Тергеу кезіндегі тінту жүргізудің құқықтық және теориялық негіздері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 ТАРАУ. ТЕРГЕУ КЕЗІНДЕГІ ТІНТУ ЖҮРГІЗУДІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тінтудің түсінігі мен оның белгілерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2 Іздестіру әрекеті . тінтудің элементі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
1.3 Процесуалдық мәжбүр етуді анықтау және оның тінту жүргізу
кезіндегі ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
П ТАРАУ. ТІНТУ ЖҮРГІЗУДІҢ ТАКТИКАСЫ
2.1 Криминалистикалық тактиканың негізгі категорияларының тінту
жүргізудегі тактикалық маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48
2.2 Тінту жүргізудің психологиялық және этикалық негіздері ... ... ... ... ... 54
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...78
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .79
Диплом жұмысының жалпы сипаттамасы. Диплом жұмысында тергеушінің тінту жүргізуінің тактикалық негізі мен ерекшеліктері қарастырылған. Мұнда тінту процесінде қолданылатын тактикалық әдістер мен тәсілдер, тінтудің мәні – әдістемелік, ғылымитаным бағытымен және қылмыстық-процесуалдық заңнама нормаларымен қарастырылған заңдылықтар жүйелі жолмен жинақты да кешенді түрде қамтылған. Аталмыш жұмыста тінту жүргізудің барлық процесуалдық, тактикалық, техникалық, психологиялық және этикалық сондай-ақ ұйымдастырушылық жақтары қарастырылған.
Диплом жұмысының өзектілігі. Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-ші бабында: «Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» – деп нақтыланған.
Қазіргі таңда сот-құқықтық реформаларды жүзеге асыру жағдайлары мынандай маңызды, әрі өзекті мәселелерден, яғни құқықтық мемлекеттің негізгі қағидаларын жүзеге асыруды қамтамасыз ету аясында қылмыстарды тез арада ашу мен тергеу тактикасын толық жетілдіру мен меңгеріп-білуден тұрады. Өйткені бұл адам және оның өмірі мен денсаулығына, ар-ожданына, қадір-қасиетіне, өмірі мен денсаулығының қауіпсіздігіне, тұрғын жайларына, меншігіне қолсұқпаушылыққа қарсы бағытталған. Әрбір адамның құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етуді нығайту – мемлекеттің негізгі міндеті болып табылады.
Қылмыстық істі ашу және тергеу әрекеті – қылмыстық процесуалдық заңмен жүйелі түрде реттелген күрделі таным процесі. Шығарылған әрбір ұйғарымды дұрыс орындамауға жол берілмейді, өйткені ол заңды бұзушылық болып саналады.
Уақытылы және дәлелдеме тәсілі ретінде анықталатын тергеу әрекеті – алдын ала тергеу жүргізу барысындағы тергеуші қызметінің процесуалдық нысаны. Заң әдебиеттері мен құқық қолдану тәжірибесінде заңға сыйымды қызығушылықтар, мүдделер – танымдық және тактиканы өңдеу мен оны жетілдіру мүмкіндіктерін кеңейтуден, сондай-ақ тергеушінің тергеу әрекетін жүргізуді ұйымдастыруының жаңа түрлерін іздестіруден туындайды.
Тергеу әрекеттерінің тізімдері қылмыстық іс жүргізу заңымен реттелген және ол кеңейтілуге жатпайды. Ал, олардың ішінде тінту әрекеті қылмысты дәлелдеудің дәстүрлі қайнар көзі болып табылады. Дегенмен тінтуді тиімді де ұтымды жүргізу мәселесі тәжірибеде нақты да жеткілікті шамада шешіле бермейді. Қоғамдық қатынастағы болып жатқан өзгерістерді ескере отырып, әсіресе мемлекеттегі саяси қылмыстарды тергеу кезінде міндетті түрде Қазақстан Республикасы Конституциясы мен Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу заңы және басқа да нормативтік құқықтық актілер мен заң талаптарына сәйкес қарастырылып отырған бұл тергеу әрекетіне қатысты барлық дәлелдемелік қайнаркөз жүйесіндегі оның алатын орны мен рөлі барынша тиянақты, әрі түбегейлі тексерілуі тиіс. Бұл мәселеге қатысты ескі заңға сәйкес зерттеулер болды. Олар біздің жаңадан қабылданған Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс жүргізу кодексінің біраз уақыттан бері тәжірибеде қолданылуына қарамастан тінту әрекетіне арналған жаңа зерттеу жұмыстары бізде жоқ.
1. Викторов Б.А. Общие условия предварительного расследования:Учебное пособие.-М.:1971.-59б
2.Исаев А.А. Спецмальные познания в уголовном судопроизвосдтве:Учебное пособие.-Алматы,2001.-111б.
3 Винберг А.И., Митричев С.П. Криминалистика, – М.: Юрид.лит., 1950. Ч. 1. – 303 с.
4 Антонов А.И. Криминалистика: Учебник / Под ред. А.И. Винберга. – М.: РИО ВЮА. 1950. Вып. 2. – 135 с.
5 Баев О.Я. Тактика следственных действий: Учебное пособие. – Воронеж, НПО «МОДЭК», 1995. – 224 с.
6 Жәкішев Е.Г. Криминалистік тактика: оқу құралы. – Алматы, Жеті жарғы, 1997. – 92 б.
7 Белкин Р.С., Лившиц Е.М. Тактика следственных действий. – М.: Новый Юристъ, 1997. –176 с.
8 Жогин Н.В., Фаткуллин Ф.Н. Предварительное следствие в советском уголовном процессе. – М.: Юрид. лит., 1965. – 367 с.
9 Михайлов А.И., Юрин Г.С. Обыск.. – М.: 1971. – 80 с.
10 Тарасов-Родионов П.И. Предварительное следствие: Пособие для следователей. – 3-е, перераб. и расшир. изд. / Под ред. Г.Н. Александрова и С.Я. Розенблита. – М.: Госюриздат, 1955. – 247 с .
11 Якубович Н.А. Работа следователя по возмещению материального ущерба и розыску похищенного имущества: Мед. пособие. – М.: Юрид. лит., 1954.– 76 с.
12 Степанов В.В. Расследования взяточничества. – Саратов, Изд. Саратовского университета, 1966. – 60 с.
13 Драпкина Л.Я., Злоченко Я.М. Криминалистика: Учебник. / Под ред. Л.Я. Драпкина, В.Н. Карагодина. – М.: Юрид. лит., 2004. – 896 с.
14 Ратинов А.Р. Руководство для следователей. – М.: Юрид. лит., 1971. – 749 с.
15 Самошина З.Г., Яблоков Н.П. Криминалистика: Учебник. / Под ред.
А.Н. Васильева. – М.: Московского Университета, 1971. – 564 с.
16 Андреев И.С., Грамович Г.И., Порубов Н.И. Криминалистика: Учеб. пособие. / Под ред. Н.И. Порубова. – Минск, ВШ шк., 1997. – 344 с.
17
18 Криминалистика. / Ответ. редак. проф., д.ю.н. С.П. Митричев, проф., д.ю.н. М.П. Шаламов, Изд. Юрид. лит., – М.: 1963. – 544 с.
19 Карев Д.С., Савгирова Н.М. Возбуждение и расследование уголовных дел. – М.: Высшая школа, 1967. – 142 с.
20 Любичев С.Г. Криминалистика: Учебник. / Под ред. И.Ф. Пантелеева, Н.А. Селиванова – М.: Юрид. лит., 1984. – 554 с.
21 Герасимов В.Н. Научно-технические средства в работе следователя.-м::МГУ,1985.-105б.
22 Гинзбург А.Я., Белкин А.Р. Криминалистическая тактика: учебник.
– Алматы: ТОО Аян Эдет, 1998. – 474 с.
23 Козловцев В.А., Маликов С.В. Краткий курс криминалистики: Учебное пособие. – М.: Юрлитинформ, 2002. – 224 с.
24 Сарсенбаев Т.Е., Хан А.Л. Уголовный процесс: Досудебное производство. Учебное пособие. – Астана, ИКФ Фолиант, 2000. – 192 б.
25 Гуткин И.М. Советский Уголовный процесс. Возбуждение уголовного дела и расследование: Учебное пособие. / Под общ. ред. проф. С.В. Бородина, проф. И.Д. Перлова. – М.: Научно-исследовательский и редакционно- издательский отдел, 1968. – 304 с.
26 Агафонов В.В., Филиппов А.Г. Криминалистика: Учебное пособие. –2-е изд. – М.: Юриспруденция, 2001. – 160 с.
27 Еркенов С.Е., Сұлтанов С.И. Тергеу әрекетінің тактикасы. – Алматы, Дәнекер, 2002. – 227 б.
28 Попов В.И. Обыск. – Алма-Ата, Тип. КазГУ, 1959. – 68 с.
29 Глотов О.М. Криминалистика / Под. ред. И.Ф. Крылова. – Ленинград, Изд. Ленинградского Университета, 1976. – 590 с.
30 Гусаков А.Н. Криминалистика: учебник. / Под ред. И.Ф. Герасимова, Л.Я. Драпкина. – М.: Высшая школа, 1994. – 528 с.
31 Самошина З.Г. Криминалистика: учебник. / Под ред. Н.П. Яблокова. – М.: Изд. БЕК, 1996. – 708 с.
32 Криминалистика: учебник, – 2-е изд. / Под ред. Белкина Р.С. – М.: Изд. Юристъ, 2000. – 718 с.
33 Россинская Е.Р. Криминалистика: учебник. / Под ред. Т.В. Аверьянова, Р.С. Белкин, Ю.Г. Корухов, А.Г. Филиппов. – М.: Норма-Инфра М, 2000. – 990 с.
34 Филиппов А.Г. Криминалистика: учебник. – М.: Юриспруденция, 2000. – 352 с.
35 Лившиц Ю.Д. Обыск, выемка, наложение ареста на имущество. – М.: 1963. – 30 с.
36 Тертышкин В.М. Собирание и исследование вещественных доказательств на первоначальном этапе расследования. / Проблемы предварительного следствия: Сб. трудов. – М.: ВНИИ МВД СССР, 1986. – 122 с.
37 Ахпанов А.Н. Проблемы уголовно-процессуального принуждение и его эффективность. Вопросы теории и практики. – Казань: изд.-во Казанского университета, 1981. – 136 с.
38 Аверьянова Т.В., Белкин Р.С., Корухов Ю.Г., Россинская Е.Р. Криминалистика. / Под ред. проф. Р.С. Белкина. –2-е перераб. и доп. – М.: Изд. Норма, 2005. – 992 с.
39 Томин В.Т. Взаимодействие органов внутренних дел с населением в борьбе с преступностью. – Омск, Науч.-исследов. и редак.-издат. отдел, 1975. – 179 с.
40 Зинатуллин З.З. Уголовно-процессуальное принуждение и его эффективность: Вопросы теори и практики. – Казань, Изд. Казанского университета, 1981. – 136 с
41 Коврига З.Ф. Уголовно-процессуальное принуждение. – Воронеж, Изд. Воронежского университета, 1975. – 175 с.
Нормативтік - құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, Алматы,
30.08.1995 (7 қазан 1998 ж. өзгертулер мен толықтырулар)
2.ҚР Қылмыстық іс-жүргізу кодексі (2009.07.04. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
3. ҚР Қылмыстық кодексі (2010.21.01. берілген өзгерістер мен толықтырулармен)
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ …………………………………………………………………...........3
1 ТАРАУ. ТЕРГЕУ ... ... ... ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Тінтудің ... мен оның ... ... Іздестіру әрекеті – ... ... ... ... ... ... және оның тінту жүргізу
кезіндегі ... ... ... ... ... ... тактиканың негізгі категорияларының тінту
жүргізудегі ... ... ... ... ... және ... негіздері
....................54
ҚОРЫТЫНДЫ..................................................................
.....................................78
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
.................................................79
КІРІСПЕ
Диплом жұмысының жалпы сипаттамасы. Диплом ... ... ... ... ... мен ерекшеліктері
қарастырылған. Мұнда ... ... ... ... әдістер мен
тәсілдер, тінтудің мәні – ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтар
жүйелі жолмен жинақты да кешенді түрде қамтылған. Аталмыш жұмыста тінту
жүргізудің барлық процесуалдық, тактикалық, техникалық, психологиялық ... ... ... жақтары қарастырылған.
Диплом жұмысының өзектілігі. ... ... 1-ші ... ... Республикасы өзін демократиялық,
зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады; оның ... ... – адам және ... ... ... мен ...
деп нақтыланған.
Қазіргі таңда сот-құқықтық реформаларды жүзеге асыру жағдайлары
мынандай маңызды, әрі өзекті мәселелерден, яғни ... ... ... ... ... ... ету ... қылмыстарды тез
арада ашу мен тергеу тактикасын толық жетілдіру мен меңгеріп-білуден
тұрады. ... бұл адам және оның ... мен ... ... ... мен ... ... тұрғын жайларына,
меншігіне қолсұқпаушылыққа қарсы бағытталған. Әрбір адамның ... ... ... ... ...... негізгі міндеті
болып табылады.
Қылмыстық істі ашу және тергеу әрекеті – қылмыстық процесуалдық
заңмен жүйелі түрде реттелген күрделі ... ... ... ... дұрыс орындамауға жол берілмейді, өйткені ол ... ... ... және дәлелдеме тәсілі ретінде анықталатын тергеу
әрекеті – алдын ала ... ... ... ... ... ... Заң ... мен құқық қолдану тәжірибесінде заңға
сыйымды қызығушылықтар, мүдделер – танымдық және тактиканы өңдеу мен оны
жетілдіру мүмкіндіктерін кеңейтуден, сондай-ақ тергеушінің ... ... ... жаңа ... іздестіруден туындайды.
Тергеу әрекеттерінің тізімдері қылмыстық іс ... ... және ол ... ... Ал, ... ... ... әрекеті
қылмысты дәлелдеудің дәстүрлі қайнар көзі болып табылады. Дегенмен тінтуді
тиімді де ұтымды жүргізу мәселесі тәжірибеде нақты да жеткілікті ... ... ... ... ... жатқан өзгерістерді ескере
отырып, әсіресе мемлекеттегі саяси қылмыстарды тергеу кезінде міндетті
түрде Қазақстан Республикасы ... мен ... ... іс ... заңы және ... да ... ... актілер мен
заң талаптарына сәйкес қарастырылып отырған бұл тергеу әрекетіне қатысты
барлық дәлелдемелік қайнаркөз ... оның ... орны мен ... ... әрі ... ... ... Бұл мәселеге қатысты ескі
заңға сәйкес зерттеулер болды. Олар біздің жаңадан қабылданған Қазақстан
Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... уақыттан бері
тәжірибеде қолданылуына қарамастан тінту әрекетіне арналған жаңа ... ... ... ... ... ... қарастырып отырған
мәселелерімізді алдын ала анықтауға, ... ... өте ... болып
табылады. Сондықтан бұл тақырыпты таңдап алып және ... ... ... басты себеп (негіз) болып отыр.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Тінту жүргізу тактикасы еш уақытта
ғалымдардың ... тыс ... ... ... ... ... тергеу
әрекеттеріне қатысты таным мәні мен оны жүргізуге дейінгі және ... ... ... ... де ... ... мәселелерге
байланысты зерттеу ... ... атап ... ... Р.С. Белкин, И.Е. Быховский, А.Н. ... А.И. ... ... Ф.В. ... Г.Г. Досбол, Л.Я. Драпкин, ... С.Е. ... Е.Ғ. ... Ә.А. ... В.П. Колмаков, В.И.
Комиссаров, Е.І. Қайыржанов, И.М. Лузгин, Ш.М. ... С.П. ... ... В.И. ... Н.И. Порубов, А.Р. Ратинов, Б.Н. Салаев,
М.В. Салтевский, Н.С. Сорокотягин, Б.Х. Төлеубекова, К.Н. ... ... және ... ... ... қарастырылған.
Диплом жұмысының объектісі – қылмыстық істі тергеу мен сотта
қарау кезінде дәлелдемелерді жинау, зерттеу және ... ... ... ... және ... ... тінтуде қолдану болып
табылады.
Зерттеу пәнін – тінту ... ... ... және ... аспектілері құрайды.
Жұмыстың мақсаты мен ... ... ... ... ... кезінде дәлелдемелерді жинау, зерттеу және бағалау
әдісі ... ... ... ... мен ... жүргізу тактикасын
өңдеп жетілдіру.
Қойылған мақсатқа сәйкес, жұмыста келесі міндеттердің ... ... ... ... ... дәлелдемелерді жинау, зерттеу және
бағалау әдісі тұрғысынан және тергеудің тактикалық құралы ретінде тінту
ұғымын анықтау;
- ... ... ... ... ... және оның ... криминалистикалық, психологиялық және
этикалық аспектілеріндегі белгілерін (критерийін) ашу;
- тінту ситуациясын қолайлы ... ... ... ... тактикалық комбинация, тактикалық операция, тактикалық тәсіл
тұрғысынан криминалистикалық категориялар шеңберінде ... ... ... ... ... ... тауарларды тасымалдаушы
көлік құралдарына тінту жүргізу тактикасы ... ... ... ... барысында тінту жүргізуге байланысты қылмыстық іс жүргізу
және ... ... ... ... ... дайындау.
Диплом жұмысының теориялық базасын – философия, ... ... ... және ... ... ... құқық,
қылмыстық іс жүргізу, криминалистикалық ілім ... ... оның ... көпшілігі криминалист ғалымдардың еңбектерінен
тұрады. Диплом жұмысының ... және ... ... болып –
әлеуметтік-құқықтықтану, материалдық-диалектика заңдары мен ... ... ... ... зерттеу процесінде жүйелі-
құрылымдық, салыстырмалы-құқықтық талдау ереже-тәртіптері, ... ... ... тарихи-құқықтық, әлеуметтік,
криминалистік техникалық және т.б. ... ... ... ... мен ... Диплом жұмысы кіріспеден, екі
бөлімнен, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан
тұрады.
1 ТАРАУ. ... ... ... ... ҚҰҚЫҚТЫҚ ЖӘНЕ
ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 ... ... мен оның ... ... ала ... ... көп жылдық тәжірибесінің байқауы
бойынша қылмыскерлер қылмыс ... ... соң ... ... іске ... мәліметтердің қайнар көзі заттай дәлелдемелерді
жою немесе жасырып қалу шараларын қолданады. Осыған байланысты тергеушілер
мен анықтама органдары қажетті ... ... үшін ... бар ... ... ... тергеу әрекеттері мен жедел іздестіру
шараларын жүргізеді. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ... ғана іске байланысты дәлелдемелік ... ... ... әрекетінің мазмұнын ашу үшін алдымен тінту түсінігін анықтап,
оны басқа тергеу әрекеттерінен ажыратуымыз керек.
Криминалистикалық оқулықтарда ғалымдар тінтуге ... ... ... ... А.И. ... пен С.П. ... басшылығымен жазылған
1950 ж. Криминалистика оқулығында В.И. Попов “Тінту ... ... ... ... ... ... белгілі бір адамнан немесе
белгілі бір жерден табу және алу ... ... ... – деп ... ... [3, 254 ... Антонов криминалистика оқулығының ІІ-ші шығарылымында “тінту”
ұғымына мынандай анықтама ... ... іске ... ... және
қолжазбалық дәлелдемелерді табу және алу, ... ... ... ... алу үшін жүргізілетін тергеу әрекеті болып табылады” [4,
117 б.].
Алдыңғы анықтамада тінту жедел-тергеу ... ал ... ... әрекеті деп түсінік берілген.
Ал, профессор О.Я. Баев ... ... ... ... берілген анықтамаларды талдай келе, тергеу әрекетіне жедел-
тергеу әрекеті – деген түсінікті қолдану ... емес ... ... не
болмаса жедел әрекет немесе жедел-іздестіру әрекеті деп қолданған жөн)» ... ... [5, 64 ... Е.Ғ. Жәкішев өзінің «Криминалистік тактика» атты ... ... ... ... ... ... іздестіру әрекеті ретінде
қарастырады. Тінтуді жедел іздестіру шаралары деп санауға болмайды. Жедел
іздестіру шаралары тінту үстінде де, ал кей ... ... ... де ... – деп көрсете отырып ... ... ... ... «Тінту дегеніміз үй-жайды, қора-ауланы еріксіз түрде қарау
арқылы іске қатысы бар ... ... ... ... ... ... үшін ... заңда көрсетілген күрделі тергеу әрекеті» [6, 39
б.].
Тініту тергеу әрекетінің бір ... ал ... ... ... іздестіру шараларының өз алдына айтарлықтай
процесуалдық мәні ... ... да ол ... тек ... ... ... авторлардың берген анықтамасы: Тінту – тергеушілер мен
анықтама органдарының жасырудағы ... ... ... және ... жолмен алынған құндылықтарды, сондай-ақ сот пен
тергеу ... ... бой ... ... ... ... ... және алу мақсатында жүргізілетін тергеу әрекеті.
Е.М. Лившиц аталған тінту ұғымына ұқсас мынандай анықтама ... – жеке ... ... ... тінтілетін тұлға мен
оның отбасы мүшелерінің немесе қандай да бір мекемелердің ... ... іске ... бар ... ... табу және
алу, сондай-ақ іздестіріліп жатқан адамдарды ... ... табу ... ... ... ... ... әрекеті” [7, 81 б.].
Н.В. Жогин мен Ф.Н. Фаткуллин тінту ұғымына берген анықтамаларында
«Жасырудағы заттар мен тұлғаларды табу үшін ... ... ... ... деп аталады» [8, 124 б.].
Бұл анықтамалармен толық келісуге ... ... ... заттарды табу мен алып қоюға бағытталған тергеу әрекетіне
жатқызады. Тінту әрекетнің мақсаты барлық ... ... ... ... іздеуге бағыталмайды, оның мақсаты тінтілетін жерде ешқандай айла-
амал қолданбай- ақ, жасырусыз сақталып тұрған заттарды іздеп, тауып, ... де ... ... ... ... ... – іске ... бар заттарды табу және алып
қою мақсатында жүргізілетін тергеу әрекеті деп түсіндіріп өтеді. Атап
айтқанда,
А.И. ... пен Г.С. Юрин ... атты ... ...... ... жолмен алынған заттар мен құндылықтарды, іс бойынша
ақиқатты анықтауға маңызы бар объектілерді, сонымен қатар іс үшін ... ... ... ... мен ... іздестіруден тұратын тергеу
әрекеті» [9, 142 б.].
Бірақ бұл анықтама да нақты емес, өйткені ... ... ... көрсетпейді, тек мақсатын бейнелейді. Ал, іске ... ... табу мен алып қою тек ... ғана ... ... ... ... болған
жерді тексеру, алу сияқты тергеу әрекеттерінің де мақсатына кіреді.
Сол сияқты заң ... ... ... туралы әртүрлі
көзқарастағы анықтамаларды кездестіруге болады. Мәселен, П.И. ... ... ала ... – атты ... тінтуді тергеудің тактикалық
әдісі ретінде сипаттаған [10, 138 б.].
Ал ... әдіс ... өзі ... ... ... ұтымды, мақсатқа сай тәртіппен жүргізілуі ... ... ... оқу құралында «Тінтуді – іздестірудің
құралы ... ... [11, 29 ... В.В. Степанов болса «тінтуді – іс бойынша дәлелдемелерді
табудың ... ... ... ... [12, 16 ... ... мен Я.М. Злоченко тінту ұғымына қатысты қысқаша
мынандай анықтама берген “Тінту – бұл түпкілікті ... ... ... ... тергеу әрекеті”.
Ресей Федералдық ҚІЖК-нің 182-бап, 1-тармағына сәйкес, қылмыстық
іске маңызы бар қылмыстың құралы, ... ... мен ... бір ... ... ... ... мүмкін деуге жеткілікті
мәліметтердің болуы мәжбүрлі түрде бұл әрекетті жүргізуге негіз болады ... ... [13, 325-327 ... А.Р. ... “Тінту – іске маңызы бар заттарды, сонымен
қатар іздестірудегі тұлғаларды табу және алу ... ... ... жер ... ... жеке азаматтарды мәжбүрлі түрде
тексеруден тұратын тергеу әрекеті” – деп ... ... А.Р. ... ... ... сөз қозғамайды [14, 362 б.].
З.Г. Самошина мен Н.П. Яблоковтың біріге ... ... ... ... – қылымыс құралдары мен іздерін, бұрынғы қылмыстық қол
сұғушылықтың объектісі болып табылатын ... ... ... ... мен іске ... бар ... не ... жасырынып жүрген
қылмыскерді немесе мәйіттерді табу және алу үшін ғимараттарды, ... ... ... ... ... ... тұратын
тергеу әрекеті» [15, 328 б.].
Мұндай анықтаманы ... ... И.С. ... Г.И. ... ... да ... [16, 151 ... ҚІЖК 230-бап, 3-тармағында “Тінту іздестіріліп жатқан адамдарды
немесе мәйіттерді табу үшін де жүргізілуі мүмкін” – деп ... ... ... ... ... ... мәйітті табуды қосып кеңінен
анықтама берілген [17, 167 б.].
1963 жылы криминалистика оқулығындағы (І бөлім) бірқатар ... ... ... ... ... отырып іздестірудегі
тұлғалар мен мәйіттерге ... ... ... ... ... ... анықтама берген “Тінту – бұл, қылмыстық жолмен алынған ... ... ... ... ... іске ... ... мен
басқада заттарды табу және алу мақсатында ғимараттарға немесе басқада
жерлерге, не тұлғаларға мәжбүрлі түрде ... ... ... әрекеті.
Кейбір жағдайларда іздестіріліп жатқан тұлғаларды және мәйіттерді ... ... ... [18, 293 ... Д.С. ... ... істі ... және тергеу» атты
еңбегінде «Тінту – жасырудағы іске маңызы бар ... мен ... ... ... ... ... ... тергеу мен соттан қашып
бой тасалап жүрген қылмыскерлерді табу және алу үшін жүргізілетін тергеу
әрекеті» – дей келе ... ... осы ... ... ... «Тінту келтірілген материалдық шығындарды өтеу, сондай-ақ ... өтеу үшін ... ... салуға жататын айыпкердің жасырған
құжаттары мен мүліктеріді табу және алу үшін ... ... ... және ашық сипаттағы тұрғылықты жерлерде
жүргізілуі ... ал жеке ... ... дене мен киім ... ... ... шараларының біріне жатады және мәжбүрлеу сипатында
болады» – деп, жай ғана «мүмкін» деген сөздерді ... ... [19, 72-73 ... ... ... еш ... ... туралы мүлде сөз қозғамаған.
Дегенменде тінту «мәжбүрлеу» шаралары арқылы жүргізілетіндігін ... ... ... ...... тараған тергеу әрекеті.
“Тергеуші”, қандайда бір ғимараттарда немесе жерлерде, не ... ... ... ... ... ... заттар мен
құндылықтар, сондай-ақ іске маңызы бар басқада заттар мен құжаттар бар
деуге ... ... ... ... ... табу және алу үшін ... деп ... берген [20, 307 б.].
Ал кейіннен ол “Тінту – қылмыстық жолмен алынған қылмыс құралдарын,
заттар мен ... ... ... ... істі тергеу үшін маңызы
бар басқада заттар мен құжаттарды табу және алу ... ... ... мен ... да ... ... жеке азаматтарды
мәжбүрлі түрде тексеруден тұратын кеңінен тараған тергеу әрекеті. Тінту ... ... мен ... ... табу үшін де ... – деп ... ... қарағанда толығырақ түсінік берген [21,
388 б.].
А.Я. Гинзбург, А.Р. Белкин «Тінту – бұл ҚІЖК ... ... ... тінтілушілерден заттай және жазба
дәлелдемелерді мәжбүрлі түрде іздестіру және ... алу, ... ... ... ... ... табудан тұратын
тергеу әрекеті. Тінту, сондай-ақ тәркіленуге жатуы мүмкін мүліктерді
немесе азаматтық талаптарды ... ету үшін ... мен ... және ... ... ... жағдайларда жүргізіледі» – деп
көрсеткен [22, 166 б.].
В.А. Козловцев пен С.В. ... ... ... анықтама берген «Тінту – бұл негізгі мазмұны: іске маңызы бар
заттарды, сондай-ақ айналымнан алынып тасталынған ... ... ... және ... табу және алу ... ... жергілікті учаскелерді және жекеленген азаматтарды мәжбүрлі
түрде тексеруден тұратын тергеу әрекеті» [23, 124 б.].
А.Л. Хан «Тінту – бұл іске ... бар ... мен ... ... ... ... мен мәйіттерді табу және алу
мақсатында ғимараттарды, басқа да жерлерді немесе жеке тұлғаларды мәжбүрлі
түрде ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК ... 1,3-
тармақтары)» – деп көрсеткен [24, 80-81.84 ... ... ... – іске маңызы бар ... мен ... және алу, ... ... ... сондай-ақ мәйіттерді
табу мақсатында ғимараттар мен ... ... ... ... ... мәжбүрлі түрде тексеруден тұратын тергеу әрекеті» [25, 169
б.].
В.В. Агафонов, А.Г. Филиппов «Тінту бұл, іске маңызы бар ... және алу, ... ... ... адамдарды табу мақсатында
ғимараттар мен құрылыстарды, жергілікті учаскелерді және жеке азаматтарды
мәжбүрлі түрде тексеруден тұратын ... ... [26, 90 ... ... С.И. ... ... ... әрекеттерінің
тактикасы» – атты дәрістер курсында «Тінту дегеніміз – бұл іс ... бар ... ... және оларды алу үшін тінтілетін адамның және
оның жанұя мүшелерінің ... ... ... ... ... ... ... тергеу әрекеті. Сонымен қатар
тінту іздестіріліп жүрген адамды табу мен өлген ... ... ... ... ... да жүргізіледі» – дей келе келесідей ... ... ... – бұл жеке ... тінтілетін адамның және оның
жанұя мүшелерінің немесе ұйымның қарауындағы мекенжайларды, ғимараттарды,
жер бөліктерінде қылмыс қаруларын, қылмыстық ... ... ... ... заттарды, басқа да іс бойынша маңызы болуы мүмкін объектілерді табу
және алу үшін ... ... ... тергеу әрекеті. Тінту ізделініп
жүрген адамды, мәйітті және оның бөліктерін табу мақсатында да ... [27, 79-81 ... В.И. ... ... туралы берген анықтамасы «Тінту –
мәжбүрлеу мақсатында қылмыс құралы мен қылмыстық іздерді, қылмыстық жолмен
алынған құндылықтар мен ... жеке ... ... ... құжаттамалық мәліметтерді алу мақсатында, сондай-ақ қылмыскерлерді
табу немесе оның жүрген жерін ... ... ... ... ... ... [28, 3 б.].
О.М. Глотовтың анықтамасы «Тінту – бұл тергелетін іс үшін ... ... ... ... қылмыстық жолмен ... және ... ... әрекет объектілерін, қылмыстың
іздерін өздерінде сақтайтын немесе бұл іздерді жасыруға ... табу және алу ... ... ... ... мен ... мәжбүрлі түрде тексеруден тұратын тергеу әрекеті. Сонымен қатар
тінту кезінде алынған объектілерге – іс бойынша ... ... ... ... құжаттар жатуы мүмкін. Олардың қатарына ... ... ... ... ... ... ... жеке басын
сипаттайтын немесе олардың жүрген жерін ... ... және ... ... ... ... тұлғалар мен мәйіттер іздестіру
объектісі болып табылуы мүмкін» [29, 341 б.].
Тінту ұғымына А.Н. ... ... ... анықтама берген, ол
“Бұл ғимараттар мен басқада объектілерді мәжбүрлі түрде ... ... ... ... ... РФСР ҚІЖК ... ... өкіметі
кезіндегі) негізінде жабық тұрған ғимараттар мен сақтау орындарын иесі ... ... бас ... ... оны ... тергеушінің құқығы бар.
Тінтудің негізгі мақсаты – ... ... ... ... және соттан қашып бой тасалап жүрген тұлғаларды, мәйіттерді табу
және алу.
Тінтудің қосымша мақсаты: қолдануға тыйым салынған және азаматтық
айналыстан алынып ... ... ... мен ... табу және алу,
сондай-ақ келтірілген шығындарды ... ... ету үшін ... ... ... ... ... табылады” [30, 264 б.].
Мұнда профессор Е.М. Лившицтің, А.Н. ... және ... ... ... – тінтуді мәжбүрлі түрде жүргізілетін тергеу
әрекеті деп ... ... ... ... ... ашып
көрсеткендіктерімен келісуге болады.
Өйткені басқа тергеу әрекеттеріне қарағанда тінту әрекетінің сипаты
азаматтардың ... ... ... мен ... ар-ождан,
қадыр-қасиетіне, жеке өмірі мен тұрғынжайларына қол сұқпау құқықтарын
шектеу және оған ... ... қол сұғу ... ... ... жүргізудің (фактілік және құқықтық) ... мен ... ... ... ... ... мен құқықтарын қамтамасыз етудің
қосымша ... ... ... Сол ... де ... шараларының
қолданылуы тінтудің тактикалық бөлім тәсілдерінің көпшілігі қылмыстық іс
жүргізу заңымен қосымша қамтылған. Дегенмен де ... ... ... ... ... тінту тек мәжбүрлі түрде жүргізіліп қана
қоймай, кенеттен (тосыннан, күтпеген жерден) жүргізілетіндігінде.
Бұл жерде басқа тергеу әрекеттеріне қарағанда – ... ... ... ... ... ұстау әрекетіне ұқсас болып
келетіндігін ескеріп кеткеніміз жөн. ... ... ... (тосынан)
жүргізілетін тергеу әрекеті болып табылады. ... ... ... ұстау әрекетімен тағы бір ұқсас жерлері оларды ... ... ... ... ... ... ұстау кезінде, мысалы: сезікті
тұлғаға адам өлтіру қылмысын жасады деп сезік келтірілген ... ... ... ... оның ... ... дәлелдейтін жеткілікті
деректердің болуы тиіс.
Тінту кезінде алынатын заттар, ... және тағы ... ... ... ғана ... болады.
Алу әрекетінде алынатын заттар немесе құжаттар ... ... ... олар ... және ... алынатындығы белгілі. Тінту
әрекетінде алынатын заттар мен құжаттар іздестіру ... ... ... ерекшелігі іске қатысты объектіні азаматтардың өз ... ... ... ал ... ... мәжбүрлі түрде және кенеттен (тосынан)
тексеру жүргізу арқылы алудан тұрады.
Оқиға болған жерді тексеру мен тінту әрекетін ... ... және алу) бір, ... ... ... ... ... тексеру
кезінде қылмыс белгілері немесе оқиғаның болғаны жайында белгілі бір адам
тергеушіге ... ... ... ... ... ... күтеді.
Ал тінту кезінде қылмыскерлер оларды күтпек тұрмақ, тергеушінің
келіп тінту жүргізуін қаламайды. Қылмыстың, оқиғаның ашылуына ... ... ... ... ... бұрмалайтындай әртүрлі айла-әдістермен қылмыс
құралын қолдана отырып, заттай дәлелдемелерді жоюға, жалпы қылмыстың ... ... ... ... ... ... ... ешқандай күш
көрсетіліп, мәжбүрлеу шаралары қолданылмайды.
Оқиға ... ... ... ... мақсаты тек тінту
кезіндегідей қолдануға тыйым салынатын заттар мен ... ... ... ... ... ... ... алынуға жататын іздер
мен заттарды, мүліктерді және басқада заттай дәлелдемелерді іздестіру ғана
емес, оның мақсаты ... ... ... ... ... мен бекітуді жүзеге асыру барысында, тінту әрекетіне қарағанда
мағынасы әлдеқайда кең. ... тағы ... ... ... тінтілетін жер міндетті түрде белгілі бір азаматтың ... т. б. ... ... ... Ал ... ... меншігінде жоқ
жерде жүргізілетін әрекет тінту емес, тексеру ... ... іске ... зат, заттай дәлелдеме т.б. таулы аймақта,
орманды жерде ... ен ... ... тұр ... ... алса, ол жерге
тексеру жүргізіледі. Оны нақты сипаттап көрсететін болсақ: егер ... ... бар ... ... (мысалы: қылмыстың құралы – мылтық,
тапанша, балта және басқада ... ... ... бір ... тығылып,
жасырылды деген мәлімет алған, сонымен қатар іздестіруге және ... ... ... ешкімнің заңды мүддесі мен құқығын шектемейтін
жағдайларда, оны ... үшін ... ... жүргізеді. Ал егер іске
маңызды заттай дәлелдемелдер, ... ... ... бір ... ... саябағында немесе белгілі бір тұлғаның меншігіндегі
(мысалы: сезіктінің, оның ... ... ... ... ... ... жоқ ... тұлғалардың және т.б.) жер
учаскелерінде деуге жеткілікті негіз болған жағдайларда ... ... ... ... ... ... мұнда тергеуші немесе жедел
іздестіруші топ құрамы іздестірудегі объектіні табу үшін ... ... мен ... қол сұқпаушылық құқықтарын шектей отырып, нақты бір
тұлғаның меншігіндегі үй-жайларына, жер ... ... және ... мен ... тексеру, іздестіру жұмыстарын жүргізуге мәжбүр болады.
Тінтудің мақсат, міндеттеріне байланысты ғалымдардың көзқарастарына
тоқталып кететін болсақ, Н.В. Жогин мен Ф.Н. ... ... ... ... ... ... алдын ала тергеу» атты
оқулықтарында: заттай дәлелдемелердің қайнар көзін; құжаттарды; тәркіленуі
мүмкін немесе қылмыстық ... ... ... ... ... ету үшін қажетті құндылықтар мен мүліктерді; мәйіттерді немесе
олардың жеке бөлшектерін; сезіктілерді немесе айыпкерлерді табу тінтудің
мақсатына ... ... [8, 124-125 ... ... аталған ғалымдар тінтудің мақсатына жататын объектілерді
басқа авторлар ... ... ... тек мүмкін ... ... Л.Я. ... мен Я.М. Злоченко – тінтудің мақсатын
(міндетін) мынандай үш түрге бөліп ... 1) ... ...... ... ... дәлелдемелерді, құжаттарды,
мәйіттерді, сондай-ақ тергеу мен соттан қашып бой ... ... табу және алу; 2) ... ... мақсаты (міндеті): азаматтық
айналымнан алынып тасталған және қолдануға тыйым салынған барлық заттар
мен бұйымдарды табу және алу; 3) ... ... ... шығындардың
орнын толтыру үшін мүліктерді іздестіру болып табылады [13, 327 ... ... пен С.И. ... ... ... «Тергеу
әрекеттерінің тактикасы» – атты еңбектерінде тінтудің міндетіне мынандай:
«Тергеу қызметкерлерінің ...... ... да ... ... дәлелдемелерді, айғақ заттарды тез арада тауып алу» – деп түсінік
бере ... ... ... әр ... ... ... ... 79-бетінде «Тінту – іс үшін маңызы бар ... ... ... және алу мақсатында жүргізіледі». Тінтудің негізгі мақсаты – ... ... ... табу және алу, ... ... ... ... мен соттан жасырынып жүрген адамдардың орнын анықтау. Тінтудің
қосымша ... ... ... ... ... ... тыйым салынған
барлық заттар мен құжаттарды табу, сонымен қатар түскен зардаптың орнын
толтыру үшін немесе ... ... ... ... үшін ... ... табу.
Тінтудің мақсаттары:
1. Жаңа дәлелдемелерді табу (қылмыс құралдарын, ұрланған заттарды
және с.с. іздеп ... Бар ... ... ... мен ... ... – деп көрсеткен [27, ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың анықтамаларын қарастырып өтетін болсақ:
З.Г. Самошина “Тінту – құқықтық құзіреттілігі бар тұлғалар
қылмыстық іс ... заңы ... ... мен ... ... мен ... мүдделерінің кепілдіктерін сақтай отырып, іске маңызы
бар нақты дәлелдемелік ақпараттың қайнар ... ... ... ... және алу (ұстау) мақсатында жер
учаскелерін, ғимараттарды, адамның денесі мен оның ... және ... ... ... ... бағытталған тергеу әрекеті. Тергеу
кезінде ... ... ... ... оның бөлшектері іздестіру объектісі
болып табылатын жағдайларда тінту жүргізіледі” [15, 328 б.].
Осындай анықтама Н.П. ... ... ... ... 1-ші ... да көрініс табады [31, 432
б.].
Ал, Н.П. Яблоковтың басшылығымен ... осы ... ... З.Г. ... тінту ұғымына берілген анықтамасына тінтілетін
тұлғалардың иелігіндегі құрылыстар мен оның отбасы мүшелеріне немесе
мекемесіне ... ... ... ... ... әрекеті деп
толықтырулар енгізген [32, 432 б.].
Е.Р. Россинская “Тінту – ғимараттарды, құрылыстарды, жер учакелері
мен көлік ... жеке ... ... ... алынған-
жасырылған қылмыстық дәлелдемелерді, құжаттарды, құндылықтарды, сондай-ақ
іздестіріліп жатқан адамдарды, мәйіттерді табу және алу ... ... ... мазмұнындағы процесуалдық әрекет” [33, 572 б.].
А.Г. Филиппов “Тінту – бұл іске маңызы бар ... табу және ... ... ... табу ... ... ... жергілікті учаскелерді және жеке азаматтарды мәжбүрлі түрде
тексеру мазмұнынан тұратын тергеу әрекеті” [34, 158 ... ... мен ... іс ... ... ... тінту кезіндегі іздестірудің мақсаты мен міндеттеріне
төмендегідей заттай дәлелдемелерді табу және алуды жатқызамыз:
- қылмысты жасауға арнайы ... ... ... ... ... кілт және басқа да ұрлық жасауға арналған құрал-
саймандар, жасанды мөрлер мен мөртаңбалдар және т.б.) ... ... ... жалпы пайдаланымдағы заттарды (балта, ... және ... ... қол сұғушылықтың тікелей объектісі болып табылатын
қылмыстық ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттарды;
- тергеліп жатқан іске маңызы бар заттар мен құжаттарды, ... және алу үшін ... бір ... объектінің сыртқы құрылысынан
көрініс табатын іздерден, атап ... іске ... ... ... ... ... көрсететін (бейнелейтін) қандайда бір
құбылыстар мен мәліметтерден; қылмыстың ізін жасыратын мүліктерден,
жабдықтардан (жиһаздағы ... ... ... ... жою, ... үшін қолданылған және басқада заттардан) іздестіру қажет;
- іс бойынша ақиқатты анықтауда құжаттарды табу және алу, ... жеке ... ... ... ... іске қатысты
фототүсірілімдерді, сызбаларды, кестелерді, ... ... ... ... мәйітті (оның бөлшектерін), сондай-ақ оның жеке
басын сипатайтын немесе оны ... ... ... ... ... ... қылмыстан басқа да қылмыс жасады деп ... ... ... мен ... ... ... да құжаттарды;
- еш артық әрекетсіз-ақ ... ... ... ... сақтау немесе өзімен бірге алып жүруге тыйым ... ... ... атылатын қаруды, есірткі заттарын);
- азаматтардың еркін айналымына тыйым ... ... ... ... ... улы, ... ... әскери жабдықтар,
радиоактивті заттарды, порнографиялық журналдарды, видео фильмдерді);
- келтірілген зиянның орнын толтыратын және ... ... ... табу және ... тыйым салу.
Сонымен қатар тінтудің мақсатына қылмыстың алдын алу (ескерту,
болдырмау) жатады.
Тергеу кезінде тінту ... ... ... ... түрлерін атап көрсету мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... әрекетінің жоспарына тінту
әрекетін кіргізу мәселелерін шешіп алуы ... ... ... ... ... ерекше екендігін
қылмыскерлер жақсы білетіндіктен оның ізін жасыру кезінде әртүрлі әдіс-
тәсілдер мен айла-амалдарды қолданады және ... ... ... ... табу ... ... ... барысында соның бәрін ескеру
қажет.
Нақты айтқанда тінту әрекетінің нәтижесі мен жетістігін қамтамасыз
ету ...... ... ... ... ... оның ... бір алға қойған мақсатқа жетуде өжеттігі, сонымен
қатар ... ... ... ... бағыт ұстана білуі мен ... ... ... дер кезінде алдын алу болып табылады.
Тінту жоғарыда айтылып кеткендей тергеу әрекетінің кез келген
сатысында жүргізілуі ... ... ол ... іс ... ... ... соттан, тергеуден қашып бой тасалап ... ... және ... ... ... ... ... жағдайларда
оларды тауып алу мақсатында алғашқы тергеу әрекеті түрінде ... біз ... ... (түсінігіне) түпкілікті талқылаулар
жасап, оның белгілерін анықтап және ... ... ... ... ... деп ... Енді ... сәйкес тінту жүргізудің құқықтық
және теориялық негіздеріне нақтырақ тоқталып өткеніміз жөн.
Заң әдебиеттерінде тінтудің ... іске ... бар ... ... ... тауып алу мақсатында – ғимараттарды,
жер учаскелерін, жеке тұлғаларды мәжбүрлі түрде тексеру арқылы ... 30 ... ... ... іс жүргізу кодексінде
қарастырылған тінту ... ... ... ... ... ... тергеу әрекетін негізді және заңды түрде жүргізу маңыздылығы қылмыстық
қудалау ... істі ... шешу үшін ... мән-жайы туралы қажетті
материалдық ақпараттарды алуға көптеген мүмкіндіктер береді [17, 8 б.].
В.М. Тертышкин «Кез келген ... ... ... ... танымдық тиімділігі, көбінесе оны қаншалықты дер кезінде, ... ... ... ... ... қабылдауға байланысты. Сондықтанда тергеу
әрекетін жүргізу негізділігін анықтайтын құқықтық ұйғарым ... ... аса ... ... ... бөлігін қалыптастырады және
көбінде оның тиімділігін толық анықтайды. Аталған бұл ... ... ... ... тұрғын үйге қол сұқпау құқықтарын белгілі бір
шектеуліктер арқылы мүліктік құқықтық қатынастарды өзгертумен ... заңи ... акт ... ... [36, 86-87 ... үйді ... әрекеті қылмыстық істі ашуға маңызы бар фактілік
мәліметтерді алу тәсілінің бірі бола ... ... жеке басы ... оның ... ... ... қол сұғумен байланысты болады.
Сондықтанда тінту жүргізу негізділігін ... ... бір ... ... ... ... алудың алғы шарты ... ал ... ... ... құқықтарын, соның ішінде тұрғын үйге қол
сұқпау құқығын қамтамасыз ету кепілі ... ... ... ... ... ... ... таластық білдіре отырып, А.Н. Ахпанов «осы немесе басқада негізде
бұл мәселені шешу – жеке ... ... ... мен ... ... ... ... қызметтерін қамтамасыз ету сипатынан тұрады». Оның
тәжірибелік маңызы зор, ол біздің ... ... ... қол
сұқпаудағы конституциялық құқықтарын негізсіз шектеуден қорғайтын сенімді
кепілдіктерінің жасалуына байланысты болып табылады» – деп өз ... [37, 81 ... ... ... ... ... нақты әрі толық
көрсетілмегендіктен, заңи оқулықтарда бұл мәселеге байланысты ... ... ... ... көзқарастар берілген. Тінту жүргізу
негізділігіне қатысты кейбір авторлар «тінту жүргізудің ... ... ... ... ... яғни ... ақпарат қайнар
көзінен алынған мәліметтер» – дей келе, олар ... ... ... ... тінту жүргізу мүмкіндіктерін ескермеген [38, 582 б.].
Ал басқа авторлар «процесуалдық сипаттағы, сонымен қатар жедел-
іздестіру ... ... ... ... ... тінту
жүргізуге негіз болады» – деп санайды [39, 72 б.].
З.З. Зинатуллиннің ... ... ... ... ... ... болмасын тергеушінің іздеуіндегі
тұлғалардың, объектілердің ... ... ... ... ... ... болуы тінту жүргізуге
жеткілікті ... ... ... – деп ... [40, 101 ... ... З.Ф. ... ұстанады, ол «Заң: «жеткілікті
негізге» түсіндірме бермеген, ... ... ... ... ... ... тұлғалардың жасырынған, сондай-ақ белгілі бір
мекемелердің, тұлғалардың: заттарды, ... ... ... ... ... ... қылмыстық іс материалдарымен анықталған және
тексерілген заттай дәлелдемелік маңызы бар фактілерді жатқызады ... ... ... тексеру жүргізу және т.б. ... ... ... ... берген көрсетпелерінен алынуы мүмкін»
– деп нақтылайды [41, 78-79 бб.].
Автор мұнда тінту жүргізудің негізі дәлелдеме болып табылады ... ... ... де, тергеу барысында тексерілген және
қылмыстық іс ... ... ... дәлелдеме қайнар
көздерін көрсете отырып тінту жүргізу негізін жоғарыдағыдай түсіндіреді.
Ресей ... ... іс ... ... ... ... пікірлерінше тінту жүргізуге негіз болып табылатын
жеткілікті мәліметтер – заңда ... ... ... ... ... дәлелдемелер процесуалдық құжаттарда болуы тиіс.
Авторлардың бұл комментарийларын қарастыратын болсақ, ... ... ... ... және ... да ... ... тінту жүргізуге негіз бола алмайды» деген қорытындыға
келуге болады.
Тінту жүргізудің негізділігіне қатысты А.А. Леви және ... ... ... ... Олар ... негіз туралы айта
отырып, заң – тінту жүргізгенге дейін тергеушіде қылмыс құралы, қылмыстық
жолмен алынған ... мен ... ... іс үшін ... бар ... мен құжаттар белгілі бір жерде немесе тұлғаларда екендігі туралы
мәліметтер бойынша өзінде ... ... ... ... көрсетеді» – дей келе, мұндай ақпараттар ... ... ... ... ... ... бұл тінту жүргізу туралы шешім
қабылдағанға дейінгі соңғы мәліметтер процесуалдық ... ... ... ... ... ситуацияларында тінтуді кешіктіріп жүргізу
салдары қылмысты ашуға қажетті ... ... әкеп ... ... ... ... процесуалдық қайнар көздерден алынған
мәліметтердің негізінде тінту туралы ... ... ал ... ... ... құқығы бар» – деп тұжырымдайды [9, 7-8 бб.].
Бұл ... ... ... Ю.Д. ... ... жағдайда «іс
үшін маңызы бар, сондай-ақ соттың үкімі бойынша тәркіленуі мүмкін ... ... ... ... ... ... үшін іздестіруге
қатысты заттай дәлелдемелерді немесе ... ... ... ... бір ... немесе тұлғалардан табуға және алуға болады деп
анықтама жүргізетін тұлғалардың немесе ... ... ... ... бар ... ... жүргізудің жеткілікті негізі
деп түсіну қажет. Бұл ... ... ... ... ... берген көрсетпелерінен, жауаптарынан және т.б.) алынады.
Бірақ ... ... ... ... қабылдау кезіндегі мәселені ... ... ... ... ... ... ... – деп санайды [37, 7 б.].
Бұл жерде Ю.Д. ... ... ... ... ... ...... сонымен қатар процесуалдық емес қайнар
көздерден алынуы мүмкін деген ... ... ... көптеген оқымысты-ғалымдар қолдайды. Мәселен,
А.В. Дуловтың басшылығымен жазылған ... оқу ... «іс үшін ... бар ... ... құжаттардың қандайда бір
жерде немесе тұлғада екендігі ... ... ... ақпараттарының немесе
дәлелдемелердің жиынтығы тінтудің фактілік негізі болып табылады» – ... және анық ... ... ... ... «Жедел іздестіру
қызметі туралы» Заңының 14-бап, ... ... ... жедел қызметі
процесінде алынған материалдар қылмысты ашу және қылмыстың алдын алу
кезінде ... ... ... мен тергеу әрекеттерін жүргізу үшін және
оған дайындық кезеңінде қолднылуы мүмкін.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бұл ережесінен, жедел іздестіру қызметі ... ... ... ... ... болып табылады деп түсінуге болады.
Ал, жедел сипаттағы мәліметтердің дұрыстығын тексеруді ескеретін
болсақ, ол өздігінен тінту жүргізу үшін жеткілікті ... ... ... ... жоқ. Жедел сипаттағы мәліметтер тергеліп отырған жағдай бойынша
барлық уақытта дұрыс ақпараттар бере ... ... ... жөн.
Сондықтанда мұндай мәліметтерді пайдаланудағы жіберілген кемшіліктер
(қателіктер) өз ... ... үйге қол ... ... ... әкеп
соқтыруы мүмкін. Тінту жүргізумен байланысты азаматтардың тұрғын үйге қол
сұқпау құқығын шектеу тек мынандай жағдайда ғана болуы ... егер ... ... ... ... ... тергеуде іздестірудегі
объектілер белгілі бір ғимаратта, тұрғын үйде болуы мүмкіндігі ... ... бар ... жағдайларда. Біз жедел іздестіру
сипатындағы мәліметтердің болуы ... ... ... үшін өздігінен
жеткілікті негіз болып табылмайды деп есептейміз. Бірақ мұндай ... ... үшін ... ... ... ... дегенді
білдірмейді. Азаматтардың тұрғын үйлеріне қол сұқпаудағы конституциялық
құқығы бастамасынан шыға ... біз ... ... ... тек
процесуалдық жолмен алынған кезе, соның ішінде ҚР ... ... ... ... ... ... ... түрде бекітіліп
алынған жедел іздестіру қызметінің ... ғана ... ... ... ... ... деп санаймыз [17, 167 б.].
С.А. Шейфер мұнымен байланысты өте ... ... ... ... ... қабылдау негізділігі туралы талаптардың маңызы өз
алдына сақталуы қажет. Сонымен қатар жедел іздестіру ... ... ... өте ... ... тұратын нәтижелерін толық
ескермеуге болмайды. Сондықтан тінтуді ... ... ... ... және ... іздестіру мәліметтерін шешім қабылдау
кезінде ескеру ... ... ... ... ... ... ... тұрған жерін тікелей көрсететіндей дәлелдемелер болмаған
жағдайда тергеліп отырған істе ... ... ... ... ... ... ... басқада мәліметтер болуы тиіс.
Олар айыпкердің (сезіктінің) араласатын туысқаны ... ... ... ... ... пайымдауы бойынша іздестірудегі
объектілердің сол арда (жерде) болуы ... ... және т.б. ... мүмкін. Бұл мәліметтерге іздестірудегі объектілердің барынша нақты
тұрған жері туралы тергушідегі жедел іздестіру ... ... ... ... ... ... ... тұлғаны ұстау фактісінің өзі оның
үйінде заттай дәлелдемелердің ... ... ... ... ... ... болады. Сонымен бірге айып тағу (жариялау) фактісі, яғни,
заттай дәлелдемелер мен құжаттар – сезіктіден ... ... ... оған ... ... үшін жеткілікті негіздер бар деп санауға мүмкіндіктер береді».
С.А. Шейфердің пікірі ... ... ... ... алынған мәліметтер тінтудің негізі болып табылады және ол
болмаған жағдайда қарастырылып отырған істе ... бір ... ... ... ... туралы қандайда бір мәліметтер
болмаған жағдайларда, біздің ойымызша – тінтуге ешқандай негіз жоқ» – ... Оның ... ... іздестіру қызметінің нәтижесі көбінесе тінту
жүргізудің бастапқы түрі негізінде, яғни жедел-қайнар ... ... тегі ... ... ... ретінде қолданылады .
Жеткілікті факті негіздерінсіз тінту жүргізу ... ... ... әкеп ... Мұндай құқық бұзушылықтар
заңдағы басқа ережелерді бұзудың түйіні (звеносы) болып табылады.
Оған тәжірибеден ... ... ... ... алып ... 2004 ж. ... Алматы қаласы Бостандық ауданы Ішкі ... ... ... ... Б. Әшіров пен осы
бөлімнің жедел ... С. ... ... ұрлады деген сезікпен осы
қала тұрғыны Б. Бековты ІІБ-не ұстап әкеледі. ... ... ... ... ... Б. ... қылмысты жасауға еш қатысы жоқ
екендігі туралы айтып, жасалған қылмысты ... бас ... ҚР ... 132 ... ... оны ұстауға ешқандай негіздер болмаған.
Ұрланған магнитафон Б. Бековтың тұрғын үйінен табылуы мүмкіндігін
куәландыратын ... және ... ... болмауына
қарамастан полиция қызметкерлері оның үйіне келіп куәгерлердің қатысуынсыз
тінту жүргізген. Сезікті Б. ... үйін ... ... ... ... ... табылмаған, тінту хаттамасы жазылмаған және тінту
жүргізу туралы прокурорға хабарланбаған. Міне ІІБ-і қызметкерінің ... ... ... нәтижесінде Б. Бековтың бір жағынан ар-ождан
құқығы, екінші жағынан оның тұрғын үйге қол ... ... ... 2004 ж. 15-шілдеде Бостандық ауданы прокурорының ұйғаруымен Б.
Әшіров пен С. Асановтың ... ... ... іс ... ... оның ... ... тергеушінің
дәлелді қаулысы тінту жүргізудің процесуалдық негізі болып табылады. Тінту
жүргізу туралы қаулының дәлелділік талаптары тергеу әрекетінің сипатымен,
нақты айтқанда ... ... ... ... ... байланысты.
Сондықтанда қаулының сипаттау және негізгі бөлімінде тінту жүргізуге негіз
болып табылатын істің мән-жайы ... ... ... тек ... ... ... ... айырықша
жағдайларда ғана тінту прокурордың санкциясынсыз жүргізілуі мүмкін, бірақ
жиырма төрт сағаттың ішінде тінтудің жүргізілгендігі туралы міндетті түрде
прокурорға ... ... ... ... ... ... ... жағдайларға заң бойынша келесілерді жатқызамыз: тінтуді
кешіктірген жағдайда іздестіріліп жатқан және алып қоюға жататын объект
жоғалуы, ... ... ... ... ... ... ... немесе іздестірілдіп жатқан адам жасырынуы ... ... (ҚР ҚІЖ ... ... 3-тармақшасы) [17, 167 б.].
Бұрынғы Кеңес өкіметі кезіндегі Қазақ ССР ... ... ... ... ... ... ол ... тек кейінге
қалдыруға болмайтын жағдайда тінту прокурордың санкциясынсыз жүргізілуі
мүмкін – деп ... Қаз. ССР ҚІЖ ... ... ... осы екі ... ... ... айырықша жағдайларды
барынша нақты көрсету, яғыни аталған критерийлер болған кездерде тінтуді
прокурордың санкциясынсыз-ақ ... ... ... ... ... барынша нақты белгілеу (регламентациялау)
заңдылығына бағытталған ... бірі ... ... ... ... Ол дегеніміз, өз алдына қылмыстық қудалау және сот
органдарымен жүргізілетін процесуалдық әрекеттердің ... ... ... ... ... ... жағдайда тінту әрекетін прокурордың
санкциясысыз жүргізу туралы шешім қабылдаған жағдайларда, тінту жүргізудің
негізін ғана ... ... ... прокурордың санкциясынсыз жүргізу негізін
көрсете отырып қаулы шығаруы қажет.
Өкінішке орай тәжірибеде лауазымды тұлғалар жоғарыда аталған
талаптардан басқада осы ... ... ... да сақтамай (бұзып)
тінту әрекетін жүргізеді, мәселен: тәжірибеде қажет десеңіз тінту жүргізу
туралы қаулы шығармастан ... ... ... ... да ... ... жағдайды айтып өтуге болады: 5-мамыр 2004 ж. ... ... Д. ... ... ... аудандық ІІБ-нің
қызметкерлері: полиция капитаны Көшербаев және аға лейтенант Сариевтермен
тінту жүргізілген. Бұл уақытта Д. ... ... ... ... таныстары Айдаров пен Балташев ішімдік ішіп отырған. ... ... ... ... ... тінту жүргізу
туралы қаулы көрсетілместен жүргізілген. Бөлмелердің бірінде тұрған
Айдаровтың ... ... ... салмағы 45 грамм ... ... заты ... ... ... куәгерлердің бірі болып
Д. Жанболатов, яғни үйдің иесі, ал ... ... ... ... ... ... ... куәгер ретінде тінтуге қатысқан. Кейіннен Д.
Жанболатов өзінің берген түсініктемесінде ... ... ... затты алу кезінде тінтуге қатыспағандығы туралы айтқан.
Тінту жүргізу туралы қаулының болмағандығы, ... ... ... тінту барысында жіберілген заң ережелері мен
тәртіптерін бұзушылықтар: ... ... ... ... мәліметтер
іске жіберілуге жарамсыз деп танылып, қылмыстық іс ... ... ... ... А. ... және аға лейтенант М. Сариевтің
үстінен ... ... ... іс ... РК ... 3-тармағында санкциясыз жүргізілген тінту
жөнінде прокурорды ... ... ... ... ... және ...... екі терминді қолданған.
Қылмыстық процесуалдық заңда біркелкі ... ... ... ... көп ... Ал ... заң шығарушы-бір баптың бір бөлігінің өзінде ... екі ... ... ... ... ... кейін жүргізілген тінтудің
заңдылығын тексеріп, оның заңды ... ... ... ... ... Хабарламаға – тінтуге негіз ... ... ... бар ... ... ... ... туралы қаулы,
тінту туралы хаттамалар тіркелуі қажет. Жүргізілген тінтуді ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған барлық нақты
мәліметтердің дәлелдеме ретінде танылуға жарамсыздығына әкеп соқтырады.
Прокурор тінту ... заң ... орын ... ... ... ... ... қайталанбауына шаралар қолдануы керек.
Қажет болған жағдайда кінәлі адамдарды жауапкершілікке ... ... 2004 ж. ... ... қаласының орталық базарының аумағында ІІБ
– қызметкерлерімен жедел-іздестіру шараларын жүргізу барысында азамат С.
Петров ұсталған, одан салмағы: 0,001 грамм ... ... ... ... С. ... ... ... аталған затты азаматша
Д. Серікбаевадан алғанын айтып көрсеткен. Осы ... ... ... ... Б. ... қылмыстық іс қозғалмастан
прокурордың санкциясынсыз азаматша Д. ... ... ... ... одан ... ... ... психотроптық заты табылған.
Тінту нәтижесімен ҚР ҚК-нің 259-бабының 2-бөлігімен қылмыстық іс
қозғалған. ... ... ... ... ҚР ҚІЖ ... ... ... сәйкес шығарылған қылмыстық іс қозғау туралы қаулының
күші жойылып, қылмыстық іс қозғаудан бас ... ... ... ... Кененбаев тәртіптік жауапкершілікке тартылған.
Ғимаратты тінту барысына қатысатын ... ...... ... ... ... ... ғимараттың немесе қойманың иесі оны өз еркімен ... ... ... оны ... иесінің рұқсатынсыз ашуға құқығы бар. Мұндай
жағдайда тергеуші міндетті түрде ашылатын объектіге шамадан артық зақым
келтірмеуге ... ... ... ... Бұл ... ... сипатын көрсетеді, бұл тек тергеу әрекеті ғана емес сондай-ақ,
қылмыстық процесуалдық мәжбүрлеу шарасының бірі болып табылады.
Келеңсіз ... ... алу үшін ... ... бекітіп отыруы керек. Әсіресе бұл әрекеттердің ішіндегі
азаматтардың мүдделеріне қатысты ең ... ... ... ... ... тұрғын-үй жайды тінту ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде дәлелді қаулы
шығарудан;
2) тінту ... ... ... прокурормен санкцияландырудан;
3) тінту прокурордың санкциясынсыз жүргізілген жағдайда ... ... ... ... хабарландырудан;
4) прокурор санкциясыз жүргізілген тінтудің заңдылығын тексереді
және оның заңды немесе заңсыз ... ... ... ... ... ... ... осы тұрғын-үйде тұратын кәмелетке жасы
толған адамның қатысуын қамтамасыз етуден;
6) тінту ... ... ... табылатын тұрғын-үйдің кәмелетке
жасы толмаған адамдарының ... ... ... ... ... ... бұл ... тұратын адам психикалық ауруға шалдыққан
немесе физикалық кемістіктерге душар болған немесе ауыр ... ... өз ... мен ... ... өз ... қорғай алмайтын
жағдайда жергілікті атқарушы билік немесе тұрғын-үйді ... ... ... ... ... куәгерлердің қатысуын қамтамасыз етуден;
8) мамандардың қатысуын қамтамасыз етуден;
9) тінту жүргізу ... ... ... ... мен ... тұрады деп нақтылауға болады.
Тінтудің түрлері
Тексерілетін объектілердің сипаты мен тергеліп отырған жағдайларға
байланысты ... ... ... ... бөліп көрсетуге болады:
1.Объектіге байланысты:
а) жеке адамды;
ә) үй-жайларды, ғимараттарды, құрылыстарды т.б.;
б) ауланы, қораны;
в) көлік құралдарын және т.б.
Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... ақпараттарға тінту жүргізу қажеттілігі
туындауы мүмкін. Бұл мәселені Б.Х. ... ... ... ... ... техниканы қолдану арқылы жасалатын
қылмыстармен күрес жүргізу қазіргі кезде өте ... ... ... отыр» – деп, өте орынды нақтылаған және ... ... ... ... байланысты:
а) алғашқы;
ә) қайта.
Алғашқы жүргізілген тінту толық, әрі мұқият тінтілмеді деп
күмәнданған кезде және ... ... ... жағдайда (яғни,
іске қатысы бар заттай дәлелдемелер ... ... ... ... объектке назар аударылмай қалуына байланысты) немесе алғашқы
тінту кезінде табылмаған заттың тұрған жері ... ... ... ... ... ... тінту кезінде табылып, бірақ алынбаған заттың іске
қатысы ... ... ... ... қолайсыз жағдайда, мысалы: түнде
жарықтандыру нашар болған жағдайда жүргізілсе қайта тінту ... ... ... байланысты:
а) жеке;
ә) топтық.
Алғашқысы, бір адамды, үй-жайды, ғимаратты жеке тінту. Ал топтық
тінту – жасалған ... ... ... немесе барлық адамдарды, үй-
жайларды, ғимаратты т.б. бір уақытта (бір мезгілде) тінту. Топтық ... бір ... ... объектілерге қатарынан тінту жүргізіледі.
Топтық тінту егер, ізделінетін зат ... ... ... адамда немесе
жалғыз бір адамда, бірақ әртүрлі жерлерде (қылмыскердің басқа үйінде, сая-
жайында, жұмыс орнында) жасырулы тұр ... ... ... болғанда
қолданылатын өте тиімді тактикалық тәсілдердің бірі. Топтық тінту, ұрлық,
тонау, адам ... ... ... ... жиі қолданылады.
Егер тінту қылмысқа қатысушылардың ... ... ... ... ... ... қылмыстың ізін жасырып, өздеріне
жүргізілетін тінтуге алдын ала дайындалып отыруы мүмкін. Мәселен, ... ... ісі ... ... ... тінту жүргізіп,
төртіншісіне сол күні тінту жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... келіп есік қаққанда, тергеушіні
айыпкер: «Сіз мені түнімен ұйықтамай сізді ... ... ...... ... ... ... өте күрделі істерді тергеген ... ... оған ... тергеушілер қатыстырылып, олардың араларынан ... және ол ... ... жүруіне жауапты болады. Тергеу ісі алдын
ала дайындалған жоспар бойынша жүргізіледі. Тергеу жетекшісі ... іске ... ... өте ... ... ... ... өзі жүргізеді.
Аталған барлық ғалымдардың тінтуге берген анықтамасында тінтудің
кенеттен (тосынан, ... ...... ... ... ... ... тінтуге берілген барлық анықтамалардың
басым көпшілігінде тінту ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдарды қорыта келе тінту ұғымына
толық анықтама беруге болады.
Тінту – іс үшін ... бар ... ... ... ... ... ... немесе мәйітті ... ... ... ... мен жануарларды, іздеуде жүрген
қылмыскерлерді және ... ... ... ... мен ... ... іздерді, сондай-ақ басқада заттай ... алу ... жеке ... үй-жайларды, ауланы, жергілікті жерлер
мен ғимараттарды, басқада объектілерді кенеттен және мәжбүрлі (еріксіз)
түрде іздестіруден тұратын күрделі және ... ... ... ... әрекеті – тінтудің элементі
Қылмыстардың алдын алу, оларды болғызбау және ашу үшін ... ... ... ... ... жұмыстары жүргізіледі.
Сондықтан да алдымен ... ... ... ... ... ... әрекеттерін жан-жақты қарастырып өткеніміз жөн.
“Тергеу әрекеті” термині ҚР Қылмыстық іс жүргізу кодексінде ... ... ... ... аталмыш кодексте мазмұны толық
ашылып берілмеген. Заң саласындағы ... ... ... бұл ... ... анықтамасы қалыптасса, Мемлекетік қызмет
органдарының заңды дұрыс, әрі бір қалыпты түсінікте қолдануына айтарлықтай
көмегін тигізер еді.
Арнайы ... бұл ... ... көбінде интуициялық
түсінікке немесе прагматикалық ой-пікірге ... ... ... ... ... ... ... қатаң түрде бекітілген
процесуалдық құрал ретінде қолдануды ұсынады. Күнделікті ... ... ... ... ... тек ... ізін” – табу,
бекіту және тексеруге бағытталған процесуалдық ... ғана ... ... ... орыс ... көптеген сөздерінің негізгі түбірі
“след” – “із” – деген ... ... де, оның ... ашу мен ... ... ... жоқ ... “наследник”, “последующий”,
“последствие” және т.б.). Ал, кейбір авторлардың “следственные действия”
және “следов преступления” ... ... ... бір деп тұжырым
жасауларымен келісуге болмайды. Өйткені бұл терминнің мағынасы көпшіліктің
түсінігінше айыптау жағына ... ... ... рақымшылық
жасау мен қылмыстық оқиға жайлы дұрыс емес құрылған болжауларды жоққа
шығаруға кері әсерін ... ... ... ... бірнеше негіздер
бойынша топтастырылған, бірақ өкінішке орай ... ... ... ... еш жерде толық айтылмаған. Сонымен, “тергеу әрекетіндегі
іздестіру жұмыстарының ерекшелігі неде?” – деген ... ... ... ... анықтамаларға түсінік беріп өткеніміз жөн.
Тексеру дегеніміз, қылмыс ... өзге ... ... ... іс үшін ... бар жағдайларды айқындау мақсатына
бағытталған тергеу әрекеті (ҚР ҚІЖК 221-бабы) [17, 158 б.].
Куәландыру – ... ... ... ... ... ерекше белгілерді, қылмыс іздерін, денсаулығына келтіретін
зиянның белгілерін анықтау, мас болу жағдайын ... іс үшін ... ... ... мен ... ... мақсатында жүргізілетін тергеу
әрекеті (ҚР ҚІЖК 226-бабы) [17, 164 ...... ҚР ... іс ... ... ... іс үшін ... бар заттарды немесе құжаттарды табу және алу
мақсатында, сондай-ақ іздестіріліп жатқан адамдарды немесе мәйіттерді табу
үшін жүргізілетін тергеу әрекеті [17, 167 б.].
Жоғарыда ... ... ... ... тергеу
әрекетіндегі іздестіру жұмыстарының сипаты, іске маңызы бар қылмыстық
іздер мен заттарды, құжаттарды, басқада ... және ... ... ... ...... ... анықтауға тікелей
бағытталатындығын көрсетеді. Іздестіру жұмыстары кезіндегі жүргізілетін
әрекеттердің осындай ... ... ... – іс ... басқада тергеу әрекеттерінің ерекшелігін аңғаруға болады.
Мысалы: жауап алудың сипаты заңда белгіленген тұлғалардан (ҚР ҚІЖК ... ... ... ақпараттарды, мәліметтерді алуға
бағытталады [17, 152, 154-155 бб.]; беттестіру – бұрын жауап ... ... ... елеулі қайшылықтар болған жағдайда, оның себебін
анықтау үшін жүргізіледі (220-бап) [17, 157-158 бб.]; тану – ... ... ... ... ... немесе айырманы анықтау
мақсатында жүргізілетін әрекет (228-бап) [17, 165 б.]; алу – іс ... бар ... бір ... мен ... ... және кімде екені анық
болғанда, оларды алып қою мақсатымен жүргізіледі (231-бап) [17, 167 ... ... – іс үшін ... бар ... ... ... ... бір әрекеттерін, жай-жапсарын, мән-жайларын қайта
жаңғырту және тәжірибе ... ... ... мен ... ... ... [17, 174-175 бб.].
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе “Тергеу әрекеті” түсінігіне
келесідей анықтама беруге болады. ... ... ... ... табу, бекіту, алу және оларды тергеліп жатқан істің мән-жайын
анықтау үшін қолданылатын қылмыстық ... ... ... ... ... әрекеті.
Іздестіру әрекеттерін жүргізу кезінде теорияда болсын, тәжірбиеде
болсын көбінесе өз алдына жеке-жеке екі ... ... бір ... жатқызып қарастырады. Заң тұрғысынан салыстырмалы ... ... ... және процесуалдық оқулықтарда
төменгідей үш түрлі көзқарастар кездеседі. Бір авторлар ... бір ... ... болса, ал екіншілері сараптаманың бір
түріне жатқызады. Үшінші ... ... ... ... ... ... олар: куәландыру тексеруге де, сараптама түрлеріне де
жатпайды, ол өзінше бір жеке тергеу ... деп ... ... мен тінту әрекеттері аралас түрде жүргізілген жағдайда,
оның заңды негізі болмайды. ... ... ... ... ... және оны ... әдіс-тәсілдерімен ерекшеленеді.
Қалыптасқан ережеге сәйкес тінтудің мақсаты жасырылған заттарды,
құжаттарды және т.б. табу мен ... ... ... ... ... үйде ... жерде, болмаса нақты бір адамда болу ... ... ... ... ... ... тінту жүргізіледі. Тергеуші
шамамен қандай зат және оны қай ... ... ... ... ... біледі
және болжай алады. Ал тексеру әрекетін жүргізуде тергеуші іске ... ... ... ... ... кей ... қандай зат
табылатындығы жөнінде болжауда жасай алмайды. Тінтудің соңғы кезеңі
белгілі бір ... ... ... болса, тексерудің бастапқы
кезеңі жаңадан басталады, содан кейін аталған объектілердің ... ... ... ... ... ... іске тіркеледі. Сонымен қатар
тінту кенеттен және мәжбүрлі түрде жүргізіледі. Тексерудің ... ... ... ... ... ... Тінту жүргізу үшін барлық
жағдайда қаулы шығарылады және ол тінтудің ... ... ... жүргізуде қаулы тек заңмен көзделген жағдайда ғана ... ... ... ... қолданылатын тергеу әрекеттерінің
нақты бір түрі тінтудің тактикалық ерекшелігінде оған ... ... ... жүргізу кезінде келесідей мәселелер тінту
процесі арқылы шешіледі:
- тінту арқылы сот және тергеу дәлелдемелері алынады;
- ... ... іске ... ... ... дәлелденеді
немесе оның жалғандығы әшкереленеді;
- көбінесе тінту арқылы қылмыстық жолмен келтірілген залалдардың
орны толтырылады;
- тінту барысында іске ... бар жаңа ... ... ... ... ... ... жүрген немесе онымен байланысты адамды
сипаттайтын жағдайлардың анықталуы мүмкін.
Тінту жүргізілетін жерде алғашқы әрекет ... ... ... ... табу мен алу ... тікелей материалдық
жағдайларды зерттеу кезеңі туындайды.
Барлық іздестіру әрекеттерін екі сатыға бөліп ... ... ... ... ... іздестіру сатысы.
Шолып қарастыру сатысында тергеуші тінту жүргізетін жер мен ... ... ... ... ... бір ... хабардар
болады. Тінтілетін жер үй-жай ... ... ... және ... ... ... ... тұрған жерін анықтап, үйдің
жалпы жай-күйіне көңіл аударып, есік ... ... бар ... олардың орналасуын және т.б. қарап міндетті
түрде қоршаған орта ... ... ... бірінші сатысында жеке тінту жүргізу қажеттілігі
туындайды. Жеке ... ... ... табу ... ғана ... ... тінтілетін адамның тінтушілерге қарсы қарау-жарақ қолданып
әрекет жасауының адын алып қауіпсіздендіру мақсатымен де жүргізіледі. Оған
тәжірибеден ... ... ... ... ... ... А.С. Қалиев
үйінде суық қару фин пышағын сақтайды деген мәлімет ... ... ... ... А.С. ... үйіне тінту жүргізуге келгеннен соң,
одан суық қаруды өз ... ... ... Ал, ... ... ... суық қару жоқ ... айтып, қарсы жауап береді. Тінтуге келген
топ құпия орынды іздеуге кіріспес бұрын іздестіру әрекетін Қалиевтің жеке
басын тінтуден бастайды. Оның үстіндегі ... ... ішкі ... ... ... ол ... іздестіріліп отырған пышақ алынады.
Келтірілген мысалдар тінтудің алғашқы сатысында-ақ тінтілетін
адамдардың жеке басын тексеруден ... ... ... екінші сатысында, яғни іздестіру сатысы – тікелей
объектіні ... ... ... ... ... белгісі
жоспарлықтың болуы болып табылады. Олар ... ... және ... ... ... мен оны жүргізу жағдайының ерекшелігіне
байланысты қолданылады.
Іздестірілетін ... ... ... білу ... ... ... ... материалдан дайындалғанын), сондай-ақ оны
жасырды-ау деген жерді, учаскені бөліп алып және ... ... ... жеке-жеке іздестіру жұмыстарын жүргізу қажет. Ізделінетін
затты немесе тығылған қылмыскерді іздестірудің қысқаша жолын табу ... ... ... іздестіру әрекеті жеке және топтық әдісті
қолдану ... ... ... ... ең жауапты жерін
тергеушінің өзі немесе тінтуге қатысатын басқа да жетекші қарамағына ... ... ... ... ... міндеттері өзара бөлінгеннен
кейін, іздестіру әрекеті бірге немесе жеке жүргізіледі. Таңдалынып алынған
бағытқа байланысты іздестіру жұмысы ... ... ... ... ... ... объектілердің, заттардың сипаты мен белгілерін
есепке алудың маңызы ерекше. Іздестіру жұмысын ... ... ... ... ... ...... қағидаға ешқашан сүйенбеу керек. Тінту
әрекеті нәтижелі болу үшін, тергеуші ... ... ... ... ала отырып, тінтілетін заттың қай жерге ... дәл ... ... ... ... іздеу жұмыстарын жүргізуі
қажет. Ол үшін ізделінетін объектінің өзгеріс ерекшеліктерін нақты білу
керек. Кейде қылмыскер заттарды, ... ... ... құпия орындар
жасап (қабырғада, терезенің астындағы тақтайдың астына, жылу құбырының
арасына т.б.) тығулары мүмкін. ... ... қуыс ... ... ... ... беріп естіледі. Жаңадан сырланған еден немесе жаңадан
жабыстырылған түсқағаздарға мұқият ... ... ... ... ... ... болса, онда оны үйдің ішіндегі жиһаздардан, үйдің ... ... ... ... ... ... ... астынан, қоқыс салатын жәшіктер мен шелектерден іздеу ... ... ... ... ... аса мән беріп қараған
жөн.
Іздестіру жұмыстары бұл жерде тек құжаттың өзін табуға ... ... ... оның ... жыртылған парақтарын,
жанған және өртенген құжат және жазба ... ... ... жүргізілуі тиіс.
Табылған барлық қағаздар, оның бөлшектері кейіннен құрастырып оқу
үшін міндетті түрде алынуы қажет. Оған тергеу тәжірибесінен мына ... ... ... ... талан-таражға салу қылмыстары бойынша
тінту ... ... ... ... бөлмесіндегі үстел
үстіндегі іс-құжат папкісін тексеріп ... ... ... ... іс-құжат папкісіндегі құжат парағына ұқсас, түсі сарғыштанып
кеткен және сол жақ шеті ... ... ... екі ... ... ... ... умаждалып-бүктелген, сонымен қатар ол тескен орындар
жыртылып алынған парақтарды байқап қалады. Ол парақтар түгелімен ... ... ... ... ... іс ... отырған құжаттың түпнұсқасы екені және құжат парағы жалған
жазылған мәліметтермен алмастырылғандығы анықталып қылмыс әшкереленген.
Ұсақ, майдаланып жыртылған ... ... ... отырған
іске тигізетін маңызы ерекше. Оларды құрастыру ... ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Қылмыскерлер көбінесе өздеріндегі заттардан құтылуға немесе оның
түрін өзгертуге ... ... ... ... ... ескеру қажет.
Мәселен, ұрлық қылмыстары бойынша жүргізілетін тінту әрекеті ... ... ... тек ... өзін ғана емес ... ... оның ... маркісін, жапсырылған
наклейкасын, қораптарын және басқада қосымшаларын іздеу қажет. Кейбір
жағдайларда ... ... ... ... ... қана
қоймай, сонымен бірге бұл дәлелдемелердің көзін жою белгілерін іздестіруге
тура келеді. Сондықтанда тінту ... ... ... ... ... оны ... ... өзгеру қасиеттеріне аса мән
беріп іздестіру жұмыстарын жүргізгені жөн.
Тінту кезінде ғылыми-техникалық құралдар мен әдіс-тәсілдерді ... ... ... ... зор. ... қажетті ғылыми-
техникалық құрал-саймандарды қолдану тиімділігінің ... ашып ... ... ... құрамын анықтап алғанымыз жөн.
Тінтудің нәтижелі аяқталуына тінтуге қатысушыларды дұрыс ... ... ... болады. Тінту кезінде іздестіру әрекетіне тергеушіден
басқа да қатысушылар: ... ... ... ... ... бұйрығын орындайтын жедел-топ қызметкерлері, мамандар, ... ... ... ... байланысты жеке мәселелер бойынша
тергеушіге ... ... ... (мамандар: криминалист, товаровед,
антиквариаттар, фармацевтер, зергерлер және т.б.); жедел іздестіретін
иттерімен ... ... ... мен қорытындысын бекітуге
көмектесуші фотографтар болып табылады.
Тінту кезінде міндетті түрде куәгерлер қатысу керек ... ... кем ... ... ... ... ... көлеміне және
тұрғылықты учаскенің көлемі кең, әрі ұзын болуына байланысты куәгерлердің
саны төртеу, алтау немесе оданда көп ... ... ... ... тінтуге қатысушылардың құрамы мен саны,
тінтілетін объектінің ... мен ... ... ... ... ... ... көлемі мен тінту
негізіне жататын басқа да факторларға байланысты анықталады.
Мамандар тінтуге келесідей мақсатта қатыстырылады:
1) тығылған ... мен ... ... ... ... ... ... құрал-саймандарды қолдану үшін;
2) іске қатысты заттар мен басқа да объектілерді, ... ... ... ... алу үшін.
Тінтуге дайындық барысында ғылыми-техникалық құралдарды таңдап алу
кезінде төмендегідей екі негізгі мәселе шешілуі қажет:
а) ... ... ... ... құрал-саймандар
керек;
ә) тінту жүргізу ... ... ... ... ... ... ... және іздестіру жұмысын тиянақты жүргізуге
мүмкіндік беретін таңдалып алынған құрал-саймандардың ішінен ... және ... ... ... алу ... анықтау керек.
Бірінші жағдай мәселесі жасыруға қолданылуы мүмкін әдіс-тәсілдер
мен тінтілетін объектінің сипатына ... ... ... ... ... ... көлеміне байланысты
шешіледі. Осы мәселелерді анықтау мақсатында, яғни нақты ... – өз ... мен ... ... қолдану арқылы
ізделінетін объектілердің жасырылған жерін толық әрі ... ... ... ... ... ... оларды алуға, зерттеуге,
сақтауға және ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Тінту барысында іздестіру жұмыстарын ... ... ... мен ... ... ... ... тиімділігі жөнінде бірқатар тәжірибелі
ғалымдар өз еңбектерінде нақтылап көрсеткен. ... А.А. ... ... ... ... ... – атты оқу әдістемесінде нақтыланған [1,
11-14 бб.].
Мәселен, Б.М. ... ... ... еңбегінде «Жаңа техника-
криминалистикалық құрал-саймандар мен аудио-және видиотехникаларды
міндетті түрде қолданған ... ... ... ... – деп ... 168 ... ... ғылыми-тактикалық және ғылыми-техникалық әдістердің өзара өте
тығыз байланыстығын аңғарамыз.
Кейінгі кезде ... ... ... әшкерелеп, қылмысты ашу мен
жалпы қылмыстың алдын алу мақсатында және жылдам, аз уақыттың ... мен ... ... ... және т.б. ... ... алудың
өте тиімді жолдарының бірі ретінде техникалық құралдар қолданылуда.
Техникалық құралдарды тергеу ... ... ... жөнінде,
атап айтқанда тінту жүргізу кезінде көптеген ғалымдар мен тәжірбие
қызметкерлері техникалық ... ... ... ... Б.Л. ... ... ... әрі толық әшкерелеу мақсатында
рентгендік аппарат тәрізді техникалық құралдарды қолдануды ... ... ... ішіндегі заттарды асыл тастар мен қымбат
металдарды жасырған құпия орындарды ашпай-ақ зерттеп табуға болады – деп
көрсетеді.
Металдан ... ... ... үшін ... ... ... ... жер, су және электрожүйе орталығында қолданудың максималды
тереңдігі бір ... ... ... мақсатта газды индикатор “Поиск 1” - ді
де қолдануға болады.
Ал, С.М. Митричев былай деген: “Тінту жүргізу кезінде ... ... ... ... ... ... криминалистік
чемоданы тәрізді ғылыми-техникалық құралдарды қолданудың пайдасы мол.
Оларды пайдалану мен тәжірбиелік қолдану ... ... ...... ... ... міндетті түрде болуы тиіс қажетті техникалық
құрал.
Қылмысты ашу және ... үшін ... ... өте ... ... болып табылады. Тергеушінің оқиға болған
жерді тексеру, ... алу ... ... ... ... жүргізуі,
оның криминалистикалық техниканы жақсы меңгеріп тәжірбиеде дұрыс қолдана
білуіне байланысты”.
Ал, Ю.В. ... мен Н.Г. ... өз ... ... ... итті де ... ... – деп нақталайды [25, 265 б.].
Кейінгі кезде қызметтік иттерді нашақорларға қарсы күрес жүргізуге
пайдаланады. Нақты ... жеке ... мен ... ... және т.б.
тінту кезінде есірткі заттарын тауып алу үшін. ... ... ... ... заттары ұзақ уақыт сақталса, тіпті ол терең қазылып көмілген
жердің астында жасырылған ... да оның иісі ... ... ... ... ... сақтайды және сатып өткізеді деп тергеу
органына келіп түскен ... ... ... ... жүргізілген
бірінші тінту әрекеті сәтсіз аяқталған. Қайта тінту кезінде есірткі
заттарын іздеуге ... ... ... итті ... ... гашиш табылған ”.
Газды анализатордың құрылысы щуптан, газды ... ... ... ... Барлық бұл элементтер резеңкелі шлангімен
жалғастырылады.
Қазіргі кезде тергеушінің тінту процесінде іздестіру жұмысына жиі
қолданатын ... ... щуп ... тоқ; ... және ... ... анализаторлар және басқа да жеке металл іздегіш техникалық
құралдар. Аталған құрал-саймандарды қолданып жұмыс ... ... ... ... бір ... ... ... ал екіншісі ондай тәжірбиелі
дағдылықты, болмаса ептілікті талап етпейді.
Тінту ... ... ... ... ... кең ... ... тралдар, бұрғы және магнит іздегіштер
жатады.
Щуптардың құрлысы – басы үшкірленген ... ұзын ... ... ... және ... (құм мен қарлы, үйдегі жұмсақ жиһаздарда
және т.б. жерлерде ... ... бос, қуыс ... ... ... ... – аяқ жағына балық ... ірі ... ал ... ... жіп ... ... металл рамкілерінен
тұрады.
Тралдар – жер астындағы құдықта, суда және ... ... ... ... іздеу үшін қолданылады. Негізінен трал
құралын металдан жасалмаған заттарды (мысалы: мәйіттерді, оның киімдерін,
ұрланған заттарды) іздеу мақсатында ...... ... құмның үлгісін алу және ... ... ... (саз балшықтардан, суглинок-саз бен ... тау ... ... ... құмдардан) іздеу үшін
қолданылады. Бұрғының құрылысы аяқ жағында өткір ұшты кесетін пышағы бар
коловороттан тұрады.
Магнит ... ...... ... ... шөптің,
бұтаның арасында; ор-шұңқырларда немесе терең емес жерлерде (құм, ... ... ... ... ... ... түссіз орталарда жатқан қара
металдан және олардың ерітіндісінен жасалған объектілерді ... ... [68, 57 ... ... ...... немесе “Альнико”
ертінділерінен жасалған салмағы 12-15 кг ... ... ... ... ... магниттен тұрады.
Іздестіру кезінде магнит іздегіш құралдарды ... ... ... атыс құралдары, әртүрлі құрал-саймандар (мантировка, балға,
гайкіден жасалған кілттер), ... ... ... ... ... ... ... жеке тінту барысында, олардың ... ... ... ... ... ... өте ... болып табылады.
Электрощуп – күрделі электро-құрылғы, ол әртүрлі ... ... ... ... ... ... арнайы құрал. Оның
әрекеті электрленген ортаны тексеруге негізделген. Белгілі бір ортаны
тексеру ... ... ... ... ... онда ... ... жасалған заттар немесе жануарлар мен ... ... бар ... ... ... ... барысында жерге көмілген, қабырғадағы
құпия орындарда жасырылған, сондай-ақ үйіп тастаған қардың ... ... мен ... ... қара және түсті металдан жасалған
әртүрлі заттарды іздеу қажеттілігі жиі туындайды.
Металдан жасалған ... мен ... ... ең ... құрал:
металл іздегіш “МИЖ” (металл іздегіш индукциялық жартылай өткізетін),
“УМИЖ –1”, (универсалды мина іздегіш индукциялық ... ... ... ... ерекшелігі: арнайы екі сатылы “максималды” ... ... ... ... іздеуге қажетті объектілерді металдан
жасалған өте ұсақ ... ... ... ... ... ... ... қағылған шегелер мен онда жасырылған тапаншаны айыра
білетін құрал.
Іздестіру кезінде төмендегідей қосымша техникалық құрал-саймандар
қолданылады:
Жарықтандырғыш. ... ... ... үшін ... ... қажеттілігі туындайды. Кейбір тінтілетін орындарда, жерлерде
күндіздің өзінде жарықтандырусыз іздестіру жұмыстарын жүргізу тіптім
мүмкін ... ... ... ... ... тұлғаларда:
батарейка салынатын фонарик, 100-150 Вт ұзын баулы (8-10 м) және қорғаныс
торлары бар арнайы жарықтандырғыштар болуы тиіс (бұл ... ... ... ... алуға болады).
Интроскоп. Әртүрлі объектілердің ... ... ... ... өте ... құрал. Бұл интроскоп құралы кейбір
медициналық және ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ оны қолданылатын мамандар арнайы ғылыми-
зерттеу мекемелерінде бар.
Айна. Зерттеуге күрделі әрі қолайсыз беткі ... ... табу үшін ... ... айна. Іздестіру барысында кейбір
кездерде бұл айналар мен қатар ... ... да ... жіберу үшін
айнаға көмекші құрал ретінде пайдаланылады.
Лупалар. Тінту кезінде әртүрлі беткі қабаттарды ... ... ... ... ... ... ала зерттеу кезінде, мысалы:
табылған құжаттарды алу кезінде жиі қолданылады. ... ... ... ... аспалы айнаның болуы іздестіру
жұмыстарын жүргізуде өте тиімді.
Ұсақ детальдар: 10-еселі ... ... ... ... ... 0.1 миллиметр дәлдігіне ... ұсақ ... ... ... Көп ... тінту кезінде өлшеу
қажеттілігі туындайды. Табылған жасырын құпия ... ... ара ... өлшеу қажеттілігіне байланысты ... ... ... қос ... ... ... сұрақты анықтау
мақсатында) қолданылады.
Өлшеуіш құралы ... ... ... ... Қазіргі кезде арнайы өлшеуіштердің жаңа электронды
есептеуіш түрлері бар.
Құралдар. ... ... ... еденнің және басқа да
беткі қабатын тексеру кезінде салмағы 300 гр жеңіл балғалар қолданылады.
Әртүрлі ... ... ... едәуір шығынға әкеліп
соқтырмайтындай, зақымдамай) бұзып ашу кезінде қол ара, ... ... ... кемпірауыз, қысқаш, бұрғылар, қайшы мен жиналмалы
пышақтар пайдаланылады. ... бұл ... ... ... ... ... ... Қалған қажетті
құрал-саймандар іздестіру жұмысына қатысушы мамандар (мамандықтарына,
іздестіру ... ... ... ... ... ... кезінде, әсіресе тінтілетін орын, жер,
объект лас, балшық ... ... ... ...
комбинезон, халат, резеңкелі қолғап, березент күртешелерін, резеңке
етіктер кисе тексеру жұмыстарын жүргізуге ... ... ... ... іздестіру жұмыстарын жүргізуге
қажетті атап айтқанда: әртүрлі өлшемдегі полиэтиленді және ... ... ... ... ... шпагат, жабысқақ лента,
скотч, изолента, мөр және сургуч басатын мөрлерді дайындап алуы ... бұл ... ... барысында алынатын заттарды буып-түю және
мөрлеу, бекіту үшін қажет. Әсіресе алынған заттарды ... ... ... ... ... дақтар бүлініп, жойылып кетпес үшін арнайы
буып-түюге қолданылатын жабдықтардың болғаны дұрыс.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... іздестіру барысында металл және мина
іздегіштердің төмендегідей жаңа түрлері қолданылады:
1. Сомет. Тұрмыстық заттарды, ... ... ... ... ... ... ... бар немесе жоқтығын анықтайтын
портативті металіздегіш. Кеңселік скрепкаларды 25 мм ... ... ...... ... ... және ... құрылғысы
бар құрылғы. Металдан жасалған заттарды тапқан кезде “Металл” – деп, ... табу ... ... ... – деп дыбыс береді.
Мөлшерден артық күш ... ... ... қуатының жүйелері мен
электроарматура қондырғыларын анықтайды.
3. Поиск-5. Жиһаздар мен тұрмыстық ... және ... ... (жер ... ... ... ... заттарды іздеуге арналған жылжымалы металіздегіш.
Табылған заттарды металдың түрі мен ... ... ... ... Диаметрі 22 миллиметрлі монеталарды 35 см арақашықтықтан
табуға болады.
Комплектінің құрамы: электрлі блоктан, іздестіруге арналған үлкен
және кіші ... ... ... ... ... және алып ... арналған қаптамадан тұрады.
4. Мод-7202. Қара және түсті металдан жасалған заттарды іздестіру
үшін қолданылатын, тексеруге ... ... және ... ... бар
кішкене ғана металлодетектор.
Үздіксіз жұмыс істеу уақыты – 700 сағат. Массасы – 280гр.
5. ... ... ... ... қара және ... ... ... қауіпті жарылғыш заттарды іздестіруге арналған жылжымалы
селективті индикациялық минаіздегіш. ... ... ... түрде жұмыс істеуін тоқтатады. Электромагниттік кедергілердің
қарқыны (күшейтілген) ... ... ... ... ... – 260 мм. ... ... қуаты бойынша жұмыс істеу уақыты –
8 сағат. Массасы – 1.8 кг.
Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрлері тергеу тәжірибесінде қолданылады:
1.Шмель-2. ... ... ... қарап тексеруге мүмкін емес қуыс жерлерін тексеруге арналған
құрал. Ауыстырмалы айна: дөңгелекформалы, диаметрі 140 мм; ... ... ... ... ... 1550 мм, жарықтандыру
фонарімен жабдықтандырылған.
2. Панорамалық айна. Автокөліктің астын тексеруге ... бар және ... ... ... ... ... Жарық
беру эквиваленті – 60 Вт. Қуатталуы – 12 Вт. Жұмыс ... ...... айнаның көлемі: 3230х265 мм. Ұстағышының ұзындығы 950 мм.
3. ЭТ сериясындағы ... ... ... ... және ... жеке ... қуыс жерлерін визуалды
тексеруге арналған құрал. Резкость тереңдігі 10 мм-ден ары қарай ... ... ... ішкі ... – 4,6,8 және 10 мм; ... ұзындығы – 500, 1000, 1200, 1500, 2500 мм; ... ... ... ... ... ... мүмкін; кішкене
габаритті түссіз телекамералардан және монитордан тұрады.
Жарылғыш заттарды іздеп ... ... ... жаңадан өңдеп жетілдірілген түрлері бар:
1. Газоанализатор буындағы ЖЗ.
“Шельф-ДС”. Атмосфераның табиғи ластану ортасындағы тротил,
нитроглицирин, ... ... ... алу үшін ауадан
іздестіруге арналған құрал. Жарылғыш заттардың булары ... ... оны ... ішінде анықтайды. Ауа жинағыш пен объектінің арақашықтығы 10 см-
ден ... ... ... Қолға алып жүретін заттарды, жеке ... ... ... ... ... ... электр қуатының
массасы – 2.5 кг. Жұмыс істеу температурасының диапазоны – 5 С-ден 45 С-ге
дейін.
2. НТР – комплекті.
ЖЗ-ды жедел-талдауға ... ... ... ... ... қабатындағы, адамдардың киімдеріндегі және қолдарындағы
жарылғыш заттардың бірқатар іздерін іздестіру үшін қолданылатын ... ... ... ... үш ... ... ... химиялық
реактиві бар көпіршік – тамызғыштан және ... ... ... ... ... ... ... қағаздар жиынтығынан тұрады.
Біз жоғарыдағы ғылыми-техникалық құрал-саймандарды өңдеп жетілдіру
қажеттілігін ... келе бұл ... ... ... ... А.А. ... А.А. Короткевич., Б.М. Нургалиевтердің бірлескен
авторлық еңбектеріне міндетті түрде назар аудара ... ... ... ... ... ... әлем ... күштен қаймығады, ал құқық
қорғау органдарында қазіргі таңда мұндай күш әлі ... ... база және ... ... ... ... – деп өте
орынды тұжырымдаған [70, 68. б.].
Бұл жерде біз тек ғылыми-техникалық құрал-саймандарды ғана ... ... ... да ... ... сай ... және ... оларды да өңдеп жетілдіру аса қажетті мәселелердің бірі болып
табылады деп есептейміз.
1.3 Процесуалдық мәжбүр етуді анықтау және оның ... ... ... ... ... Мұндай процесуалдық мәжбүрлеу
шараларына: тінту, алу, куәландыру, ұстау, уақытша ұстау ... ... ... ... ... ... ... шараларын қолдану
жатады. Дәлелдеуге жататын мәліметтерді, фактілерді ... ... ... ... қатар соттың үкімін орындауды қамтамасыз ету ... ... ... ... сезіктіге, айыпкерге және басқада
тұлғаларға мәжбүрлеу шараларын, нақты айтқанда процесуалдық ... ... ... тек ... іс ... ... жүргізілетін тергеу
әрекеті, ол тінтілетін адамның еркінен тыс ... ... ... ... Сондықтанда қылмыстық іс жүргізу заңдылығы тінту
жүргізу үшін жеткілікті негіздің ... ... ... ... ... ... түрде сақтауларын талап етеді.
Осыған орай З.Ф. Коврига «Қылмыстық-процесуалдық мәжбүрлеу
шараларының негізі болып, ... ... ... орын алуы және ... ... ... келе
жатқан қылмыстық-құқықтық қатынас;
2. Қылмыстық-процесуалдық мәжбүрлеу шараларын ... ... ... фактілік мәліметтер» табылатынын көрсеткен [41, 60 б.].
Расында, мәжбүрлеп іздестіру ... ... үйге қол ... ... ... ... шектеледі. Мұндай жағдайда
тұрғын үйге тінту жүргізу және осыған байланысты орын алған субъективтік
құқықтарды шектеу негізді, ... ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты болғандықтан тұрғын үй
ерекше тінту объектісі болып табылады;
2. Бұл ... ... ... ... ... болғандықтан
кідірместен дереу тінту жүргізуді қажет етеді, себебі, ... ... ... уақыт аралығында оқиға болған жерде қалған
қылмыс іздері жойылып немесе өзгеріп ... ... бұл ... ... дәлелдеу барысында кері әсерін тигізуі ықтимал;
3. Тұрғын үйді ... ... ... ... ... үйге негізсіз кіру жағдайларының болмауына ықпалын тигізеді.
Тінту әрекетін жүргізу мен оның уақытын анықтау мәселесін тергеуші
қолда бар материалдар мен заң ... ... ала ... өзі ... ... ... мен Қылмыстық іс жүргізу
заң нормалары азаматтардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... бірге Конституцияның 25-бап, 1-ші
тармағында “Тұрғын-үйге қол сұғылмайды. Соттың ... ... жол ... ... ... кіруге, оны тексеруге және
тінтуге заңмен белгіленген реттер мен тәртіп ... ғана жол ... ... ... ... [1, 11 ... өзі ... заңды мүдделеріне қол ... ... ... Тергеуші іс бойынша дәлелдемелерді тінтусіз
анықтауы мүмкін емес, сондай-ақ соттық ... ... ... қауіптілігі туындаған жағдайларда ғана азаматтардың жеке өмірі мен
тұрғын үйлеріне мәжбүрлі түрде қол сұғуға мұқтаж болады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ала және ... ... тұрғын үйге қол сұғылмайтындық
талабы барлық процесуалдық әрекеттерге әсер ететін маңызға ие дей отырып,
ол қылмыстық процесс қағидаларының бірі болып ... ... ... ... ... оқымысты-процесуалистер, қылмыстық процесс
қағидаларының жүйесі туралы мәселелерді жан-жақты ... ... қол ... мәселесін қағида ретінде қарастырмаған.
Мәселен, М.С. Строгович: қажетті, құқықтық тәртіпті басқаратын,
өткізетін ... ... ... мен ... және ... әректтердің қалыптасуы мен
қылмыстық-процесуалдық қатынастарды анықтайтын; қылмыстық- процесуалдық
процесті толық ... ... ... мен ... ... ... қарастыра отырып оның жүйесінде тұрғын үйге ... ... ... ... А.С. ... ... үйге қол ... мәселесін
қағида жүйесінде қарастырмаған. Бірақ ол Сот әділдігі және қылмыстық
процесс жүйесі ... ... ... мүлтіксіз шешіледі деп көрсеткен
.
Жүргізілетін процесуалдық әрекеттер сипатына байланысты ... ... ... ... алдын ала тергеу сатысында мейлінше ... ... ... ... ала ... ... да бірқатар авторлар
тұрғын үйге қол сұғымайтындық мәселесі туралы ешқандай сөз қозғамайды.
Егер жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... тұрғын үйге қол сұқпау мәселелері жайлы
мүлдем айтылмаған дейтін болсақ, бұл мәселе бойынша Н.Н. ... ... ... ... ... СССР Конституциясының 127 және
128-баптарына мына ... ... жеке ... қол сұқпау, азаматтардың
тұрғын үйіне және хат жазу құпияларына қол сұқпау кіргізілмеген; олардың
мазмұны тар, оларды қолдану аясы сот ... ... ... кең ... ... ... тек сот ... органдарының міндеттері ғана
бөлініп шықпайды. Нақты, дәлірек айтқанда, СССР ... 127 ... ... ... жатпайды, олар жеке тұлғаның бостандық
қағидаларының кепілдігі болып табылады. Жеке ... ... ... ... және заң алдындағы, сондай-ақ жалпы
құқықтық қағидаларға қарағанда оның ... ... ... ... ... қарай, ол барлық жерде қолданылуы мүмкін (мысалы: қаржылық
құқық саласында қолданылуы мүмкін)» – деп ... ... ... ... ... ... ... қол
сұқпау кепілдігін және азаматтардың жеке басын сыйлау, олардың құқықтыры
мен бостандықтарын қорғау – мемлекеттік ... ... мен ... ... ... делінген кепілдіктен шыға отырып, азматтардың
жеке бас бостандықтары ... ... ... бір ... ... қылмыстық процестің қағидалары, яғни жеке
тұлғаларға, ... үйге және хат жазу ... қол ... процесуалдық
мәжбүрлеу шараларын қолдануда арнайы кепілдікті қалыптастырудан туындайды»
– деп ... [35, 36 ... ... ... ... процесуалист-ғалымдардың
тұрғын үйге қол сұқпауды қағида қатарына ... – бұл ... ... табуына себепекер болды десекте болады. Қылмыстық
процесс принциптері ҚР Қылмыстық іс ... ... ... процестің міндеттері мен ... жеке ... ... ... ... яғни ... қоспағанда).
Бұрынғы қолданылған Ресей Кеңестік Одағының қылмыстық іс жүргізу
кодексіндегідей, осы ... ... ... ... ... ... ССР ... іс жүргізу кодексінің 6-1 бабына қатысты қылмыстық іс
жүргізу кодексінде тұрғын үйге қол сұқпау басқа ... ... ... ... Дәстүрлі түрде танылған қылмыстық процесс қағидалары Сот
әділдігінде шешіледі, оны тек сот қана іске ... ... Сот ... Сот ... іске ... ... – делінген.
Тұрғын үйге қол сұқпау құқығын көптеген ... өз ... ... қағидасы ретінде қарастырмайды. Себебі азматтардың
құқықтары мен бостандықтары конституциялық нормаларда ... сот ... ... конституциямен анықталады. Осыған
байланысты олар (бірқатар ғалымдар) тұрғын үйге қол ... ... ... ... ... құқығы ретінде қарастырылуы тиіс деп
санайды.
Шынында мұқият қарап отырсақ негізгі құқықтық жүйеде ... ... ... орын ... Бұл ... ... ... құқықтар мен бостандықтарына Қазақстан Республикасының
Конституциясында ... ... үйге қол ... құқығы да кіреді (25-
бап) [1, 11 б.].
Теорияда «субъективті ... – бұл ... ... тұлғаның жүріс-
тұрысына жекелей мүмкіндік беретін, заңмен жол берілетін және ... ... деп ... үйге қол ... нормаларында тек субъективті құқықты ... ... Оны ҚР ҚІЖК ... құқықтық нормалары мазмұнынан
аңғаруға болады. Заң нормасында: «Тұрғын үйге қол ... ... ... ... адамдардың еркіне қарсы кіруге, оны қарауға және тінту
жүргізуге заңда белгіленген ... мен ... ... ғана ... – деп ... [17, 14 ... «тұрғын үйге қол сұқпау» тәртібімен (ережесімен) заң нормалары
азаматтардың субъективті құқықтарын анықтайды. Бұл дегеніміз тұрғын ... ... ерік ... субъективті құқықты иеленуші тұлғаның ғана
тұрғын үйге кім және қашан кіретіндігін шешетіндігіне ... ... ал ... ... ... ... етуге бағытталатындығын
көрсетеді. Негізінен талаптар тұрғын үйге кіру, оған ... және ... ... ... тек ... ... және анықталған
жағдайларда ғана жүзеге асырылуы тиіс.
«Тұрғын үйге қол сұқпау» – ұғымының мағынасы ... үйге қол ... жол ...... ... қарағанда әлдеқайда кең. Оның
мзмұнына әркімнің тұрғын үйге қол ... ... ... ғана ... ... басқада тұлғалардың бұл заңды сақтау міндеттеріде ... ... жеке ... ... ғана ... оны ... ... (заң) қағидасы ретінде де қарастыру қажет.
Т.Н. Добровольский, ... ... ... ... «қылмыстық процестің қағидасына: «адамның жеке басына, тұрғын
үйіне және хат жазысу құпияларына қол сұқпау» – ... деп ... ... ... тек ... сот ... ... ретінде
ғана түсінік беруге ... Бұл ... ... тәртіптердің)
әрқайсысының саяси және заңдық мағынасы айтарлықтай кең. Себебі Кеңес
одағы азаматының құқықтық мәртебесі КСРО ... ... ... ... ... бөлікті көрсетеді» – деп тұжырым жасаған.
«Жеке басқа қол ... ... үйге және ... хат ... ... – бұл ... өкіметі азаматтарының ең басты субъективті құқығы
болып табылады. Міне ... сот ... ... ... қол
сұғушылықтан қорғау мемлекеттік және қоғамдық мүдде болғандықтан, бұл
конституциялық бастамамен шектеледі. ... ... ...
тыйым (арест), тінту жүргізу және корреспонденцияға тыйым салу мен оны алу
тәртіптері (ережелері) детальды түрде реттеліп қана ... ... ... ... ... ... соттың қаулысы ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктер
анықталып бекітілген» – деп көрсеткен.
Азаматтардың толып жатқан және әртүрлі ... бұл ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Заң азаматтардың құқықтарын бекітумен ғана ... ... ... мен бұл ... ... ... тәсілі туралы мәселелерді де
қамтуы тиіс.
Тұрғын үйге қол сұқпаудағы қорғау кепілдік мәселесі ... өз ... ... ... ... ... ... әрекет
ету қағидасы тек оның ... ғана ... ... ... ... ... ... орындау тәсілдерінің нәтижелігіне де
байланысты.
Қылмыстық процестегі тұрғын үйге қол сұқпауды қорғау ... ... өз ... ... бір ... ... Себебі қылмыстық
процесуалдық кепілдіктердің іске асырылуы – оның ... ғана ... ... онда ... ... ... ... тиімді
құралдарға да тәуелді болып табылады.
Қылмыстық процеске қатысушы ... ... мен ... ... ең ... ... ... және сот органдары
заңдарында бекітілген. ... ... ... ... мен ... бұзылмас үшін қажетті барлық шараларды қолдану
міндеттері жүктелген. Қылмыстық қудалау және сот органдарының құқық қорғау
қызметінің тиімділігін жоғарлату ... ... өз ... ... мен ... ... күшейтуді көздейді және
ол ең алдымен қылмыстық процесте жеке тұлғаның құқығын ... ... ... ... процесте қылмыстық процесс мәселелерін жүзеге асыруды
қамтамасыз ететін қылмыстық сот өндірісі заңдылығымен анықталған тәсіл,
процесуалдық ... ... ... Ал, жеке ... құқықтары мен
бостандықтарының процесуалдық кепілдігі қылмыстық процесуалдық кепілдіктің
құрама бөлігі болып табылады.
Тұрғын-үйге қол ... ... өз ... жеке ... ие ... қозғалатын жағдайға байланысты әртүрлі тәсілдермен жүзеге асырылады.
Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... қол сұқпау кепілдіктері анықталуы тиіс.
Тұрғын үйге қол сұқпау құқығы жасалған ... және ... және ... ... ... тұлғаларға сәйкес сот
өндірісінде қамтамасыз етілуі қажет.
Тұрғын үйге қол ... ... ... ала ... ... және
сот органдарына: тұрғын үйді тексеру, ... ... мен алу ... шешу кезінде заң талаптарын қатаң түрде ... және ... ... негізділігі заңдылығын сақтауды, дәлелдемелерді
бағалаудағы жауапкершілікті, процесуалдық құқық нормаларын ... бұл ... ... ... және алу ... жүргізудің,
оны процесуалдық реттеу негізімен және қолдану ... ... ... ... ... үйге қол сұқпауға байланысты қолданылатын заңдылықтар
қылмыстық процеске қатысушы тұлғалардың ... ... ... ... ... Бірақ бұл нормаларды қарастырмас бұрын, осы
мәселеге қатысты туындайтын кейбір сұрақтарды анықтап алғанымыз жөн.
Тұрғын үйге қол ... ... ... (мағынасын) дұрыс
анықтауға қажетті алғышарттар келесідей ... ... ... ... отырған қағида шеңберінде «тұрғын үй» - түсінігіне
материалдық әлемдегі қандай объектілер жатқызылуы (кіруі) мүмкін;
- субъектілердің ... ... ... іс ... ... ... үйге қол ... құқығы шектеледі;
- қандай процесуалдық әрекет нәтижесінде ... қол ... жол ... ҚІЖК ... ... ... «баспана» – бір немесе
бірнеше адамдардың уақытша немесе тұрақты тұруына арналған ... ... оның ... ... ... ... ... пәтер, үй, саяжай үйі,
мейманхана нөмірі, каюта; көп пәтерлі үйлерді ... ... ... ... ... верандалары, террассалары, галереялары,
балкондары, жертөлесі және шатыры, сондай-ақ өзен ... ... ... ... ... берілген [17, 9 б.].
Мұнда «тұрғын үй» ... ... ... ... түгелдей берілген деп айтуға болмайды. Қылмыстық ... ... ... анықтау қажет, өйткені азаматтардың құқықтарын,
бостандықтарын негізсіз бұзуға әкеп соқтыруы мүмкін.
ҚР ҚІЖК-нің 7-бап «Тұрғын үй» түсінігі туралы ... ... ... 1986 жылы 5 ... №11 КСРО ... Сот ... ... қарсы қылмыстар туралы» сот тәжірибелік іс ... ... ... [17, 9 ... бұл ... «Тұрғын үй» ұғымына берілген қылмыстық құқықтың
сипаттамасы қылмыстық-процесуалдық сипаттамамен тіптім сәйкес келмейді.
ҚР ҚК-нің 175-бап, ... ... ... ... ... ... ... қоймаға заңсыз кірумен жасалған
ұрлық, яғни бұл ... ... ... түрі болып табылады және
оған қылмыстық жоғары жауаптылық бекітілген. Бұл алдымен ... ... ... ... адамның үйіне кіру әрекетімен байланысты ... ... ... ... қылмыстарына қарағанда қауіпті қылмыс
қатарына жатады.
Мұнда қылмысты ... ... ... үйге кіру үшін ... ... ... ... бұзады және басқада
кедергілердің көзін жою үшін әртүрлі тәсілдерді қолданады. ... ... үйге ... ... ... тұлға өзінің әрекетін саналы түрде
жасайды. Ол өзін ... ... ... ... алуы ... біле ... жасауға барады. Бұл жинақтардың барлығы қоғамға аса қауіпті
әрекеттер ... ... ... ... ... үйге кіріп бөтеннің
мүлкін ұрлау аса ... ... ... ... ... үй» ... нақты анықтау қажет.
Қылмыстық кодекс, процесте «тұрғын үй» ұғымының мазмұнын анықтау:
тұрғын үйге қол ... ... ... ... ету қажеттілігін және
тексеру, тінту, алу ... ... ... ... ... ... алу қажеттілігін көрсетеді.
ҚР ҚІЖК 7-бап, 42-тармақшасында ... ... ... (студенттік, ведомстволық және т.б.), демалу үйлеріндегі
бөлмелер ... ... ... ... ... ... [17, 9 ... бірге ғимаратты айтқанда міндетті түрде ол қолөнер,
шеберхана және т.б. ... ... ... ... ... (мысалы,
шеберхана, сәулет, тігін және т.б.). Творчестволық шеберханалар ... ... ... ... ... ... онда ... істеп қана
қоймайды, уақытының көпшілігін сол жерде өткізеді және де тамақтанады,
демалады, ... ол ... оның жеке ... да болуы мүмкін.
ҚР ҚІЖК 7-бабының 42-тармағында берілген түсініктерде тұрғын үй
ұғымының мазмұнын тарылтады. Бұл ... ... үй ... (пәтер, үй,
каюта, және т.б.) және оған жалғасып жатқан объектілер деп көрсетілген.
Нақтылы жағдайда заң шығарушы қылмыстық-құқықтан шыға ... ... ... берген. Жоғарыда айтылған заңнамада, тұрғын үй – бұл адамдардың
тұрақты немесе уақытша тұруына арналған (жеке үй, ... ... ... саяжайлық, саябақтық үйлер және т.б.) ғимарат, сондай-ақ оның
құрама бөліктері; демалу, өзінің ... бір ... ... ... үшін пайдаланылатын объектілер (балкон, ... ... және т.б.) ... – деп ... ... ... ... тұрақты немесе уақытша тұруға арналмаған құрылыстар, ғимараттар
(мысалы: жертөлелер, ... және ... да ... арналған
объектілер) – тұрғын үй қатарына ... – деп ... ... ... үйге ... ұғымдарды қылмыстық-
процесуалдық тұрғыдан қарастыратын болсақ бұл ұғымдар ... ... ... ... барысында тұрғын үйге қол сұқпау құқығын
қорғау мәселесін қарастыру кезінде аталған заңдардың арасында шиеленістер,
қарама-қайшылықтар ... ... және ... ... тұрғын үй – деп,
тек тұрғылықты үй ғана емес, ... ... ... ... ... ... сарай, гараж, тұрғылықты үйге ... және т.б. ... ... адамның жеке өмірі аясында
қолданылатын қосымша үй-жай, бөлмелер, т.б.
ҚР ҚІЖК-нің 7-бабында жеке үйдің (жекеменшік) ... ... ... ... үй және оған ... ... ... ғана
емес, сондай-ақ үй жанындағы учаскеде кіреді). Үй жанындағы учаскедегі
құрылыс, олар үйге жалғасып немесе ... ... ... және ... ... ... пайдалануы немесе пайдаланбауына қарамастан,
олар тұрғын үйдің құрама бөлігі болып табылады.
Түсіндірме сөздікті алып қарастыратын ... онда ... ... ... үй – тұруға арналған үй-жай. Тұрғын үй адамдар өмір
сүретін, мекендейтін орын ... Өмір сүру – өмір ... ... ... ... ... өз өмірін өткізу, мекендеу.
Берілген түсініктер біздің ойымызша үйдің жанындағы орналасқан
учаскедегі барлық құрылыстарды, творчестволық ... ... ... ... ... ... Сондықтанда тұрғын үйге қол сұқпаудың
процесуалдық кепілі осы аталған барлық объектілерге қолданылуы тиіс.
«Тұрғын үй» уақытша ... ... бір ... бірнеше адам тұруға
арналған тұрғын үй немесе құрылыс, оның ішінде: жеке меншік немесе жалға
алынған пәтер, үй, саяжай үйі; ... ... үй ... ... ... ... ... каюта, творчестволық шеберхана;
оларға тікелей жалғасып орналасқан дәліздер, террассалар, галереялар,
балкондар; жертөле мен ... ... ... көп пәтерлі үйлерді
қоспағанда); су немесе теңіз кемелері; жеке немесе саяжай, саябақтағы
үйдің жанындағы ... ... ... процесуалдық жағдайы, қылмыстық іс жүргізумен
байланысты кімнің тұрғын үйге қол сұқпау құқығы шектеледі деген ... ... олар ... ... мен айыпкер болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... солардың тұрғын
үйлеріне жүргізіледі. Сезіктінің немесе айыпкердің тұрғын үйлері қылмыстың
жасалған жері болып табылмайтын ... ... ... ... объектісі,
тұрғын үйді тексеру объектісі болуы мүмкін.
Аталған тергеу әрекеттері жәбірленушінің тұрғын ... ... ... ... ... ... оқиға болған жерді тексеру
әрекеті жүргізіледі. Жәбірленушінің тұрғын үйі, ол ... ... ... ... ... ... болып табылады. Теорияда
жәбірленушінің үйіне тексеру әрекеттері өте сирек ... ... ... ... ... ... және оның қызметі туралы
құнды мәліметтер алуға болады деп ... [41, 86 ... ... ... ... ... және ... жүргізілуі мүмкін. Қылмыстық істі дұрыс шешуге ... ... бір ... мен заттарды немесе заттай дәлелдемелерді
жәбірленуші үйінде тығып қойды ... ... ... болған
жағдайларда олардың үйіне тінту әрекеті жүргізіледі. Жәбірленушінің үйіне
алу әрекеті тәртіп бойынша оның келісімімен жүзеге асырылады.
Тінту әрекеттері ... ... ... да жүргізіледі.
Айтылған жағдайларды В.И. Попов өз еңбегінде нақтылап көрсеткен
«Тінту тек айыпкерге ғана жүргізілуі қажет деп ... ... ... алынған құндылықтар немесе іске маңызы бар заттар айыпкердің үйінде
ғана емес, олардың достарының, ... ... және ... үйлерінде жасырылуы, сақталуы мүмкін. Аталған тұлғалар тергеу
органдарына заттай дәлелдемелерді өз еркімен ... ... ... ... ... ... жолымен заттай дәлелдемелерді алуға құқығы
бар» [28, 10 б.].
Ал, А.Р. Ратинов болса, тінту жүргізілуі ... ... ... ... үш ... ... а) сезіктіге және айыпкерге;
ә) қылмысқа қатысты немесе қылмыс жөнінде белгілі бір мәліметтер ... б) ... ... ... ... ... ... [21, 102 б.].
Сонымен жәбірленушінің, сезіктінің, айыпкердің ... ... мен ... ... ... ... тінту әрекеті ғана емес,
сонымен қатар тексеру, алу және басқада ... ... ... бұл ... ... да бір себептерге байланысты жәбірленушіге
немесе сезікті мен айыпкерлерге таныс емес тұлғалардың ... ... ... ... ... және ... әрекеттері жәбірленушінің,
сезіктінің немесе айыпкердің бұрын ... ... ... мүмкін.
Мұндай жағдайларда бұл әрекетерді жүргізіп біткен соң, ол үйде тұратын
адамнан куә ретінде жауап алу ... ... үйге қол ... ... ... дұрыс анықтау үшін
міндетті түрде қандай процесуалдық әрекет нәтижесі ... ... үйге ... жол ... ... ... ... қажет.
Тұрғын үйге қол сұқпау құқығы келесідей тергеу әрекеттерін жүргізу
кезінде шектелуі мүмкін:
1. Тексеру, соның ішінде:
а) тексеру объектісі тұрғын үй ... ... ... ... ... ... ... үй оқиға болған жер болып табылмаған кезде;
2. Тұрғылықты үйлерді тінту;
3. ... ... алу ... ... ... экспериментін жүргізу;
5. Айғақтарды алу мен жауапты оқиға болған жерде нақтылау кезінде.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық іс ... ... ... ... ... – тек, іске ... бар зат, құжат нақты адамда
немесе белгілі бір үй-жайда немесе өзге орында – деп ... ... ... ... және ол зат, ... ... адам өз еркімен
бермеген жағдайларда ғана жүргізілуі тиіс.
Тінту жүргізу қажеттілігінің ... ... ... ол ... кез ... кезеңінде жүргізіледі. Мәселен,
сезіктілерді ұстау кезінде оларға айып ... ... ҚР ҚІЖК ... ... ... болған жағдайларда аталған кодекстің 233-бабында
көрсетілген ережелерді сақтай отырып тінту ... ... ... іс қозғалмай тұрып сезіктіні ұстау барысында,
олардан қару-жарақтар, қылмыс құралдары және басқада қылмыс белгілері ... мен ... ... дәлелдемелерді алу үшін, кейінге қалдырмай
дереу түрде тінту жүргізу қажеттілігі туындайды. Көбінесе мұндай жағдайда
жедел-іздестіру және ... ... ... ... ... ... біткен соң, олардың қылмысын ашып, ... ... ... ... ... алдын ала бекітпестен жедел ... ... ... тінту қандай кезде жүргізілмесін міндетті түрде ... ... ... ... азаматтардың өмір сүрудегі жеке басына
келетін болсақ, егер, мысалы: сезіктінің қылмыстық іске еш ... ... және одан ... мен іске ... ешқандай заттай дәлелдемелер
табылмаған жағдайларда, олардың ... мен ... ... ... ... ... ... азаматтарды немесе олардың
тұрған үйлерін, жеке ғимараттарын және басқа да жерелері мен ... ... ... оны көрген немесе естіген көршілері, жолдас-
жоралары, туыстары мен таныстары, ... және т.б. ... ... ... ... ... болмаса мүлдем араласпай өзара
қарым-қатынастарын тоқтатулары, сондай-ақ өздерін олардан аулақ ұстауға
тырысулары мүмкін.
Ал енді жоғарыда ... ... ... ... отырып,
тінтудің негізі жайлы сөз ... ... оның ... ... ... ажыратып көрсеткеніміз жөн.
Қылмыстық іс жүргізудің процесуалдық негізі болып тергеушінің
тінту жүргізу туралы қаулысы мен ... ... ... ... ... ... ... қалдыруға болмайтын жағдайларда ғана
тергеуші прокурордың санкциясынсыз-ақ тінту әрекетін жүргізе алады. ... ... ... ... іс ... кодексінің 201-бап, 2-ші
тармағын басшылыққа ала отырып тінту әрекетін кейінге қалдырмастан дереу
түрде жүргізеді) [17, 144-145 бб.].
24 ... ... ... нәтижесі жөнінде прокурорға хабарлауы
тиіс. Прокурор тінту нәтижесінің негізділігі мен заңдылығын, оны жүргізу
тәртібінің дұрыстығын ... ... ... оның ... ... ... ... қаулы шағарады және ол сотта дәлелдеме ... Егер ... ... ... ... екендігі туралы
шешім қабылдаса, бұл әрекет іс бойынша ... ... ... ... ... іске ... мән-жайларды анықтау
кезіндегі дәлелдеуге байланысты, қатысты барлық ... мен ... ... ... болып табылады.
Тінту көбінесе: адам өлтіру, тонау, ұрлық, алаяқтық және басқада
сол сипаттағы ... ... ... ... ізін ... ... ... (дәлелді) негіз болған кезде ғана жүргізіледі.
Фактілік негіз – ... бір ... ... ... бір ... қажет, іске маңызы бар заттардың ... ... ... ... ... ... тінту жүргізудің қажеттілігін бекітетін
нақтылы мәліметтерді айтамыз.
Қажетті мәліметтер, деректер, ... ... ... ... жауап алудан туындауы; процесуалдық іс-құжаттарынан, соның
ішінде: куәлардың, сезіктілер мен ... ... ... ... мен ... және т.б. қызметкерлерінің
немесе өкілетті тұлғалардың ... ... ... ... қатар жедел-іздестіру жолымен алынуы мүмкін.
Тінтудің тағыда бір процесуалдық мәселелерінің қатарына тінтілуге
жататын, тұлғалар шеңбері мен ... ... ... ... ... мәліметтер, деректер, ... мен ... ... қай ... ... кімдерді тінту қажеттілігін дәлелдейтіндей және нақтылайтындай
жеткілікті негіздің болуы тиіс. Сондай-ақ бұл ... ... ... заттың, мүліктің, құжаттың және басқада алынуға жататын заттай
дәлелдемелердің нақты ... ... ... мен ... ... ... көрсетілуі тергеу әрекетінің нәтижелігін арттырады.
Тінту жүргізудің негізділігі ... ... ... ... ... ... ... байланысты шешіледі.
Біріккен авторлар ұжымы, атап айтқанда: К.К. Баялин, Э.С.
Зеликсон, В.П. ... Ю.Д. ... Ш.М. ... өз ... мен анықтама органдарында шын мәнінде тінту жүргізу қажеттілігін
растайтын (дәлелдейтін) толық әрі нақты мәліметтердің болуы ...... ... атап өткен [83, 124 б.].
Көп жағдайларда тінту ... ... ... нақты
айтқанда мемлекеттік мүлікті ... ... ... ... және сол ... басқада қылмыстар бойынша тінту қажеттілігі
қылмыстық іс сипатынан байқалады. ... ... ... ... ... ... мен ... ақшалай қаражаттарды ірі
көлемде талан-таражға салу әрекеттері ұзақ уақыт бойы, жүйелі ... ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында айыпкерлерге міндетті түрде
тінту жүргізіледі және бұл қылмысты ауырлататын жағдайдағы ... ... ... ... ... ... бар әртүрлі
дәлелдемелерді ғана емес, сонымен бірге айыпкерлердің жеке ... ... ... ... ... ... сәйкес
болуын тексеру қажет.
Тінту әрекеті көбінесе ... мен ... ... іске ... бар ... дәлелдемелердің басқа адамдарда
(мысалы: олардың ... ... мен ... ... ... болу ... туралы жеткілікті негіздер болған және олар затты өз
еріктерімен бермеген жағдайда, оларға мәжбүрлі түрде тінту жүргізіледі.
Іске ... бар ...... ... ... ... жеке ... сипаттайтын заттай дәлелдемелер.
Тінту жүргізу жөніндегі мәселе қолда бар материалдық іс құжаттары
мен тергеушінің оны жан-жақты талдап, ... ... ... қажет.
Бірақ тінту жүргізу туралы шешім мұнымен ғана шектелмейді, тінту ... ... ... тінту жүргізудің процесуалдық негізі болып табылатын
дәлелді қаулы шығарылуы керек.
Тінту жүргізу туралы ... ... ... ... әрекеттері
бойынша шығарылатын қаулылар сияқты мынандай үш: кіріспе, сипаттау ... ... ... ... ... қандай іске ... ... ... ... ... ... мерзімі мен уақыты, қаулы ... ... ... ... ... ... бір атақ, дәрежесі,
атқаратын қызметі, сондай-ақ айыпкердің (сезіктінің) ... ... ... қай ... ... ... тартылатындығы
көрсетіледі.
Қаулының екінші, яғни сипаттау бөлімінде істің мән-жайы мен нақты
бір тұлғаға тінту жүргізу негізі қысқаша ... ... ... мәліметтердің қайнар көздерін тізбектеп жазудың және олардың осы
немесе басқада қылмысқа қатыстылығы жөніндегі жорамалдар туралы ... жоқ. ... ... ... ... мен ... сипаттау
көлемі тергеушіге байланысты жазылады. Тінту кезінде процесуалдық
мәжбүрлеу шаралары ... және ... ... ... ... ... шағымдануға құқығы бар екендігін естен
шығармаған жөн. Ол үшін тергеуші нақты ... ... ... ... ... ... білулері тиіс.
Тәжірибеде тінту жүргізу үшін шығарылған қаулының сипаттау
бөлімінде – ... ... ... ... және ісдестіруге қажетті заттай
дәлелдемелер мен құндылықтар туралы жазу сияқты мәселелер туындайды. Бұл
мәселелер нақты тергеу ... іс ... ... ... ... ... ... шешіледі.
Жоғарыда көрсетілген сепбептер бойынша А.И. Михайлов пен Г.С. Юрин
“Қандай жағдайларда ... ... ... кезінде қылмысқа қатысы жоқ
және іске мүдделі емес тұлғалар тінту қаулысында жазылған іздестірілетін
объектілерді өз ... ... не ... ... ... жасау мүмкіндігін ескеру қажет (мұндай
жағдайларда тінту жүргізудің қажеті ... – деп өз ... [9, 7 ... ... ... ... жүргізілетіндігі, оның тегі, аты-
жөні, мекенжайы толық әрі нақты ... ... ... егер ... ... жағдайларда шығарылған қаулының қорытынды бөлімінде тінту
жүргізу нақты кімге тапсырылғандығы туралы жазылады. Олар ... ... ... ... ... жерлерде тінту ... ... ... басқа тергеушілер немесе жедел-іздестіру
органдарының қызметкерлері болуы мүмкін.
Бұл мәселелер жөнінде ұзақ жылдар бойы бір ... ... ... заң ... ... және ... кездеседі. Бір ғалымдар «тергеуші тінтуге тікелей өзі
қатыспауы, тек оларды ... ... ... және ... ... ... тергеушінің жеке өзі айналысуы тиіс, ең қажетті
объектілерді ... ... ... мен ең күрделі әдіс-
тәсілдерді қолданылуы қажет» – деп ... ... ... жинақталған мән-жайларды, жұмыс көлемін,
объектілер санын, тінту ... ... ... ... ептілігін міндетті түрде ескере отырып тергеуші айтылған
мәселелерді өзі шешуі тиіс. Бірақ ... ... ... ... әрекетін
жүргізуге және табылған заттар мен мүліктерді зерттеуге белсенді ... ... ... өзі ... ... және ... ... тінту жүргізілетін тұлғаға көрсетіліп, онымен ... ... ... байланысты қаулы шығару негізі жарияланады.
Қылмыстық процесуалдық заң тергеушінің қаулыға тінту жүргізу
қажеттілігін түсіндіретін ... ... ... жазып көрсетуді
міндеттейді. Тінту жүргізу негізділігін ... ... ... ... ... ... ... іске мүдделі тұлғалардың
шағым жасап, өз құқықтарын қорғауларына мүмкіндіктер береді. Тергеушілер
көбінде тінту жүргізу үшін заңда ... ... ... ... ... ... ... және орындамайды. Тергеушілер көбінесе
қандайда бір тұлғаларда немесе жерде, орында іске қажетті, ... бар ... ... мен ... ... ... мүмкіндігіне және қылмысты
жасады деп сезіктелген тұлғаларға байланысты істің мән-жайы бойынша барлық
дәлелдерді, себептерді толық ... ... ... ... тінту
жүргізеді және құқықтарын шектейді.
Мұндай заң талаптарын толық және ... ... ... ... ... ... ... тергеушінің қаулысы салдарынан тінтілуші
тұлғалардың шағым беру құқықтарын жүзеге асыру ... ... ... болмаса қиындатады.
Тінту әрекеті қаншалықты белгілі бір ... ... ... ... өзінің қаулысында тінту барысында
іздестірілетін және алынатын ... ... ... белгілерін
және т.б.) мүмкіндігінше көрсеткен жөн. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жүргізу туралы шығарылған
қаулы мазмұнымен ... ... ... ... ... объектілерді
өз еріктерімен берулерін сұрап ұсыныстар ... ... ... ... ... заттарды өз еркімен берулері туралы
ұсыныстар жасаудың тиімділігі, заң ... ... ... ... ... ... және ... үйлері мен мүліктерін мәжбүрлі түрде
тексеруге әкеп соқтырмайды, істің нәтижелі аяқталуына көптеген себебін
тигізеді. Ал тәжірибеде бұл ... ... ... ... ... кететін тергеушілерде кездеседі. Қаулыда аталған заттар өз еркімен
берілген және тергеушіде талап етілген заттардың барлығы түгел ... ... ... ... ... тінту жүргізу әрекеттері
тоқтатылады. Ал егер талап етілген заттар толығымен қайтарылып, ... әрі ... ... тінту әрекеті негізсіз болып табылады. Заңмен
бекітілген барлық процесуалдық ... ... ... ғана ... барысында азаматтардың құқықтары мен заңды мүдделелері толықтай
сақталады.
Заң ... ... ... ... ... қана
қоймайды, сонымен қатар тергеушілердің профессионалдық қызметтік
міндеттеріне қайшы әрекет ... ... ... ... ... оқиға
болған жерді тексеру әрекетінің орнына тінту әрекеті ... ... ... Оған ... ... ... ... Адам
өлтіруге байланысты қылмыстық істі тексеру барысында сезік оның әйеліне
келтірілген. Қылмыс жәбірленушінің (әйелімен ... ... ... ... санай отырып тереуші ол үйге «тексеру», яғни оқиға болған жерді
тексеру әрекетін жүргізген. Бұл ... ... ... тұрғылықты
учаскелерге, ауладағы құрылыстарға және үйдің өзіне іздестіру жұмыстары
жүргізіліп, едендер ашылып, көрпе-жастықтар сөгітіліп тексерілген. Басқада
қылмыстық істі ... ... ... ... ... жатады. Мәселен,
жалған ақша жасау үшін қолданылатын құрал-саймандарды сезікті Айбаровтың
жұмыс орнынан іздестіріліп тінту ... ол ... ... жерді тексеру
хаттамасында рәсімделген жағдайлар да кездеседі [85].
Мұндай ... түбі ... ... ... ... ... кепілдіктерді бұзуға әкеп соқтырады.
Тергеушілер міндетті түрде тінту жүргізер алдында тінтуге қатысушы
тұлғаларға істің мән-жайы туралы ешкімге ... ... ... ... ... ... ... мен атқаратын міндеттерін түсіндіруге
міндетті. Тергеу әрекеті барысында ... және ... ... және ол ... ... ... көңіл бөліп, қажет болған
жағдайларда міндетті түрде түсіндірмелер берілуі тиіс. Тінту кезіндегі
әрекеттердің барлығын куәгерлер ... ... ... үшін ... қамтамасыз ету қажет.
Кейбір тәжірибелік қызметкерлер іздестіру жұмыстарын куәгерлерге
тапсыра ... бұл ... ... ... әрекеттерін жүргізуге тек
мемлекеттік өкілеттілігі бар тұлғалар ғана құқылы. Куәгерлер ... ... ... ... ... бүлдіріп алулары мүмкін, сондай-
ақ олар жүргізіліп отырған әрекетті бақылаудың орнына ... ... ... кетуі мүмкін, міне осындай жағдайлармен заң тағыда
бұзылады. Азаматтарды жеке ... ... ... ... ... жеке
тұлғаны тексеруші, сол жыныстағы тұлға болуы тиіс.
Тінту заң бойынша тек тінтілетін жердің иесі ... ... ... ... ... мүшесі, болмаса оған жауапты тұлғалардың
қатысуымен жүргізілуі қажет.
Көбінесе ... ... үйге ... ... ... ... органдардың өкілдерін қатыстыру қиынға соғады. Әсіресе олардың
қатысуын түнгі ... ... ету өте ... ... ... ... тексеру
хаттамаларына және тінту жүргізу хаттамаларына жасалған талдаудан тұрғын
үйде кәмелетке жасы толған адамдардың болмау жағдайларында тінту жүргізуге
тұрғын үйді жалға беру ... ... ... ... ... мұндай тергеу әрекеттерін жүргізу барысында олардың шақырылу
мүмкіндігін заңда қарастыру қажет.
Тінту жүргізу барысында сол тұрғын үйде тұратын ... ... ... ... ... Бұл ... ... мақсаттардан тұрады:
а) тұрғын үйге тінту, тексеру жүргізу барысында заң бұзушылықтың
орын алуына жол бермеу, ... ... ... ... адам ... жүргізу барысында маңыздылық танытады;
б) тұрғын үйде тұратын ... ... мен ... ... фактілері болған жағдайда дер кезінде шара қолданады.
ҚР ҚІЖК 222-бабының 5-тармақшасында ... ... ... ... ... ... жүргізілу
мүмкіндігі көрсетілген:
а) баруы қиын жерлерде жүргізілсе;
ә) тиісті қатынас құралдарының болмауы жағдайында;
б) басқа объективті ... ... ... ... ... ... ... болмаған кезде;
в) тексеру жүргізу адамдардың өмірі мен ... ... ... болса [17, 159 б.].
Тінтушілер іздестірілетін объектілерді өз еркімен берулері мүмкін,
сондықтанда тінтуге иесі ... ... ... ... ... ... жүргізілетіндіктен құқықтары шектеледі, сонымен
қатар тінту барысында өздерінің мүдделерін қорғау ... ... ... иесі өз ... ... бас тарқан
жағдайларда, оны ... оған ... ... ... жүргізуге
тергеушінің құқығы бар. Бірақ оны ашу кезінде есік, терезе және ... ... ... ... ... сол жердегі тұлғалардың
өмірі мен денсаулықтарына зиян келтіретіндей ... ... ... ... Сондықтанда тергеуші іздестірілуге қажетті объектіні
тінтілушінің өз ... ... ... ұсыныс, талаптарын қоюы, егер олар
ашуға қарсы болған жағдайларда оны ... ... ... ... ... ... ... түрде ашудағы тергеушінің заңсыз
әрекеті, тінтілуші тұлғаның шағымдану құқығы мен ... қол сұғу ... ... ... объектіні өз еркімен ашудан бас
тартқандығы және оны ашу немесе бұзу ... ... ... ... ... ... ... хаттамасына жазып бекітуге міндетті.
П ТАРАУ. ТІНТУ ЖҮРГІЗУДІҢ ТАКТИКАСЫ
2.1 Криминалистикалық тактиканың негізгі ... ... ... ... ... және Ю.Н. ... өз еңбектерінде, «Тінту тактикасы
іздестірілетін ... табу үшін ... ... ... мен тінту
жағдайының ерекшеліктерін ескере отырып өңделіп ... ... ... ... ... – деп өте ... [15, 46 ... – бұл өте күрделі тергеу әрекеті болып табылады, сондықтанда
тінту әрекетін тиімді ... үшін ... ... криминалистикамен
өңделген тактикалық негіздерді ұстану (қолдану) қажет.
Тінтудің тактикасын қарастырмас бұрын оның ... ... ... ... ... ... күрес жүргізуде бірталай қиыншылықтар
кездесуде. Әсіресе коррупциялық, ұйымдасқан топ болып жасалған, ... т.б. сол ... ... ... ... орай жылдан-жылға өсіп кең
етек жаюда. Әрбір жекеленген қылмыс ... ... ... үшін ... сай пайда болған бірнеше ұғымдарға нақты түсініктер беріп, оны
теориялық және терминологиялық жағынан дұрыс қалыптастыру қажет.
Криминалистика теориясында ... ... ... ... ... ... ... және ''тактикалық комбинация''
терминдеріне тоқтала отырып, бұл ұғымдардың ... ... ... ... ... ... маңызын ашып көрсеткеніміз жөн.
''Тактикалық операция'' ұғымы ... ... ... ... ... бұл ұғым ... айтарлықтай нақты бір түсінік берілмегенін
көреміз. Операцияның криминалистика жүйесінде алатын орны, жіктелуі,
құрылысы мен ... ... ... әлі ... дейін пікірталастық
проблемалардың қатарында қалып қойып ... ... ... ... ... келесілерден
тұрады:
а) анықтама органдарының ептілік, жылдамдық, жұмылдырылған және
икемділік әрекеттерінің жедел мүмкіндіктерін ... ... ... ... органдарының процесуалдық мүмкіндіктеріне сәйкес әртүрлі
тактикалық мәселелерді ұтымды шешуді қамтамасыз етеді;
ә) нақты бір ... ... ... ... ... әрі бұлтартпайтын дәлелдемелерді алуға және оны ... ... ... ... ... байланысты болжауларды немесе басқада
болжауларды тексеру үшін мақсатты түрде тікелей ... ... ... ... және ... кеңінен қолдануға
жағдайлар жасайды;
в) тергеуші мен ... ... ... ... ... ... уақыттарын босқа жібермеуге мүмкіндіктер
туғызады;
г) еңбекті – ғылыми ұйымдастыру ... ... ... келуін
қамтамасыз етеді.
Р.С. Белкин жоғарыда аталған ... мен ... ... ...... ... ... сыни көзқарас
білдіріп, келесідей тұжырымға келген ''Аталған авторлардың ''операция және
комбинация'' терминдеріне байланысты берілген әртүрлі ұғымдарды талдаудың
қажеттілігі жоқ. ... ... ... оның ... ... ... жалпы пайдаланымдағы қабылданған күрделі тактикалық
комбинация мен тактикалық операция ... ... ... ... ... десеңіздер, бұл синоним сөздер деп ерекше көрсетіп, ал жай
тактикалық комбинацияға қатысты, бұл ... бір ... ... ... және екі ... ... ''Следственная хитрость'' және
''психологическая ловушка'' – деген терминдерді қолдануды тиімсіз дей
отырып, ... ... оның ... ... және ... категорияларға оның қатыстылығы заңды екенін паш етіп
көрсету ... – деп ... [11, 216 ... Белкин кейінгі еңбектерінде осы екі ұғымға байланысты өз
пікірін сәл өзгерткен. Ол, ... ... ... ... ... мен комбинация ұғымдарын талдау ... ... ... дұрыс деп қорытындыға келіп, операция
мен комбинация ұғымын: ''Операция (лат. тіл. ...... ... – бұл ... бір ... шешуге бағытталған бір бірімен
байланысты әрекеттер жиынтығы немесе аяқталған әрекет. Ал, ... лат. тіл. ......... ... дегенді білдіреді) – ұштасқан, өзара үйлестіріп ойластыра
отырып қабылданған әдіс-тәсілдер, әрекеттер мен ... – деп ... ... Е.Ғ. ... ... бұл ... ... ұғымдарын өз кезегінде тұжырымдап, оларға келесідей ... ... екі ... да ... сөздер бірі мен бірі тепе тең де емес,
біріне бірі қайшы да ... ... ... қиыстыру,
қисындастыру, былайша айтқанда, қиыстырудың айласы.
Операция дегеніміз ол бір күрделі әрекет. Біздің айтқан ... ... ... ... ... оларды белгілі бір айламен
қиыстырып жүргізу керек. Оны ... ... ... ... дұрыс дей келе, бұл ұғымға мынандай анықтама берген: ... ... ... ол ... ... ... ситуациясына
байланысты қылмыстың мән-жайын анықтау үшін ... ... ... және ... да ұйымдық жұмыстардың жиынтығы
және олардың белгілі бір кезекпен, тактикалық айламен қисындастырып
жүргізу әдісі'' [6, 8 ... ... ... ... анықтауда А.В. Дуловтың
көзқарасы дұрысырақ. Ол, ''тактикалық операция – жеке тергеу әрекетін
жүргізу бойынша ... ... ... ортақ жоспар бойынша
тергеушінің жетекшілігімен тергеу процесінде жүзеге асырылатын ... ... ... ... және ... да ... – деп ... [12, 57-58 бб.].
Тактикалық операцияны бұл тұрғыдан ... ... ... ... салыстыратын болсақ, бірқатар артықшылықтар бар,
атап айтқанда: логикалық жағынан жеткілікті ... ... ... ... ... реттелінуін сипаттайды және өзіндік
функционалдық бағытының бар ... ... ... ... бұл ... ... мынандай бір белгісін көрсетуге болады. Ол – қылмысты
тергеу кезеңдерінің бірінде ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің әдістемесін өңдеу, жетілдіру кезінде
көптеген авторлар тергеу ситуациясына ерекше ... ... ... ситуациялары тактикалық операцияларды жетілдіріп ... ... ... ... ... ... ... жеке мәселелерін
шешуге бағытталған өзіндік дербес әдістеме болып табылады.
Арнайы заң ... бұл ... ... ... криминалист-
ғалымдардың берген әртүрлі түсініктерін талдай отырып, ... ... ... ... ... көрсетуге болады. Мұндай
белгілерге төмендегідей:
а) тергеу, жедел-іздестіру және ... ... ... ... ... ... ... ситуациясы мен әрекеттер
жүйесінің байланыстығын;
б) оларды жүзеге асырудағы жоспарлылығын;
в) тергеушінің ... ... ... адамдары мен
жедел-іздестіру операцияларын жүргізетін жетекші тұлғаларды қоспағанда)
жетекшілік ролін;
г) нақты бір ... ... ... ... ... әрекеттерді жатқызамыз.
Қорыта келе төмендегі авторлардың операция ... ... өте ... әрі ... ... дей келе, олардың бұл
ұғымға ... ... ... ... енді ... ... ұғымына тоқталатын болсақ,
комбинация – (ежелгі лат. тіл. combіnatіo – соединение, ... ... ... ... үйлесімді байланысқан, өзара орналасуы
реттестірілген, сондай-ақ күрделі ой, ... ... ... ... ... ... жоғарыда, ''следственные хитрости'' ... ... ... ... ... ... ... болмайды деп дұрыс ескерген.
Н.И. Порубов Р.С. Белкиннің бұл ... ... ... ... ұғымын былай деп нақтылайды ''тактикалық комбинация
жауап алынушының пайда болған ситуацияны дұрыс түсінбей ... ... ... ... – деп ... [14, 218 ... әдебиеттерінде тактикалық комбинация екі түрлі аспектіде:
1) ұштасқан тактикалық тәсілдер ретінде;
2) біріккен тергеу әрекеті ретінде қарастырылады.
Бұл жерде Р.С. Белкиннің пікірімен ... ... ... екіншісіне қатысты пікірлермен келісуге болмайды. Сондықтанда
оған нақты тоқталып өткеніміз жөн.
Мәселен, А.В. ... ... ... ... ... ... кең. Бұл жерде тактикалық ... ... бар ... жоққа шығармайды. Дегенменде, ол ... ... ... ... ... ... жедел
әрекеттерді іске қосып) тергеу әрекеттерінің жиынтығында қолданылатын
әртүрлі тактикалық операция'' – деп ... [10, 73 ... А.В. ... бір жағынан ''тактикалық операция'' мен
''тактикалық комбинация'' - өз алдына жеке категория деп ... ... ... ... ... ... ... операцияның бір түрі
ретінде қарастырады.
Жеке тактикалық тәсілдерді жүзеге асырудағы тактикалық комбинацияның
мақсаты тактикалық операция ... ... ... ... ... қосылуға болады. Бірақ, тактикалық комбинацияны
жүзеге асыру мен өңдеу кезінде тергеу әрекетінің нақты бір ... ғана ... ... ... ... тергеу ситуациялары да, яғни
тергеу ... ... ... ... ұмытпауымыз тиіс. Ал
кейбір ғалымдар комбинация ұғымына келесідей түсініктер берген.
Н.П. Яблоков ''тергеу ... – бір ... ... ... криминалистикалық мәселені шешуге бағытталған бір немесе әртүрлі
тергеу әрекеттері шеңберінде тактикалық ... ...... ... [33, 360 б.].
А.Е. Михальчук пен В.В. Степанов келесідей: ... ... – өз ... ... ... ... Тактикалық
комбинация тактикалық операцияның құрылымдық элементі болуы мүмкін,
тәуелсіз ... да бола ... – деп ... [11, 23 ... ... ''тактикалық комбинация – рефлексивтік талдау
мүмкіндігіне ... ... ... ''көп ... есепке
алумен байланысты болатын күрделі операция'' – деп ... ... ... ... ... ... ... – ''жекеленген тергеу
әрекеттерін жүргізу процесінде қолданылатын, яғни тергеу ситуациялары ... ... ... ... ... ... ... тактикалық
тәсілдерді тиімді ұштастыру'' ретінде қарастырған. Біз бұл авторлардың
тактикалық ... ... ... ... ... операция және тактикалық комбинация өз алдына ... ... ... ... ... ... кең мағыналы. Бұл, тактикалық операцияның факультативтік
құрылыс элементтерінің бірі ... ... ... тактикалық
комбинация, тактикалық тәсіл табылуымен байланысты. Жалпы ... ... ойы ... ... тергеу әрекетін
тактикалық комбинациялар жүзеге асырулары мүмкін, осыдан ... мен ... ... ... Оны төмендегідей жүйемен
көрсетуге болады.
тергеу
тактикалық тактикалық
әрекеті
комбинация ... ... ... ... ... ... ... кезінде, сондай-ақ басқа да тергеу әрекеттерін
жүргізу барысында дұрыс, әрі орынды ... ... ... ... әрекеті нәтижелі аяқталады. Әр тергеу әрекетінің өзінің ... бар, ол ... ... ... ... Әр тергеу әрекетін
жүргізу барысында қолданылатын тактикалық тәсіл ұғымдары, терминдері,
түсініктері тергеушілерге, ... ... ... ... ... ... болуы қажет. Сондықтан да бұл қолданылатын ұғымдарды
алдымен криминалист- ғалымдар ... ... ... ... ... ... ... беріп бірінен бірін ажыратып әрқайсысына жеке
анықтамалар берген жағдайларда ғана ... ... ... ... ... кеңінен тараған тактикалық операцияларға “ізі
суымаған қылмыстар” бойынша қылмыскердің ізіне ... ... ... ... және ... “сезіктіні іздестіру және ұстау”,
“кінәлі тұлғаларды ... ... ... ... ... жеке ... ... “ұрланған мүлікке іздеу салу”,
“қылмыс үстінде ұстау”, “парақорлықты бақылау (тексеру)” және т.б. жатады.
Тактикалық операцияларды әртүрлі ... ... ... ... ... ... а) әр текті – тергеу әрекетінен, жедел-
іздестіру шараларынан және басқада әрекеттерден тұратын ... ә) ...... ... ғана ... операция.
2. Құрылымдық уақыты бойынша: ауыстырылмайтын, а) ... ... ... ... операция және ә) локальды – тергеудің
бірақ кезеңінде жүргізілетін операция.
3. Ұйымдастыру құрылымы бойынша өндірісті қызметкерлермен ... ... ... ...... ... (тергеу бөлімдері,
ОУР, ОБЭП және т.б.); өндірісті қызметкерлермен уақытша бірлесе отырып
жүргізетін құрылымды-функционалдық ... ... ... ... ... топтары және басқада органдардың лауазымды
тұлғаларын жұмысқа жұмылдыратын топ).
4. Ведомствалық тиістілігі бойынша: бір ведомства қызметкерлерінен
құрылған ... және ІІМ ... ... ... ... ... тұратын (тергеушілер және ҰҚК ... ...... ... ... ... мен
мазмұны жағынан әлдеқайда шектеулі. Тактикалық ... ... ... ... немесе жедел-іздестіру шаралары кіреді.
Тактикалық комбинацияны тергеушілер және жедел топ ... ... ... ... оларға жәрдемдесетін тергеушілер, анықтама органының
қызметкерлері жүзеге асырады. Сонымен қатар тактикалық комбинацияны ... ... ... ... ... және жеке ... жүргізу кезінде тергеушілер немесе тергеушінің тапсырмасымен
жедел қызметкерлері жүргізулері мүмкін.
Р.С. Белкин ... бір ... ... ... тәсілдерді үйлестіру тактикалық комбинацияның бір түрін
қалыптастырады. ... ... ... ... бір ... ... мақсат
етеді және бұл мақсат пен тергеу ситуациясы байланыста болады» – деп
көрсеткен [19, 310-311 ... ... ...... ... оны ... ... кезеңінде жүзеге асырылатын (көбінесе
дайындық кезеңінде жүргізілетін және тергеу ... ... ... ... ... ... тәсілдерден тұрады.
Егер, жедел-іздестіру шараларының нәтижелері тергеу ... ... онда ... ... ... ... ... сөзсіз. Дегенменде, тергеу әрекетін жүргізу
барысында ... ... ... ... ... маңызға ие
болады, ал жедел-іздестіру шаралары тек қамтамасыз ету қызметін ... ... ... жөн. ... ... ... түпкілікті ойлары (ниеті) бір және бір жоспар бойынша нақты бір ... ... ала ... және ... ... ... ... (жедел-іздестіру шараларын) тактикалық тәсіл жиынтығы ... ... ... ... болады” – дей отырып Л.Я. Драпкин
тактикалық операция және тактикалық комбинация ұғымдарын жан-жақты ... ... ... ... ... ... ... ашып
көрсетіп, өте орынды анықтама берген. Ол “Тактикалық операция, бұл
қылмыстық істі ... ... ... ... бір ... ... және әртүрлі аралық (ортақ) мәселелерді шешуге ... ...... және ... әрекеттер жүйесі” – дей
келе, тактикалық операция қажетті жүйе ... ... ... ... ... жүйесіне кіреді. Егер бір ғана емес, бірнеше тактикалық
операциялар жүргізілсе олар аралық мәселелерді ұтымды ... ғана ... ... тергеудің нәтижелі аяқталуына бір ... ... ... ... ... қолайлы болар еді. Тактикалық
операция ... мен ... ... – тергеу ситуациясына, ал
екіншіден тергелетін қылмыстың топтық ... ... ... ... операция криминалистиканың барлық
бөлімдері мен бөлімшелерінде жалпы сипат түрінде ... ... ... бір қылмыс тобын тергеу ерекшеліктеріне байланысты біржолата
криминалистикалық әдістеме ... ... ... – деп ... [13, 265 ... көзқарасымыз бойынша тактикалық комбинация кез келген тергеу
әрекеті шеңберінен орын ... ... ... дербес
криминалистикалық категория. Тактикалық комбинация мен тактикалық операция
бір ... ... ... өз ... жеке ұғым ... ... ... әрекетін жүргізудің тактикалық ережелерін өңдеу кезінде осы немесе
басқа да тергеу әрекетттерінің ықтималды тактикалық ... ... ... бөлу қажет. Мысалы, тергеуші іздестірілетін заттардың
жасырылған жерін табу үшін тінту жүргізу барысындағы тактикалық комбинация
келесідей әрекеттерден ... ... ... ... ... тінтілетін жерге өзгерістер енгізуден; тінтілушіні тінтілетін
жерге қайтадан алып ... ... ... ... ... ... ... реакциясынан;
тінту жүргізілетін жерге қайта тінту жүргізуден.
тінтілушіні тінтілетін жерден шығару
тінтілетін жерге өзгерістер енгізу
тінтілушіні тінтілетін ... ... ... алып ... бақылау
енгізілген өзгерістерге тінтілуішінің
психо-физиологиялық реакциясы
тінту жүргізілетін жерге қайта тінту
жүргізу
Тактикалық операция бірнеше ... ... ... ... ... ... орын алуы ... Тактикалық операция тергеу әрекеті ретінде
тінтуден ғана емес, сонымен қатар нақты тактикалық іс-әрекетке дайындықпен
байланысты бірқатар ұйымдастыру шараларынан, ... ... ... құралдармен қамтамасыз етуден
тұрады.
Сонымен жоғарыда қарастырылған барлық категориялар өте маңызды,
олар тінтудің тактикалық негізін тереңірек ... ... ... ... ... ... және этикалық негіздері
Тінтудің психологиялық негіздерін талдау кезінде алдымен олардың
алуан түрлілігі ескеріледі. Криминалистикалық қайнаркөздерді ... ... ... ... ... ...... психологиялық негіздері мен тінту объектілерін ... ... ... ... ... өте ... деп
айтуға болады. Себебі аталған бағыттардың ... өз ... ... ... ... ... психологиялық негіздерінде келесілер:
- жедел тергеу тобының психологиялық мүмкіндіктері, сондай-ақ
олардың басқада қатысушыларымен, яғни: ... ... ... ... тұлғалармен (олардың туыстары, ... ... ... ... жеке ... ... ... байланысты
психологиясы мен физиологиясы;
- қызметтік кәсіби ... ... ... ... ... ... психологияда денсаулық психологиясы мен физиологиялық
психологияны жекеленген психологияның ... ... ... ... ... ... күш қолдану қажеттілігіне ... ... ... бұл ... ... ... қарастырылуы керек.
Физиологиялық жағынан алсақ, тергеушілер үшін ... ... ... ... ... ... өте ... орын алады.
Адамзат қоршаған әлемдегі (ортадағы) барлық нәрсені – көру ... есту ... ... ет, ... ... ... ... дәм
(тіл рецепторлары мен ауыз қуыстары), иіс сезімі ... ... ... (ішкі) сезім немесе экстрасенсорлық түйсіну ... ... ... ... ...... ... сезімі болып табылады,
бірақ ол тәжірибеде көп қолданыла бермейді. Бұл ... ... ... ... ... сезімдерді біздің көпшілігіміз дұрыс
қолданыла білмейміз. Ерекше сезім қабылдау органдары арқылы ... ... ... негізделетіндігіне аса көңіл бөлу
керек. Демек, сыртқы ортадағы мәліметтердің адам ... ... ... ... ... және елеулі оқиғаны, құбылысты қабылдау, ол
адамның өзін-өзі жаттықтыруы ... ... ... ... ... экстрасенсорлар үшін өте қажет.
Экстрасенсорлық қабылдау ішкі және сыртқы болып екі түрге бөлінеді. ... ... ... ... негізінде санадағы туындайтын ... ... ... Ал ... ... ... ... – тысқары
болатын бейнені және елесті көреді ... бос ... елес ... мүшелерін жаттықтыру арқылы адам ''ішкі'' қабылдау қабілетін
жинақтайды, қалыптастырады, ... ... ... мән ... ... ... және ... бөліп оны аңғару қасиеттерін
арттырады. Сезімталдық – кез келген іс нәтижесінің кепілі бола алады.
Көру сезімталдығын нығайту үшін ... ... ... ... ... ... 1) түнде, қараңғы жерде айналаға
мұқият қарап шығып көрген нәрсеңіздің қандай зат ... ... ... ... ... әрекеттерін жасау; 2) қандай зат екені
анықталған соң (ыңғайына ... ... ... дауыстап): ''қараңғыдағы
бұл нәрсенің келбеті заттың не зат ... оның ... ... ... ... ''мен қандай жарықтықта болмасын кез келген барлық затты
ажырата білу қабілеттілігімді жетілдіремін'' – деп айту керек; 3) ... қай ... ... ... ... ... заттарға мұқият қарап
бірнеше минут көңіл бөлу әрекеттерін жасау қажет; 4) ой ... ... ... атап ... ''мен өзімнің сана сезімімді арттыру
мақсатында және айналадағы құбылыстарды кез келген уақытта, ... ... есту үшін ... ... ... – деп айту ... 5) ... және экстрасенсорлық қабілетімді жетілдіру үшін аңғару қабілетіме
''қоршаған ортадағы құбылыс жайларын ... ... ... ... жеткізіп және әрдайым оларға көңіл бөліп, назар аударып ... ... – деп айту ... ... ... шұғылдану
қажет.
Көзбен шолып байқау анықтылығы тергеу ... ... ... қажетті жағдай жасау шарттарының біріне жатады.
Есту түйсігінің сезімталдығы және иіс сезу қабілеттілігі.
Жоғарыда аталған сезім ... ... есту және ... де айтарлықтай өзіндік ерекшеліктері бар.
Есту түйсігінің сезімталдығын нығайту үшін ... тың ... бұл ... ... дүріл) дыбыс немесе дауыстарды бірінен-бірін
ажырату әрекеттерін орындаумен шұғылданып үнемі ... ... ... ... бөлмеде отырып сырттағы гүрілдеген дыбыс
(дауыс) жеңіл автокөліктікі екендігін немесе жүк автокөлігінікі, я болмаса
мотоциклдікі екендігін ... ... ... Сол ... ... ... ... ұсынуға болады: көшеден немесе пәтерден
және басқада жерлерден шыққан (естілген) адам дауыстары және ... ... ер ... ... әйел ... ... ажыратып,
олардың шамамен жастарын, сондай-ақ ол жерде неше адам бар екендігін білу
үшін есту қабілеттілігін арттырып ... ... жиі ... қабілетінің жоғарлығы әсіресе тергеушілер үшін, тергеу
әрекеттерін жүргізу барысында өте қажет. Мысалы: адамды ... оны ... ... ... қою ... жан-жануарларды ұрлау қылмыстарын жасауға
байланысты тінту ... ... ... есту сезімталдық қабілетінің
жоғары болуы (мықтылығы) тінтудің нәтижелі аяқталуына бірден-бір ... сезу ... ... үшін адамдар қай жерде
жүргендігіне (үйде, көшеде, ... ... ... кез ... салонында т.б.) қарамастан шыққан иіс ненің иісі ... ... ... ... білу ... ... ... үнемі
айналысулары керек. Мұндай жаттығу жұмыстарын орындау арқылы тергеушілер
иіс сезу ... ... Иіс сезу ... жалпы тергеу,
соның ішінде тінту нәтижелігінеде тигізетін өзіндік маңызы зор. Иіс ... оны ... ... ... ... ... ұрлық, адам өлтіру
және иіске қатысты басқада қылмыстар бойынша ... ... ... ... өте ... ... бірі ... табылады.
Сот-психологиясы жаратылыстану ғылымының базалық мәліметтері
ретінде физиологияның ... ... ... зерттеумен айналысатын бөлімін
пайдаланылады. Психика – бұл мидың қызметі деп нақты дәлелденген ережеге
сүйене ... ... ... даму және ... мен пайда
болу заңдылықтарын зерттейді. Жоғары жүйке қызметінің заңдылықтары мен
психикалық ... ... ... ... ... түсінік беруге және олардың дамуы мен қалыптасу құралдары мен
тәсілдерін игеріп меңгеруге болмайды.
Психология ғылымы ... ... ... рефлекторлық
теориясына сүйенеді. Жүйке жүйесі адам ... ... ... мен организмінің толық ортамен өзара байланысын қамтамасыз
ететіндігі физиологиядан белгілі, ол адамның мақсатқа сәйкес мінез-құлқы
мен ... ... ... ... болып табылады.
Қарапайым психикалық процестер – адам санасынан көрініс табатын
сыртқы заттар мен адамның ішкі ... ... әсер ... ... ... Олар шын мәніндегі жоғарыда аталып кеткен
көріністердің қалыптасу мүмкіндіктерін, яғни әртүрлі: көру, есту, иіс ... ... ... және ыстық-суықты сезіну, сезім, бұлшық етті
қимылдату, сондай-ақ басқада арнайы сезім ... ... ... мүшелерінің жұмыс жасау заңдылықтары мен барынша аса күрделі
психикалық процестер (қабылдау, түсіну, ойлау және т.б.) қылмыстық ... ... ... және ... ... ... барысында
тіршіліктегі көптеген психикалық құбылыстар арқылы түсіндіріледі.
Жоғары жүйке қызметі жөніндегі шартты және шартты емес ... ... ілім ... ... ортамен әртүрлі
ситуациядағы өзара әрекет ету механизмін түсіндіреді.
Барлық күрделі мінез-құлық актілері рефлекске жинақталып түзіледі,
олар адамның өзіне тән ... ... ... ... ... өмір
сүру бейнесі мен жоғары интеллектуалдық қызметі негізінде жатқан) шартты
рефлекторлық байланыс жүйелері.
Шартты рефлекторлық жүйенің ... ... ... ... заң ... ... процестерінің қозуы мен тежелуі бойынша жүреді.
Қозу – қалыптасудың ... ... ал ... – оларды тоқтату мен
бүлдіру, ... ... ... ... қарапайым процестер мен реакциялар бірінші сигналдық ... ... ... ... ... ... сигналдық жүйені
(бірінші сигналдық жүйеден өзгеше) шартты тітіркендіргішпен байланысты
заттар мен құбылыстарға тікелей әсер ететін ... ... ... жүйе ... ... ... ... негізі болып
табылады.
Адамның мінез-құлқындағы көптеген фактілерді анықтауда доминанттар
ұғымының маңызы ... ...... ... қызметіне
бағытталған және назар аудару негізінде жатқан, яғни ... ... ... ... ... мәселелерді
шешуге бағытталған әрекеттерге үстемдік ететін қоздыру көзі.
Динамикалық стеоретип жөніндегі ілім қалыпты өмір сүруді (осындай
немесе басқада мінез-құлықтарды ... ... яғни ... шартты
рефлекстік тұрақты жүйені таңдап алуын көрсетеді.
Қалыптастырылып отырған құбылыстардың барлық ауыртпалығын ... ... ... ... ... еді. ... жоғары жүйке қызметін зерттеу қорытындыларын толық көлемде
ескерулері және пайдаланулары қажет. Бірақта ... ... – деп ... ... ... заңдылықтары бар.
Психика деп аталатын адамның ішкі дүниесі төмендегідей ... үш ... ... процестер – адамның ішкі сезім қызметінен ... ... ... ... тұрады. Олар көріністің
ақиқаттылығын қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... Бұл құбылыстардың тобына келесідей танымдық процестер
кіреді: сезіну, қабылдау, түсіну, есте сақтау, елестету, көңіл бөлу, ойлау
және (сөйлеу) айтып жеткізу, ... ... және ... ... ... ... ... уақыттағы кескінді ... ... ішкі ... ... қатысты психикалық күй-
жайлардан тұрады. Бұл құбылыстардың тобына мынандай ... ... ... ... ... ... жаңғалақтық,
түсінбеушілік, сезік келтірушілік, қызығушылық, әуестік) күй-жайлар;
эмоционалдық (көңіл-күй, құштарлық, ынталық) күй-жайлар; жігерлі ... ... ... ... ... ... ... күй-жайлар (жұмысқа дайындығы, ықыластылығы, болдыру,
қажу, шаршау және т.б.).
Үшінші тобын психикалық ... ... ... ... ... ... динамикалық құбылыстар (психикалық құбылыстар)
азырақ қозғалмалы психикалық ... ... ... ... ... ... және барынша тұрақты құбылыстарға (психикалық өзіне
тән қасиеттерге) қарай ... ... ... мәселемізге байланысты біз тек
тінту кезінде маңызды мәнге ие ... ғана ... ... ... іздестірудегі объектіні тез арада тауып алуға мүмкіндіктер
беретін өте ... ...... ... бірі ... ... Ол ... жүйелі, жоспарлы әрі мақсатты түрде, нақты айтқанда өмірден
көрініс ... ... ... ... ... және ... әрекетін
жүргізу кезінде тергеушінің тікелей өзі қабылдап зерттеуі арқылы жүзеге
асырылады.
Криминалистика ғылымында ... ... ... қолдануға
байланысты бірқатар тәртіп ережелері өңдеп жетілдірілген. Бақылау жолымен
материалдар жинау ... ... ... ... ... ... дайындалған бағдарлама бойынша жүргізіледі. ... ... ... тән ... ... бір немесе
бірнеше тұлғаларға қатысты құбылыстарды бақылау әрекеті жүйелі түрде
бірнеше рет ... ... ... ... ... ... ... және
есептеулер жүргізу арқылы орындалуы мүмкін. Психологияны бақылауда
қарапайым ... ... ... бақылау әдістері де
қолданылады, яғни қарастырылып отырған нақты немесе басқада құбылыстарды
анықтауға және ... ... ... ... ... Бақылау нәтижелері техникалық құралдарды, атап айтқанда: бейне-
және дыбысжазба, фототүсірілім жабдықтарын қолдану көмегімен дәлелді және
нақты жазбаша түрде тіркеуге алынады. ... ... ... ... рет ... ... және олар талдаулар жүргізуге негізделеді.
Бірақ кейбір ғалымдар бұл ... ... әділ ... қарай отырып, психологиялық зерттеу құралының арсеналынан өзін-
өзі ... ... ... ... ... тым шектен шығып кетеді. Өзін-
өзі бақылау өз ... ... және ... ... ... ... ... тәсілдермен үйлестіріле отырып, тінту барысында
тиімді нәтижелер береді.
Жоғарыда аталған тәсілдермен қатар тінту кезінде эксперименталды
тәсілдер де ... ... ... бұл тәсілдерді тергеуші не үшін
пайдаланады деген сұрақтар туындауы мүмкін. Эксперименталды ... ... ... іздестірудегі объектіні тінтілетін жерде
екендігіне көз жеткізеді. Эксперименталды әдістің басқа түрі – ... ... ... құру үшін және ... топ ... ... ... қайдан іздеуге болатындығын ойына
қабылдап алуын жаттықтыру мақсатында қолданылуы ... ... ... ... және оның ... ... маңызы ерекше. Тергеу процесі барысында жекеленген
факторлардың ... ... үшін ... ... ... тәжірибелерді
зерттеу керек және тергеуде жіберілген қателіктер мен кемшіліктерді,
сондай-ақ тінту барысында ... ... ... ... ... ... ... Мұндай мақсатта тергеу әрекеті
кезінде кездесетін ... ... ... ... ... қатар тергеу қызметінің баспалық мақалаларын, жазба
және ... ... ... ... шешіледі.
Тінту барысындағы зерттеу кезінде қажетті ... ... ... ... ... актілердегі;
қылмыстық іс материалдарындағы; тінту ... ... мен ... ... ... ... және ... мен әртүрлі жедел (хабарлама, анықтама, ақпараттық ... ... ... ... салыстырылып қолданылуы мүмкін.
Қарастырылып отырған тәсіл, сонымен қатар қылмысты ... мен ... ... ... ... ... Қылмыскердің әрекетінің
көрінісін және қылмыстың ізін жасыру әдістерін де анықтайды, сондықтанда
бұл тәсіл маңызды бір ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде ескерілуі тиіс.
Қажетті мәліметтердің қайнар көздеріне жекеленген қылмыстық іс
материалдарынан басқа да ... ... ... ... ... талдау қорытындылары құқық бұзушылардың жеке ... ... ... етуі мен қолданылатын әдіс-тәсілдерін,
кәсіби дағдыларын, тәжірибелігін, ептілігін және басқада ... ... ... ... ... ... сот-өндірісіне қатысушы тұлғалардың
жеке басының психологиялық ... ... ... тәсілді
қолданған өте тиімді. Ол адамның психикасы мен оның ... жол ... ... ... ... және талдап қорытудан тұрады.
Мұндай мәліметтерді зерттеліп ... ... ... жазба дәптерлерінен, күнделіктерінен,
күнделікті ақпараттық баспалардан, басқа адамдардың ... ... ... ... оқу ... мен ... ... мекемелерінен, мұрағаттық және т.б. ... ... ... ... ... ... жеке ... мұрағаттағы
қылмыстық іс, арнайы тіркеу және есепке алу бойынша) құжаттармен ... ... ... ескерілуі керек, олар: зерттеліп ... жеке ... оның ... ... ... мен мінез-құлқына
және жүріс-тұрысына қатысты көріністерден тұруы тиіс. ... ... ... ... ... мүмкін өзгерістерді ескеру қажет.
Адамның өмір сүру жолын немесе ағымын жанама белгілер бойынша
зерттеу ... оның ... ... қалыптасқандығын, өткен
оқиғалар оның психикалық тұрғысына қалай әсер ... ... ... ... мен еркін сипаттауды талдап қорыту
тәсілдері өзара үйлесуі тиіс. Тергеу және сот ... ... ... ... ... ... ... сипаттамалар кеңінен
қолданылады. Көбінесе тұлғалардың жеке басы туралы сипаттамаларды оның ең
соңғы жұмыс істеген орындарынан алумен ... ... онда ... ... бір ... әрі ... және ешқандай артық дәлелдемелерсіз
аттестациялайды. Сонымен қатар ... жеке ... ... мәліметтерді
әртүрлі қайнар көздерден нақты айтқанда, оның өмір сүру жағдайы мен мінез-
құлқын жан-жақты, әрі ... ... ... ... мен қызметтес:
жұмыстағы, кәсіби шұғылданатын орындардағы тұлғалардан, ... ... ... және ... ... ... ... да зерттеу нәтижелігі артады. Жиналған,
салыстырылып толықтырылған және тексеріліп, талданып қорытылған ... ... ... адамды дұрыс түсініп және барынша әділ
бағалауға мүмкіндік береді.
Талап етілетін және ұсынылатын сипаттаманың толықтығын ... үшін ... ... ... ... ... тізімі анықталып
көрсетіледі. Мұнда зерттелетін тұлғаның жеке басының жүріп-тұруына қатысты
анықтауға жататын қажетті фактілерді ғана ... ... ... ... ... мен жағдайлар анықталуға жатады. Қажетті мәліметтерді
жинау үшін схемалық түрде ... ... өте ... ... ... ... ... меңгерудің бірден бір ... өнер ... ... ... ... ... әсіресе көркем
әдебиеттердің маңызы ерекше орын алады.
Бальзак, ... ... ... ... ... өзінде оқиғаның криминалдық сипатын баяндайтын нақышына
келтіре ... ... ... детективтік әдебиеттер сот-тергеу
қызметкерлерінің психологиялық ой-өрісінің жалпы ... мен ... аса ... ... ... табылады
Көркем әдебиет – көрінісінің (шын мәніндегі туындылар) субъективті
''типтік ситуациялардағы типтік сипаттамаларды'' сақтай отырып жеткізудің
құралы болып табылатындығына қарамастан, кей ... ... ... жай ғана бейнелеп суреттеуге ... өте ... ... ... ... ... ... икемделген
басқа ғылым салаларындағы қолайлы тәсілдерді сот-психология арсеналы жоққа
шығармайды. Сондықтанда тәжірибеде тергеу органдарының тінту әрекетін
жүргізу ... ... ... ... ... және психикалық құбылыстарды зерттеу тәсілі ретінде ажырата білу
қажет.
Тәжірибеде тінтуге байланысты ... бір ... шешу ... ... ... ... тәсілдерді қолданудың
мақсатын, мерзімін, шегі мен формасын анықтап белгілейді. Кейбір
өзгертілген ... және ... ... ... тәсілдер тінту
жүргізудің тактикалық тәсілдерінің ... ... ... табылады.
Сонымен қатар тінту жүргізу үшін ... ... ... ... әрекетімен байланысты заңдылықтарды жете меңгеріп түсінулері
қажет.
Барлық психологиялық құбылыстар – үздіксіз, ... ... ... ... ... бір ... ... дамып жетіледі
және кезең көрсеткіштерімен сипатталады. Тінтуге байланысты тергеушілер
мынандай психологиялық кезеңдерді ескерулері керек: өмірдегі әртүрлі оқиға
жиілігі мен ... ... ...... ... ... әсерлігін; оқиғаның нақты өмірге қатыстылығын
және болған немесе болатын оқиғаның алдын-алуды; ... жас ... ... ... жас шамаларына ... ... тән: ... ... ... ... ... бойынша''
өлшенеді; 1) адам – жасының ұлғаюуына (өсуіне) немесе ... олар ... да, ... кетуі де мүмкін; 2) адам өміріндегі
жігерлілік әртүрлі аяға (жеке өмір сүру жағдайына, ... және ... ... мүмкін; 3) адам өмірі ағымдарындағы белгілі бір өтпелі жас
кезеңдер ... ... ... өтуі ... ... ... байланысты дағдарыстарды – адам өміріндегі
''қайталанып отыратын бөлімдер'' психологиялық мәселелер десекте ... ... ... ... жас ... ... ... балалар – 6-7 жас; жасөспірімдер – 12-14
жас; бозбалалар – 18-19 жас; бойжеткендер – мен ... – 25-26 ... Ал одан ары ... ... он жыл ...... ... соң әрбір 5-жылда.
Адам өмір бойы мынандай бес кезеңнен өтеді: 1) өмірге келу; 2)
өсіп ... 3) ... ... 4) егде жасқа келу; 5) қарттық кезеңнен.
Әрбір жасқа толу кезеңдерінің өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... есте сақтау, көңіл бөлу) қызметінің нашарлауына қарамастан жеке
тұлға ... ... ... ... ... жасқа толу кезеңдеріндегі психофизиологиялық
ерекшеліктерді (жастардың – ... ... ... тыс ... ... адамдардың – кәсіби және ... ... егде ... ...... ... ... ынтасы,
өкпешілдік, кінәмшылдық) міндетті түрде жақсы білулері тиіс.
Психикалық әлемнің ...... жеке ... ... мен оның ... тұрады.
Субъективтік өзіндік ерекшеліктерден тұратын, өзіндік мәні бар
және адамға ... ... ... ... оның ішкі ... өтеді. Адам
кез-келген оқиғадан әсер алады, әсерленеді, оны өз бойынан өткізеді.
Психологияда әсерленушілік мынандай бірнеше мағынада:
- сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... әсерленушілік өң беретін күй;
- адамның ниеті мен ... ... ... ... ... мақсаты мен ниетін таңдау процесі;
- кейбір жағдайларда психологиялық дағдарыстарға әкеп ... ... ... ... ... оқиғаның жекеленген мағынасын ашуға көмегін
тигізеді, сол арқылы адамның психологиялық дүниесінде жекеленген процесс
жүреді.
Жекелілік арқылы – ... ... ... оның ... ... ... анықталады. Жекелілік – базалық және
бағдарламалық қасиеттерді бөліп көрсетеді. Бағдарламалық ... ... ... қабілеттіліктері жатады. Базалық
қасиеттер арқылы психиканың динамикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... нақты іс-
әрекетінің және мінез-құлқының стилі қалыптасады.
Тұлғаның базалық қасиеті – бұл оның туа ... және ... ... ... ... ... болатын ерекшеліктер.
Жекеліліктің дамуының негізгі қозғаушы күшіне оның ... ... ... және сана ... жатады. Жекелілік –
сана сезімді, мінез-құлықты өзіндік ... яғни ... ... ететін, мінез-құлықты ''мен'' – деп басқаратын өзіндік психикалық
дүниеден тұрады.
Тергеушілер адамдардың ... ... ... ... өзге ... қуанып-шаттануы мен қайғыруына назар аударып зерттей отырып,
олардың мінез-құлық ерекшеліктеріне де аса көңіл бөлулері ... ... ... қызу ... ... ... сезім әсерлеріне тез бой
алдырғыш, ал кейбір адамдар керісінше – баяу ... ... сырт ... ... ... (оңайшылықпен) білдірмейтін, төзімді
және т.б. болып келеді. Аталған бұл ... ... ... ... ... ең ... ежелгі римдік дәрігер Гиппократ (V ғ.
б.д.д.) зерттеп, адам бойында мынандай 4 түрлі негізгі сұйықтықтар: қан,
шырыш (слизь), өт, қара өт бар деп ... ... ... ... ... ... дейін сақталған, атап айтқанда: ''холерик – өт,
сангвиник – қан, флегматик – ... және ... - қара өт'' – ... ... [91, 37 ... ... ... ұғымы – ''шайтан араласқан'' – деген
мағынада түсіндірілген, ал қазіргі таңда психологияда бұл терминдер арқылы
тек адам ... ... ... ... ырғағы,
психикалық процестердің өту қарқыны ғана белгіленеді. ''Темперамент''
терминінің «мінез» (характер) ұғымынан ерекшелігі, мысалы: адамның ... ... ...... ... темпераментті бағалай алмайсың.
Темперамент – адам организміндегі заттардың алмасуы және дене бітімі
құрылысымен байланысты, өзіндік жүйке ... ... ... ... болып табылады. Темперамент тұқым қуалау арқылы берілетін қасиет
болғандықтан оңайшылықпен өзгеріске ұшырамайды. Темперамент адамның мінез-
құлқы мен оның іс-қимылын ... ... ... ... ... ... нақты бір психологиялық сипаттамалар:
белсенділік – ... ... ... ... қарқындығы; реактивтілік –
әрекет стимулының (ынтасының) тоқтағаннан кейінгі ... ... ... ... ... ... – кез ... әрекеттерді (сөйлеу,
жүру, қозғалу) орындау қарқыны; қызбалық; мазасыздық; сезімталдық - сыртқы
дүниені қабылдау ... ...... – істі тез ... ...... сөйлесу; интроверсия – өзімен өзі
сөйлесу; доминанттық – бағыныштылық – ... ... ... бейтараптылық – ұшқалақтық пен тұрақсыздық жиынтығынан тұрады.
Тергеушілер тұлғалардың жеке басын бағалау кезінде ... ... ... тек ... байланысты ақпараттарды, мәліметтерді
пайдаланылған жағдайларда өрескел қателіктер жібереді. Темперамент ... ... ... оған ... ... ... ... оңайшылықпен өзгеріске ұшырамайды. Сондықтанда тергеушілер тергеу
барысында темпераментпен күрес жүргізбей, керісінше ... ... ... арасындағы өзара түсінушілікті қамтамасыз ететін әдіс-
тәсілдерді таба ... ... ... ... ... құру кезінде қандайда
болмасын қылмыстық істі тергеуге тергеуші ... ұзақ ... ... ... ... ал ... ... қажет бөлігін
холерикке тапсырғаны жөн. Бірігіп ... ... ... топ ... өздеріне берілген тапсырмаларды ризалықпен атқарып қана қоймай,
еш наразылықтарсыз ... ... ... ... – іске ... ... ... үшін, холерик асығып-үсігіп уақыты болмай
жүр'', ал ''холерик болса – ... ... бір ... ... ... үшін ұзақ уақыт басын қатырып қарастыруына тура келеді'' –
деген оймен өз ісін ... ... ... ... істің нәтижелі
аяқталатындығына сенімді болуға болады. Топ құру ... ... ... ерекшеліктерін есепке алмастан формальды түрде келесідей:
''холерикке – сангвиникпен, сангвиникке – меланхоликпен, меланхоликке –
флегматикпен ... ... ... ... (оңай)'' – деген қағидаларға
сүйенуге болады.
Темперамент типі – бұл адамдар үшін қиыншылықтар ... ... ... ... ... олардың жақсы (басым) жағын көрсететін потенциал
болып табылады. Статистикалық анықтамаларға байланысты, егер – ... ... ол ... дос бола ... ... ... ... үшін
өзін құрбан етуге бейім, флегматик өте сенімді болғандақтан ''қамалға''
тығылғандай жақындары, туыстары, достары және т.б. оның ... ... ... ... болса – оның өмір сүру ... ... ... оған үлкен сенім артуға болады; сангвиниктің
бойында жылы лебізділіктің, мейірімділіктің шексіз болуына байланысты, ол
басқа тұлғаларға өте ... Кез ... ... типіндегі мұндай жеке
потенциалдар (жақсы қасиеттер) адамдардың ойлағанына қарағанда әлдеқайда
артық (жоғары).
Жоғарыда аталған әрбір темпераменттерге ықпал ету үшін ... ... бір ... ... негізге алулары шарт:
1) ''Тынышсыздық''. Бұл қағиданы холериктерге ... ету ... ... Яғни оның ... ... жігерлілігін, ынталығын,
құштарлығын, ептілігін, мақсаттылығын пайдалану мен жағымсыз жақтарын:
қызбалық, ... ... ... шығарғыштығын
бейтараптандыру (жою) мақсатында. Холерик барлық уақытта тығыз іспен
шұғылдануы ... ... ол ... ... ... ... ... ұжымға бағыттауы, сөйтіп оны сыртқа шығаруы мүмкін.
2) ... ... ... Мұны ... ... ... Оның
жақсы жақтары: өмірге ризашылдығы, тапсырған істі беріле орындайтындығы,
қайырымдылығы, ықыластылығы мен көпшілдігінде. Жағымсыз жақтары: көкірегін
көтеруге бейім, ... ... ... ... үстімен жеңілдің
астымен жүретіндігі, артық ... және ... ... ... ... ... аламас үшін ойланбастан уәде бере салады,
бірақ уәдесін барлық уақытта орындай бермейді. Уәдесін орындау үшін оны
жиі қадағалап отыру ... ... Бұл ... ... ... ... жақтары: тұрақтылығы, орнықтылығы, белсенділігі, шыдамдылығы,
байсалдылығы мен ... Ал ... ... жақтары: баяу,
ұялмайтын ''беті қалың'' адам, суық қандылығында. Флегматик ... ... аз ... істі ... алмайды. Сондықтанда
берілген істі осындай уақытта бітіресің деп оны асықтыруға болмайды. Ол
уақытын өзі ... ... істі ... ... ... ... Бұл ... арналған ұран, оның
жақсы жақтары: жоғары сезімталдығында, көңілшектігінде, адамгершілігінде,
мейірімділігінде, жаны ашығыштығында. ... ... ... ... ... ... көңіліне тез қабылдағыш, күмәншіл,
батылсыз, тұйық мінезді. Меланхолик – өте сезімтал және әр ... ... ... ... оған – ... ... ... зекіп сөйлеуге, қатаң бұйрықтар беруге және аса (немесе ... ... ... жоғарыда темпераментке не үшін тоқталдық, себебі ... ... пен ... ... бір ұғым ... пайдаланады
немесе түсінеді, сондықтанда осы аталған екі ұғымды нақты ... ... ... ...... таңба) – тұлғаның тұрақты
жекеленген ерекшеліктерінің жиынтығы.
Тұлғаның мінезіне қатысты ерекшеліктер, мінез ... деп ... ... – кездейсоқ ерекшелік ... ол ... ... ... ... ... Мысалы: кейбір ... ...... өжеттілік, қайсарлық, әділдік көрсетеді.
Өмірдегі мұндай ... ... адам ... оның ... көрсетпейді.
Адамның мінезі нақты анықталған кезде ол батылдық танытты, әділдік
көрсетті деп айтуға болмайды, оны әділ адам, батыл ... ... адам ... айту ... Бұл ... ... ... – дегеніміз адамның
нақты ... ... ... ... бір ... ... ... құрылысынан
көрініс табатын мінездің мынандай 4 тобы бар: 1) ... ... ... ... ... әділетті, жауапкершілігі мол,
бастамшыл, өжет және ... ... ... ... ... жоқ, ... 2) басқа адамдармен, ұжыммен, қоғаммен араласу
кезінде мысалы: көпшіл, кішіпейіл, қайырымды, қадірлі, ұйымшыл және ... ... ... жек ... ... ... өзіне-өзі деген (мысалы: өз қадірін білу, өзін бағалаумен байланысты өз
абыройын дұрыс түсіну, қарапайым және өзіне ... ... ... ... ... ... ... 4) заттарға
(мысалы: ұқыпты, сақ, жомарт, сараң).
Өте жігерлі адам ... ... ... ... және белгілі
бір ниетпен жасайтын қылықтарымен ерекшеленеді. Ол алдына ... ... оған жету үшін ... бір ... қабылдап, оны аса табандылықпен
орындайды. Жігерсіздік әдетте адамды ... ... ... ... адам ... ... және жан-жақты қабілеті болған күннің өзінде
барлық мүмкіндіктерін жүзеге асыра ... ... және ... адамның жігерлілік қасиетінің даму деңгейін анықтайды. ''Мінезі
ауыр'' – деп, егер қайшылықтық жағдайға әкеліп соқтыратын – ... ... ... ... кекшілдіктің және
өзін-өзі дәріптеушіліктің болуын айтамыз. Ал ''мінезі жеңіл'' – деп,
ұстамды, ашық жүзді, жайдарлы, ... ... ... айтамыз. Алайда
бұл жерде мінез қарапайым түрде қарастырылып отыр, ... ... ... ... ... ... тыс ... жетілген жағдайларда
өзгеріске ұшырайды (деформацияланады) ... ... ... ... болып келеді, дегенменде оларды
иеленушілер ''бірден көзге түседі''. Мұндай белгілер ... ... бір ... болып қалыптасады. Сондай-ақ, адамның мінезін:
демонстративтік (қыр көрсететін, назарылық ... ... ... ... қалған – деп ... ... ... әрқайсысына тоқталып өтетін болсақ, демонстративтік тип өз
эмоциясын қоршаған ортаға қарағанда бірден ... ... Олар ... тез ... және ... ... мұндай адамдардың эмоциялық
қабілеттілігі өте жоғары дамиды.
Психотерапия саласы бойынша білімнің болуы әртүрлі ... ... ... ... заңгер, әлеуметтік
қызметкерлеріне міндетті түрде қажет. Мысалы: тінтуге байланысты ... алу ... ... ... ... ... үшін ... тек мұқият тыңдап қана қоймай тергеу (үстіндегі) ... ... ... ... өз ... жоспарларын құра және
оны тексере білулері керек.
Адамның мінезі оның ... ... ... ... ... ... ... Ежелгі заманнан-ақ
(Қытай, Греция, Жапонияда) физиогномика, яғни адамның бет-әлпетін зерттеп
білу жөнінде мәселелер туындаған. Олар ... ... ... ... бөліп қарастырып зерттеген: жоғары бөлік – маңдай бөлігі; ... ... ... ... ... бөлік үстіңгі еріннен иек ұшына дейін.
Аталған барлық зоналардың ұштасуы – психиканың реттелуін ... ... ... ... ... ... адам ... толық суреттеліп жазылған. Мәселен: сопақ (ат ... ... бет – ... ... ... ... ақылдылық
пен парасаттылықты білдірген; үшбұрышты бет – ... ... ... ... және ... ... дарындылықты
білдірген; квадрат болып келген бет формасы: батылдықты, ер жүректікті,
қаталдықты және өжеттілікті білдірген; ... ... ... ... ... мінезділікті, ынтымақшылдықты, татулық пен достықты
сүйгіш болып келеді.
Тағы бір мәселе ретінде графологияны ... ... ... ... мен оның мінезінің ... ... ... ... ... ... адам ... жағдайға душар
болғанда, қатты уайымдағанда, қайғырғанда, толқығанда байқалады және ... оның ... ... ... Бұл ... тінту барысында
табылған қолжазбаларды анықтауда қажетті мәселелердің бірі болып табылады.
Интеллектің дамуын кейбір ғалымдар келесідей негізгі ... ... 18-25 жас ... (бір ... екі жыл ... ... белсенді және тұрақсыз түрде біресе жоғарылап, біресе төмендеп
өзгеріске ұшырап отырады; 26-35 жас аралығында ... ... ... ... көңіл бөлу (аудару) қабілеттілігі еркінше жоғарлайды,
ойлау ... ... ... ... ... даму
деңгейі жалпы өседі, жоғарылайды, ой-өріс стиль қызметінің ... 36-40 жас ...... ... нығаяды, ақыл
толығады, жекелеген тұрақты ой-пікір пайда болады, ал 40-жастан ары қарай
қартаю ... және ... ... ... ... вербальды интеллектің даму деңгейі артады. Егде жастағы адамдардың
өмірдегі тәжірибесінің жинақталу көлеміне байланысты оның кәсіпкерлігі
күшейеді, жекеленген ... ... және ... ... ... ... дамуына әсер етеді. Интеллектің құрылысындағы дамудың жеке белгілері
мен оның профессияға байланысты: вертикалды, кестелік ... ... ... техникалық жоғары оқу орнындағы студенттердің вербальды
емес интеллекті жағы ... ... ... ... ... төменірек дамиды, керісінше гуманитарлық оқу орнындағы
студенттердің вербальды интеллекті барынша жоғары, ал ... ... ... ... Алайда бұл мәселелерді – адамның жалпы және
арнайы (жеке) қабілеттілігін пайдалану арқылы ... яғни ... ... емес интеллекті қатарынан дамыту, жетілдіру арқылы үлкен
жетістіктерге жетуге болады. Кәсіби ... ... үшін бір ... ... ... ... ... дамыту керек.
Заңгерлер интеллект профилімен таныса отырып өзінің неғұрлым ... ... ... күш ... ... ... ... байланысты
мынандай бірнеше ұсыныстар жасауға болады:
- өз интеллект профилін анықтау;
- вербальды және вербальды емес интеллекті дамыту;
- бір ғана ... ... ... шыға ... ... ... деформация мен кемшіліктердің алдын алу;
- күрделі және қалыптан тыс жағдайларда шешім қабылдай білу;
-ой-өріс процестерін белсендендіру мен тәжірибедегі ... ... ... ... ... ойлау қызметінің жетілуіне тосқауыл болатын эмоционалдық –
кедергілердің бар екендігін білу және олардың алдын алу ... ... ... ... кәсіпкерлік және әлеуметтік
түрі бар. ... ...... бір ... ... ... бағытталған.
Е.І. Қайыржанов «Әлеуметтік интеллект – тұлғалардың арасындағы
өзара туындаған ... ... және ... ... ... ... ... – деп нақтылаған.
Психикалық процестер – түйсіну, қабылдау, ... ес, ... және т.б. ... ішкі дүниесін құрастыратын және оған тірек болатын
материалдар. Олар тек әрбір адамның жекелілігін қалыптастырып (құрастырып)
қана қоймайды, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... тану кезінде олардың табиғатын анықтамайынша объективтік
және ... ... ... ... және дұрыс бөлу мүмкін
емес.
Психика мен таным – ... ... ... ... табылады.
Таным процесі мынандай жүйеден тұрады.
түйсіну
Ес ... ... ... – рецепторларға тікелей әсер ету ... ... ... ... ... бейнеленуі.
Қабылдау – сезім мүшелерінің сыртқы рецепторларына физикалық
қозғалыстардың әсер етуі кезінде ... ... мен ... ... ... Барлық сезім мүшелерінің ішіндегі көру және
түйсіну ... ғана ... мен ... ... ... құрастыруға мүмкіндік береді.
Көру арқылы дүниедегі барлық заттардың түрі, формасы, сапасы, ... т.б. ... Ал ... ... – иіс, дәм ...... ... (перцептивтік бейнені) құрылымының
тұтастығы туралы гештальт – психология ... ... ... ... ... қасиеттерге ие.
Елес – бұрын қабылданған бейне.
Ойлау – ақиқатты, шындықты жалпылама және жанама түрде бейнелеу мен
талдап қорытуды сипаттайтын индивид іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... жүрісінен
аңғаруға болады. Олардың аяқ алысында мән жоқ, ... ... ... (тұмсықтары) аспанда десек ... ... ... басқа адамдарға өздерінің басым (мықты) екендігін ... ... ... да бір әсер ... есебімен аяқ алыстарын нық
басып кербездене жүреді. Мұндай ''аяқ алыс'' – ... ... келе ... ... ... қылмыскерлердің басшылырына лайықты
жүріс. Адамдардың аяқ алысын жай ғана қарапайым ... ... ... ұйымдасқан топтың басшыларын және де кімнің кім
екенін анықтауға болады.
Абстракты типтегі әңгімелесушілерді топтастыру. Әрбір адам ... ... өз ... ... жеке ... ие екендігін
көрсетеді. Демек кез келген әңгімелесуші ... ... ... ... де оларды жалпы сипаттамасы бойынша белгілі бір топқа ... ... ... ... - ... ... мен оны
жүргізу үшін нақты бір маңызы бар ... ... ... ... тип.
Әңгімелесушілерді ''абстракты типке'' жіктеп, келесідей 9 түрге
бөліп көрсетуге болады: 1) қыңыр мінезді (шатақ) ... ... адам ... ... ... ... жиі ауытқып отырады.
Әңгімелесу барысында олар шыдамсыз, қызба және ұстамсыз болып келеді; ... ... ... Ол ... ... ... еңбекқор және
пікірталас кезінде ынтымақтастық білдіруге дайын тұратын тұлға; 3) ... Ол өзін ... ... ... ... білемін деп сезінеді.
Кез келген мәселелер бойынша өзінің жеке ой-пікірі, ... бар ... ... өз ... ... ... талап етеді; 4) мылжың (сөз
құмар). Әңгімелесу барысында жөнсіз және ... ... ... ... ... сөз ... ... әңгімені қисынсыз бөліп)
орынсыз өз ойын айтатын адам. Ол әңгімелесуші тұлғалардың ... 5) ... Бұл адам ... ... өзін ... ... ... тұлға. Ол көпшілік ортасында үндемей қалуды жөн көреді
және пікірін немесе ойын ... ... ... ... оның ойынша
оның пікірі немесе көзқарасы басқа тұлғаларға күлкілі немесе ... ... ... 6) суық ... ... адам. Ол өз алдына тұйық және
әңгімеге жиі араласпайтын тұлға; 7) еш қызығушылығы жоқ ... ... оны ... ... ... ол ... әңгіме бойына ұйықтап
отыруға қарсы емес. 8) маңғаз адам. Мұндай адам ... ... ... өзге ... ... сезінеді және ұстайды; 9) әрдайым – ''неге,
неліктен, не себепті?'' – ... ... ... ... ... ... ... алдын ала білуге құштар тип.
Бұл жерде жіктеп топтастырудың мақсаты ... ... ... ... көрсету. Осындай тип түрлерін ажырата білу
тергеушілерге, мысалы: ... ... ... алу ... ... ... үшін өте ... Яғни, жоғарыда аталған типтермен әңгімелесуде
''кіммен және қалай'' әңгіме жүргізу керек екендігі, ... ... ... ... әдіс-тәсілдер қолдану қажеттігі мәселелерін анықтап шешу үшін
пайдалы.
Жоғарыда айтып кеткендей тінту әрекетінің нәтижелігі іске қатысты
көптеген мән-жайларды ... мен ... ... ... ... факторларды жете білуімен де тығыз байланысты.
Бұл мәселе жайында этика-психологиялық зерттеулер жүргізуде
заңгерлер ең ... ... және ... ... қатар жүргені
дұрыс деп көрсетеді. Дегенмен де, бұған байланысты тергеушінің ... ... ... ... жеткілікті, толық жүйесі
өңделіп жасалған жоқ.
Қылмысты тергеуге ықпал ететін этикалық ... мен ... ... ... ... ғылыми әдістемелік талдау
арқылы ғана аша алмаймыз.
Алдын ала тергеудің этикалық және жалпы мәдени деңгейін көтеру
үшін ... әрі ... ... ... ... заң ... олар ең ... жауап алу тактикасына
қатысты қарастырылады. Басқа тергеу әрекеттерінің этикалы-психологиялық
негіздері сирек талқыланады. Сондықтан да этикалық ... ... ... ... ... ... қатысты
мәселелерді де жан-жақты қарастырып өткеніміз жөн.
Тінту жүргізу арқылы тергеуші жасырудағы объектілерді іздеп
табады. ... ... ... бұл әрекеттің алға қойған
мақсатының ... ... ... ... ... орналасқан (тұрған)
жерін анықтау өте жоғары дәрежедегі белгісіздік болып табылады. Бұл
әрекеттер танымдық, конструктивтік, ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... кез ... адам өзінің тәжірибелік
мүмкіндігінің бар екендігін ескере отырып ... ... табу ... ... Мұндай жағдайда оған кәсіби білімі, объектінің
ерекшеліктері, сондай-ақ оның ... ... ... (жоғарыда
толықтай қарастырылған) әсер етеді.
Жоғарыдағыларды айта келіп, тінтілетін адамның жеке басын, оның
тұрмыс-тіршілік, жалпы өмірінің барлық ... ... ала ... ... ... ... нақты айтуға болады. Жасырылған объектілерді
іздестіру әдістерін анықтау, яғни ... бір ... ... ... бір көлемдегі рефлекстік ойлау мүмкіндігін арттырады. Тінтуші ... ... ... ... өтейік.
Тергеуші тінту жүргізбес бұрын алдымен жақсы ... өзі ... ... ... ... ... ... оның
байқау және еңбек (жұмыс істеу) қабілеттігі бірден төмендейді. ... үшін ... ... ... ... әрекетін жүргізу үшін ең алдымен тергеушінің ... ... ... ... ... ... дайын болуы, бұл тергеу
әрекетінің дер кезінде (уақытында) басталуы, сондай-ақ оны жүргізу ... ... ... ... мен ... ... ... жеткілікті болуы қажет;
2) егер тергеушінің тінту жүргізу тәжірибесі жеткіліксіз болған
жағдайда, ол тәжірибелі көмекшілер және ... ... мен ... ... ... әрбір қатысушылардың атқаратын қызметі нақты және ... ... анық ... керек. Бұл тармақ тінту жүргізу кезектілігін
анықтап және тінтуге қатысушылардың атқаратын міндеттерін ... ... ... әрекетін жүргізуге мүмкіндік береді;
4) тінту нәтижесінің дұрыс ... ... оның ... ... ... ... керек;
5) тінтуге бірден көңіл бөлген дұрыс. Тергеуші тінту ... үшін ... ... немесе жұмыстың басқа түріне кіріседі. Тінтудің
бастапқы кезіндегі іздестіру жұмысы ... баяу ... ... ... ... үшін ... ... қажеттілігімен түсіндіріледі,
соны естен шығармау қажет;
6) тінтудің сәтсіз аяқталуын бейнелейтін белгілерге ... ... ... ... Тінту барысында туындаған кері сезімдерге
байланысты істің сәтті ... ... өзі ... ... және физикалық процестердің қарқыны төмендейді;
7) алдағы тұрған жұмыстың көлемінің кеңдігінен және оның күрделі
жағдайда жүргізілетіндігінен ... ... ... ... ... ... ... кезінде, өзін нашар
сезінген т.б. сол сияқты жағдайларда тінту жүргізуді кейінге қалдыра тұру
керек;
9) тінтудің ... және ... ... ... сезімдеріне (эмоцияларына) кері әсер етіп, тергеуге –
бейімделу мен дұрыс ден ... ... әкеп ... мүмкін.
Сондықтан да тінтуді асықпай және белгілі бір кезектілікпен ... ... ... аталған факторларды қоса алғанда тінтудің психологиялық
негізін қорыта келе тінту жүргізуші ... ... ... ... ... ... ... мәселесіне мұқият көңіл бөлу қажет;
2) тілтілетін адаммен жанжалдаспау керек;
3) тінту жүргізу үстінде асығыстық жасамау ... және де ... ... ... ... қандайда бір қылмыстың ізін жасыруға себеп болатындай
объектілерді көзден таса қалдырмау ... ... ... оның ... ... ... іс-
қимылына, реакциясына аса назар аударып бақылау ... ... ... ... ... ... ... алу қажет.
Айтылған жағдайлардан басқа да тергеуші өзінің сенімсіздігі мен
тұрақсыздығын білдірмеуі керек. Себебі ол тінтудің ... ... әсер ... Ол үшін ... өзіне-өзі сенімді болуы керек және
тінтудің қандайда бір нәтижесінің ұзақ уақыт болмауына ... ... ... байқатпауы қажет.
Тінту өндірісінің барлық жағдайларында тергеуші табандылық
көрсетіп және ... ... жету үшін ... ... ... ету ... ... немесе тінтіліп жатқан тұрғын-үйдегі адамдар,
ғимараттағы басқада тұлғалар қандай да бір ... ... ... бір ... ... ... ... кедергі
келтіретін болса, тергеуші өз шешімінен қайтпауға міндетті.
Қандай болмасын қиыншылықтарға қарамастан тергеуші өзінің ... ... ... ... жасырылған заттың табылатындығы
жөнінде сендіруге барынша ықпал етуі тиіс.
Әсіресе олар үшін ерекше жер деп ... ... ... өте ... зерттеу керек.
Қай жерге тығуы мүмкін деген мәселені шешуде олардың мәдени-білімі,
интеллект ... де аса ... ... жөн.
Тергеуші тінтілетін адамның жоғарыда аталған барлық қасиеттерін,
ерекшеліктерін және ... ... ... ... ... т.б. ... оның ... өзін қойып, мен болсам бұл затты қай жерге, қандай әдіс-
тәсілмен тығып-жасырар едім деп өзіне-өзі сұрақ қоя білуі және соған ... ... ... адам ... ... болғанымен де қылмыстың
ізін жасыруда кейбір мән-жайларды ескеріп, толық ... ... ... ... ... ... ... аса көңіл бөлмейді. Сондықтан
тергеуші күдік келтіретін ... ... ... керек. Мәселен, еденнің
барлық тақтайлары дат басқан шегелермен қағылған, ал бір ... ... ... Қабырға немесе еденнің құпия орын жасалған жері
жаңадан әктеліп, сырлануы мүмкін. ... ... ... ... оның ... түсін өзгертеді. Яғни, көлік құралы болса оның ... киім ... ... ... ... ... зат ... бояйды
т.с.с. әрекеттер жасайды.
Жоғарыда айтып кеткендей көбінесе тінтілетін адам адамгершілікті,
сыпайлылықты, адамға ... ... ... ала ... жасыратын
объектіні сырқат адамның, жас баланың, кәрі ... ... ... не ... ... ... ... орындығының астына жасырып
тығуы ... ... ... қылмыстың ізін және заттай
дәлелдемелерді жасыру үшін ... ... ... есепке
алады. Тергеушілердің жиіркенуін, ... ... ... ... ... қалдығын салатын шелекке,
дәретханаға сол сияқты қоқыс, үйінді ... ... ... ... ... ... осы аталған фактілі деректерді тергеуші толығымен зерттеп
білсе, тінтілетін адамның психологиясына еніп, оның ... ... ... ... ... ... тергеуші және жедел-іздестіру қызметкерлері,
маман, эксперт т.б. қатысушылар іздестіру ... ... ... ... тобының мүшелері тінтудің мақсатын және ... ... ... ... ... қана ... сол мақсатқа жету
үшін профессионалды және процесуалды ... ... ... ... ... ... жағынан дайын болуы және алдын ала
бейімделуі ... ... ... жеке ... олардың мінез-
құлық ерекшеліктерін қарастырғанымыз жөн.
Жынысына келетін болсақ, әйел адамдар мен ер адамдардың бір нәрсеге
деген бейімділігі, физикалық күші және ... ... ... мен ... бар. ... әйел адамдар ұрланған затты
немесе заттай дәлелдемелерді – шаштарының (прическасының) ... ... ... ... ... ... т.б. ... жасырып
тығады. Ал ер адамдар көбінесе жерді қазып, көміп, болмаса қабырғаның
үстіне қабырға ... ... ... ... ... және т.б. ... ауыр жұмыстардың көмегімен жасырады.
Тінтілуші әшкереленетін заттарды жасыру барысында өз тұрғысынан
тінту ... ... ... ... ... ... ... Бұл тергеушінің жиіркеніштігін
тудыру үшін таңдап ... ... ... ... ... төгілетін
жерлер, кір киім-кешектер, дәретхана т.б.) қатысты болуы мүмкін.
Ізделінетін зат кейде басқа құнды емес заттармен бүркемеленіп
мүлдем ашық ... ... ... Құжаттарды бір тектес заттардың
мысалы: сөредегі кітаптардың арасына жасырғанда, жасырушы бірыңғай ... бір ... ... жоғарыдан-төмен немесе керісінше)
қаралады деген оймен ... ... ... ... арт ... тұрған
кітапты сақтау орны ретінде таңдап алады.
Төмендегі мәліметтер психологияны қадағалап бақылаушы тұлғаларға
негізделген:
1) аңғарлы, тиянақты, ұқыпты ... ... ... ... ... ... сенетін, менменшіл, жеңіл ойлы субъект күрделі жұмыстарды
талап ететін құпия орындар жасап көп күш жұмсап әуре болмайды, ... ... ... (жер) жасамай-ақ тығады;
3) алаңғасар, жалқау адамдар арнайы сақтау орнын жасаған кезде
іздестірілетін ... тез ... ... ... кемшіліктерді
жібереді;
4) сараң және өзіне сенбейтін адам жасырып тыққан заттарының
орнында тұрғандығын ... ... тұру үшін ... жерде, ал
керісінше қорқақ, күмәншіл адамдар алыс жерлерде сақтайды.
Тінтуші адам ізделінетін зат жасырылған ... ... ... ... ... ... тінтілушінің психикакасына елеулі әсер етуі
мүмкін. Оны келесідей жағдайлардан аңғаруға болады: адам жүйкесінің жоғары
дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... Бұл адамның саналы түрде өзін-өзі бақылауы
мүмкін емес (бетінің қызарып-бозаруы, ... ... ... ... ... ... сөйлей алмай қалуы, аяқ-қолдың
дірілдеуі, тыныс алуының өзгеруі, жұтыну, терлеп-тепшу және ... ... ... ... қатар адамның еркімен басқаруға
келетін реакциялар (бет орамалды ... ... ... немесе қолымен
тарсылдату, саусақтарын шыртылдату, тырнағын тістеп-мүжгілеу, бір нүктеге,
затқа тесіліп көзін алмай қарап ... т. с. с.), ол ... ... белгілерден де көрініс табады.
Бір сөзбен айтқанда бұл белгілердің ... ... ... арнайы белгі беру қызметін ... ... ... ... жұмысының сәтті аяқталуына кедергі келтіру үшін бұл
белгілерді қасақана пайдалануы мүмкін. Сондықтан да ... ... ... ... үшін тексерілген сол затқа немесе
жерге қайтып келіп оның сыртқы бейнесіне аса көңіл бөліп бақылаған дұрыс.
Осы ... ... рет ... ... ... қолданатын бірқатар психологиялық әдістерін
атап өткеніміз дұрыс.
Тінту жүргізу кезінде ... ... ... іс-
қимылын, көңіл-күйін, жалпы психологиялық өзгеріс құбылысын назардан тыс
қалдырмай үздіксіз бақылап отыру қажет. Себебі, олар іздеудегі ... ... жоқ етіп ... ізін жасыру үшін әртүрлі айла, әдіс-тәсіл
қолданып барынша қарсылық көрсетулері, болмаса тінтуші топқа қарсы шабуыл
жасаулары мүмкін.
Көбінесе ... ... ... ... ... туындаған
жағдайда, тінтілуші немесе оның отбасы мүшелері тергеушінің көздеген ... ... ... ... ... ... оның көңілін басқа
жаққа аударуға тырысып әртүрлі әрекеттер жасайды.
Тінтілушілер келтіретін ... өзі, ... ... ... ... ... қолданылады.
Іздестіру процесінде тергеушінің назарын басқа жаққа аудару үшін,
мысалы: заттарды көтерісіп, ... ... ... өзі ... ... ... жерге жібермеуге тырысып әдейі ұрыс-жанжал
шығарады. Оларды итеріп, тексеріліп жатқан заттарды қолдарынан жұлып алып
ашық түрде қарсылық жасайды. ... ... ... ... ... ... ... сөздер айтып, балағаттап, заңсыз кінә
тағып, оларды өзін-өзі ұстай алмау халіне жеткізетіндей әрекеттер ... ... олар ... ... 2-түрлі мақсатты көздейді: 1)
тергеушінің іздестіру жұмысын ... ... ... жүргізілуіне байланысты
психологиялық жағынан бейімделген (алдын ала дайындалған) жоспарын бұзуды;
2) жедел-іздестіру топ ... ... ... ... ... итермелеу үшін жоғарыда айтылған жағымсыз әрекеттерді қасақана
жасап және соның нәтижесінде заңсыз шаралар қолданды деп сотқа арыз беріп
шағымдануды ... ... және оның ... тобы тінту жүргізу
барысында аңғарымды, салмақты, ұстамды болып, барынша тыныштықты сақтауды
қамтамасыз еткені жөн. Тергеуші ұсақ-түйек ... ... ... және ... ... ... ... шыдамды болуы тиіс.
Тінту барысында тек адамдардың ғана мінез-құлықын, көңіл-күйін
бақылап қоймай, сонымен қатар ... мен ... да ... ... ... ... ... орындарды, объектіні жасырған жерлерді
анықтауға болады) қажет.
Тінту процесінде жүргізілетін бақылау өз ... жеке ... ... ... ... ... мақсатымен тінтілушінің мінез-құлқын
бақылау – тінту жүргізу жұмысының ... ... ... ... ... ... болады. Бұл тәртіп, тінтілуші өзінің мінез-құлқы арқылы
тергеуші іздеп отырған заттың тұрған ... ... ... ... ... ғалымдарға қарағанда бұл мәселелер профессор А.Р. Ратинов пен
В.И. Поповтың еңбектерінде жете қарастырылған.
Жоғарыда айтылған мәселелер ... мен оның ... ... ... тыс ... олардың тінтушіге деген
раекцияларын тұрақты түрде бақылап отыру қажеттігін көрсетеді.
Тінту жүргізуге ... ... ... кемшіліктері мен
қателіктері оның өзіне қарағанда сырт ... ... ... Бұл ... ... бақылауға қарағанда, психикалық әрекет ретінде өзін-
өзі басқару өте күрделі мәселеге жататындығымен ... ... ... барысында анықтама органдарының қызметкерлері арасынан арнайы
бақылаушы тұлғаларды тағайындаған дұрыс. Ол өз ... ... ... ... ... ... тыс ... бақылай отыра, оларға
қандай жерді, затты қарау ... ... ала ... әдіс ... ... ескертеді. Бақылаушы тінту жүргізіліп жатқан жерде
тінтуші мен тінтілушінің қасында болуы керек.
Бір нәрсеге қатты көңіл бөлу немесе назар ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Сондықтан да тінту
барысында көңіл бөлу деңгейінің нашарлауының алдын алу үшін микроүзіліс
жасаған дұрыс. ... ... ... ... (2-3 мин.) ... үзіліс, тағы сол сияқты микроүзіліс жасаудың пайдасы тәжірибеде
дәлелденген, олар тек ... ... сол ... әрекетіне қайта кірісу
қажеттігін тудырмайтын жағдайларда ғана ... ... ... ... бір ... қарап біткен соң жасаған дұрыс.
Бірқатар авторлар өз еңбектерінде іздестіру әрекеті 2-3 ... ... ... ... үшін ... ұзағырақ үзіліс
жасауды ұсынады. Егер тінту бес сағаттан аса жүргізілсе, тамақтану үшін
үзіліс жасау мәселесін ... ... ... ... ... ... жалпы эмоциялық жағдайына әсер етіп, оның көңіл бөлу деңгейі
мен іздестіру жұмыстарын мұқият жүргізулеріне кері әсерін ... ... ... ... қай ... ... кезекпен қарау керектігі
жөнінде тергеуші өзінің көмекшілерімен кеңескен, я болмаса оларға ... ... ... ... ... ... отырып, ауызша сөзбен
айту арқылы олардың көңіл-күйін, реакциясын ... ... ... ... ... жүргізуші топқа еш назар аудармаған
секілді ... ... ... ... ... қана жауап берумен шектеліп
тыныш отырған адамның «ауызша барлау» – тактикасын ... ... ... белгілі бір сезіміне, эмоциясына әсер етуі ықтимал.
Сөйтіп тінтіліп отырған адам абыржып, асып-сасып заттың тығылған жерін өзі
білдіріп қоюы мүмкін.
Тінту ... ... ... де ... ... ... ... ішкі көлемі, беткі қабатының сипаты және ... ... ... үшін ... ... ... осы ... сақтау орны ретінде ... ... Егер ... ... оның ... ... ... жағдайда, бұған ұқсас жерлерден осы тәріздес ... ... ... ... ... аяқталуына ықпалын тигізетін
себептердің бірі, тінтушілерге қажетті ... ... ... отырған іске қатысты тінтілетін ... ... ... ... ... таза ... ... болуын
қамтамасыз ету) жақсарту керек.
Тінтудің этикалық негіздері. Тергеуші және оның ... тобы ... ... ... ... ... ... нормаларды сақтаулары
тиіс. Яғни, азаматтардың конституциялық құқықтарына, ар-намыстарына, ... ... ... ... ... ... ... тыйым
салынады.
Тінту азаматтардың жеке өміріне мәжбүрлі түрде қол сұғу ... ... мен ... ... ... ... ... тергеу әрекеті болғандықтан, оны жүргізу барысында тек заң
талаптарын қатаң түрде сақтаумен ғана ... ... ... да ... ... бұзған ВЧК-жұмысшылары Москвадан қуылып ... ... үш ... ... ... ... түсінігіне – осы тергеу әрекетіндегі
тінтілетіндердің заңды ... ... ... ... тағдырына
тергеушінің ізгілік парызбен қарап сезінуден ... ... ... жалпы құқықтық мәдениеттілік жатады.
Тінту жүргізуге қатысты этикалық тәртіп талаптарын сақтау аса
маңызды ... ... ... Сақталынатын заң талаптары: (ҚР ҚІЖК
230,232,233-баптарында тікелей көрсетіліп бекітілген)
- тінту әрекеті тек тергеушінің негізді ... ... ... ... ғана жүргізіледі;
- тергеу әрекетіне қатысты тінтілетін тұлға ... ... ... ... тиіс (ҚР ҚІЖК ... 14, ... түнгі уақытта тінту әрекетін жүрізуге тыйым салынады (түнгі 22.00-
ден таңғы 6.00-ге дейін уақыт аралығында) ... ... ... ... Мұндай жағдайларда тергеуші (ҚІЖК 201-бабының, 2-
тармағын басшылыққа ала отырып) тінту әрекетін ... ... және 24 ... ... ... ... жөнінде прокурорға
хабарлауы тиіс;
- жеке тінту тек тінтілушінің жынысындағы адаммен және сол жыныстағы
куәгерлердің қатысуымен жүргізіледі;
- ... ... ... үйге ... ... ... ... мен
басқа да бөгет заттарды негізсіз зақымдап, бұзудан аулақ ... ... ... ... ... ... ... орынсыз шашып
кетуге заңмен тыйым салынады;
- тінту әрекетін жүргізу алдында тінтілетін ... ... ... өз ... ... ... ... жасау керек;
- тінту жүргізіліп отырған тұлғаның тінту өндірісіне қатысуын
қамтамасыз ету ... ... ... бұл оның ... ... өзі
беру арқылы тінтуді жүргізбеуге себебін тигізуі мүмкін;
- сонымен қатар тінту үстінде анықталған тінтілушінің жеке басына
немесе оның ... ... ... ... ... ... [17, 159-160 ... әрекетінің үстемдік ету элементі болып тінтілушіге қатысты
мәжбүрлеу табылады. Тінтудің ... ... және оған ... ... ... ... ... күрделі жағдайды туғызады.
Тінту жүргізу кезінде тергеуші әртүрлі адамдармен: тінту жүргізіліп
жатқан тұлғамен, оның отбасы ... ... ... ... анықтама және жедел-іздестіру органдары
қызметкерлерімен белгілі бір қатынасқа ... ... ... ... ... жағдайлар
шиеленісушілік сипатта болса, тергеушінің сол кезеңдегі күрделі ... ... ... ... болып табылады. Тінту жүргізу кезінде
тергеушінің тек кәсіби ... ... ... ғана емес, сонымен
қатар оның адамгершілік қасиеті мен кемшіліктері туралы да ... ... ... ... және әдет-ғұрып мораль нормалары ... ... ... ... ашық ... және ... жерлердің,
ғимраттар мен тұрғынжайлардың мүмкіндігінше астаң-кестеңін шығармауға,
шашып-бүлдірмеуге тырысу ... ... ... есік және т.б. бұзылса,
олардың тұтастығын, бүтіндігін қалпына келтіруге шаралар ... ... ... ... ... бір іздестіру әрекеттерін жүргізуді
куәгерлерге ... ... ... бұл ... ... ... ... тінту жүргізілетін жерде тәртіп бойынша балаларды қатыстырмау
керек, себебі тінту әрекеті жас ... ... кері ... ... ... ... ... тінту кезінде алынған қандайда
бір мәліметтерді жарияламауға байланысты ескертулер жасауы ... ... ... ... ... ретінде, ол жерден тыс
жерлерде тұратын адамдарды тағайындаған дұрыс. Егер куәгерлер тінтілетін
адамның – ... ... ... ... ... оларға сол жерде көмектесуі,
болмаса кейін сотта ... ... ... іске кері әсерін тигізулері
мүмкін.
Іздестіру жұмысы ... ... ... ... ... ... жеке ... жыныстық қатынасына қатысты табылған құжаттар
мен белгілі бір заттарды, егер олар іске ... ... ... оны ... ... болмайды. Ал егерде бұл құжат, хат
немесе т.б. тергеліп ... іске ... ... ... ... үстінде
алынуы және онымен куәгерлердің міндетті түрде танысуы ... ... ... ... бұл ... ... ... жөнінде ескертіп, олардан қолхат алады.
Азаматтарды жеке тінту ... ... ... ... ... ... сақтауларын қажет етеді. Заң бойынша
азаматтарды жеке тінтуді сол жыныстағы ... ... және оған ... куәгерлер қатысуы керек. Кейде бұл заң талаптары ... ... ... ... Оған ... ... болады. Қозғалған: 1) қылмыстық іс бойынша ер жынысты айыпкерді
жеке тінтуге тергеуші куәгер ретінде бір ер адамды және бір әйел ... 2) ал әйел ... және ... ... жеке ... ... екі әйел ... қатыстырған; 3) жағдайда тергеуші әйел
ер жынысты айыпкерге жеке ... өзі ... Заң және ... ... ... ... ... ар-намыс, қадір-қасиеттерін
қорлайды.
Тергеу барысында қойылатын мәдениет талаптары, ... ... ... ... аты-жөні мен шендік дәрежесін айтып, ... ... ... ... талап етеді.
Тінтуге қатысушылардың өздері бір-біріне кедергі келтірулеріне жол
берілмеуі тиіс. Тінту жүргізілетін жерде адамдардың жөнсіз ... ... және ... ... міндетті емес әрекеттерді
жасауына тыйым салынатындай ... ... ... ... ... ... уақытқа созылатын жағдайларға және жұмыс көлемінің едәуір ұлғайуына
байланысты, демалу үшін үзілістер жасап тұру қажет.
Тергеу ... ... ... күрес жүргізу процесіне
тигізетін әсері мол. Бұған байланысты тергеушілердің тәжірибеде қолданатын
жалпы әдістемелік ережесі толық ... ... ... ... ... ... алмасу арқылы алдын ала тергеудің этикалық
және мәдени деңгейін көтеруге болады. Бірақ, тергеу ... ... ... шеше алмаймыз. Сондықтан да процеске қатысушылардың
жүріс-тұрысының жалпы заңдылығын қарастыратын ... ... ... және оны ... ... жүргізу барысында
құқық қорғау органдарының қызметкерлері қолдануға міндетті ұсыныстарды
жүйелеп қалыптастыру керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
1. Тінту ... ... ... ... және ... ... криминалистика ғылымына, соның ішінде жеке
алғанда криминалистикалық тактикаға соңғы өңдеулерді ... ... ... жетілдіру – тергеушінің дәлелдемені ... ... ... тәсілдеріне мұқтаждығын куәландырады.
2. Тінту жүргізудің ғылыми тактикалық негізі тінтуді тергеу әрекеті
тұрғысынан ғана ... ... ... қатар қылмыстарды тергеу
және оның шеңберіндегі мәселелерді шешу кезінде бұл тергеу әрекетін
қолдану шегін ... ... ... ... ... мен
тактикалық операция ретінде ... ... ... категориалды аппарат болып табылады.
3. Криминалистика ғылымының соңғы теориялық өңдеулері ... ... ... ... ... ... тергеу
мәселелерін шешудің әдістемелік негіздерін қайта қарастыруды талап
етеді. Қарастырылып отырған тергеу әрекетінің жиынтығын міндетті түрде
заңи тәртіпте ... ... ... ... ... ... қолдану
мүмкіндігін алдын ала қарастыра, тергеу әрекеттері мен жедел іздестіру
шараларын біріктіре отырып ... ... ... ... ... негізінде дәлелдемелерді жинау, зерттеу мен бағалаудың жеке
криминалистикалық құралдарын жетілдіру. Мұндай біріктірулер ... ... ... ... ... қана ... алда ... мәселені шешу құралдарын таңдап
алуда тергеу органдарының шұғыл әрекет жасауын қамтамасыз етеді.
4. Тергеу әрекетінің әр ... ... ... ... ... ... ... криминалистикалық құрал шеңберінде қолдану бағытын
анықтау. Мысалы: тактикалық ... және ... ... ... ... ... және ... тергеу
процесін қалыптастыруға мүмкіндіктер береді.
5. Қылмыстарды ... ... ... талдау – дәлелдемелерді жинау,
зерттеу және бағалау ... ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар тергеуді қолайлы бағытқа өзгерту үшін
тергеу ситуацияларына ықпал ету тәсілдерін анықтауға да ... ... ... ... Б.А. ... ... предварительного
расследования:Учебное пособие.-М.:1971.-59б
2.Исаев А.А. ... ... в ... ... ... А.И., ... С.П. ... – М.: Юрид.лит.,
1950. Ч. 1. – 303 с.
4 Антонов А.И. ... ... / Под ред. ... М.: РИО ВЮА. 1950. Вып. 2. ... ... Баев О.Я. Тактика ... ... ...... НПО ... 1995. – 224 с.
6 Жәкішев Е.Г. ... ... оқу ...... Жеті
жарғы, 1997. – 92 б.
7 ... Р.С., ... Е.М. ... ... ... ... Новый Юристъ, 1997. –176 ... ... Н.В., ... Ф.Н. ... ... ... уголовном процессе. – М.: Юрид. лит., 1965. – 367 с.
9 Михайлов А.И., Юрин Г.С. ... – М.: 1971. – 80 ... ... П.И. ... ... Пособие
для следователей. – 3-е, перераб. и расшир. изд. / Под ред. ... и С.Я. ... – М.: ... 1955. – 247 с .
11 ... Н.А. ... следователя по возмещению
материального ущерба и розыску похищенного имущества: Мед. ... ... ... лит., 1954.– 76 с.
12 Степанов В.В. Расследования взяточничества. – ... ... ... 1966. – 60 ... Драпкина Л.Я., Злоченко Я.М. ... ... ... ред. Л.Я. ... В.Н. ... – М.: ... лит., 2004. – 896 ... Ратинов А.Р. Руководство для следователей. – М.: Юрид.
лит., 1971. – 749 ... ... З.Г., ... Н.П. ... ... /
Под ред.
А.Н. Васильева. – М.: Московского Университета, 1971. – 564 с.
16 ... И.С., ... Г.И., ... Н.И. Криминалистика:
Учеб. пособие. / Под ред. Н.И. ...... ВШ шк., 1997. – ... ... / ... ... ... д.ю.н. С.П.
Митричев, проф., д.ю.н. М.П. Шаламов, Изд. Юрид. лит., – М.: 1963. ... ... ... Д.С., ... Н.М. ... и расследование
уголовных дел. – М.: Высшая школа, 1967. – 142 ... ... С.Г. ... ... / Под ред. И.Ф.
Пантелеева, Н.А. Селиванова – М.: Юрид. лит., 1984. – 554 ... ... В.Н. ... средства в ... ... А.Я., ... А.Р. Криминалистическая тактика:
учебник.
... ТОО Аян ... 1998. – 474 ... ... В.А., ... С.В. ... курс ... пособие. – М.: Юрлитинформ, 2002. – 224 с.
24 Сарсенбаев Т.Е., Хан А.Л. ... ... ... Учебное пособие. – Астана, ИКФ Фолиант, 2000. – 192 ... ... И.М. ... Уголовный процесс. Возбуждение
уголовного дела и расследование: Учебное пособие. / Под общ. ред. ... ... ... И.Д. ... – М.: ... ... ... отдел, 1968. – 304 с.
26 Агафонов В.В., Филиппов А.Г. ... ... –2-е изд. – М.: ... 2001. – 160 ... ... С.Е., ... С.И. Тергеу әрекетінің тактикасы. –
Алматы, Дәнекер, 2002. – 227 ... ... В.И. ...... Тип. ... 1959. – 68 ... ... О.М. Криминалистика / Под. ... ...... Изд. Ленинградского Университета, 1976. –
590 с.
30 Гусаков А.Н. Криминалистика: учебник. / Под ред. ... Л.Я. ... – М.: ... ... 1994. – 528 ... Самошина З.Г. Криминалистика: учебник. / Под ред. ... – М.: Изд. БЕК, 1996. – 708 ... ... ... – 2-е изд. / Под ред. Белкина Р.С.
– М.: Изд. Юристъ, 2000. – 718 ... ... Е.Р. ... ... ... ред. Т.В. ... Р.С. ... Ю.Г. Корухов, А.Г. Филиппов. –
М.: ... М, 2000. – 990 ... ... А.Г. ... учебник. – ... 2000. – 352 ... ... Ю.Д. ... ... ... ... на
имущество. – М.: 1963. – 30 с.
36 Тертышкин В.М. ... и ... ... на первоначальном этапе ... / ... ... Сб. ... – М.: ВНИИ МВД ... 1986. – 122
с.
37 Ахпанов А.Н. Проблемы ... ... ... ... ... ... и практики. – ... ... ... 1981. – 136 ... ... Т.В., Белкин Р.С., Корухов Ю.Г., Россинская Е.Р.
Криминалистика. / Под ред. проф. Р.С. Белкина. –2-е перераб. и доп. – ... ... 2005. – 992 ... ... В.Т. ... ... внутренних дел с населением в
борьбе с преступностью. – Омск, ... и ... ... – 179 ... ... З.З. ... принуждение и
его эффективность: Вопросы теори и практики. – Казань, Изд. Казанского
университета, 1981. – 136 ... ... З.Ф. ... принуждение. – Воронеж,
Изд. Воронежского университета, 1975. – 175 с.
Нормативтік - құқықтық актілер:
1. Қазақстан ... ... ... (7 ... 1998 ж. ... мен толықтырулар)
2.ҚР Қылмыстық іс-жүргізу кодексі ... ... ... ... ҚР Қылмыстық кодексі (2010.21.01. ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 ж. желтоқсан оқиғасы10 бет
Анықтау және алдын ала тергеу органдарында заңдардың орындалуын қадағалау24 бет
Дәлелдемелерді жинақтау және зерттеуге бағытталған қылмыстық іс жүргізудің мәжбүрлеу шараларын қолдану кезінде тұрғын үйдің қол сұқпаушылығы жағдайлары91 бет
Сезікті ретінде ұстаудың процессуалдық тәртібі48 бет
Тінту жүргізу55 бет
Тінту мен алуға арналған қылмыстық іс жүргізу11 бет
Тінту тергеу әрекетінің жалпы сипаттамасы61 бет
Тінтудің криминалистикалық түсінігі және тактикалық ерекшеліктері50 бет
Тергеу іс- әрекеттеріндегі психологиялық ерекшеліктерінің ғылыми теориялық аспектілері60 бет
Қазақстан Республикасындағы анықтау органдарының түсінігі, құрылымы және өкілеттілігі52 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь