мен айғақтар талап етуге өкілетті. ... ...... ... халықаралық құқыққа сай шешу болып
табылады. арбитраждық трибуналдың шешімі ... ... ... ... ... да ... ... жолмен шешудің жүйесі 4 элементтен құралған:
1. Дауларды бейбіт жолмен шешу ... ЕҚЫҰ ... ... және ... ... ЕҚЫҰ ... ... Директивті бітімгершілік туралы жағдайы [33, 274 б.].
Еуропалық Одақ Соты
Еуропалық Одақ Соты Еуропа Одағының органдарының бірі болып ... ... ... ... бар. Ол екі халықаралық келісімшарт
негізінде құрылған:
1. 1951 жылғы 18 ... ... және ... ... ... құру
туралы шарт
2. 1957жылғы 25 наурыздағы атомдық энергия бойынша Еуропалық Экономикалық
қауымдастық және Еуропалық қауымдастық құру туралы шарт.
Осы құжаттардың ... Сот ... ... ... Одақ ... ... ... жатады: Еуропалық Одақтың директивалық
органдарымен қабылданған заңи- ... ... мен ... ... ... және ... ... Одақ құқығының нормаларына талдау
жүргізу, мүше- мемлекеттердің міндеттемелерін ... ... ... ... Одақ ... қарайтын мәселелер аясына ... ... ... байланысты шараларды жүзеге асыру,
еркін бәсекелесу мәселелері және ... ... және ... жүргізу жатқызылады. Алайда, аталған мәселелер ... ... ... ... сот ... – Еуропалық ... ... ... қозғалу режимін құқықтық қамтамасыз етуге байланысты.
Еуропалық Одақ Сотының басты ... бірі ... 1982 жылы 5 ... сот шешімінде ерекше аталғандай «ортақ нарық концепциясы»
қарастырылған. Яғни, қауымдастық ішіндегі сауда жүргізуге ... ... ... ... ... ... бір ... біріктіру.
Еуропалық Одақ мүше- мемлекеттерінің еш ... ... ... көшуі
нәтижесінде салықсыз еркін сауда аймақтар пайда болады [34, 177 б.].
Сот тәжірибесінде маңызды орын алатын істердің қатарында ... ... ... ... ... тең ... ... бекітуінің
құқыққа қарсы әрекет екеніне байланысты істер тізімі жатады. 1972 жылы 14
желтоқсанда Еуропалық Одақ Соты ... ... заңи ... ... ... ... ... алынатын төлемақылар (импортқа
қолданылатын төлемақылардан тыс) кедендік салық ... ... ... ... әсер ... ... ... Одақ құру кезінде
Келісуші тараптар кедендік ... ... ... ... ... бір ... есептеді.
Үлкен тәжірибесіне қарамастан Европалық Одақ Соты экономикалық дауларды
реттеуде шектеуші сипатқа ие. Негізінен оның ... ... ... ... ... ... ету ... орнатуға және оларды
ұлттық құқықтық жүйеге енгізуге бағытталған [35, 123 б.].
6. Халықаралық валюталық қоры
Халықаралық валюта қоры ... ұйым ... ... Ол 1944 ... ... БҰҰ Халықаралық валюта-қаржы конференциясында қабылданған
келісімге сәйкес құрылды. 1945 жылы ... ... (АҚШ) ... ... ХВҚ 184 ... ... ... міндеттері: халықаралық валюталық ынтымақтастықты
тереңдету; қаржылық тұрақтылықты нығайту; экономикалық өсуді нығайтып,
жұмыспен қамту деңгейін жоғарылату; сондай-ақ, ... ... ... ... ... міндеттері:
а) халықаралық валюта-қаржылық ынтымақтастыққа ықпал ету;
ә) халықаралық сауда өсімін теңестіру және ... ... мүше ... арасындағы валюта қатынасын тұрақтылығын қолдау және
реттеу;
в) көпжақты есеп жүйесін ... ... мүше ... ... балансын реттеу үшін несие ұсыну;
д) халықаралық төлем баланстар теңсіздігін бұзушылықты қалпына келтіру. ... ... ... ... тұрақтылықты қолдау және дағдарысты
тоқтату үшін ... ... және ... ... ... ... ХВҚ ... 184 мүше елдеріне кеңес беру арқылы көмектеседі. ... ... ... ... қамтамасыз етуге, экономикалық
және қаржылық дағдарыс алдында осалдық деңгейін төмендетуге, ... ... ... ықпалын тигізеді. ХВҚ сондай-ақ, мүше
мемлекеттерге ... ... ... түзету мақсатында уақытша
қаржыландыруды ұсынады. 
ХВҚ мемлекеттердің экономикалық тұрақтылығы мен ... ... ... біліктілігін арттыру ісінде техникалық ... ... 199 ... ... ... сипатта боғанымен, ХҚҚДБ ... ... жеке ... ... ... көмек көрсетеді.
Олардың жалпы мақсаты халықаралық қаржы жүйесінің тұрақтылығын ... ... ... ХВҚ мен ББ көрсетілген мақсатқа жету үшін стратегияның
құрама бөлігінде қаржыны жылыстату және лаңкестікті қаржыландыруға қарсы іс-
қимылдарды ... ХВҚ ... ... ... ... ... ... ала болжанбаған қаржыға деген сұраныс, қаржы
мекемелері мен ... ... ... үшін ... сондай-ақ,
халықаралық капитал ағынының тербелмелі масштабы және ... ... ... ... ... ... ... атап өтті. 
ХВҚ өз қызметінің шеңберінде мүше мемлекеттердің қылмыстық жолмен келген
табыстар мен лаңкестікті қаржыландыруға қарсы ... ... ... ... аударады. Бұл мақсатта ХВҚ мүше мемлекеттердің ... ... ... ... атқаратын мемлекттік ... ... ... ... асыруда түрлі оқытулар
ұйымдастырып, анықтамалық материалдар әзірлейді. ... ... ... ... ... ... табыстар мен лаңкестікті
қаржыландыруға қарсы ... ... ... ... бағалайды.
Халықаралық валюта қоры және Халықаралық қайта құру және даму Банкі
Қазақстан Республикасы Халықаралық ... қор мен ... ... ... даму ... мүше ... ... осы ұйымдардың экономикалық
дауларды шешу механизмдеріне шолу ... ... ... ... ... ... тәртібі екі ұйымда да ұқсас және 2 кезеңнен тұрады:
І кезең. Дау Атқарушы Кеңеспен қаралып, шешім шығарылады.
ІІ ... ... ... 3 ай ... ... ... Кеңеспен қайта
қаралып, түпкілікті шешім шығарылады.
Шешімдер қарапайым көпшілік даусымен шығарылады. Атқарушы ... ... ... басқа түсіндірме беретін Комитет бар. Комитет қызметіне
даулы мәселелерді бірауыздан дауыс беру көмегімен шешу ... ... ... ... ... 85%- ның ... жоғарыда
айтылған шешімнің күшін жоюға болады. Көптеген ... ... ... жасаған қорытындылары бойынша бұл ұйымдардың шегінде
дауға шешім шығаруға мемлекеттердің ... ... ... ... дамыған мемлекеттер даулы мәселені шешу ... ... ... ... ... ... қабылдайды [37, 495 б.].
Демек, халықаралық қаржылық ұйымдар қызметі халықаралық ... ... жаңа және ... мүмкіндіктерін ашады. Алайда егер
экономикалық дауларды реттеу кезінде саяси мүдденің ... ... ... ... ... жүзеге асырылса, сонда ғана бұл ... ... ... ... ... ... маңызы артады.
Мемлекетаралық экономикалық дауларды шешудегі халықаралық ұйымдардың
қызметін қарастыратын бөлімді қорытындылай ... ... ... ... ... ... маңызды аспектісі – халықаралық
дауларды шешудің ... ... ... ... қатысуы және халықаралық
қатынастардың әр ... ... ... ... алу мен ... ... ... халықаралық ұйымдар жинақталған ... ... ... шешу ... жетілдіруге, жаңартуға талпынады.
Халықаралық ұйымдардың дауларды шешуге қызығушылықтары артып келеді.
Олар дауларды халықаралық құқық пен ... ... ... ... ... және ... реттеледі [38, 110 б.].
3. Мемлекетаралық экономикалық дауларды халықаралық экономикалық келісімдер
шегінде ... ... ... ... келісімдердің басым көпшілігі
Келісуші тараптар арасында дау пайда болған жағдайда дауды шешу ... ... ... ... ... бітімгершілік
процедураларға жүгінуге болатыны туралы ... ... ... ... ... ... арқылы тараптар ортақ нәтижеге қол жеткізе
алмаса, тараптар туындаған дауды ары ... ... ... ... ... ... Мысалы, 1994 жылғы 15 сәуірдегі ТМД ... ... ... сауда аймағын құру туралы Келісім. Шарт
бойынша дау ... ... оны ... ... бір ... Дау пайда болса, ... ... ... ... ... ... ... және өзара келісіммен қажет болған жағдайда
бітістіруші ретінде басқа ... ... ... мүмкін. Дау
реттелмесе, екінші кезекте ... ... ... ... мүмкін. Яғни ұсыныс әзірлеу үшін жұмысшы топтар құру. Үшінші кезекте
ТМД- ның Экономикалық Сотына ... ... ... тараптардың дауды
шешу мүмкіндіктері шектелмейді. ... ... ... Келісім
тараптарға келесідей құқық береді: «халықаралық құқықта қалыптасқан басқа
да процедураларға жүгінуге».
Ол үшін: - екі ... да ... ... керек.
- бір тараптың келісімі болмаса, ... 6 ай ... бойы ... тараптың талабы
бойынша.
1995 жылы 6 желтоқсандағы Қазақстан Республикасы мен атом ... ... ... пен ... және болат бойынша Еуропалық
Бірлестік арасындағы шартта дауды шешудің 2 кезеңі айқындалған.
І кезеңде дауды шешудің екі ... ... ... ... ... ... арнайы құрылған органға (Сауда бойынша Кеңес) беру. Алайда екі
әдістің ... ... ... ... ... ... жоқ. Егер істі
сауда кеңесі қарастырса, ұсыныс қабылдау әдісімен шешіледі. Дау реттелмеген
жағдайда екінші кезең ... Ол ... ... ... ... 2 ай ... ішінде 2 тарап әрбіреуі өзінің арбитрін тағайындайды, ... ... 3- ші ... ... ... тараптар үшін міндетті
күші жоқ шешім шығарады. Аталған механизмнің кемшіліктері:
- дауды шешудің әр ... ... ... ... ... ... ... сипаты процедуралардың тиімділігін
мүлдем төмендетеді.
Сауда келісімдерінде тағы да ... ... ... ... ... бейтарап мемлекетке беру немесе эксперттер комитетіне беру ... жиі ... [39, 223 ... дипломдық жұмысында шаруашылық дауларды да қарастырып өтуді дұрыс
санады. ТМД- ң ... ... ... ... ... жүзеге
асыруына байланысты дауларды шешу тәртібі туралы Келісім бар. Ол 1992 жылы
20 наурызда қабылданған. ... үшін ... шарт 1994 ... ... ... ... күшіне енді. Ол шарушалық субъектілерінің арасындағы
азаматтық- құқықтық қатынастарды және олардың шарт жасасу арқылы туындайтын
міндеттемелеріне ... ... ... ... субъектілерінің
мемлекеттік және басқа да органдарымен қарым- қатынастарын реттейді.
ТМД ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлер) ТМД- ның басқа ... ... ... мүліктік құқықтары мен заңды ... ... ... ... тең ... құқықпен жіне сотпен
қорғай алады. Олар арбитраждық сотқа, ... ... және ... ... кез ... ... да ... еркін шағымдануға құқығы
бар.
Келісім ... ... ... құзыретті соттар деп бекітілген.
Келісімнің 7- ... ... ТМД ... біреуінің аумағында
орналасқан құзыретті соттың шығарған шешімі ТМД- ның ... ... ... заңды күшіне еніп, орындалуға міндетті [39, 18
б.]. Мысал ретінде 1993 жылы 19 ... ... ... қабылданған
Қазақстан мен Түркменістан арасындағы шаруашылық дауларды шешу тәртібі
туралы ... ... ... басқа да келісімдер Ресей мен Белоруссия арасында
бар.
Қорытынды
Зерттеу жұмысының барысында келесідей жұиыстар жүзеге асырылды.
Мемлекетаралық экономикалық дауларды реттеу ... ... ... ... мен ... ... ... мемлекеттер қазіргі халықаралық қатынастарда өздерінің экономикалық
құқықтары мен ... ... ... ... халықаралық- құқықтық
реттеудің негізін құраушы өзекті ... ... ... ... ... ... ... халықаралық дауларды бейбіт
жолмен шешу қағидасы алады. Дауларды бейбіт жолмен шешу ... ... мен ... құқық пен мемлекетаралық
қатынастардың дамуы мен қалыптасуының жеделдігін көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ең ... табылады. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... ... оған дәлел
бола алады. Экономикалық келісімдер де ... ... ... ... жағдайда осы қағиданы ұстанатынын
регламенттейді. Бұл қағиданы белсенді жүзеге ... ... ... ... ынтымақтастығының нәтижелі
болуының кепілі болып саналады.
2. «Экономикалық дау» ұғымының ішінде ... ... ... ... қарама- қайшылық немесе осы дау туындатқан
арақатынаста дәл экономикалық мүдделер ... ... ... ... нақтылау. Бұл даудың саяси, құқықтық, ... ... да ... ... ... ... ... сипатындағы дау кезінде шешуші рөл
атқарады.
3. халықаралық экономикалық даулар тек қана ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде ерекшелеу
керек. Мемлекеттер арасындағы бірігу үрдісінің жедел ... ... ... ... қалыптасып жатқан аймақтық, әмбебап
халықаралық ұйымдардың ... ... ... ... ... күрделенуі мен экономикалық дау ұғымының ... ... ... ... отырады.
4. мемлекетаралық экономикалық дауды реттеу тек қана ... ... ... мен ... ... ... ... да халықаралық құқық салаларының қатысумен
реттеледі. Экономикалық даудың бір ... – оның ... ... ... әр ... ... туындайтын қарым- қатынас
болуы мүмкін. Мысалы, халықаралық кеме жүзу, әуе саласы, ғарышқа
байланысты әрекеттері және ... ... ... ... жағдай
айтарлықтай деңгейде басқа күрделі мәселені туындатады. Ол ... ... ... ... ... да, ... та ... Олай болса, оны шешу мақсатында әдіс таңдау ерекшелігін талап
етеді. Мысалы, Каспий теңізінің құқықтық ... ... ... ... ... экономикалық даулар қатарына да, аумақты
бөлісу туралы даулардың қатырына да жатқызады. Ал қандай мүдде шешуші
рөл атқаратынын ... ... ... соғады [40, 28 б.].
Халықаралық құқықта қалыптасқан халықаралық дауларды шешу ... ... ... ... ... ... тәжірибеде қолданады.
Жүргізілген талдау жұмысына сәйкес дауларды шешудің дипломатиялық әдістері
мемлекеттер арасындағы ... ... ... ... танытады.
Қазақстан Республикасы да ... ... ... ... кезеңдерінде келіссөздерді жиі қолданады.
Дипломатиялық әдістерден кейінгі орында экономикалық дауларды ... ... ad hoc ... ... ... Ол әдіс инвестициялық даулар
мен көлік, сауда және байланыс ... ... ... ... ... қатар ad hoc арбитражы экономикалық келісімшарттардың
мазмұнына түсіндірме беруге байланысты қарама- ... ... ... мен ... істі ... дәл экономикалық дауларға
қатысты Қазақстан Республикасының тәжірибесінде көп ... Тек ... ... ... алу мақсатында дауды үшінші бейтарап мемлекетке беру
тәжірибеде анық. Және ол Қазақстанның экономикалық дауларды шешуге ... ... ... ... ... ... Талдау,
зерттеу жұмыстарын терең жүргізетін болсақ, республикада жоғары білікті
дипломатиялық кадрлар ... осы ... ... ... салдарынан Қазақстан бұрынғы Кеңес Одағының ... ... ... ... ... ... Қазақстанның
Еуропалық Экономикалық Ынтымақтастық құруға деген ниетін ескере отырып,
аталған осы ... ... ... ... ... шешумен
айналысатын сот мекемелері құрылып, түрлі процедуралар қолданатын болса,
дауларды шешудің қалыптасқан нысаны әлі ... ... ... деп
болжауға болады.
Мемлекетаралық дауларды шешудің дәстүрлі нысандарын қолдану дұрыс және
белгісіз мерзімге дейін созылып ... ... ... ... ... ... қолдану керек.
Мемлекетаралық дауды шешудің әдіс таңдау кезінде міндетті процедура
ретінде бірінші орында арбитраждық ... ... ... Республикасымен
жасалатын экономикалық келісімдерде жиі халықаралық ad hoc арбитражыны
қолдану туралы нормалар айқындалады. ... ... ... ... ... ... ... нәтижесіне сәйкес
Қазақстан өзі қатысатын экономикалық ... ... ... ... ... ... Мысал ретінде Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... басылымдарда қазақстанның қатысумен өткен ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттерінің арасында бірігу үрдісінің қарқынды ... және ... ... ... ... ... ... мүдделері үнемі өзгеріп отыратынын ескерсек,
бұрынғы Кеңес Одағының мемелекеттерінің тарапынан аталған ... ... ... ... ның ... Соты , ... ынтымақтастық Соты сияқты
халықаралық сот ұйымдарының құрамы мен қызметі біздің ... ... ... көп ... ... ның ... ... экономикалық дауларды шешу механизмінің
дамуы Достастықтағы өзгерістер мен ... құру ... ... ең
бастысы, мемлекеттердің Сот құзыретін мойындауы мен оның ... ал ... ... мемлекеттердің жауапкершілікке тартылу
шараларын қолдануына тәуелді.
Бізге қолжетімді құқықтық- нормативтік базада дау ... ... ... ... ... Сотына шағымдануға құқығы бар деп
көрсетілген бірде- бір Қазақстан ... ... ... Мемлекетаралық ... ... ... ... ... ДСҰ, ЕҚЫҰ, ХВҚ сияқты халықаралық ұйымдардың ... ... рөлі ... ... Халықаралық ұйымдар дауларды шешу
механизмін жетілдіріп отырады және кез келген саяси ықпалды жоюға тырысады.
Мемлекетаралық даулардың халықаралық ұйымдарда ... ... ... ... ... ... ... нақты регламентке сүйенуі;
- шешімнің орындалуын қадағалайтын қалыптасқан механизмнің болуы;
- даудың сипатын ескере отырып іс қозғау.
Соңғы артықшылық экономикалық ... ... ... беру кезінде салмақты аргумент болып табылады. Жоғарыда аталған
ұйымдардағы экономикалық дауларды шешу тәртібі құрылымы мен ... ... ... ұйымдар құру жобаларында ескерілуі тиіс.
Мемлекетаралық дауларды шешудің ... ... ... енгізудің көмегімен пайда болған дау немесе жанжалды тез ... де ... ... ... Мысалы, тараптар дауды шартта
сілтеме ... ... бір ... ... ... онда онда ... көшеді. Аталған механизмдерді қолдану, әсіресе, ұзақ мерзімді
шарттарға өте ... ... ... ... кез ... шарты,
келісім немесе контрактісі үшін халықаралық дауларды шешу тәртібі ... ... ... ... қолданылу мерзімі анықталып, анық
бекітілуі ... ... ... ... ... дауларды шешу, басқа мемлекеттердің тәжірибесін зерттеу
Қазақстан Республикасы үшін ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Назарбаев Н.А. Стратегия трансформации ... и ... ... - М.: ... ... ... құқық курсы 6 томдық. - М.: Наука, 1967. Т. ІІ.
3. Философская энциклопедия.Т.5. - М.,1970.
4. ... Э. А. О ... ... ... ... разрешения
международных споров // Советский ... ... ... ... ... Д. Б. ... ... разрешения международных споров. - М.:
Наука, 1977.
6. Международное право: Учебник для ... / ... Г. В., ... ... О. И.; Под ред. ... Г. В., Тиунов О. И. - 2- е изд.
перераб. и доп. - М.: Норма- ... ... ... Е., ... Е. Т. Институт консультаций в ... ... // ... ... и ... - 1980.- ... ... Д. Международно- правовые принципы мирного сосуществования
// Междунар. жизнь. – 1972. - №1.
9. Богуславский М. М. Международное экономическое право. - М., ... ... ... ... / Отв. ред. Колосов Ю.М., Кривчикова
Э.С.- 2-е изд., ... доп.- М.: ... ... ... ... В.В. Первая конференция мира 1899 г. и международное право
// Государство и право. - 1998. - ... ... ... ... ... ... относящихся к
созданию и деятельности / Сост. Дурденевский В.Н., Крылов С.Б. - М.:
Госюриздат, 1956.
13. Словарь международног права.- М.: Международные отношения, 1982.
14. ... Ю. В. ... ... ... споров в
современном международном праве: Автореф. дис. канд. – Казань, 1998.
15. Попков А.Н. Формы международного арбитража и современные тенденции их
развития в ... ... // ... ... междунар. права и
междунар. отношений. – 1998. - №3.
16. Мовчан А. П. Мирные средства ... ... ...... ... Мауленов К. С. Казахстан: практика заключения инвестиционных контрактов
// Казахст. журн. междунар. права. – 2000. - ... ... ... ... в поддержку идей общей безопасности //
Казахст. правда. – 1999. -17 сент. (№224).
19. Ушаков Н.А. ... ... ... ... // Советский
ежегодник международного права. - М., 1966.
20. Шатров В.П. Международное экономическое право. - М., 1990.
21. Бдоян И.Т. О ... ... ... ... ... ... ВТО // ... моск. ун- та. Сер.: 11. Право. - 1998. - №6.
22. ... А.М. ... ... ... и участие Казахстана
в экономических союзах // Вестник ... Сер. ... - 1998. - ... Шинкаретская Г.Г. Международная судебная процедура. - М.: Наука, 1992.
24. Международное право: Учеб. для ... / Под ред. ... Г.И. – ... лит., 1994.
25. Каламкарян Р.А. Содружество Независимых Государств в ... ... ... ... // ... журн. междунар. права. - 1992. - №4.
26. Экономический Суд СНГ – арбитр в жизни Содружества // Юрид. газета. ... - 7 июля ... ... ... Суда СНГ // Информационно- правовая база
«Юрист».
28. Фисенко И.В. ... ... ... ... ... ... Независимых Государств и место в нем Экономического
Суда Содружества Независимых Государств // Моск. ... ... ... ... ... М.И. ... споры в СНГ – кому их разрешать? //
Государство и право.- 1995.- ... ... М.Л. Курс ... ... в 7-ми ... М.: ... ... 3.
31. Блищенко И.П., Энтин М.Л. Международно- правовые формы сотрудничества
государств в Европе. - М.: Междунар. отношения, 1977.
32. Карпович О. ... ... ... в ... ОБСЕ // ... - 1998. ... ... С.А. Международное право и безопасность. - М., 1991.
34. Энтин М. Л. Суд ... ... ... ... ... интеграций. - М.: Междунар. отношения, 1987.
35. Лященко Т.К. Суд Европейских Сообществ и развитие европейского права //
Международные суды и международное право: ... – М., ... ... В.С. ... ... и ... ... урегулирования
споров // Моск. журн. междунар. права. – 1996. - ... ... об ... Европейского Банка Реконструкции и Развития от
29 мая 1990 г // ... ... ... Сб. док. в 2- х т. - ... 1996. - Т. ... Евгеньева Е., Усенко Е.Т. Институт консультаций в современном
международном праве // Сов. Государство и право. - 1980. - ... ... по ... и ... с ней ... между
Европейским Сообществом, Европейским Объединением по углю и стали,
Европейским Сообществом по атомной энергии, с одной ... и ... с ... ... от 6 декабря 1995 г. // Сб. док. По ... в 2-х т. / ... ... М.М., ... Ж.О. Ауталипова А.С. и др. -
Алматы: САК, 1998. - Т. 2.
40. Касенов У. С. ... ... дно моря или ... // ... ... ... - №7.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сүйінбай Аронұлы5 бет
«Девиантты мінез – құлқы бар балаларды анықтау және оқыту проблемаларын шешудің болашақ даму жолдары»9 бет
«Фредгольм интеграл-дифференциалдық теңдеу үшін екі нүктелі шектік есепті шешудің жуық әдісі»47 бет
Алгебралық теңдеулердің шешудің жанама әдісі7 бет
Анықталмаған теңдеулерді шешудің жаңа әдістері23 бет
Арифметикалық және логикалық командалар . avr тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері . Тактілі генераторлардың сыртқы элементтері . Интерфейстарды шешудің негізгі сұлбалары5 бет
Басқару мәселелерін шешудің ақпараттық технологиясын эскизді жобалау4 бет
Басқару мәселелерін шешудің ақпараттық технологиясын эскизді жобалау. Жобалау алдындағы анализ элементтері. Техникалық жобалаудың элементтері10 бет
Дифференциалдық теңдеулерді шешудің Ранге-Кутта әдісі7 бет
Есеп шешудің әдістемесі.20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь