Бастауыш мектепте сөздік қорды молайтуға септігі бар есім сөздерді іріктеу

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...2.3

I. Бастауыш мектепте сөздік қорды молайтуға септігі бар есім сөздерді іріктеу...4.8
I. 1. Окушылардың сөз байлығын кеңейтуге ықпалы бар есім сөздер (оқулық мәтіндер) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9.13

II. Сабақтың құрылымы және оны өтудің әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... .14.23
II. 1. Бастауыш мектеп оқушыларына лексикалық амал.тәсілдер арқылы есім сөздерді ұғындыру. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24.34
ІІ.2. Бастауыш мектеп оқушыларына грамматикалық тәсілдер арқылы есім сөздерді меңгерту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .35.36
П.2.1. Сөз жасамды оқыту барысында есім сөздерді ұғындыру ... ... ... ... ... ... .37.40
11.2.2. Сөз таптарын оқыту барысында есім сөздерді ұғындыру жұмыстары..41. 45.
11.2.3. Сөз тіркесін оқыту барысында есім сөздерді ұғындыру.46.50
И.2.4. Сөйлемді окыту барысында есім сөздерді ұғындыру ... ... ... ... ... ... ... ... 51.52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .53.54

Пайдаланылғанәдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55.57
Кіріспе
Диплом жұмысының көкейкестілігі қазақ елі өз алдына отау тігіп, іргелі мемлекеттердің біріне айнала бастағалы мектептерде қазақ тілін оқыту мәселесі күн тәртібіне қатаң түрде қойылып отыр. Оның себебі мемлекеттің мемлекеттік тілсіз өмір сүруі мүмкін емес. Міне, сондықтан қазақ тілін оқыту әдістемесі ғылымының бар саласы бастауыш мектеп оқушыларының тілін дамыту, аса өзекті мәселелердің біріне айналды. Себебі тілі дамымаған баланың ойы дамымайды. Ал ойсыз шала баланың келешекте елін, жерін сүйетін адал азамат болып өсуі екіталай. Міне, осы тұрғыдан келгенде тіл дамыту жұмысын неден?, қалай? бастау керек деген аса күрделі сұрақ туады. Мұны шешудің ең бірінші жолы бала тілін есім сөз меңгерту арқылы байыту. Дүние жүзі ғалымдары Каримов, Рыбако, Гоноболин, Лесбаев, Битаев дәлелдегендей бала тілі алғаш рет есім сөздерді пайдалану арқылы шығады. Сол сөздер арқылы өзінің ойын білетін т.б. сөздерді жеткізеді. Олай болса , бастауыш мектепте балалардың сөздік қорьн есім сөздерді жан-жақты меңгерту арқылы молайту ең өзекті мәселенің бірі.
Диплом жұмысының мақсаты: бастауыш мектеп оқулықтары мәтіндеріндегі есім сөздерде лингвостатистикалық әдіс арқылы анықтап, сол арқылы бала тілін дамыту сөздік қорларын молайту.
Диплом жұмысыныц міндеттері.
Қойылған масатты шешу үшін :
- есім сөздерді іріктеу;
- есім сөздерді сабақ үстінде меңгерту әдіс тәсілін анықтау;
- есім сөздерді анықталған әдіс-тәсілдер арқылы меңгерту.
Диплом жұмысының нәтижелерін теориялық тұрғыдан:
- бастауыш мектепте оқыту әдістемесін зерттеуде;
- есім сөздерді меңгертудің әдістемесін жасауда ;
Практикалық тұрғыдан :
- бастауыш мектеп мұғалімдері.
- жоғары оқу орнының студенттері сабақ өту барысында әдістемелік
көмекші құрал ретінде пайдалана алады.
Диплом жұмысының ғылыми болжамы.
Лингвостатистикалық әдіс арқылы анықталған есім сөздерді біз ұсынған әдіс-тәсілдер арқылы меңгертсе балалардың қазақ тілінен алатын білімдерін тереңдетуге, жақсы нәтижелерге қол жеткізуге болады.
Диплом жұмысының зерттеу әдістері.
Диплом жұмысын жазуда лингвостатистикалық талдау, жинақтау, салыстыру және бақылау әдістерінен пайдаланылады..
Диплом жұмысының құрылымы.
Диплом жұмысы кіріспеден екі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Уайсова Г. Бастауыш класс оқушыларына алғашқы лексикалық
ұғымды беру кіт. Бастауыш кластарда қазақ тілін оқыту методикасы
А:Мектеп 1987-80-99 бет.
2. Әміров Р. Асқарбаева А. 2-3 класс Қазақ тілі оқулыгына
методикалық нұскду (орыс мектептері үшін) А: мектеп 1983-63
бет.
3. Әміров Р. Бірінші класта окушылардьң тілін дамыту үшін істелетін
жұмыстар А: 1957-51 бет.
4. Бозжанова К. Әміров Р. Бастауыш мектепте казж; тілін оқыту А:
Мектеп. 1964- 84 бет.
5. Үйықбаев И.Қ. Қазақ тілі методикасының очерктері (екінші басылуы)
А: Қаз. мем. ОПБ. 1962 - 108 бет.
6. Рахметова С. Бастауыш сыныптарда сқушылардың тілін ұстарту А:
Рауан. 1997- 140 бет.
7. Рахметова С. Кіші жастағы оқушылардың жазу тілін дамыту А:
Мектеп. 1978-70бет.
8. Ахабаев А. Бектиев Қ. Текст единицалары және олардың
сипаттамалары кіт: Қазақ тексінің статистикасы А. 1973-25 - 30 бет.
9. Балақаев М. Қазақтілі мэдениетінің мәселелері А., 1965
Ю.Мырзабеков С. Статистико - лингвистический анализ структуры глаголы современного казахского языка По роману Ауезова М. О 11 Абай жолы" А. 1973 - 32 стр.
11 .Ахабаев А Статистичсский анализ лексико морфологический структоры языка казахской публицистики 197421 стр.
12.Байтанаева Д Информационные характеристики казахского текста А. 1985-17стр.
ІЗ.Жұбанов А. X Статистические исследования казахского текста с применением Э.В.М На материале романы М. Ауезова "Абай жолы" 1973 -37 стр Единный лексический минимум М. 1985- 64 стр.
14.Штейнфельд Э. Частотный словарь современного русского летературного языка //Русский язык национальной школе 1962 №6 13-16 стр.
15.Фрумкина Р. М. Объективные и субъективные оценки вероятностей слов // Вопросы языкознания 1966 №2 90-96стр.
ІО.Львов М.Р. Тенденция формирования грамматического строя писменной преч учащихся в средней школе Магнитогорск 1972- 447 стр.
17.Морковкин В.В. Сафьян Ю.А. Степанова Е.М. Дорофеева И.Б Лексические минимумы современного руского языка (отв. ред. В.В. Морковкин) М. 1985-608 стр.
18.Становление речи и усвоение языка ребенком Сост и автор предисловие Н.И. Лепская сб. Статей МГУ М. 1985- 116 стр.
19.Бектаев Частотный словарь языка Абая МКУС Л. 1966.
2О.Аралбаев А Вокализм казахского языка 1970 Татубаев С. Статистичский анализ спектор гласных А, 1968
21 .Прудникова А.В Лексика в школьнем курсе русского языка М., Просвещение 1979-143 стр
22.3ак А.З Как определить уровень развитие мышление школьников- М,. Знание 1987-96 стр.
23.3ак А.З. Развитие теоретического мышйх младшая школьников- М, Педагогики 1984- 152 стр.
24.Менчинская Н.А Моро М.И Вопросы методики и психология обучения арифметике в начальных классах
25.Рубинштейн С.Л. Основы общей психологии Учпедгиз1946.
26.Матюшкин А.М. Проблемные ситуации в мышлении и обучении М Педагогика 1972.
27.Работа над словом на уроках русского языка в начальных классах М, Просвещение 1973 - 144 стр .
28.Н. Богоявленский Н.А. Менчинская Психология усвоения знаний в школе Из - тво АПН РСФСР М 1959 347 стр.
29.Коляденко Г.С. Сенкович М.П. Развитие речи с элементами стилжтики Л.: Просвещение 1981-264 стр.
ЗО.Гонолобин Ф.Н. Психология: Учебние пособие дш педучилище по спец №2001-М.: Просвещение, 1973 - 336 стр.
31 .¥йықбаев И.Қ., Әлімжанов Д., Кәтенбаева Б.Д. Ошқаров А. Қазақ тілі
методикасының мәселелері. 32.Жалпы редакциясын басқарған. И.Қ. Үйықбаев А., Мектеп 1969- 228
бет. ЗЗ.К. Бектаев Қ.Молдабеков Бастауыш класс оқулықтарының тексінің
сөздігі Ш., 1990- 124 бет.
34.Мектепте қазақ тілі мен әдебиетін оқыту мәселелері Қазақ тілі мен әдебиеті мұғалімдерінің 1957 жылғы апрельдегі республикалық кеңесінің материалдарынан А.,ҚМОПБ 1958 - 248 бет.
35.Мұғалімге қазақтілінен көмек А., Мектеп, 1972,-140 бет.
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
..................................................................2-3
I. Бастауыш мектепте сөздік қорды молайтуға ... бар есім ... 1. ... сөз ... кеңейтуге ықпалы бар есім сөздер (оқулық
мәтіндер)...................................................................
..................................................9-13
II. ... ... және оны ... әдіс-
тәсілдері.................................14-23
II. 1. Бастауыш ... ... ... ... ... есім
сөздерді ... ... ... ... ... тәсілдер арқылы есім
сөздерді
меңгерту....................................................................
.................................35-36
П.2.1. Сөз ... ... ... есім сөздерді
ұғындыру.........................37-40
11.2.2. Сөз ... ... ... есім ... ... ... Сөз ... оқыту барысында есім сөздерді ұғындыру.46-50
И.2.4. ... ... ... есім ... ... ... ... қазақ елі өз алдына отау тігіп,
іргелі мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... күн тәртібіне қатаң түрде қойылып отыр. Оның себебі мемлекеттің
мемлекеттік ... өмір ... ... ... Міне, сондықтан қазақ тілін
оқыту әдістемесі ғылымының бар саласы бастауыш мектеп оқушыларының ... аса ... ... ... ... ... тілі ... ойы дамымайды. Ал ойсыз шала баланың келешекте елін, жерін ... ... ... өсуі ... ... осы ... келгенде тіл дамыту
жұмысын неден?, қалай? бастау керек деген аса ... ... ... ... ең ... жолы бала тілін есім сөз меңгерту арқылы байыту. ... ... ... ... ... Лесбаев, Битаев дәлелдегендей
бала тілі алғаш рет есім сөздерді пайдалану арқылы шығады. Сол ... ... ойын ... т.б. ... ... Олай болса , бастауыш
мектепте балалардың сөздік қорьн есім сөздерді жан-жақты меңгерту ... ең ... ... ... ... мақсаты: бастауыш мектеп оқулықтары мәтіндеріндегі
есім сөздерде лингвостатистикалық әдіс ... ... сол ... ... ... ... қорларын молайту.
Диплом жұмысыныц міндеттері.
Қойылған масатты шешу үшін :
- есім сөздерді іріктеу;
- есім ... ... ... ... әдіс ... анықтау;
- есім сөздерді анықталған әдіс-тәсілдер арқылы меңгерту.
Диплом жұмысының нәтижелерін теориялық тұрғыдан:
1. бастауыш мектепте оқыту әдістемесін зерттеуде;
2. есім сөздерді меңгертудің ... ... ... ... :
3. бастауыш мектеп мұғалімдері.
4. жоғары оқу орнының студенттері сабақ өту барысында ... ... ... ... ... ... ... болжамы.
Лингвостатистикалық әдіс арқылы анықталған есім сөздерді біз ұсынған
әдіс-тәсілдер арқылы меңгертсе балалардың қазақ тілінен ... ... ... ... қол жеткізуге болады.
Диплом жұмысының зерттеу әдістері.
Диплом жұмысын жазуда лингвостатистикалық талдау, жинақтау, салыстыру
және бақылау әдістерінен пайдаланылады..
Диплом жұмысының құрылымы.
Диплом ... ... екі ... қорытындыдан және пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. Бастауыш мектепте сөздік қорды ... ... ... сөздерді іріктеу.
Сөздер тілдік қарым-қатынаста түскен жағдайда ғана балалардың сөздік
қорының ... ... Бұл үшін ... мектеп оқушыларының
оқулықтарын статистикалық әдіспен зертеу қажет.
"Если бы мне предложили ... без ... ... что ... ... языкознание, наверное, мое
перечисление оказалось бы неполным, я, наверное, опустил бы
одну или друтую тенденцию, типичную для ... ...... ... ... языкознание
Сложно, многочисленно, но, конечно, не опустил бы в качестве
характерной черты интереса к применению ... — деп, Н.В. ... тіл ... ... ең бір оңтайлы, ұтымды екендігін атап көрсетсе, /95.27/.
Қ. Бектаев пен А. Ахабаев сөздердің, сөздік құрамындағы
сөздердің мәнін, сырын ашу және ... ... ... ... алдында тұрған елеулі міндеттердің бірі.
Қазақ тілінің сөздік құрамындағы сөздерді зерттеп, олардың
стильдік айырмашылықтарын білу арқылы ... ... ... ... ... — дей келсе, қазақ тілінің
сөздік құрамын статистикалық әдіспен зерттеу арқылы ғана
ондағы сөздердің қолданылуы, қазақ тілінің лексикасының
құрамын толық ... ... атап ... ... статистикалық ... ... П.М. ... А.В. ... А.И. ... М.Р. ... А.В. Малаховский, Г. ... М. ... Т. ... Д. Есенғалиева,
А.Хасенова, Ж. ... Қ. ... С. ... ... ... секілді т.б. ғалымдар өз үлестерін қосқан және қосуда.
І.Кеңесбаев ... ... ... түрлері мен фонемаларды анықтау
мақсатында қазақ тіліндегі дыбыстар мен ... ... ... ... тіл білімінің "фонетика" саласын жазады /97./.
М. Балақаев әдеби тіл нормасын сақтау мақсатында ... ... орыс ... ... ... санайды. М. Балақаев бұл үшін баспасөзді алып
қарастырады. Ғалым: ... ... саны ... ... қазақтың
әдеби тілінің лексикалық құрамына қосылуда олардың ... ... ... ... ... үшін 1924 жылы 5 ... 1940 жылы және
7 ноябрьде шыққан "Социалистік Қазқстан" газетіндегі ... ... ... ... ... ... көрдік:
1924. жылы әр 1000 сөздің 14-і термин сөздер
1925. жылы әр 1000 сөздің 25-і термин сөздер
1934 жылы әр 1000 ... 68-і ... ... жылы әр 1000 ... 80-і ... сөздер
Бұдан орыс тілі арқылы ... ... ... ... саны ... ... келе жатқанын байқауға болады" — дейді /98.20/. ... "Ер ... ... мен ... мал", ... романдарында
сөйлемдерді ... ... ... ... ... 14629
Жай сөйлем ... ... ... ... ... ... статистикалық әдіспен қазақ тілінде сөйлемдердің кездесу жиілігін
анықтай ... ... ... ... ... ... ... - қазақ тіліндегі дауысты дыбыстарды санамалай отырып, дауысты
дыбыстарға тән заңдылықтарды ... ... ... ... Мұхтар
Ауэзовтың шығармаларының 10000 фонема алады. Ғалым: ... ...... ... ... или ... ... в казахском
языке и какую информацию несет каждая фонема, кроме того - ... ... ... ... - дей келе ... ... ... начального слова
|Фонема ... Р ... ... Е |
|А |0,0529 |4,25 |0,22 ... |0,0292 |5,11 |0,149 ... |0,0212 |5,55 |0,118 ... |0,0136 |6,21 |0,084 ... |0,0111 |6,51 |0,072 ... |0,0092 |6,77 |0,062 ... |0,0091 |6,80 |0,062 ... |0,0083 |6,91 |0,057 ... |0,00086 |6,94 |0,05668 ... ... - ... ... ... ... ... мақсатында статистикалық әдісті қолданған. Ғалым: "Қазіргі
қазақ тілінде ... ... ... ... ... ... ... жұрнақтарды саралай келіп, барлық фонетикалық варианттарымен
қоса есептегенде 200-ге жуық ... ... бар ... ... ... ... ... шығармаларды санамалай келе осындай қорытындыға келеді
/101.141/.
Қ. Бектаев - ... ... ғана ... ... түркі тілдерінде алғаш рет
лингвистикалық статистика әдісінің негізін қалаған, ... ... ... Қ. Бектаевтың лингвистикадағы статистикалық әдіс жөнінде
"Математические ... в ... ... ... кері алфавитті
сөздігі", "Статистика и лингвистика" т.б. еңбектері жарық ... Қ. ... ... ... ... ... ... үлкен үлес қосқан ғалым
/102./.
С. Татубаев ... тілі ... ... ... анализ спектров гласных" тақырыбында кандидаттық
диссертация қорғап шығады. Бұл ... С. ... ... ... ... кездесу жиілігіне, дыбыстардың сазын қарастырады /103/. ... ... ... ... ... казахского языка по роману М.Ауэзова "Абай жолы"" тақырыбында
кандидаттық диссертация қорғайды. Бұл еңбегінде ғалым етістіктің ... ... ... ... саралады /104/.
А. Жұбанов "Статистическое исследование казахского текста с применением
ЭВМ. На материале романа М.Ауэзова ... ... ... ... ... Бұл ... ғалым мәтіндерді ЭЕМ салу жолдары мен
мәтіндердегі сын-есімдердің олардың шырайларын анықтайды /105/.
Қ. ... ... ... ... текстов для младших
школьников (на материале текстов Учебников начальных ... и ... ... ... кандидаттық диссертация қорғаған. Ғалым
варианттарымен қоса ... 200-ге жуық ... ... бар ... — деп, ... ... шығармаларды санамалай келе осындай
қорытындыға келеді /101.141/.
Бастауыш сынып оқушыларының сөздік ... неше ... ... және ... ... даму жолдарын анықтаған /9/.
Лингвистикалық статистика әдісі тілдің даму, жетілу деңгейін
анықтауда бірден-бір жол. А.В. ... ... ... его ... или ... является одной
из его важнейших языковых характеристик"-деп, тілді статистикалық ... ... ең бір ... әдіс ... көрсетеді /106.99-106/.
Сонымен лингво-статистикалық әдіс арқылы мәтін тілін зерттеу нәтижесінде
мәтіндегі бүкіл сөздердің ... мен ... ... ... ... ... оқушыларының сөздік қорын анықтау мақсатында,
сөздердің мағына ... ... біз ... ... ... ... зерттеп, бастауыш мектеп оқушыларының сөздік
қорына ыкпал ететін лексикалық минимумдары анықтау ... ... ... ... ... ... сөздік қорын молайтуда оларға
мағыналық мәндік құндылығы жоқ сөздерді бермей, арнайы іріктеуден өткен
лексикалық тұлғаларды алу ... ... ... деп- сөздердің лексикалық-
семантикалық жүйесін құрайтын, лингвостатистикалық және әдістемелік әдістер
негізінде іріктелініп алынған сөздер ... ... ... молайтуға әсер ететін лексикалық тұлғалар
төмендегідей белгілеріне қатысты іріктеліп алынды:
1- Оқушылардың сөз байлығын кщейтуге ықпалы бар, ... ... ... ... ... ... ... сөздер;
3. Сөзжасамдық қасиеттері өнімді сөздер;
4. Тіркесу қабілеттері жоғары сөздер;
5. Оқушылардың сөз байлығын кенейтуге ықпалы бар есім ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарына
ұсынылатын лексикалық минимумды анықтау принциптерінің ... ... ... ... ... болып табылады.
Орыс тілінде болсын немесе қазақ тілінде болсын тілді статистикалық
әдіспен зерттеудің мақсаты — тілдің өзіндік ішкі ... ... ... ... сәйкес тіл заңдылықтарын түсіндіру, баланың
немесе белгілі бір автордың тіліндегі сөздерді анықтау, сол арқылы тілдік
материалдарды ... ... ... негізге ала отырып, бастауыш ... ... ... сөз ... жеке ... ... ... ішінде сирек қолданылған сөздер анықталды. (кестелерге қараңыз).
а) 1-сынып оқулықтарында ... ... ... ... |N |һ |5 |% ... тілі |18377 |2804 |1652 |58.91 ... |3623 |1032 |648 |62.79 ... |10454 |1287 |827 |64.25 ... |8982 |1765 |1141 |64.64 ... |41436 |3271 |1259 |38.48 ... |N |1 |5 |о/ |
| | | | |/0 ... тілі |17738 |1816 |1128 |62.14 ... тілі |39107 |4819 |2803 |58.17 ... |21682 |1409 |815 |57.89 ... |16614 |2886 |1637 |56.75 ... |95141 |4930 |1481 |30.04 ... ... ... қолданылган сөздердің салыстырмалы кестесі.
б) 3-сынып оқулықтарында қолданылған ... ... ... |N |1 |3 |% ... тілі |19633 |2614 |1598 |61.16 ... тілі |46725 |8692 |4871 |56.05 ... |25986 |1384 |802 |58 ... |18415 |2876 |1748 |60.8 ... |110759 |6566 |1942 |29.57 ... ... ... ... ... салыстырмалы кестесі.
|Оқулық |N |һ |5 |% ... тілі |23612 |3227 |1797 |55.7 ... тілі |54283 |9716 |4721 |48.6 ... |22818 |1762 |806 |45.8 ... |20916 |3216 |2087 |64.9 ... |121629 |7862 |2670 |33.96 ... ... белгілер: - оқулықтағы барлық сөз қолданыс. ... сөз ... ... ... ... ... ... тұрғанымыздай: бірінші сыныпта- 1259 сөз, ... ... 1481, ... сыныпта- 1942, төртінші сыныпта- 2670 сөз сирек ... 2 ... ... ... ... ... іріктеуте сөздердің мағыналық құндылығына қарау
керек мағыналы құндылығы жоқ сөздер балалардың ойлау ... ... ... ... ... ... оқушыларына сөз
мағыналарын, мәнін меңгерту арқылы баланың танымы кеңейіп, ұғымдық ... ... Сөз ... ... жинақталып белгілі бір
ұғымдардың аясын кеңейтеді, ... ... түсу ... ... ... жетіледі. Сөз мағынасын жете ... ... ... ... ... білу дағдылары мен өз ойын толық жеткізе алушылық
икемділіктері қалыптасады. Сөздердің мағыналық ... ... ... ... ... ... ... қана қоймай, солар арқылы бала
санасында белгілі бір ұғым қалыптасады. Лексикалық тұлғалардың мағыналық
құндылығын ... ... ... екі ... жүргізідді:
1. Лексикалық негіздердің құрылымын техника - ... ... мен ... есімдер алынып тасталынды.
Себебі мұндай сөздер ауызекі тілде де оқулық мәтіндерінде де
жиі қолданылады.
Мұндай ... ... ... ... ... ... Лексикалық негіздерді іріктеуде көп мағыналы сөздер алынды.
Көп мағыналық қасиеттері жоқ сөздер алынып тасталынды.
Мысалы,
Жазғытұрым- көктем мен ... ... ... ... аяғы
Жаздың басы.
Жазу-сызу- жазба жұмыстар.
Тамыр жеміс- жерде өсіп, өнетін жемістер (сәбіз, жуа т.б.).
Тана- бұзау мен сиырдың ... қара мал ... ... - ай аты.
Нәтижесінде бірінші сыныпта- 954 сөз, екінші сыныпта- 1027 сөз, үшінші
сыныпта- 1484 сөзг ... ... 1036 сөз ... ... қасиеттері өнімді сөздер.
Тіл - қоғамдық құбылыс болғандықтан, бастауыш сынып оқушыларына құр
сөздерді жаттатқызғанымыздың ... ... сол ... ... ... алуы, өзіне жұрнақтар мен жалғаулар жалғай алу қабілеттерінің болуы
керек. Мұндай қасиеттері ... ... ... ... молайтпайды.
Сөздерді сөзжасам қасиеттеріне қарай таңдау ... ... ... ... ... құрастыру жолдарын үйренеді, ... жете ... ... мен ... ... ... үйрене алады. Мысалы:
Шөптегі- шөптің үстінде, ішіндегі. Шөптей шөп сияқты. Шөпті- шөбі бар жер.
Шөпше-шөп ... ... ... ... "шөп" ... ... ... болғандықтан алынып тасталынды. Оның үстіне бұл
сөздер көп мағына бермейді. Сипатта - бір ... ... ... ... - ... Сипаттама - бір адамды сипаттау нәтижесінде жазылған
жазу Жаз - бір нәрсені жазу жзғандай — бір адамның жазуын ... ... ... — адамға жазу жаздыру т.б. сөздер алынып тастадды. ... ... ... ... молайтпайды, қайта құр ясаттанды болып, бала
санасына ауырлық ... ... ... ... сөзжасамды оқыған
уақытында өздері түрлендіріп.қолдана алады. Нәтижесінде бірінші сыныпта-
612 сөз, ... ... 754 сөз, ... ... 1081, төртінші сыныпта-
1219 сөз қалды. 4. Тіркесу қабілеттері жоғары ... ... ... ... ... дамыту үшін алдымен оны
сөйлеуге, сөйлем құрауға үйрету қажет. Сөйлемді к^рау кезінде оқушылардың
бойында ... ... ... ... бір ... ... білу
екенділіктері қалыптасады. Мұндай мақсатқа жету үшін оқушыларда ... ... ... ... оған сөздік қорда молайту ж^ыстарында басқа сөздермен
байланысу ... бар ... ... беру ... Бұл ... ... ... білімдері қалыптастырудың негізі болып есептелінеді.
Сөздердің тіркесу қабілеттері ескерілгенде олардың ... ... ... ... да ... Мысалы, "таза" деген сөз мағынасы
"ақ кіршіксіз" болғандықтан ол адамға (таза жүрек, бойы ... ... іс, таза ... ... ... ... (таза киім, таза бұлақ)
қатысты болып тіркесе ... ... ... ... сөздер
өздерінің тіркесу Қабілеттері аясы тым тар болуына қарай алынып ... ... ... ... тек зат ... ғана ... ... ал
қалғып-мүлгіп сөзі тек адамға ғана тіркесе алатындығы көрінеді.
Осындай ... ... ... ... ... ... молайтуда
берілетін лексикалық тұлғалар құрамынан ... ... ... ... ... қабілеті болмағандықтан, ол оқушылардың сөздік
қорын ... ... ... ... ... негіз-257 сөз.
2-і сыныпта- 416 сөз, 3-і ... 733 сөз. ... ... 862 ... алынды. Сөздерді іріктеу негізінде оқушыларға лексикалық
минимум іріктелініп алынды. Сонымен, ... ... ... оқытылатын
лексикалық минимумның басты белгілері.
Қорыта айтқанда, бастауыш мектеп оқушыларының сөзДк қорын молайту ... ... ... ... сирек, сөз жасамдық ... ... ... ... ... Бұл үшін ... ... сабақтарының құрылымын және сабақты өту әдіс-тәсілдерін білу
қажет.
Сабақгың кұрылымы және оны өтудің ... ... ең кіші ... қүрылыс материалы, "клеткасы"
(В.В.Давыдов). Сабақта бүкіл оқыту үрдісінің бет-бейнесі, мақсат-міндеттері
мен мазмүндары ... ... ... ... ... оқыту үрдісінің бағыт-
бағдары анықталады. Сондықтан бастауыш мектеп оқушыларыга есім ... ... ... қүрылымы мен оны өтудің әдіс-тәсілдерін
жетілдіру арқылы есім сөздерді ... ... ... ... ісі ... үйымдастырылады. Бірақ, барлық сабаққа бірдей тиімді
"әмбебап" сабақтық Қ^рылымын және оны ... ... ... ... ... емес. Сонда даг сөздік қорды байыту мақсатында жүргізілетін
сабақтардың мақсаты мен міндеттерін, ... ... ... ... ... сүйене отырып,
әдістемелік жүйе жасау қажет.Бастауыш мектеп оқушыларына есім сөздерді
ұғындыру мақсатында ... ... ... ... ... сөздерді сіңіруде оқушыларға проблемалық ситуация жасау;
сіңірілген ... ... ... ... ... өз ... жүргізуі; оқушыларға берілетін жаңа материаддар мен ... ... ... Сабақтарда мұндай белллердің қалыптасу
дәрежесі әртурлі. Бұлар кейбір сабақтардың бір ... ғана ... ... өн ... ... тұрады. Сабақ құрылымы жалпы ... ... ... ... ... ... ... сабақтың құрылымы мынадай:
Сабақтың құрылымы
1
1
|Сабақтың | ... | ... ... | ... | ... |
|заңдылықл |қта| |заң| |
| |рға| |дыл| |
| | | |ықг| |
| | | |арғ| |
| | | |а | ... | ... | ... ... |
|берілетін ... | ... ... | |ой ... мен | ... | ... ... | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | | | | |
| | | | | ... | ... | ... |
| | | | | ... Мына ... ... ... ... тіркесе алады. Себебін
түсіндір. Ежелгі, ескі, көне.
2-жаттығу:
1-тапсырма. Мына ... ... ... сөздердің
мағынасына ортақ бола алады: ажар, әдемі, ақымақ.
Берілген сөздер: рең, жүз, көрік, бет, түр, келбет ... ... ... ... ... ... тізіп жаз. Батыр, өжет, ер, жүректі.
3-тапсырма. Әсем, әдемі, сұлу, ... ... ... қайсысы
"көйлек" сөзімен тіркесе алады.
3- жаттығу:
1-тапсырма. Берілген "қанат" сөзінің әр әрпіне мәндес сөздер ойлап тауып,
жазыңдар.
Мысалы, Қ-қайратты, ... ... ... адал ... намысқой т.б.
А-ақылды, аңғарымпаз т.б.
Т-тапқыр, талантты т.б.
2-тапсырма. Осы сөздерді пайдаланып сөйлемдер ... ... ... оның атын ... 3-тапсырма. Мәтіннен бір-біріне мағыналас
сөздерді іріктеп ... ... ... ... ... қыз", "Қарлығаш әсем қыз" сөйлемдеріндегі ... ... ... сөздер табуға болады. Себебін түсіндір.
2-тапсырма. Әсем сөзін қандай ... ... ... Керекті
сөздер: тал, әдет,бұлт, күн.
3-тапсырма. Әсем сөзінің әр ... ... ... ... сөйлем құрандар. 5- жаттығу
1-тапсырма. Мөлдір сөзін асты ... ... ... ... ... ... суытаза болады", "Бұлақтың суы суық болады",
"Бұлақтың суытұнық болады". ... ... ... төмендегі
сөйлемдегі мағынасын түсіндір. "Жаңадан туылған ботаның көзі ... ... ... ... әр ... ... ... сөйлем құраңдар. 6-жаттығу
1-тапсырма. "Данқ" сөзіне ... сөзі ... ... ма? ... ... Момышұлының даңқы тек қазақ еліне ғана емес, бүкіл
дүние жүзіне тараған", "Мақтаншақ адам ... ... ... ... ... ... ... тауып жазыңдар. Керекті сөздер:
атақты, белгілі, келбеггі, көрнекті, әдөіті т.б. 3-тапсырма. Қазақ ... ... ... ... Мына сөйлемдерге асты сызылған қандай сөздер мәндес.
"Асқар мына кітаптарды сана", "Марат бұл ... ... өз ... ... көп оқыған адамның ақыл-ойы жоғары болады".
2-тапсырма. "Сана" ... ... ... ... сөздер:адам, ағаш, тау, өзен
3-тапсырма. Адамның бойындағы жақсы қасиеттерді атаңдар. Дәлелдеңдер.
8-жаттығу
1-тапсырма. Берілген ... ... ... мәндес сөзді
табыңдар. "Қазақ елінің айбыны жыл өткен сайын асқақтап келеді. Медициналық
институттың ... ... ... ... ат ... ... дұрыс жүріп, ... ... ... елінің айбыны болып кімдер саналады.
9-жаттығу
1-тапсырма. Түркістан әмірі болып Есім сайланды сөйлеміндегі "Әмір" ... ... ... ... ... ... нөкер, батыр, ер, ел
билеуші, патша, хан, әкім
2-тапсырма. ... ... ... ... өзара
байланыстырып сөйлем құраңдар.
3-тапсырма. Қазақ елінің ... ел ... ... не ... ... бүгін Қазақ тілінен бес алып, бүкіл сынып аддында
мерейі ... ... ... ... ... мәндес сөздерді
табыңдар.
2-тапсырма. Қоянды сипаттаңдар.
Есек ...
Мысық....
Түйе ....
Ешкі ....
3-тапсырма. Бұрысы қайсысы, дұрысы қайсысы?
Жылқы сорпа ішті,
Мысық шөп ... алма ... ... ... ... ... садағасы, ... ... ... "ар" ... ... ... ... сөздерден
мәндес сөзді табыңдар: ұлт, намыс, ауру. 2-тапсырма. "ар, ұлт, намыс"
сөздерінен мағыналық реңктеріне ... сөз ... ... Адам ... ... ... қылықтардан аулақ болу керек.
в) Сөз мағынасын ангонимдер арқылы ұғындыру. Сөз ... ... ... сөз туралы ұғымын қалыптастырудың ұтымды
әдістерінің бірі. Бұл ... ... ... ... салыстыруды
үйренген кезде ғана олардың санасында ұғым пайда болады. Антошмдер арқылы
балалар заттардың ... ... ... ... ... Сөз ... ... арқылы ұғындыру жұмыстарына мынадай
тапсырмалар беріледі: 1-тапсырма. Болашақ заман сендердікі, айналайындар!
Елдің келешегін ойлаған адам-зиялы ... ... ... асты ... ... ... ... табыңдар. 2-тапсырма. Мына сөз
тіркестеріне қарама-қарсы мағыналы сөздер жазыңдар:
ашық аспан- ... ... ... ... ... Асты сызылған сөздердің орнын қарама-қарсы мағыналы сөздерді
жазып, сөйлемнің ... ... ... ... Қар ери бастады.
Көктем ауасы жылынды г) Сөз мағынасын омонимдер арқылы ұғындыру.
Бастауыш ... ... сөз ... ... ... ... әдістердң бірі- омонимдер арқылы ұғындыру. Омонимдер- сөз
мағынасын жете түсінуге жәрдемші ғана емес, ... ... ... ... ... ... Сөйлемдердегі асты сызылған сөздердің
мағыналарын түсіндіріңдер. Біздің ауылға Ержан жай іздеп келіпті. Кеше ... жай ... ... Жай жүргенше, аяғыңды бассайшы, -деді Асқар
інісіне.
2-тапсырма. Төменде берілген сөйлемдерге омонимдер табыңдар. Бас, жар, ... ... ... ... ... тіркестіріңдер, Омоним сөз
мағынасын ажыратыңдар. Жаз (зат) Жаз (ет.) Жаз (ет.) (келді, кетті, бітті,
жазу, сурет, ... ... ... ... мағыналарын ұғындыру жұмыстарында жаттығулар үш түрлі тапсырмалардан
тұрады. ... ... ... ... екінші тапсырмалар
синтетикалық сипатта, үшінші ... ... ... сипатта
болады. Мұндай жаттығулардың бірінші тапсырма кезеңінде сөз мағынасын жете
түсінуін қамтамасыз етсе екінші, үшінші тапсырмалар кезінде сол ... ... ... алуы ... ... тек ... мағынасьш беріп қоймай, оның ... ... ... ... болуы үшін сөздің сөйл.еуде дұрыс қолданылуын қадағалау
қажет. Бұл тұрғыда П.А.Грушниковтың: "Надо иметь в виду ... что ... с ... ... обогащая словарный запас учащихся новыми
лексическими единицами, еще же делает их принадлежностью активного словарі
школьника. Слово не может быть ... вне ... его с ... ... ... его в ... и основное назначение лексических упражнений
состоит в том, ... ... ... ... и ... ... слов в
речи" /109.14./,-деген пікіріне қосыламыз.
Сондықтан лексикалық жаттығулар жүйесінде сөздік қорды ... ... ... ... ... оны ... сөздермен тіркестіре
берген дұрыс.
II. 2.Бастауыш мектеп оқушыларьша ... ... ... ... ұғындыру.
Бастауыш мектеп оқушылары сөздердің тек лексикалық мағыналарын
біліп, оларды ретімен дұрыс қолдануы ... ... ... сөздік
қорындағы сөздердің түрлі грамматикалық мағынаға ие ... ... ... ... өзгеруін т.б. білуі тиіс.
Сондықтан грамматикалық дағдыларды ... ... ... ... ... бойында қалыптастыру керек. ... ... ... ... ... ... мектептерімще
оқитын оқушыларымыз қазақ тілі грамматикасын негізгі пән ... ... ... ... ... ... ... мен сөйлемдегі
өзгерісін және қазақ тілі грамматикасының ғылыми жуйесі мен оның әр ... ... ... сол ... ... ... дағдылар
қалыптасатындығын атап көрсетеді: "оқушылар өздерінің тілден алған білімін
толықтырып жазу, ... ... ... ... ... ұғу кдбілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... белгілерін
дұрыс қоя ... ... ... ... грамматиканы оқыту бірінші сыныптан басталып, әр
сынып сайын күрделене береді. Бастауыш мектепте оқушылардың ... ... ... грамматикалық әдістерді қолдану-
оқушылардың сөздерді дұрыс қолдануын ... ... ... ... грамматикалық ұғымдарын ... ... ... ... бойында мынадай
дағдылар мен икемділіктер қалыптасады:
-өз ойын білдіруде ... ... ... ... алу; -тілдік
материалдарды тек лексикалық ... ... ... грамматикалық
мағынасына қарай таідай алу, яғни сөзді ... ... ... -Ойын толық жеткізуде сөздерді дұрыс тіркестіре алу; -Оқу
бағдарламасына сәйкес грамматикалық біліктіліктерді меңгеруі;
-Сөздердің сөзжасамдық қасиеттерін аңғару;
-Өз бетінше ... ... ... ... артуы;
-Білімін көшіре алушылық қабілетінің дамуы;
Осындай дағдылар мен икемділіктерді ққалыптастыру үшін ... ... ... ... ... Жаттығулар проблемалық ... ... ... дербестік қасиеттерін жетілдіруте арналуы
керек.Бастауыш мектеп ... ... ... ... ... төрт ... жүргізіледі.
Сөзжасамды оқыту барысында сөздік қорды молайту тәсілі
Сөз ... ... ... ... ... молайту тәсілі;
Сөз тіркесін оқыту барысында сөздік қорды молайту тәсілі
4. Сөйлемді оқыту барысында ... ... ... тәсілі Сөздік қорды
молайтуға негізделген ... ... ... ... әрқайысы үш түрлі ... ... ... барысында оқушыларға ... ... ... ... ... ... негізделсе, екінші
тапсырма өтілген материалмен байланыстырылып, ... ... ... білімдерін шығармашылық ... ... ... ... ... ... қорын молайту барысында
сөздердің мағынасын ... ... оны ... шығармашылық
жұмыстарында дұрыс қолдану дағдысын ... ... ... ... ... ... ... отырып, күнделікті өмірде орынды және кеңінен ... ... ... ... ... құрылымдық
ерекшелігіміз оқушылырдың күнделікті ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста.
II. 2. Сөзжасамды оқыту барысында есім сөздерді ұғындыру.
Бастауыш ... ... ... ... молайту жұмыстарында
сөздердің жасалу жолдарына ... ... алар ... ... ... сөздердің жасалу тәсілдерін ... ... ... ... мағынасын өзгерте алатындығын, танып біледі. Бүл
оқушылардың сөздік қорындағы сөздерді ... ... ... ... ... тигізеді. Оқушылар ... жеке дара ... ... ... ... құрылыс негізінде жасалынған бүтін дене екендігін
аңғарады, ... ... ... ... ... бұл ... ... заңдылықтар арқылы
жасалатындығын ұғынады. Сөзжасамдық тәсіл арқылы оқушылар сөздің лексикалық
және граммегикалық ... жете ... ... сөз мағыналары
жөнінде мағлұматтарын кеңейтеді.
Бастауыш мектеп оқушыларының сөздік қорын ... ... ... ... ... ... асады:
1. Берілген сөздерге жүрнақтар жалғау арқылы сөз мағынасын өзгерту.
1. тапсырма. ... ... ел " ... ... ... мәнін
түсіндіріп, мәндес сөз ойлап жаз.
2. — тапсырма. Берілгін "азат" сөзіне төмендегі жұрнақтардың
қайсысы жалғанады.сөз мағынасын өзгертеді.
Жұрнақтар:- тік, -тық, -дық, ...... ... ... ... пайдалана
отырып сөйлем құрастыр. Сөйлемдерден мәтін құрастыр.
2 Түбірлес сөздерді тауып жаз.
1-тапсырма. и ... ... ... ... ... "ар" ... мағынасын түсіндір. Төмендегі сөздерден мәндес сөзді
табыңдар
үят,намыс, ауру.
2-Тапсырма. Төмендегі сөздерден түбірлес сөздерді бір бөлек жаз: арг ... ... ... ... ... ара.
3- Тапсырма. «ар,ұят, намыс», сөздерінен мағыналық реттеріне қарай сөйлем
құрастыру. 3. Берілген сөзге ... не ... ... ... ... Мына ... айбат ... ... ... ... ... ... шекті. Жанар жаңа киімін көрсетіп: Менің киімім
айбат,-деді. Түні бойы шаршаған, жабырқаңқы көңілде таң ата ай батты.
2-Тапсырма. Айбаттану сөзі ... сөз ... ... ... ... ... жалғанып тұр ма? Себебін түсіндір.
З-Тапсырма. Ай тақырыбына мәтін ойлап жаз. Берілген сөздің қандай күрделі
сөзге жататындығын ажырату.
1-Тапсырма.Асан-бастаған ісін ... ... ... бала ... ... аяқ сөзінен ... ... ... ... ... ... ... қандай сөздер
тобына жататындығын ... ... ... ... ... ... ... Құрастырған сөйлемдерінде аяқ және бас сөздерін ауыспалы
мағынада қолданатындай етіп құрастыр.
5. Жұрнақгар мен ... ... ... ... ... сөзіне мәндес сөз тауып жаз. Керекті ... ... ... ... ... ... не ... жалғап, сөз тұлғасын өзгертіңдер.
Жұрнақтардың не үшін ... ... ... ... ... ... ... Мәтінде
айғақ сөзі болсын.
б.Жалғауды өзіндік заңдылықтарына қарайжалғау.
1-Тапсырма. Кеше екі ақын айтысты, Кеше екі кісі ... ... ... ... ... мағынасын түсіндір. Қандай
ұқсастықтары мен айырмашылықтары бар.
2-Тапсырма. Айтыс сөзіне қандай ... ... ... ... ... ... Айтыс тақырыбына мәтін құрастыр. ... ... ... ... ... ... берілген біріккен сөздерді ... ... ... Ажар ... ... ... тауып жазыңдар. Керекті сөздер:
көрікті, әдемі, көрік, әлпет, жүз, сұлу,ебедейсіз,жаман, бет, көріксіз.
2-тапсырма. ... ... ... ... ... ... қандай сөз? 3-тапсырма
Ботагөз сөзінің әр дыбысына сөз ... Бұл ... ... ... ... ... ... қолданылатын қысқарған ... ... ... Берілген сөйлемдегі Айбын сөзіне мәндес сөз тап. Қазақ елінің
айбыны жыл өткен сайын асқақтап келеді.
2-Тапсырма. ... ... ... ... ... ... алысуда сөйлемдегі медициналық институт сөзін басқалай қалай жазуға
болады.
З-Тапсырма. Менің елім -Қазақстан Республикасы тақырыбына мәтін ... ... ... ... ... ... тәсілі арқылы
жүргізілген жұмыстар барысында оқушылардың бойында мынадай дағдылар мен
икемділіктер ... ... ... ... ... ... ... жасауда түбірдің мағынасына қосымшалар
жалғай отырып, үстеме мағына қосылатындығын аңғарады;
Сөздердің түрлі мағыналық қолданыстарын ... дара ... ... тек ... ... ... ... мағынасы да бар екендігін ... ... ... ... ... 2.2. Сөз ... оідыту барысында есім сөздерді ұғындыру
жұмыстары.
Бастауыш мектепте сөз таптары оқытылғанда затпен байланыстыра аталады. Олар
заттың атын, сынын, ... ... ... ... ... ... келесі сыныптарда тікелей грамматикалық атаумен аталады. Төртінші
сыныпта ... ... ... есімдік сияқты сөз таптары қарастырылады. Бұл
оқушыға қазақ тілін ғылыми ұғымдарды берумен қатар олардың грамматикалық
қателіктерді болдырмауын ... ... ... ... ... ... олардың сөз таптары туралы білімдерді дүрыс
түсіну, сөздерді дұрыс тіркестіре алу дағдылары мен
икемділіктерін қалыптастырып және дамытуға негізделді.
Оқушыларға сөз ... ... ... ... жаттығулар ... ... ... ... ... ... ... белгілерш бір-бірінен дұрыс ажыратуға
дағдыландырады. Арнайы құрылған жаттығулар негізінде
оқушылар ... ... ... ... ... ... , ... қарама-қарсы қою
арқыл-ой әрекетгерін жасауға дағдыланған оқушылар өздерінің
сөздік қорындағы сөздерді ауызша және жазбаша сөйлеу процесі
кезінде ... мен ... ... ... ... ... ... арналған лексикалық
негіздерді байланыстырып, сөз таптарына ... ... ... үлгі ретінде қарастырайық:
1. Зат есімді тауып, оның астын бір ... ... ... "кднағат" сөзінің мағынасын түсіндір. "Қанағат қарын
тойғызар"
2-тапсырма. Зат ... ... оның ... бір ... сызыңдар.
Әдемі, кднағатсыздық, жабайы, айбынды, оқыды, ұшты.
3-тапсырма. "Адамның бойындағы жақсы мінездер"туралы мәтін құрастырыңдар.
2. Берілген ... зат есім ... ... "жақтау" ... ... "Сен ... ертең жиналыста жақтауың керек" ... ... ... ... ... ... зат есім жасаңдар.
Қанағатсыз, жаман, бай, кедей, сыз.
3-тапсырма. Төмендегі сөйлемді дұрыс құрастырыңдар.
Жауды ... ұзақ ... ... ... сөз ... бөліп түбір зат есім болатын
сөзді тап.
1-тапсырма "Серік суды ... ... ... жағынан
қандай сөз дұрыс келеді.
суды кешіп өтті.
2-тапсырма. і Берілген сөйлемді сөз ... ... ... зат есім
болатын сөзді тап.
3-тапсырма. Өздерің тұратьш жерлердегі ... көл ... ... ... зат ... ... астын ирек сызыкден сызыңдар.
1-тапсырма. "Кербез" сөзіне мәндес сөздерді тауып жазыңдар.
2-тапсырма. Қандай жолмен жүргенде ... зат есім ... зат ... ... ... ... Астын ирек сызықпен
сыз.
3- тапсырма. Қазақ халқының батыр қыздары жөнінде мәтін құрастырыңдар.
5. Жалқы зат ... ... зат ... айналдырыңдар.
1-тапсырма Болжам-жайдары мінезді қыз. Берілген сөйлемдегі жайдарлы сөзіне
қарсы мәндес сөзді ойлап тауып, қарсы ... ... ... Кеше үйге ... келді. Осы сөйлемдегі Мүрат сөзін ... ... ... сөйлемнің мағынасы өзгермейді.
Керекті сөздер оқушы, бала, адам, қыз
3-тапсырма Берілген сөздерден сөйлем кұрастырыңдар.
ОҚУ
үйге қайтты
6. ... зат ... ... ... ... ... әлде
бұрыс екендігін анықтаңдар.
1-тапсырма. Атамның жанары өте өткір. Үстіне керосин құйсаң оттың ... ... ... ... ... "Жанар" сөзін сөйлемде дұрыс тәуелдеп жазыңдар. Менің жанар...
(-ың, -ы, -ымыз, -ым, -ыңдар) сола бастады. ... ... ... ... ... ... |\ и ... | |Дэуір | |Әсем | |
|
|
|
|
|\ |
| | | | |У\ | | | | ... |А/ ... ... |V |Ару | |Жыл | | |/\\ |
|
|
|
|
| |
|
| |X | | | | |Заман | |Әдемі |/ \ ... |/ ... | |
| |
| ... | |
| ... сөйлемнен зат есімді тауып, септеңдер.
1-тапсырма. Төмендегі сөйлөугдерден "өріс" сөзінің мағынасын ажыратыңдар.
Әке-шешенің өрісі үл-қыздарының ... ... ... мен ... ... ... өрісті.
2- тапсырма. Берілген ойдың оныншы жүлдызынан бастап, малдар, өріске
шьщты.
3-тапсырма. "Менің - ... ... ... ... 7. Төмендегі
сөздерге мағынаның дұрысына жалғап, сөйлемді толықтырыңдар.
1-тапсырма. "Жаман әдеттен жирен" мақал сөзіндегі "жирен" ... ... атым бар ", ... сөзімен салыстыр."
2-тапсырма. Төмендегі сөздерге септік жалғауының дрысын ... ... мен ... ... күні бойы ... ... кино ... барып, қала (-ны, -ні, -ды, -ді) аралады.
3-тапсырма. "Жирен" сөзінің әр ... ... ... ... ... ... Сөікемдерден мәтін құрастырыңдар.
9.Берілген сөздерден етістік жасаңдар.
1-тапсырма. Кітапкд ... және ... ... ... ... ... мағыналық ұқсастықтары мен ... ... ... ... жасаңдар. Сөздерден сөйлем
құрастырыңдар.
3-тапсырма. "Сендер неге ... ... ... ... сын есім ... ... ... мәндес сөздер ойлап табыңдар.
Тату, епті, еркін.
2-тапсырма. Төмендегі сөздфден сын есім жасаңдар.
Тығын, тете, тасқын. 3-тапсырма. Төмендегі ұйқасқа өлең шығарыңдар.
1. хху
2. хха
3. ... ... ... ... шақтарын дұрыс қойып, дұрыс
құрастырыңдар.
1-тапсырма. "Жазықты" сөзіне қарсы мәндес сөздер ойлап ... ... ... ... ... шақтарына сөйлемдер
құраңдар.
3-тапсырма. "Жазьщты" сөзіндегі ... ... ... ... ... берілген сөздің қансысы жіктеледі.
1-тапсьфма. "Үйытқы" сөзінен әр мағынада қолданатындай етіп, ... ... ... қандай сөздер жіктеледі. Себебін түсіндір.
Бүғау, ентік, ... ... ... ... ... өлең құрастыр. х
а а хуу х а а ... ... ... зат ... ... жасаңдар.
1-тапсырма. "Есер" сөзіне мәндес және қарама-қарсы мағынада ... ... ... ... ... зат есім және ... ... Ынтымақ ... әр ... ... ... тіркесін оқыту барысында есім сөздерді ұғындыру.
Бастауыш мектеп оқушылырының ... ... ... ... ... сөз ... оқыту үрдістерімен ұштастыру
балалардың бойында сөздерді ... ... алу ... Сөз ... ... құрылымын меңгеру арқылы
оқушылар өздерінің сөздік қорларындағы ... ... ... Адам өз ойын ... ... ... ғана ... олардан сөз
тіркесін жасап, сөйлемдер құрастырады. Сэбебі ойды тек жекелеген сөздермен
беруте болмайды, ондай кезде айтылар ой ... ... ... ... ... ... өзара байланыстырып міндетті
түрде сыртқа шығарады. Мұндай күйінде сөздер өзара ... бір ... ... ... ... ... Балаларға сөз тіркестерінің ... ... ... ... өз ойларын толық және нақты жеткізуге
дағдыланады. Оқушылардың сөздік қорын ,сөз тіркесін ... ... ... ... бойында мынадай дағды икемділік қалыптасады.
Теориялық мәселені анық түсініп, оны ... ... ... ... ... ... ... жазу мен сөйлеу;
Төмендегі сөздерді мағыналарына ... ... ... атам ... ... сыпырды" және "Ерлан томаға тұйық адам"
деген сөйлемдерді "томаға" сөзінің мағыналық ... ... ... ... сөздерді мағыналарына ... ... зая, ... түсті, кетті. 3-тапсырма. "Кеше не
көрдім"-тақырыбына мәтін ... Зат есім мен ... ... "Тарам" сөзін "тар" "тарау", "тарақ", "таралық", "таршылық"
сөздерімен салыстырыңдар. Түбірлес ... ... ... ... ... ... . ... "Секет" сөздерін қандай
етістіктермен тіркестіре аламыз. 3-тапсырма. Қандай сөз қай ............ * ......... Сын есім мен зат ... ... ... не ... үш жақтан айтыңдар.
«Мен бүгін не ... «сен ... не ... «Ол бүгін не
істедің,тақырыптарына мәтін құрастыр.
3. Зат есім мен зат есімді ... ... ... ... ... ... бес ... бүкіл сынып алдында
мерейі үстем ... ... ... сөзінг мәндес сөздерді табыңдар.
2- Тапсырма . Төмендегі сөздерге ... зат ... ... ... ... ... ... Қоянды сипаттаңдар.
есек...
мысык,...
Түйе...
ешкі...
4. Есімдік және етістікті тіркестіріңдер.
1-тапсырма. Оқымайтын оқушылардың ... таяз ... ... мына жерінің суы саяз екенң сөйлемдеріндегі «саязң ... ... ... мен айырмашылықтарын табыңдар. 2-
тапсырма. Есімдік және етістікті тіркестіріп сөйлем құраңдар.
Біреу, мен, ол, уәде беру, ... ... ... ... ... ... Мына схемадан сөйлем құра.
5. Сөз тіркестерінің бірнеше тұлғасы түбір ... ... ... ... сөз ... ... 1-тапсырма
Менің жездем ойнақы мінезді ... ... ... ойын ... ... Мағыналарындағы ұқсастықтар
мен ... ... Сөз ... ... тұлғасы түбір күйінде, екінші
тұлғасы тәуелденіп тұрған сөз ... ... ... ... 3-тапсырма. Қайсысы қай төлдің өнімі.
жылқы.қои
аиран шұбат қаймақ
6. Сөз тіркестерінің бірінші тұлғасы жатыс септігінде. ... ... ... етіп сөз ... ... 1-тапсырма. Айдана сырт
жағынан тыр еткен дыбыстан ... ... ... ... алды сөз
тіркесін қандай мәндес сөзбен ауыстыруга болады.
2-тапсырма. Сөз тіркестерінің бірінші тұлғасы ... ... ... ... ... етіп ... құрайды.
Жазда ауылда... Ауылда...,
Жаздыгүні тауда қызық әдемі ... әр ... ... ... мәтін құрастыр.
Сөз тіркестерінің бірінші сыңары көмектес септігінде, екінші
сыңары етістік болатындай етіп тіркесін құраңдар.
1-тапсырма. Асан тойда жұргты таң ... ... ... Асан ... ... ... ... Сөз тіркестерінің бірінші ... ... ... ... ... ... етіп сөз тіркесін
құаңдар.
Сен қалаға кеше «-^^^ ^^ бардың
Бүгін —р- ... ... ... ... ... әріптерінен бірнеше сөз жазыңдар II.
2.4.Сөйлемді оқьпу барысында есім сөздерді ... ... ... ... қорын молайту жұмыстарында
олардың сөздерді ... ... үшін ... ... дұрыс
құрастыра білуі қажет. Сөйтіп-тиянақты ойды білдіретін ... ... ... ... арқылы оқушылар өз ойын анық,
жинақы және тиянақты жеткізуте ... ... ... ... ... ... ... сөйлемдер құрап айта алмаса, онда
оның сөздік ... ... ... шамалы. Мектепке дейінгі кезде
балалар тілдің ... ... ... ... келгенмен, ол сөйлеу кезінде бірқатар қателіктерге бой
алдырады. Мектептің ... ... ... ... отырып, сөздік қорын молайтумен қатар сол сөздерді дұрыс қолдануды
үйрету. Сондықтан бастауыш мектеп ... ... ... ... құрылысымен таныстыру. Сөйлемнің түрлерін оқыту ... ... ... ... дағдылар мен икемділіктер
қалыптасады.
Сөздік қорындағы сөздерді дұрыс қолдану;
Өз ойын ... ... ... ... ... ... белсенді
пайдалана алу;
Сөздік ... ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының сөздік қорын сөйлемді оқыту кезінде молайту
жұмыстары мынадай түрлерге бөлінеді.
1. Төмендегі ... ... ... ... пен
баяндауыш болсын.
1-тапсырма. Төмендегі сөйлемдерден «көмбе» сөзінің мағынасын
салыстырыңдар.
Біздің ауылда бір байдың ... ... ... Асқар, мен саған
ойыншықтарыңды жерге көмбе дедім ғой!
2-тапсырма. Төмендегі сөздерден бастауыш жасап, ... тек ... ... ... ... ... жаз, ... Көмбе сөзінің әр дыбысынан сөздер құрастырыңдар. Сөздерден
сөйлем құрастырыңдар. Көмбе ... ... көп ... ... ... ... ... сөзіне мәндес сөздер табыңдар.
2-тапсырма. Берілген сөйлемдегі көп нүктенің орнына керек ... ... бері ... деп, бір . . . келе алмай жатыр.
Керекті сөздер тұрғысы, барғысы, байпағы, кеткісі.
3-тапсырма. Соңғы дыбысы «а» ... ... ... ... ... Сұрағына жауап беретін сөздерц сөйлемде өз орнына
қойыңдар.
1-тапсырма. «Ақыр» сөзінің мағынасын түсіндіріңдер.
Есек қорқып кетіп, бар даусымен ... ... ... мал ... ... ... ... Қандай сұрағына жауап беретін сөздерді сөйлемде өз ... . . . ... ... ... ... ... ... тапсырма. Мына схема бойынша сөйлем құрастырыңдар.
4. Сөйлемде «есер» сөзіне мәндес сөзді алмастырып ... ... ... ... сөзіне қарама-қарсы мәндес ... ... ... ... ... ... ... Сұрақтары бірдей болсын.
Дәулет жас кезінде-ақ есер мінезді еді, өскенде ұялшақ болып
өсті.
3-тапсырма. Мына сөздердің ... ... ... ... ... ... сан, ... Берілген сөздерден сөйлемдер құрастырыңдар.
1-тапсырма. Батыр туса-ел ырысы
Жаңбыр жаусажер ырысы.
Мақалдағы «ырыс» сөзінің ... ... ... Берілі'ен
сөздерден сөйлемдер құрастырыңдар. Керекті сөздер: апа, к^ызыл, шар, ... ал, кел, ... жүр. ... ... ... ... тұр. Осы ... жалғап сөйлемдер құрастырыңдар. 3-тапсырма. Мына схемада сөйлем
құрастыр.
Кімнің? | ... | |Не? | ... | |
| |
| |
| |
| |
2. Арна сөз ... ... ... жауап беріп тұр.
1-тапсырма. «Арна» сөзінің мағынасын қолданып сөйлемдер ... Арна сөзі ... ... ... жауап беріп тэдр. Сырдария
өзенінің арнасы біздің ауылдың жанымен өтеді.
3-тапсырма. ... ... ... ... қате жоқ па? ... ... Сөздерді оқып шығып оларды мағыналарына қарай екі топқа
бөліңдер. Сұлу, әдемі, қоркақ, ... ... ... ... сөйлемдерде қате жоқ па? Себебін түсіндір.
Мен ауылға бардым. Мен шіддеге ... ... күн жылы ... ... ... болды. 3-тапсырма. Мақалды қалай құрастыруға болады.
Шапкантіай
■■яшвнння
Качғанлай
Оқу
Инемен
Пышақпен
Күрекпен
Апак
Өзен
Құдық
Осындай тәсілдер мен ... ... ... білу үшін біз мынадай
бақылау жұмыстарын алдык.
Қорытынды.
Бастауыш мектеп сқуіпылырының сөздік қорын байыту қазақ ... ... мен ... практикасында юкейкесті мәселенің біріне ... ... ... ... ... шьғармашылық қабілетін, шешен,
продуктивті ойлау қабілетіне ие жеке ... ... және ... шығаруды
талап етіп.
Шығармашылық жұмыстармен айналысатын адамдардьң (ақындар, жазушылар
т.б.) басқа адамдардан ... ... ... ... мол ... ... сөздік қорындағы сөздерді орынды пайдалана білетіндігінде. ... ... ... ... түсініп, эр сөзді өз орнында пайдалану
арқылы адамзат мақтанышы ... ... ... ... ... мектептің мақсаты оқушылардың өз бетінше білім алуда белсенділігін
арттырып, олардың сөздік қорын молайтып, оқу ... ... ... алатын, өз пікірін дұрыс жеткізе алатын қабілеттердің дамуының
негізін ... ... ... ... озық ... мұғалімдермен,
жаңашыл педагогтардың еңбектерімен, мектеп кркаттарымен талдау барысында
алға қойылған мәселерді шешу бағыттары айқындалды.
Бастауыш ... ... ... ... ... таддау
жүргізіп, әр сыныігқа берілетін лексикалық тұлғалардың ... ... ... ... ... ... мағынасы, тіркесіп,
сөз тудыру, тэрбиелік маңызы бар қабілеттерге ие ... ... ... ... ... игеру қабілеттерін ... ... ... ... ... жүйесін жасау қажеттілігі туындады.
Осындай бағыттарда атқарылған жұмыстар біздің зерттеу жұмыстарымыздың
мақсатын айқындады. ... ... жүйе ... ... ... мен ... талаптарына жауап беруі керек.
Сонымен, окушылардың өздерінің сөздік қорындағы сөздердің мағыналарын
түсініп, оны дұрыс қолдану ... ие ... ... пайдалануы.
Мүндай іс - эрекеттерді орындау үшін ... ... ... ... ... ... ... Сөздік қордьщ молаю белгілері қалыптасқан
оқушы өзінің сөздік қорындағы сөздерді өз ... ... ... ... ... Ол ... сөйлеген сөзінде, жазған жазба жұмыстарында
сөздерді орынды, дұрыс пайдаланады. Мұндай қабілеттерге жету үшін ... ... ... ... ... әдістемелік жүйе қүрып және
сөздік қордың қалыптасу белгілерін ... ... алу ... Окушылардың
сөздік қорының қалыптасу белгілерін үнемі бақылауға алу қажет. Окушылардың
сөздік қорлары мұғалімнің тікелей басшылығымен толады. Сол ... ... ... ... ... ... жаттығулар жүйесін жасап, сабақ
құрылымы мен оны өту ... ... ... ... ... ... ғана ... сөздік қорының молаю белгілері калыптасады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Уайсова Г. Бастауыш класс оқушыларына ... ... беру кіт. ... ... ... ... оқыту методикасы
А:Мектеп 1987-80-99 бет.
2. Әміров Р. ... А. 2-3 ... ... тілі ... ... ... ... үшін) А: мектеп 1983-63
бет.
3. Әміров Р. Бірінші ... ... ... ... үшін ... А: 1957-51 ... Бозжанова К. Әміров Р. Бастауыш мектепте казж; тілін ... ... 1964- 84 ... Үйықбаев И.Қ. Қазақ тілі методикасының очерктері (екінші ... Қаз. мем. ОПБ. 1962 - 108 ... ... С. ... ... сқушылардың тілін ұстарту А:
Рауан. 1997- 140 бет.
7. Рахметова С. Кіші ... ... жазу ... ... ... ... ... А. Бектиев Қ. ... ... және ... кіт: ... ... ... А. 1973-25 - 30 ... Балақаев М. Қазақтілі мэдениетінің мәселелері А., 1965
Ю.Мырзабеков С. Статистико - лингвистический анализ структуры ... ... ... По ... ... М. О 11 Абай жолы"
А. 1973 - 32 стр.
11 .Ахабаев А ... ... ... ... ... ... публицистики 197421 стр.
12.Байтанаева Д Информационные характеристики казахского текста А. 1985-
17стр.
ІЗ.Жұбанов А. X ... ... ... ... с ... На ... ... М. Ауезова "Абай жолы" 1973 -37 стр Единный
лексический минимум М. 1985- 64 стр.
14.Штейнфельд Э. ... ... ... ... летературного
языка //Русский язык национальной школе 1962 №6 13-16 стр.
15.Фрумкина Р. М. ... и ... ... ... слов ... языкознания 1966 №2 90-96стр.
ІО.Львов М.Р. Тенденция формирования грамматического строя писменной преч
учащихся в ... ... ... 1972- 447 ... В.В. Сафьян Ю.А. Степанова Е.М. Дорофеева И.Б ... ... ... ... (отв. ред. В.В. ... М. ... ... речи и усвоение языка ребенком Сост и автор предисловие Н.И.
Лепская сб. Статей МГУ М. 1985- 116 стр.
19.Бектаев Частотный словарь языка Абая МКУС Л. ... А ... ... ... 1970 Татубаев С. Статистичский
анализ спектор гласных А, 1968
21 .Прудникова А.В Лексика в школьнем ... ... ... М., ... ... А.З Как ... уровень развитие мышление школьников- М,. Знание
1987-96 стр.
23.3ак А.З. ... ... ... ... ... М, ... 152 стр.
24.Менчинская Н.А Моро М.И Вопросы методики и психология обучения
арифметике в ... ... С.Л. ... ... ... ... А.М. Проблемные ситуации в мышлении и обучении М Педагогика
1972.
27.Работа над словом на ... ... ... в ... ... ... 1973 - 144 стр ... Богоявленский Н.А. Менчинская Психология усвоения знаний в школе Из -
тво АПН РСФСР М 1959 347 ... Г.С. ... М.П. ... речи с ... ... ... 1981-264 стр.
ЗО.Гонолобин Ф.Н. Психология: Учебние пособие дш педучилище по спец №2001-
М.: Просвещение, 1973 - 336 ... ... И.Қ., ... Д., ... Б.Д. Ошқаров А. Қазақ тілі
методикасының мәселелері. 32.Жалпы редакциясын басқарған. И.Қ. Үйықбаев
А., Мектеп 1969- 228
бет. ЗЗ.К. Бектаев Қ.Молдабеков Бастауыш ... ... ... Ш., 1990- 124 ... ... тілі мен ... оқыту мәселелері Қазақ тілі мен
әдебиеті мұғалімдерінің 1957 ... ... ... кеңесінің
материалдарынан А.,ҚМОПБ 1958 - 248 бет.
35.Мұғалімге қазақтілінен көмек А., Мектеп, 1972,-140 бет.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Септік жалғауымен көнеленген үстеулердің тарихи даму жолы17 бет
«ЕСІМ ХАН» ЖЫРЫНЫҢ НҰСҚАЛАРЫ МЕН ТАРИХИЛЫҒЫ42 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
Іріктеу және бағалау ұғымдарының түсінігі 27 бет
Абай шығармаларындағы кірме сөздердің қолдану ерекшеліктері:37 бет
Абай өлеңдеріндегі кірме сөздердің қолданылу ерекшеліктері мен мағыналары8 бет
Антоним, омоним, синоним сөздердің қолданысы. Антоним сөздердің қолданыс ерекшелігі98 бет
Араб тіліндегі есімді сөйлемдер56 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь