Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мотивациясын экспериментальды зерттеу

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ 3

1 БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚУ
МОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ.ПЕДАГОГИКАЛЫҚ
НЕГІЗІН ТЕОРИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ 6
1.1 Шет ел психологиясындағы оқу мотивациясының теориялық негізі 6
1.2 Бастауыш мектеп оқушыларының оқу мотивациясын зерттеу 9
2 БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚУ МОТИВАЦИЯСЫН ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬДЫ ЗЕРТТЕУ 22

2.1 Оқу мотивациясын зерттеуге арналған әдістер мен тәсілдер 22
2.2 Эксперименттің өту барысы мен зерттеу нәтижелері 26

ҚОРЫТЫНДЫ 45

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 48
ТІРКЕМЕ А Н. Г. Лусканованың анкеталық әдістемесі 51
ТІРКЕМЕ Ә Н. Г. Лусканованың суретті әдістемесі 52
ТІРКЕМЕ Б М.Р. Гиинзбургтың баланың оқу мотивтерін зерттеуге
арналған әдістемесі 53
ТІРКЕМЕ В Баланың мазасыздану деңгейін анықтауға арналған
Г.Тэммел, М.Дорки, В. Ален тестісі. 55
КІРІСПЕ
Зерттеу өзектілігі. Егеменді еліміздің болашағы жас буынның білім дәрежесінің тереңдігімен өлшенеді. Қазіргі заманда білім беру әлеуметтік құрылымының маңызды элементтерінің біріне айналды. Дүние жүзіндегі білімнің әлеуметтік ролінің артуына байланысты адамдардың болашағы алған білімдерінің сапасына, көлеміне, дәрежесіне тікелей қатысты болады. Сондықтан мұғалімдер, психологтар қауымына зор жауапкершілік үлкен міндет жүктеледі.
«Бастауыш мектептің негізгі міндеттері баланың жеке басының алғашқы қалыптасуын қамтамасыз ету, олардың қабілетін ашып, дамыту, оқуға деген ынтымақтастық тәжірибесінің берік дағдыларын меңгерту», - делінген Қазақстан Республикасының Орта білімді дамыту тұжырымдамасында.
Бастауыш сынып оқушысының оқудағы жетістігі оқу мотивациясы мен оқу үлгерімі оқу жүйесіндегі өзгерістерге байланысты біздің елде ғана емес, сонымен қатар басқа елдерде маңызды мәселе болып келеді.
Тәрбиелеу және оқыту ұйымдарына қоятын қоғамның басты талаптарының негізі жаңа эффективті психологиялық-педагогикалық оқу әдістерінің өмір талаптарымен сәйкестігінде жатыр. Осыған байланысты бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивация мәселесі мектепте ерекше мәнге ие. Бұл мәселенің шешімі баланың келешек оқуыныңы сәттілігін, оның жеке басының дамуын, оқу эффективтілігін т.б. білдіреді. Осының нәтижесінде бала оқумен байланысты барлық өзгерістерді, қашып құтылмайтын қиыншылықтарды жеңіл меңгереді және соғырлым мектепке бейімделу үрдісі ауырлықсыз жүреді.
Бұл зерттеу жұмысында бастауыш сынып, соның ішінде 1-сынып оқушыларынң оқу мотивациясы жөніндегі мәселелер мазмұнды жағынан қамтылып отыр. Өйткені қазіргі кезде Қазақстандағы мектептер мен балабақшаларда тәрбие, дамыту жұмыстарын жүргізетін арнайы мамандар даярлап шығаратын бөлімдер бар. Осыған орай 1-сынып оқушыларының оқу мотивациясын зерттеп, нәтижелерін ұсынбақпыз.
Бұл зерттеу жұмысында Л.С.Выготский, А.Н.Леонтьев, Д.Б.Эльконин, Л.И.Бажович, Е.Е.Кравцова, А.А.Венгер т.б. еңбектері кеңінен қолданылады.
Зерттеу жұмысының өзектілігіне сүйене отырып, зерттеудің мақсатын, міндетін, болжамын нысанасы мен пәнін, әдістерін анықтады.
Зерттеу мақсаты: 1-сынып оқушыларының оқу мотивациясын анықтау.
Зерттеу нысанасы: оқу мотивациясының ерекшеліктері.
Зерттеу болжамы: мотивтердің үйлесімділігі баланың оқу үлгерімін анықтайды.
Зерттеу міндеттері:
1) оқушылардың оқу мотивациясының теориялық аспектілерін зерттеу.
2) Оқу мотивациясының диагностикалық материалдарын талдау
3) 1-сынып оқушыларының оқу мотивациясының эксперименттік мәліметтерін алып, өңдеу.
Зерттеудің тәрбиедегі мәнділігі: 1-сынып оқушыларының оқу мотиваиясын зертеудегі эксперимент нәтижелерін мектептегі психологиялық қызметте қолдану.
Зерттеу әдістемелері:
1) бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивациясын зерттеуге арналған Н.Г.Лусканованың суретті әдістемесі.
2) Баланың оқу мотивациясын және мектепке бейімделуін анықтауға арналған Н.Г.Лусканованың анкеталық әдістемесі.
3) М.Р. Гиинзбургтың баланың оқу мотивтерін зерттеуге арналған әдістемесі. .
4) Зерттеу нәтижелеріінң сенімділігін, валидтілігін анықтау мақсатында статисткалық коорреляция коэффициент, орташа арифметикалық тәсілдері қолданылды.
Зерттеудің әдіснамалық негізін бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивациясын зерттеудегі Л.И.Бжович, А.Н.Леонтьев, Д.Б.Эльконин теориялары құрайды.
Зерттеудің эксперименатльды базасы: Тарбағатай ауданының Маңырақ ауылындағы А.Байтұрсынов атындағы орта мектебінің бірінші сынып оқушылары. Зертеуге 47 бала қатысты.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1) Абрамова Г.С. Возрастная психология / Г.С. Абрамова –М.: Издеательский центр, «Академия», 1977
2) Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возрасте/Л.И. Божович – М.: Просвещение, 1968
3) Вильюнас В.К. Психологические механизмы мотивации человека/В.К. Вильюнас – М: Просвещение, 1990
4) Дубровина И.В. Руководство практического психолога: Готовность к школе / И.В. Дубровина-М.: Просвещение, 1998.
5) Ильин Е.П. мотивация и мотивы / Е.П. Ильин. –СПБ: «Питер», 2000.
6) Кравцова Е.Е. Психологические проблемы готовности детей к обучению в школе /Е.Е. Кравцова –М: Педагогика, 1991.
7) Кравцова Г.Г. Шестилетний ребенок. Психологическая готовность к школе / Е.Е. Кравцова-М: Знание, 1987.
8) Кулагина И.Ю. Возрастная психологи (Развитие ребенка от рождения до 17 лет) /И.Ю. Кулагина-М: Издательство УРАО, 1998.
9) Леонтьев А.Н. Проблема развития психики / А.Н. Леонтьев-М: Просвещение, 1971.
10) Ю. Люблинская А.А. Детская психология / А.А. Люблинская –М: Просвещение, 1971.
11) Маркова А.К. Мотивация учения и еее воспитание у школьников / А.К. Маркова –М: Просвещение, 1983.
12) Маркова А.К. Формирование мотивации учения / А.К. МАркова и др.-М: Просвещение, 1990ъ
13) Массен П. Развитие личности ребенка / Г. Массен. Дж. Конджер-М.: Прогресс, 1987
14) Матюхина М.В. Мотивация учения младших школьников / М.В. Матюхина.-М.: Просвещение, 1984.
15) Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология / М.М. Мұқанов-Алматы, 1981
16) Мухина В.С. Детская психология / В.С. Мухина –Спб., 1992
17) Немов Р.С. Психология Кн.2. Психология образования./ Р.С. Немов.-М.: Гуманит.изд. Центр ВЛАДОС, 1997
18) Непомщяная Н.И. Становление личности ребенка 6-7 лет / Н.И. Непомщяная.-М.: ТЦ «Сфера», 1992
19) Овчарова Р.В. Технологии практического психолога образования / Р.В. Овчарова –М.: ТЦ «Чфера», 2000
20) Овчарова Р.В. Справочная книга школьного психолога / Р.В. Овчарова –М.: Просвещение, 1996
21) Овчарова Р.В. Практическая психология в начальной школе / Р.В. Овчарова.-М.: ТЦ «Сфера», 1998
22) Практическая психология образование / Под ред. И.В. Дубровиной.-М: ТЦ «Сфера», 1999
23) Рабочая книга школьного психолога / Под ред. И.В. Дубровиной – М.: Просвещение, 1991
24) Стояренко Л.Д. Детская психодиагностика и профориентация / Л.Д. Столяренко.-М.: Знание, 2000
25) Сосновский Б.А. Лабораторный практикум по общей психологии / Б.А. Сосновский. – М.: Просвещение, 1979
26) Урунтаева Г.А. Дошкольная психология / Г.А. Урунтаева. – М.: Издательский центр «Академия», 1999.
27) Урунтаева Г.А. Практикум по детской психологии / Г.А. Урунтаева, Ю.А. Афонькина.-М.: Просвещение: Владос, 1995
28) Хьелл Л. Теории личности / Л. Хьелл, Д. Зиглер.-Спб Питер Пресс, 1997
29) Чейпи Д. Готовность к школе: Как родители могут подготовить детей к успешному обучению в школе / Д. Чейпи.-М: Просвещение, 1992
30) Чудинова Е.В. Младшие школьники в учебной деятельности / Е.В. Чудинова-Рига: Эксперимент, 1999
31) Щукина Г.В. Проблема познавательного интереса в педагогике / Г.В. Щукина.-М.: Просвещение, 1971
32) Эльконин Д.Б. Психологическое развитие в детских возрастах /Д.Б. Эльконин.-М.: Педагогика, 1971
33) Эльконин Д.Б. Избранные психологические труды / Д.Б. Эльконин. – М.: Педагогика, 1989.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
3
1 БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚУ
МОТИВАЦИЯСЫНЫҢ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ
НЕГІЗІН ТЕОРИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ
6
1.1 Шет ел психологиясындағы оқу ... ... ... ... ... ... оқу мотивациясын зерттеу
9
2 БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ОҚУ МОТИВАЦИЯСЫН ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬДЫ ЗЕРТТЕУ
22
2.1 Оқу мотивациясын зерттеуге арналған әдістер мен ... ... өту ... мен ... ... ... А Н. Г. Лусканованың анкеталық әдістемесі
51
ТІРКЕМЕ Ә Н. Г. ... ... ... Б М.Р. Гиинзбургтың баланың оқу мотивтерін зерттеуге
арналған ... В ... ... ... анықтауға арналған
Г.Тэммел, М.Дорки, В. Ален тестісі.
55
КІРІСПЕ
Зерттеу өзектілігі. Егеменді еліміздің болашағы жас ... ... ... өлшенеді. Қазіргі заманда білім беру әлеуметтік
құрылымының маңызды элементтерінің біріне ... ... ... білімнің
әлеуметтік ролінің артуына байланысты адамдардың болашағы ... ... ... ... ... қатысты болады.
Сондықтан мұғалімдер, психологтар қауымына зор жауапкершілік ... ... ... ... ... ... жеке басының алғашқы
қалыптасуын қамтамасыз ету, олардың ... ... ... ... ... ... берік дағдыларын меңгерту», - ... ... Орта ... ... тұжырымдамасында.
Бастауыш сынып оқушысының оқудағы жетістігі оқу мотивациясы мен ... оқу ... ... ... біздің елде ғана емес,
сонымен ... ... ... маңызды мәселе болып келеді.
Тәрбиелеу және оқыту ұйымдарына қоятын қоғамның басты талаптарының
негізі жаңа ... ... оқу ... ... ... ... ... байланысты бастауыш ... оқу ... ... ... ... ... ие. Бұл ... баланың келешек оқуыныңы сәттілігін, оның жеке басының дамуын, оқу
эффективтілігін т.б. білдіреді. Осының нәтижесінде бала ... ... ... ... ... ... ... меңгереді және
соғырлым мектепке бейімделу үрдісі ауырлықсыз жүреді.
Бұл зерттеу жұмысында бастауыш сынып, ... ... ... оқу ... ... ... мазмұнды жағынан қамтылып
отыр. Өйткені ... ... ... ... мен ... дамыту жұмыстарын жүргізетін арнайы мамандар даярлап шығаратын
бөлімдер бар. Осыған орай 1-сынып оқушыларының оқу ... ... ... ... ... ... ... Д.Б.Эльконин,
Л.И.Бажович, Е.Е.Кравцова, А.А.Венгер т.б. еңбектері кеңінен қолданылады.
Зерттеу жұмысының өзектілігіне сүйене отырып, зерттеудің ... ... ... мен ... ... ... мақсаты: 1-сынып оқушыларының оқу мотивациясын анықтау.
Зерттеу нысанасы: оқу мотивациясының ерекшеліктері.
Зерттеу болжамы: мотивтердің үйлесімділігі ... оқу ... ... ... оқу ... ... ... зерттеу.
2) Оқу мотивациясының диагностикалық материалдарын талдау
3) 1-сынып оқушыларының оқу мотивациясының ... ... ... ... ... 1-сынып оқушыларының оқу мотиваиясын
зертеудегі эксперимент нәтижелерін мектептегі ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының оқу мотивациясын зерттеуге арналған
Н.Г.Лусканованың суретті әдістемесі.
2) Баланың оқу мотивациясын және ... ... ... ... ... ... М.Р. Гиинзбургтың баланың оқу мотивтерін ... ... .
4) ... ... ... валидтілігін анықтау
мақсатында статисткалық коорреляция ... ... ... ... ... ... бастауыш сынып оқушыларының оқу
мотивациясын зерттеудегі Л.И.Бжович, А.Н.Леонтьев, ... ... ... базасы: Тарбағатай ауданының Маңырақ
ауылындағы А.Байтұрсынов атындағы орта мектебінің бірінші сынып ... 47 бала ... ... ... ... ОҚУ МОТИВАЦИЯСЫНЫҢ
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ-ПЕДАГОГИКАЛЫҚ НЕГІЗІН ТЕОРИЯЛЫҚ ... Шет ел ... оқу ... ... ... мәселесі методикалық және теориялық жағынан қарағанда өте
маңызды болып саналады. Бұл мәселені ... ... ... ... ... ... рет А. ... өзінің «Четыре принципа
достаточной причиной» ... ... ... Кейіннен бұл термин
психологияға адамдар мен ... ... ... ... үшін ... ... ... жұмыстарында мотивацияны түсіндіруде әр түрлі
позициялар ұсынылады. Бір жағдайда қылықты түсіндіретін факторлар жиынтығы
[К. Мадсен 1959, Ж. ... 1992], ... ... мотивтер жиынтығы
ретінде [К.К. Платонов, 1986], ... ... ... ... және оның ... анықтайтын түрткі ретінде түсіндіріледі.
Сонымен бірге мотивация нақты іс-әрекеттің ... ... ... [М.Ш. ... 1998], ... әрекет үрдісі ретінде, нақты
іс-әрекет түрінің пайда болуы, жүзеге асу тәсілі және ... ... ... де [И.А. Джидарьян, 1976] қарастырылады.
Бұл жерден мотивация ... 2 ... ... ... 1-шісі
мотивацияны факторлар немесе мотивтердің жиынтығы деп құрылымдық ... ... 2-ші ... мотивацияны үрдіс, механизм сияқты
динамикалық құрылым деп ... ... да ... ... ... кейінгі 2-ші орынға
қояды. Екінші бағыт бойынша ... ... ... ... ... ... ролін атқарады.
Адамның қажеттіліктер жүйесі жеке адамның белсенділігінің басты
қайнар көзі ретінде ... А.Х. ... ... ... ... Ол жеке ... қажеттілік-мотивациялық сферасының
иерархиялық моделін құрастырды. Маслоу адамның ... ... ... ... ... түрде және олар иерариялық жүйеде ұйымдасқан деп
тұжырымдады. Бұл адам ... ... ... ... ... үрінде көрсетілген. Қажеттіліктер ... ... ... ... ... ... және ... қажеттіліктер;
- керек-жарақ және махаббат қажеттіліктері;
- өзін-өзі сыйлау қажеттілігі;
- өзіндік актуализация немесе қажеттіліктер.
Бөліп көрсетілген қажеттілктер адамның ... ... ... ғана ... алады екен. Қажеттіліктердің
иерархиялық жүйесі бастапқы мотивацияны ... ... ... ... ... ... негізгі қажеттіліктердің бұлай кезекпен
иерахияда орналасуы, адам мотивациясының ұйымдасу негізінде ... ... ... ... ... иерархиясы барлық адамға таралған және
неғұрлым иерархия бойынша көтерілсе, соғұрлым ол адам ... ... ... ... деңгейде болады [27,6, 487-488].
Дж. Аткинсон бойынша индивидтің ... ... ... ... ... детерминацияланады.
Итермелеушілердің осы құрылымында негізгілері ретінде мотивтердің екі түрі
бөлініп шығады, ал олар өз ретінде мотивацияны құрайды: «жетістікке ... ... ... «Ұмтылыс» индивид күтетін өзінің мүмкіндіктеріне
сай іс-әрекеттің бағасы ретінде қарастырылады. Дж. ... ... ... ... ... эталоны ретіндегі индивид күтетін іс-
әрекет бағасын көреді. Баланың мектептегі жетістіктерін оның қабілеттері
ғана ... ... ... ... және ... тыс жағдайлардағы
мотивация, бағдар, эмоционалды реакциялар да ... ... ... ... ... үшін жасалған психлогиялық конструктылардың
ішіндегі сәттісі – бұл жетістікке жету мотивациясы, ... ... ... ... ... ... еркін бағалауға ұмтылу. Біз ... жету ... қиын ... таңдау, оны шешуге ұмтылу,
яғни, жетістікке жетуге ... ... ... тастаймыз.
Жетістікке жетуге бағытталған әрекет баланың мектепте ... ... ... жетуге бағытталған мотивация мен әрекет әрқашан бірдей
емес және әрқашан жағдайға ... бола ... ... ... ... та ... деңгейі іс-әрекет аймағына және бұл іс әрекет қай
кезде жүзе асты, яғни, уақытқа да тәуелді болады [13, ... ... жеке ... ... (бала бақшадан бастап,
орта және кәсіби оқу орындарымен қоса өмір ... ... ... ... те ... ... алу кез келген адамға сөзсіз ... оқу ... ... мен ... ... ... болып табылады. Оқу іс-әрекетінің мотиві ... ... ... ... ететін барлық факторлар табылады:
қажеттіліктер, мақсат, бағдарлар, ... ... ... ... мотивациясының төмендегідей контент-категорияларын (факторларын) бөліп
көрсетті.
1) Іс-әрекетке қанағаттанбау немесе берілетін пәнге еш қызығушылықсыз
оқу.
2) Жеке ... және ... ... ... идентификация үшін оқу.
4) Сәтсіздіктен қорыққаны үшін немесе табысқа жету үшін оқу.
5) Күштеу немесе қысым болғандықтан ... ... және ... ... ... жалпы қабылданған
нормаға негізделіп оқу.
7) ... ... жету үшін оқу. ... ... ... ... оқу.
Оқушылар көбінесе мына мотивтерді жоғары бағалайды: «қоғамға пайдалы
болу үшін ... ... ... ... және дамыған адам болғым келеді,
«жаңаны білу, тану ұнайды» т.с.с. Беделді мотивтер («жақсылардың қатарында
болуға әдеттену, ... ... ... ... ... ... ... істеуге әдеттену») төмен бағаланады, ... ең ... ... ... ... сияқты мотивке беріледі. Сонымен бірге
бірінші топтағы ... ... ... болатын, шынайы әрекет етуші емес,
«білгіштік» сипатта болды. Бұның қатарына беделді ... де ... ... ... болу сұрақтың талдау аймағын кескіндейді,
оқудың жетекші мотиваторлары бөліп көрсетеді, бірақ оқу мотивінің толық
құрылымын, оның ... ... ... ... Сондықтан да соншалықты «мотивтер» классификациясы емес, олардың
оқушының жасын, жынысын, жанұя жағдайын, ата-тегін және ... да ... ... ... ... ... ... қаншалықты
сәйкестігі талап етеді.
Оқу мотивациясына бір оқушыдағы әр түрлі мотивациялық факторлардың
үйлесімділігі тұрғысынан қарастыруды фин психологы ... ... ... ... ... ... К. Вебсяляйнен
мотивациялық типтерді бөліп көрсетті. Бірінші тип жақсы үлгеріммен, абырой
мен байланысты және жауапкершілік ... ... ...... мәнді фактор ретінде қабылдау мен ... ... ... ... ... жетістікке жету
мотивациясының төмендігімен, үшінші тип – ... ... ... ... ... ... сипатталады. Ал, төртінші тип ... ... ... ұмтылу, жауапкершілік сезім және сәтсіздіктен
қорқудың болмауымен, бесінші тип – ... ... ... ... ... ... мотивациясына бір оқушыдағы әр түрлі мотивациялық факторлардың
үйлесімділігін К. Вебсяляйнен осындай 5 тип ... ... ... ... ... оқу ... зерттеу
Қандай іс-әрекет мотиві болмасын, ол бала үшін әр түрлі мәнге ие.
Бала тапсырма шешуге ... ... оның ... ... табу. Бұндағы
мотивтер әр түрлі болуы мүмкін ... ... ... мұғалімді
ренжітпеу, ата-анасын жақсы бағамен қуанту). Бұл ... ... ... ... ... шешімін табу, ал іс-әрекет мәні ... ... ... оқу ... ... ... ... қатынасына өз әсерін
тигізеді. Егер бала нашар баға ... ... қашу үшін ... ... бала үнемі қысыммен оқиды және оның оқу үрдісінде қуану, ләззат алу
болмайды.
А.Н. Леонтьев мотивтерді түсіну ... және ... ... ... 2-ге ... ... оқу керектігін түсінеді, бірақ бұл әлі де болса
оқу іс-әрекетімен айналысуға ... ... [9, ... ... және ... ... ... іс-әрекет кезінде ереже
сияқты олар түсініксіз, бірақ, бұл жағдайда мотив белгілі эмоцияларда
көрініс береді. Бала ... ... ... ... ... ... іс-әрекет үрдісінде қайғырады және бір нәрсе істегісі келеді немесе
істегісі келмейді. Міне осы әрекет етудегі ниет ... ... ... А.Н. бойынша мотивацияның оң және теріс көрсеткіші болып табылады.
Баланың оқу іс-әрекетіне бір ғана мотив ... ... ... ... әр ... ... жүйесі түрткі болады. Мотивтердің барлығы
оқу іс-әрекетіне бірдей әсер етпейді. Бұл мотив ... ... ... ... 2 үлкен топқа бөлуге болады: біреулері оқу үрдісі
және мазмұнымен, білімді меңгерудегі тәсілдермен тікелей байланысты оқу ... ... ... ... оқу үрдісінің шегінде жатқан және
оқу нәтижесімен ғана ... ... Бұл кең ... ... бітіру т.б.) жағымды (қалайда жақсы баға алу, ... алу, ... ... престижді (сыныпта белгілі орынға ие ... ... ... ... ... оқу ... бұл мотив топтары
қандай роль атқарады?
Төменгі сынып оқушыларының оқу іс-әрекетіне түрткі ... ... ... ... ... ... ие және олар ... оқу іс-
әрекетіне жағымды қатынасын анықтауға қабілетті [2, 6. 249].
Парыз және ... ... ... алғашында түсінбейді, бірақ
бұл мұғалімнің тапсырмаларын, оның барлық талаптарын ... ... ... ... ... ... ... оқушылары жеке жауапкершіліктің төмен деңгейін
көрсетеді, олар өздерінің сәтсіздіктеріне, қателіктеріне өздерін емес
басқаларды ... ... ... қатынас мынаны көрсетеді:
оқудың әлеуметтік құндылығын түсіну, ата-ананың, ... ... ... ... ... (жоғарыда айтқандай төменгі сынып
оқушылары бұл мотив түрін түсіне бермейді).
Бірақ ... ... ... ... ... ... ... өзіндік бағаның жоғарғы деңгейін көрсетеді. Осыған
байланысты оқу іс-әрекетін ұйымдастыру, оны ... және ... ... жауапкершілікті қатынас оқушының өз ... ... мен ... ... бағындыра алу кезінде көрініс береді.
Төменгі сынып оқушылары саналы ... ниет ... өз ... ... ... ... басқара алады. Бұндай ниеттің ролі
қызығушылық жоқ, материал қиын болған ... ... ... береді.
Ниет балаға әрекет етуге түрткі ретінде болады. Ниет өз-өзінен пайда
болады деп ... ... ... Ниет ... болу үшін ... ... қоюы және оны оқушының қабылдауы ажет.
Мақсат ниетке ... үшін ... ... қоюға қатысы ғана емес,
сол мақсатқа жетудегі шарттарды талдауға, анализ ... ... ... қайталау, орындау жоспаын құру т.б.). Оқу ... ... – оқу ... ... ... Мақсат мотивацияны
күшейтетіндей нақты және көлемі бойынша көрнекі ... жөн. ... ... ... ... әр ... ... күшке ие. Егер ол өте
үлкен көлемді болса, іс-әрекет мақсат ... ... ... ... ... ... үшін мақсаттың қозғаушы күші ... ... кері ... қатар, төменгі сынып оқушыларының оқу мотивациясында баға
үлкен орын ... 6-7 ... ... ... объективті ролін жақсы түсіне
бермейді. Баға мен білімнің арасындағы тікелей байланыс кейбір балаларда
ғана ... ... ... ... баға оларды ата-аналарын
қуантатынын және ренжітетінін айтады. Барлық бала бағаның мәнін түсіне
бермейді, ... ... баға үшін ... ... ... баға ... немесе ойлау белсенділігін, талқылауды талап ететін ... ... ... ... ... ... 1-ші ... таңдайды екен.
Сонымен бірге баға оқушының білім деңгейін, ол туралы ... ... ... бала ... ... үшін ... өз ... сақтап қалу үшін ұмтылады. Осыған байланысты төменгі сынып
оқушысы жоғарғы баға алу үшін ... ... ... мүмкін және өзінің
нәтижелерін асыруға бейім. Ш.А.Амонашвилидің зерттеулері көрсеткендей
бастауыш сынып оқушыларының 78 %-і ... ... ... ... ал ... ... деп санайды. Кейбір балалар өздерінің сәтсіздіктеріне
әдеттеніп алады да біртіндеп өз ... ... ... және ... өте ... қарайды.
Бастауыш сынып оқушысының бағаға үлкен мән беруіне байланысты, бағаны
тек білім деңгейінің көрсеткіші ретінде қарастыратындай ... ... ... Баға ... ... ... ... талап етеді.
өйткені, бұл өзімшілдік, жеке адамның жағымсыз сипатының қалыптасуына ... ... ... ... оқушысының оқуға қатынасын оқу іс-әрекетінің
тура өзінде жатқан және оқу мазмұны мен үрдісімен байланысты мотивтер тобы
да ... Бұл – ... ... ... ... қиындықтарды
жеңі, интеллектуалды белсенділік көрстеу. Бұл ... ... ... ... ... оқу ... ... және мазмұнының
деңгейіне байланысты.
Оқу үрдісі және мазмұнымен байланысты ... ... ... жатыр. Танымдық қажеттілік ... әсер ... ... ... және ерте бала ... алғашқы
күндерінде көрініс бере бастайды.
Л.И.Божович танымдық ... ... әр ... әр ... айтады [2, 6.] Кейбір балада бұл анық көрініс береді және
«теориялық» бағытта ... ал ... ... бұл практикалық
белсенділікпен тығыз байланысты. Біріншілерде «Неге?», «Бұл не?» деген
сұрақтар ... ... ... ... ... ... ... жұмысына теріс қатынаста болады. Сонымен қатар
баланың болмысқа ... ... ... ... ... де
айтуымыз керек.
Мектептегі жүйелік оқуға дейін танымдық қажеттіліктің мазмұны ғылыми
білім емес, тұрмыстық болып табылады. Дегенмен бұл ... ... ... ... ... ... оқу мазмұнында не қызықтырады және олардың
қызығушылықтары дамудың ... ... жете ... Осыған байланысты
Н.Г.Морозова бастауыш сынып оқушыларының мүмкіндіктерін былайша сипаттайды:
«Бастауыш ... ... ... ... ... ... ие, ... шақта – танымдық». Жоғарғы мектеп жасында іс-әрекеттің өзінен
келетін, жасөспірімді ... ... ... түрткі болатын тікелей
мотив әдетте әлеуметтік мотивтермен қатар жүреді.
Оқу мазмұны және оқу ... ... ... мотивация
сферасына тереңнен анализ жасауға көмектеседі. ... ... ... ... ... әр ... ... ие.
Л.И.Божович бала дамуындағы негізгі фактор сыртқы әсердегі қажеттілік
деген болжам жасады [2, 6.] Ал ... ... ол жаңа ... ... ... Чхартишвили белсенділіктегі қажеттілікке аса мән береді. Жаңа
әсер алудағы ... ол ... ... ... ... ... төменнен жоғарыға дейін ... ... ... әр ... ... ... ... санайды,
жазады, сурет салады. Олар әрекет ... ... ... бірақ
физикалық әрекет белсенділігінің артында ақыл-ой пассивтілігі жатуы мүмкін.
Яғни физикалық және ақыл-ой белсенділігі сәйкес келмейді.
Балада белсенділік күшіне байланыстыәр ... ... ... Бір бала
үлгі бойынша жұмыс жасаса, ... ... ... ... Бұл
белсенділіктің төмен деңгейі. Л.С.Выготский дамудың қандай да ... ... ... ... ... жұмыс үстінде жүзеге асады, содан
кейін барып өз ... ... деп ... ...... де ... ... ие. Бұл жағдайда тапсырманы ересек тағайындап,
ал оның шешімін іздеуді бала өзі жүзеге асырады. Шығармашылық белсенділік –
белсенділіктің жоғары ... ... ... оның ... ... ... әр ... Оның қалыптасуына ақыл-ой және физикалық қажеттілік өз ... ... ... ... ... зертетй келе Л.И. Божович
бұндағы басты рөлді (тіпті жетекші рөл ... де ... ... ... ... даму ... мөлшері алады деп көрсетті. Бірақ
Божович Л.И. көрсеткендей әр балада танымдық қажеттілік дамуы әр түрлі. ... ол оның және ... ... ... ... ... практикалық белсенділігімен байланысты [2, 6. 213].
Сонымен сыртқы әсердегі және белсенділіктегі қажеттілік – бұл тек
алғышарттар. ... ... олар ... ... ... оқу ... және мазмұнымен байланысты өте маңызды.
Бастауыш сынып оқушыларының жұмыс жасаушыға ... ... ... ... ... және ... да бір ... қызығушылығын ажырата білу өте
маңызды. Бірінші сынып оқушысы мектепке қуанышпен ... ... ... өз ... ... және сабақ үстіндегі іс-әрекеттен бөліп
жібергенді ... ... ... ... ... жазу ... сурет салғанды, мүсін жасағанды жақсы көреді, бұдан ол ләззат
алады. Бұл кезде балада ... ... ... ... (ол ... ... ... жаттығуларды орындағанын ұнайтынын айтады. Осы
кезде танымдық ... ... да ... (Оны неге ... ... тапсырманы басқа да жеңіл және қолайлы әдіспен
шешуге болатындығын т.б. толғандырмайды). Бұл жағдайда тек ... ... ... бұл эмоционалды континент. Сонымен бұл жерде ... ... ... ... келмейді, бірақ баланың оқу іс-әрекетіне
деген сезімі, махаббаты, ... ... ... болады. Іс-әрекетке
деген сүйіспеншілік – бұл қызығушылықтың алғышарты, бірақ бұл ... ... ... ... нақты нәтиже алуға ұмтылу мотив
ретінде болуы мүмкін: ұжымда қандай да бір ... ... ... алу, ... оқу мақсатына қосымша қатыстылар.
Л.И.Божович баланың спихикалық дамуының бірнеше параметрлерін көрсете
келе, баланың сәтті оқуына маңызды әсер ... ... ... ... мотивтері кіретін мотивациялық дамудың белгілі ... ... мен ... ... ... ... деп көрсетті.
Бұлардың ішіндегі маңыздысы мотивациялық жоспар болып табылады.
Мектепке дейін бала адамдар ... ... ... ... ... ... келеді. Бұл позиция оған ересектер әлеміне
кіруге жол ашады (оқудың әлеуметтік мотиві). Сонымен ... ... ... ... ... қажеттілік бар. Осы екі ... ... ... ... деген жаңа қатынасы туындайды. Бұны
оқушының ішкі позициясы деп атаймыз. Бұған Л.И. ... ... мән ... оқушының ішкі позициясы оқуға дайындық критериі ретінде ... ... Тек қана ... ... шақ пен ... кезеңнің арасын
байланыстыратын звено екенін ескергеніміз жөн. ... ... ... ... ... орынды иемдену үшін балада мектепке келіп оқу
деген ниеті оянады. Баланың үйде емес, мектепте ... ... ... ... тек ... қажеттілікті қанағаттандыру жеткіліксіз,
сонымен қатар оларға оқу үрдісіне байланысты іс-әрекет ретінде кірісіп,
содан алатын жаңа ... ... ... ... өте ... ... және бастауыш сынып жасының шегінде пайда болатын
«оқушының ішкі позициясы» ... оқу ... ... ... ретінде
кірісуге мүмкіндік береді. Бұл оның ерікті әрекетінен көрінеді.
Бала тек қана ішкі позицияны меңгергенде нағыз оқушы болады. Ол ... бала ... ... ... ... ... ... ие болған кезде ғана қосылады. Осы кезде бала өз ... ... ... біледі.
Ойынға қызығушылықтың жоғалуы және оқу мотивтерінің түзілуі ойын іс-
әрекетінің өзіндік даму ... де ... ... 3-5 ... бала ойын процесінен ләззат алады екен. Ереже бойынша
кім ойынды жақсы меңгерсе сол ұтады. Мысалы классика ... дәл ... үшін және өз ... бақылау үшін арнайы жаттығу қажет. ... үшін ... ... ... ... өзі үшін сондай қызықты емес
әрекеттерді үйренуге талпынады. Ойын ... ... ... қосылады. Осының көмегімен жетістікке жету мотивациясы дамиды.
Бал ойынының өзіндік дамуы ойын мотивациясының біртіндеп оқу ... жол ... Бұл ... ... ... ... алу және үйрену үшін
орындалады. Өз кезегінде ересектер мен ... ... ... және
ерекше статусқа ие болуға мүмкіндік береді.
Сонымен 6-7 жаста оқу іс-әрекеті жетекшілік етеді. Бұл көп күш ... ... ... ... ... Оның ... құрылымы бар.
Д.Б.Эльконин оқу іс-әрекетінің бірнеше компоненттерін қарастырды.
Бірінші компонент-мотивация. Оқу ... ... ... ... мотивтермен бағытталады. Әр-түрлі мотивтердің ішінде оқу
тапсырмалары үшін адекватты ... де бар. Егер бұл ... ... оның оқу ... эффективті болады, Д.Б.Эльконин бұларды оқу-
танымдық мотивтер деп ... ... ... танымдық қажеттілік және
өзіндік дамудағы қажеттілік жатыр. Бұл оқу ... ... ... оқу ... ... тәсілмен шешілетіндігі, нәтижеге қалай жету
керектігі туралы іс-әрекет үрдісіне қызығушылық. Бала ... ғана ... ... ... үрдісінің өзімен де мотивацияланған болу ... ... ... ... көрсетуге, өзінің қабілеттерінің дамуына
түрткі.
Екінші ... ... яғни бала ... кезінде өзіне
жалпы әрекеттер тәсілін меңгеретін тапсырмалар жүйесі. Оқу ... ... ... ... білу ... Әдетте балалар көптеген
тапсырмаларды шеше отырып, өздері үшін белгісіз жалпы тәсілді ... ... әр ... әр ... ... белгілі. Сондықтан олар аналогиялық
тапсырмаларды шеше отырып қателіктер жібереді. Мұғалім мен ... ... ... ... ... шешу тәсілін «ашулары» мүмкін. ... ... ... үлгі ... меңгеріледі де басқа тапсырмаларды шешуде
жеңілдік туады. Осының көмегімен оқу жұмысы мәнді ... ал ... ... тез жоғалады. Оқу тапсырмасына орыс тілі сабағындағы
морфосемантикалық анализ мысал бола алады. Бала ... ... мен ... ... қажет. Бұл үшін ол сөз бен әрекеттің жалпы тәсілін
меңгеруі қажет: сөзді өзгерту қажет, оны жаңа сөздің мағынасы және ... ... ... және ... арасындағы байланысты көрсету.
Үшінші компонент – оқу амалдары ... Бұл ... ... кіреді. Амалдар және оқу тапсырмасы оқу іс-әрекеті құрылымының
негізгі звеносы болып саналады. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... әрекеттері: түбірді білетін бала не ... ең ... ... ... варианттарын алу алу үшін сөзді өзгертеді,
олардың мағыналарын салыстырады да қосымшаларды ... ... ... ... өзгерте отырып, жақын мәнді сөздер алады. әрбір оқу амалдары
жүзеге асуы қажет. Дамыта оқыту бағдарламасын этап ... ... ... ... ... ... бағытты толық алғаннан кейін,
мұғалімнің ... ... ... ... ... Бұны
қатесіз жасауды үйренгеннен кейін бала үздіксіз сөйлеуге ауысады және
амалдардың құрамының қысқаруы этапында ... мида ... де ... ... ... ... – (контроль) бақылау. Алғашында балалардың ... ... ... ... олар ... ... көшеді. Бұған
олар стихиялы түрде және мұғалімнің көмегімен қол жеткізеді. ... оқу ... ... ... ... ... да бақылауға
үйрету күрделі де маңызды педагогикалық ... ... тек ... ғана ... жеткіліксіз (тапсырманың дұрыс және ... ... ... ... және ... ... ... яғни оқу
іс-әрекеті процесін бақылау ауадай қажет. Оқушыны өз оқу жұмысының үрдісін
бақылауды үйрету – оның ... ... әсер ... ... соңғы сатысы – баға. Бұны оқу ... ... ... ... ... Бал өз ... ... оны адекватты бағалауға үйренгені қажет. Бұл жерде де бағаның
қаншалықты ... және ... ... орындалғаны үшін қойылған баға
жеткіліксіз. Өз әрекеттерінің бағасы қажет – тапсырманы шешудегі ... ме, жоқ па, ... ... ... ... жоқ. ... ... оқушылары үшін өте қиын. Біріншісі де сондай жеңіл емес. Өйткені
көпшілік ... ... ... ... ... да ... ... оқушылардың жұмысын бағалағанда баға қоюмен шектелмейді. Баланың
өзіндік регуляциясының дамуы үшін баға емес оның мәні ... ... Бұл ... неге қойылғаны, қандай артықшылықтары мен
кемшіліктері бар, міне осы өте ... Оқу ... оның ... ... ... ... отырып мұғалім белгілі бір бағыт қояды – балалар
меңгеруге тиісті баға критериі. Бірақ, балаларда өздерінің баға ... ... ... ... кіші сынып оқушылары өз жұмыстарын,
егер оған көп күш ... көп ... ... ... ... ... ... бағалайды. Өз жұмыстарына қарағанда, олар басқа баланың
жұмысына сынмен қарайды [8,6 125]. ... ... ... ... ғана ... ... сыныптастарының да жұмысын жалпыға ортақ
критерилер бойынша бағалауға үйретеді. Негізінен жауаптарды ... ... ... ... жиі ... Бұл ... ... сыныптарда
мәнді эффект береді [8,6 124-127].
Оқу іс-әрекеті күрделі құрылымға ие бола ... ... ... өтеді. Оның дамуы барлық мектеп өміріндегі жылдарда дамиды. Бірақ
негізгі ... ... ... ... Мектептегі бала іс-әрекетінің
ерекше әлеуметтік мәнділігімен ғана емес, ересектермен тікелей ... ... ... ... ғылыми түсініктерді меңгерумен
ерекшеленеді. Бұл ... ... оқу ... ... әлеуметтік
мәнділігімен ғана емес, ересектермен тікелей қатынасымен, жалпыға бірдей
ережелерге сүйенумен, ғылыми ... ... ... ... баланың оқу іс-әрекетінің спецификасы ... оның ... ... әсер ... ... ... ... – жеке адам ядросы деп санайды.
Бастауыш ... бала ішкі ... ие бола ... ... ... ... үздік оқығысы келеді). Оқудың әр түрлі әлеуметтік мотивтерінің ішінде
бірінші ... ... баға алу ... тұрады. Жоғарғы баға кіші оқушы үшін –
мақтау көзі, тәкаппарлықтың мәні. Бала сәстті ... оны ... ... басқаларға үлгі ретінде қояды. Егер сыныпта ... ... ... ғана емес ... ... ... санасатын авторитетті
пікір болса, бала жоғарғы статусқа ие ... ... да кең ... ... – жауапкершілік, білім алудағы
қажеттілік. Бұл да баланың оқу ... ... ... ие. Баға –
оларға реалды әрекет етуші мотив; жоғарғы баға және мақта алу үшін ... ... ... ... ... ... Оқудың әлеуметтік
мотивтері оқушының жеке басының дамуы үшін өте маңызды, бұл ... ... ... ... береді. Оқу үлгерімі нашар
оқушылардың мотивациясы өзгелердікінен ерекшеленіп тұрады.
Кең әлеуметтік мотивтер құнды ... ... ... ... бала ... ... ... алады. Мектеп өміріндегі ең
құнды, мәнді не?
Келешек үздік оқушылар басынан бастап оқу ... ... ... ... қазақ тілі ұнайды, себебі онда ... ... ... ... Ал, оқу ... нашарлар: «Мектепте
каникул болған ұнайды», «Үзіліс ұнайды, онда ойнаймыз, қыдырамыз». ... ... ... да, олар әлі ... ... ... оқудың мәнді жағына бағыт алған жоқ.
Танымдық мотивацияның маңызды аспектісі – ... ... бала оқу ... ... бірдеңе білгеніне, бір нәрсеге ... ... онда ... оқу іс-әрекетінің құрылымында ... ... ... ... оқу ... жақсы оқушылардың арасында,
оқу-танымдық мотивке ие ... өте ... жету ... ... сыныптарда басымдылық көрсетеді.
Оқу үлгерімі жоғары балаларда жетістікке жету мотивациясы айқын көрініс
береді (тапсырманы дұрыс және жақсы ... ... ... ... ... оқу ... ... ерекшелігі сол оның
мақсаты – ... ... алу ... жаңа білімді, дағды мен үйренуді меңгеру.
Егер бала сурет салу ... ... ... ... ... салуға
ұмтылса, ол ойынмен немесе ... ... ... ... Ал, ... сабағында бала алдына бұрынғыдан да жақсы сурет салуға
үйренемін деген мақсат қойса оның бұл әрекеті оқу сипатында ... ... ... оқу ... элементтерін бастапқыда
меңгеру үшін өте маңызды. Оқу іс-әрекеттерінің ... ... ... ... және оқуды шеберлікпен меңгеру
жатады.
Тұрақты және жекеленген ... ... ... оқуға, үнемі
жаңа білім алуға деген ниет туғызады. Оқуды шеберлікпен меңгеру меңгеру
негізі оқу ... ... үшін ... ... ... жатыр
[16,6].
Сонымен, оқу мотивациясы – бұл баланың білімді, белгілі дағдымен
үйренулерді, меңгерудегі өзіндік ... ... ... ... ... маңызды шарттарының бірі, баладағы қажетті
қабілеттерді меңгеру арқылы қанағаттанатын өзін-өзі көрсету ... ... ... оқу ... ... бір бөлігі мектепке дейінгі
кезеңде қалыптасатынын көреміз. Бірақ, мектептегі оқу да баланың ... ... ... ... төмендетуге үлкен әсерін тигізеді.
Сонымен бірге бастауыш сыныптар ... оқу ... ... ... ... ... мен ... оқу жұмысын ұйымдастыру формасына тәуелді.
Бастауыш сынып оқушысында орта ... ... оқу ... бұл ... ... және ... күрделі пәндерді оқуға
кіріскен жасөспірім кезеңінде кездесетін негізгі ... ... ... ... ... ОҚУ ... ... Оқу ... ... процедурасы, оның әдістемелері
Мектепке алғаш түскен және оқудың ... ... бала ... ... ... ... ... Бұл кезең мектепке 6 жастан
және 7 жастан ... ... ... ... ... ... ... бақылауы көрсеткендей, бірінші сынып
оқушыларының арасында ... ... ... ... жаңа ... бейімделуі қиыншылықпен жүретін балалар
кездеседі. Бұл жайт оларда біртіндеп жүзе ... ал ... ... Бұл жайт ... ... ... асады, ал кейбір жағдайларда
мүлдем жүзеге аспауы ... ... ... жүйесі кезінде бұл балалардан
екінші жылға қалатын оқушы қалыптасады. Дәстүрлі ... ... оқу ... ... ... ... үшін ... және
интеллектуалды мүмкіндіктерді меңгерген балаға сай дамудың деңгейінен
қамтамасыз ете алмайды.
Мектепке түскен бала физиологиялық және ... ... ... ... ақыл-ойының, эмоционалды-еріктік дамуы да белгілі деңгейге
жетуі керек. Оқу ... ... ... қалыптасуы және әлем
жайлы белгілі білім қорын талап ... Бала ... ... меңгеруі,
қоршаған орта құбылыстары мен ... ... және ... өз ... жоспарлай сонымен қатар өзін бақылауды жүзеге асыра
алуы қажет. ... ... ... ... тапсырманы орындау үшін
еріктік дамуы да белгілі ... ... ... Оқу ...... үйрену мен дағды, ойлау қабілеттерінің қалыптасу ... ... ... ... Оның ... мотивациялық, амалда-
техникалық, бақылау-бағалау компоненттері кіреді. Мектепке дейінгі шақта
бұлардың кейбір алғышарттары ... ... бұл ... ... ... етеді. Баланың 6-7 ... ... ... ... ... сабақ мазмұны қызығушылық қалыптсады,
танымдық ... ... ... оқу ... ... болады. Бұның
барлығы баланың өзіндік сапасы және жеке ... жаңа ...... ... Бұл ... ... ... көрінеді.
Оқу іс-әрекетінің дамуының алғы шарттарының бірі қойылған тапсырманы
қабылдау, іс-әрекет ... жету және оны ... ... алу ... ... Іс-әрекет мақсатына жетуүлкендердің бұйрық сипатына, оны
баланың қаншалықты түсінгендігіне, бала іс-әрекетінің ұйымдасуына тәуелді.
Балалар оқу іс-әрекетін ... оқу ... ... ... ... тәсілдері мен әдістерін түсіне бастайды.
Олар өз әрекеттерін бақылап, алынған нәтижелерді ... ... ... ... ... жетеді [27,6.]
Баланың оқу іс-әрекетіне байланысты ерекшеліктерін анықтау ... ... ... ... Ол үшін ... зерттеу
әдістері мен тәсілдерін меңгерген жөн. Бала – ... ... және оның ... даму мен ... ... екенін есте сақтау
өте маңызды. Сондықтан да зерттеу кезінде белгілі принциптерді ... ... мен ... ... ... ... қамқорлықпен қарау керек. Кез келген ... ... емес ... ... ... ... болашағына сену
қажет. Диагноз даму деңгейінің көлемін тұрақтандыру ... ... ... ... ... ... ... анытау болып табылады.
Объективтілік және ғылымдылық принципі.
Зерттелініп отырған параметр ... ... ... немесе
ересектердің психикалық ерекшеліктерінің аналогиясының көмегімен емес, бала
психологиясындағы ... ... және ... заңдылықтары
негізінде ашылуы қажет. Бала ... ... және ... ... бала ... ... ... маңызды болып табылады.
Жүйелілік және комплекстілік принципі.
Баланы зерттеу кезектілікпен өтуі ... ... ... ... ... ... ... болуы керек. Бұл жерде жеке ... ... ғана ... дамудың барлық жағы ескеріледі. Бұл ... ғана ... ... өту ... ... және педагогикалық тапсырма
қоюға көмектеседі. Әрбір қасиеттің орнын, дамудың барлық басқа жақтарымен
оның өзара байланысын анықтау өте ... ... ... ... ... ... қандай да болмасын бір қасиет ... ... ... және іс-әрекет бірлігі принципі.
Сапа мен іс-әрекеттің өзара байланысы мен өзара бір-біріне әсерін
білдіреді. Бұны С.Л.Рубенштейн жүзеге асырды. Сапа ... ... ... ... ... сапа ... қалыптасады. Сапаны баланың іс-
әрекеті арқылы зерттейді.
Индивидуалды және жекелік принципі.
Бұл дегеніміз дамудың жалпы заңдылықтары әрбір ... ... ... ... беретінін білдіреді [26,6].
Осы аталған принциптерді ескере отырып, біз өз ... 1 ... ... атап көрсеткендей баланың мектепке келу ... ... ... ... өзгеріс әкелуімен сипатталады. Сонымен бірге ... ... жеке ... ... ... бағыттылық тудырады. Ол оқу тек
қана білімді меңгерудегі іс-әрекет, өзін келешекке дайындау тәсілі ғана
емес ... ... ... ... еңбектік міндет ретінде түсінеді.
Бұл шарттардың барлығы мектептің бала ... ... ... келіп
тіреледі. Оқушы атанған баланың ішкі психикалық өмірі ... ... ... ... басқа мәнге, басқа сипатқа ие болады. Бұл ең алдымен
оқумен және оқу жұмыстарымен байланысты. Сондықтан да кіші ... ... ... міндеттерін орындауға шамасының келу-келмеуі, оқудағы
сәттіліктер немесе сәтсіздіктер терең аффективтік күйге ие. ... ... ... және алдыңғы қатарлы бола алмау, балада өз ... ... ... тең ... ... ... ... негізгі жолдардың бірі – оқуға түрткі
болған мотивтердің қалыптасуы. Бұл жерде балалардың ... ... ... қызығушылықтары емес, білімді меңгеруге ұмтылысына қозғаушы
себеп бола алатын терең мотивацияны тәрбиелеу туралы сөз болып отыр.
Баланың оқуға ... ... ... ... ... бала оқуы әуел ... ... үшін осы негізгі жолдардың ешбірін
көзден таса қалдырмау керек.
Баланың мектептегі жүйелік оқуға дайындық ... ... ... ... оның негізгі критерийлерін таңдап,
соған сәйкес осы ... ... ... ... ... ... дайындығын: Л.А.Венгер және
В.В.Холмовскаяның әдістемесі, Векслердің ... ... және ... оқушысының интеллектісін зерттеу шкаласы, Дж. Равеннің прогрессивті
матрицасы (суретті нұсқасы) әдістемелерінің көмегімен анықтауға ... ... ... оқу ... ... ... ... әңгімелесу» әдістесмесі, «Менің мектебім», «Маған ... ... ... ... ... ... атты ... сурет салу
ұсынылады. Баланы сабақ үстінде ... және ... ... ... ... ... ... [4,6.].
Бала мектепке түсісімен психологиялық даму деңгейі бойынша
индивидуалды ерекшеліктері ... ... Бұл ... ... ... интеллектуалды, моральды, тұлғааралық даму ... ... ... Олар өз ... ... ... мен
психодиагностикалық жағдайларды әр түрлі қабылдауы ... да ... ... ... ... ... алдында, бұл әдістеменің баланың интеллектуалды ... ... көз ... ... ... ... ... қысқартудың бір тәсілі, топтық
зерттеу жүргізу. Әрине, егер мүмкін болса. Мұндай мүмкіндіктер мен зерттеу
кезінде ... ... ... ... ... ... Егер ... нұсқау болмаса, берілген әдістемені 2 тәсіл
(индивидуалды және топтық) бойынша жүргізуге болады.
Психодиагностикалық ... ... ... ... ... ... ... текстімен танысу және оны тиянақты қарап шығу.
2) егер бар болса берілген ... ... оқып ... ... ... қажетті материалдарды дайындау.
4) кем дегенде бір балаға берілген әдістемені өткізіп көру ... ... ... өту ... мен ... нәтижелері
Бірінші сынып оқушыларның оқу мотивациясын зерттеу үшін оның әр жағын
анықтауға мүмкіндік беретін әдістемелер ... Бұл ... ... оқу ... оқу ... ... ... анықтауға бағытталған.
Біз диагностикалықәдістер ретінде жинақтаған, қолданған әдістемелер
Р.В. Овчарова, Н.Г.Лусканова, И.В.Дубровина т.б. ... ... әр ... ... ... әдебиеттегі еңбектерден қолданылды.
Бірінші сынып оқушыларының оқу мотивациясын зерттеуде біз екі бағытты
ұсындық. Біріншіден таңдап алынған әдістемелер ... ... ... ... ... Ал екіншіден, зерттеуге ақтысқан ... оқу ... ... оқу ... ... ... ... бірінде оқу мотивациясының «жоғары»,
«орташа», «төмен» дейгейде дайындығын береді.
Оқу ... ... ... ... төмендегі
параметрлер анықтайды:
- оқу белсенділігі;
- таным ... ... ... ... ... ... мен заңдылықтарын табуға
ұмтылыстың айқын көрініс беруі.
Ал орташа деңгейде дамығандығы мына параметрлер бойынша анықталады:
- қоршаған ... ... ... ... табу;
- осы қасиеттерді қолдануға бағытталған ұмтылыс.
Соңғы төмен деңгейдегі оқу мотивациясының дамуын:
- заттар мен ... ... ... ... әсер ... бағытталу параметрі анықтайды.
Бұл Л.Н.Лусканованың оқу мотивациясын анықтауға арналған анкета
түріндегі әдістемесі. ... ... 0-ден 3-ке ... ... 10 ... тұрады. Сұрақтар төмендегі сиаптта:
1) Саған мектепте ұнай ма?
2) Таңертең тұрғанда сенің мектепке барғың келе ме, әлде үйде ... ... Егер ... ... мектепке келу міндетті емес десе, сен келер ме
едің, әлде үйде ... келе ... ... да бір ... болмай қалса, саған бұл ұнар ма еді?
5) Сен үйге ... ... ... ма ... Мектепте тек қана негізгі сабақтар болса саған ұнай ма?
7) Сен ... ... ... жиі ... ... Сен қатал емес мұғалімнің болғанын қалар ма едің?
9) Сыныпта сенің достарың көп пе?
10) Саған ... ... ұнай ... ... ... «Білмеймін» түрінде болады. «Иә» жауапқа – 3
балл, «Жоқ» жауапқа – 0 ... ... ... – 1 балл ... А). ... бойынша алынған нәтижелер оқу мотивациясының жоғары,
орташа және ... ... ... 25-30 балл ... оқу мотивациясы жоғары, 20-24 балл жинағандарда оқу мотивациясы
орташа, 15-19 балл жинағандарда оқу мотивациясының ... ... ... Оқу ... жоғары деңгейі – оқу мен ... оң ... Бұл ... бал ... ... ... ... Ол
өзінің жаңа әлеуметтік ролі – оқушы ролін сәтті ... жаңа оқу ... ... ... ... ... белсенді түседі. Бірақ
көпшілік балаларда бұл үрдіс әр түрлі себептерге ... ... ... ... асады.
Әдістеме әрбір баламен индивидуалды үрде жүргізіледі. ... бала ... ... қайта сұрап, дұрыс түсінуге
мүмкіндігі болды.
Н.Г.Лусканованың келесі әдістемесі де оқу ... ... ... Бұл ... әдістеме. Мұнда балаларға «Маған мектепте
не ұнайды» деген ... ... салу ... ... Б). Суреттердің
тақырпқа сәйкес келмеуі:
а) оқу мотивациясының жоқтығын, оқу ... ... Бұл ... бала ... ... соғыс әрекетін, өрнектер,
ойыншықтар т.с.с. салады;
б) балалық ... Бұл ... ... ... ... балаларға тән. Бұл жағдайда бала мектепке байланысты тақырыпқа
сурет салудан мүлдем бас тартады немесе ... ... өзі сала ... ... ... ... ... басқаша талдау. Бұл көбінесе психикалық
дамуы кешеуілдеген балаға тән. Бала ештеңе салмайды немесе басқа ... сай ... ... ... Бұл ... ... ... суреттердің сәйкестігі бойынша, олардың сюжеті
есепке алынады. Суреттердің мазмұны 3 деңгейде ... ... ... ... оқу ... оқу белсенділігің
және оқушының таным мотивтерінің жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл 30 ... оқу ... ... ... ... ... ... мектепте оң қатынастағы балаға тән. Бұл 20 балмен бағаланады.
в) ойын жағдайлары мектепке оң қатынаста, бірақ ойын ... ... тән. Бұл 10 ... бағаланады.
Бұл әдістемені 1сынып оқушыларына топтық немесе индивидуалды түрде
жүргізуге болады. Біз өз зерттеуімізді әр ... ... ... ... оқуға дайындық критериі ... ... ... ... атап өттік. Соның бір критериі оқу
мотивтері. Оқу мотивтерінің көлемі баланың оқуға маңызды ... ... ... меңгеруге ұмтылуы, белгілі сабақтарға қызығушылығын
қамтиды. 1-сынып ... ... ... осы ... ... 1988 жылы ... ... «оқу мотивтерін ... ... В) ... ... Бұл ... ... ме ... жүйесі 1993 жылы И.Ю.Паханова және ... ... бір ... келтірілген.
Әдістемені өткізбес бұрын әр түрлі бейнелер салынған 6 ... ... ... ... ... ... сурет: қолын көтеріп балаға бұйырып тұр, баланың қолында
портфель (сыртқы мотив).
Екінші сурет: ... ... бала (оқу ... сурет: доп ойнаған екі бала (ойын мотиві).
Төртінші сурет: бірі ұзын, бірі ... екі ... ұзын ... ... ... ... бойлы баланың қолында ойыншық машина ... ... ... бара жатқан, қолына портфель ұстаған бала
(әлеуметтік мотив).
Алтыншы сурет: қолында беттері ашық ... ... ... алу ... ... баламен жеке-жеке жүргізіледі. Балаға шағын әңгіме
айтылады. Әңгіме мазмұны төмендегідей:
Балалр мектеп жайында әңгімелесіп ... ... бала ... «Мен
мектепке мамам бар деген соң барамын, егер ... ... мен ... ... ... ... бірінші карточка ұсынылады.
Екінші бала айтты: «Маған оқыған ұнайды, сабақ ... ... ... ... мен бәрібір оқушы едім». Балаға 2-карточка ұсынылады.
Үшінші бала айтты: «Мектепте көңілді, ойнайтын ... көп. ... сол үшін ... ... ... ... қойылады.
Төртінші бала айтты: «Менің үлкен болғым келеді. Мектепте мен өзімді
үлкен сезінемін. Мектепке мен сол үшін ... ... ... ... ... Баланың алдына төртінші карточка ұсынылады.
Бесінші бала айтты: «Оқу керек, себебі оқысаң кім болғың ... ... ... Ал ... ... ... алмайсың». Бесінші карточка
ұсынылады.
Алтыншы бала айтты: «Мен мектепте бес ... сол үшін де ... ... ... ... ... айтылған соң экспериментатор балаға мына сұрақтарды қояды:
«Сенің ойыңша бұл балалардың ... ... ... Сен осы ... ... келеді? Неге? Бұлардың қайсысымен бірге ... ... ... өз ... ... ... баланың жауабы анық болмаса
экспериментатор оған: «Мына бала не деп еді?» деген сияқты ... ... ... ... түрі бойынша топтағы пайыздық көрсеткіш есептеледі.
Бұл әдістеменің негізінде мотивтердің «персонификациясы» принципі
жатыр. Балаларға ұсынылған шағын әңгімедегі әрбір ... ... ... жеке ... ... орын ... ... абзацты оқып
болғаннан кейінгі ұсынылатын ... ... сол ... мазмұнын есте сақтап
қалуы үшін қажет.
Ендігі міндетіміз 1-сынып оқушыларының оқу мотивациясына, ... ... ... ... олардың жағдайын
анықтау.
Баланың мектепке түсуі маңызды жекелік жаңа құрылым – оқушының ішкі
позициясының ... ... ... байланысты. Ішкі позиция – бұл ... ... оның ... ... ... қатынасын, жақсы
оқушы болуға ұмтылысын қамтамасыз ететін мотивациялық ... ... ішкі ... ... оның маңызды қажеттіліктері
қанағаттанбаса, ол тұрақты эмоционалды ... ... ... ... ... ... ... мұғалімі және сыныптастары
тарапынан жағымсыз қатынасты күту, мектептен қорқу, ... ... ... – бұл ... ... ... көрінісінің
жеңіл түрі. Бұл толқығанда, оқу жағдайларында, өзіне жағымсыз қатынасты,
құрбылары мен мұғалімі тарапынан ... баға ... ... ... ... өз іс-әрекетінің, өз шешімінің дұрыстығына ... ... ... мен ... осы ... ... ерекшеліктерін
әдетте «барлығынан қорқады», «өте нәзік», «сезімтал», «бар ... ... ... ... деп білдіреді. Ал бұл ересектерді ешбір
ойландырмайды. Мазасыздық, оның ... ... ... ...... ... ал оны жоюға бағытталған жұмыс -
Бұл психопрофилактикалық жұмыс болып табылады
Мектептегі ... ... ... ... ... ... ... кездегі 1-ші айда байқалады. Әдетте, 1 айдан 3
айға дейін созылатын адаптациялық кезеңнен кейін ... ... ... эмоционалды жағдайы мен өзін-өзі бағалауы тұрақтанады. ... ... ... ... ... ... Бұны арнайы мазасыздық тестінің
көмегімен анықтауға болады (Р. Тэммл, М. ... ... ... ... ... ... ... құбылыс деп те
қарастыруға ... ... бұл ... ... іс-әрекетке
итермелейтін ерекше шарт болуы ... Олай ... ... ... ... тұрақтылықтан, мектептегі мазасыздықтың ... ... және ол ... ... ... деген жеке бас
дайындығының бір көрсеткіші болып табылады.
Осыған байланысты біз өз ... ... ... ... үлгерімі, оқу мотивациясына қаншалықты әсер ететіндігін анықтау үшін,
зерттеуге ... ... оқу ... бойынша топтарға бөлдік:
1) беске оқитын оқушылар;
2) Төрт пен беске оқитын оқитындар;
3) Үштік бағаға ... осы ... ... ... мазасыздықты анықтауға арналған Р.
Тэммл, М. Дорхи, В. Амен әдістемесін жүргіздік.
Әдістемені өткізер алдында ... 8,5 х Псм ... 14 ... ... сурет бастауыш сынып оқушыларының өміріне ... ... ... сурет. Кішкентай баламен ойнау (бала кішкентай баламен ойнап
отырады).
Екінші сурет. Бала және ... ... ... ... ... ... келе жатыр).
Үшінші сурет. Агрессия объектісі (бала оған қарсы ... ... ... ... ... ... ... орындықта отырып, аяқ киімін киіп жатыр).
Бесінші сурет. Ересек балалармен ойнау (бала ... ... ... сурет. Жалғыз ұйқыға жату (бала төсегіне бара ... ... ... отыр).
Жетінші сурет. Жуыну (бала жуынатын бөлмеде жуынып тұр).
Сегізінші сурет. Ескерту (анасы балаға сұқ саусағын көрсетіп ... ... ... Елемеу (әкесі нәрестемен ойнап тұр; баласы қасында
оларға қарап тұр).
Оныншы сурет. Агрессивті шабуыл ... ... ... ... ... ... сурет. Ойыншықтарды жинау (анасы мен баласы ойыншықтарды
жинастырып жатыр).
Он екінші сурет. Оқшаулану (ек» құрбысы баладан ... ... ... ... Бала ата-анасымен (бала әкесі мен анасының ортасында
тұр)
Он төртінші ... ... ... ... ... ... ... алдында стакан).
Әрбір сурет екі вариантта ... ... ... қыз
бейнеленген) және ұлдарға (суретте ұл бала бейнеленген). Суретте ... ... тек қана ... сызықтар берілген.
Суреттер баланың бірінен соң бірі кезекпен көрсетіледі. әңгімелесу
арнайы бөлмеде өткізілгені ... ... ... ... тұрып
төмендегідей мазмұндағы нұсқау беріледі:
1) Кішкентай баламен ойнау. «Сен қалай ойлайсың бұл бала көңілді ... бе? Ол ... ... ... ... Мамасы, кішкентай бауырымен бірге. «Бұл бала көңілді бола ... бола ма? Ол ... мен ... бала мен ... ... ... ... «Сен қалай ойлайсың, мына жерде бала көңілді
ме, көңілсіз бе?
4) Киіну. ... бала ... бола ма, ... бола ма? Ол ... ... ... ... «Сен қалай ойлайсың мына бала көңілді ме,
көңілсіз бе? Ол ересек баламен ойнап отыр».
6) Жалғыздықта ұйқыға ... «Ал, мына ... ... ме, ... бе?
Ол жалғыз ұйықтауға кетіп бара жатыр?»
7) Жуыну. «Сен қалай ойлайсың, мына бала ... ме, ... бе? ... ... ... ... балаға көңілді ме, көңілсіз бе?»
9) Елемеу. «Ал мына бала ше, көңілді ме, көңілсіз бе?»
10) Агрессивті шабуыл. «Сен ... ... мына бала ... ме,
көңілсіз бе?»
11) Ойыншықтарды жинау. «Мына бала көңілді ме, ... бе? ... ... ... ... ... ... мына бала көңілді ме, көңілсіз бе?»
13) Бала ата-анасымен. «Мына балаға көңілді ме, көңілсіз бе? Ол ата-
анасының ... ... ... ... ... мына бала көңілді ме, көңілсіз бе?
Ол тамақтанып отыр». Әдістемені ... ... ... ... қойылмайды.
Зерттеу барысында алынған нәтижелер бойынша мазасыздық ... Бұл ... ... ... ... ... ... санына қатынасынан шығады. Шыққан санды 100%-ке көбейтеміз.
Мазасыздық индексінің ... ... ... 3 топқа бөлінеді:
а) мазасыздық деңгейі жоғары, егер мазасыздық индексі 50%-тен жоғары
болса;
б) мазасыздық деңгейі орташа, егер мазасыздық ... ... ... ... ... ... төмен, егер мазасыздық индексі 0-ден 20%-ке
дейін болса.
Әдістемені әрбір баламен жеке ... ... ... ... жасалынады. Мұнда баланың әрбір жауабына жеке анализ ... ... ... ... ... ... қатынасына қорытынды
шығарылады.
Біздің зерттеуімізде қолданылған бұл әдістемеден алынған мәліметтер,
оқу үлгерімдері бойынша ... ... ... ... ... ... ... отыр. Бұл дегеніміз бірінші сынып
оқушыларының оқу үлгерімі оның эмоционалды ... ... емес ... ... ... ... ... сынып оқушыларының оқу
мотивациясын зерттеуде статистикалық әдістер де ... ... ... валидтігін анықтау мақсатында статистикалық
корреляция коэффициенті, орташа арифметикалық шама есептелінеді. ... ... ... және статистикалық таблицадағы мәнмен
салыстырылып, әдістемелер валидтілігі статистикалық сенімді және ... ... отыр ... p0.05 (0.56)

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет
3 - сынып оқушыларының математика сабақтарындағы есептеу дағдыларын дамытуға модульдік оқытудың әсері62 бет
5-сынып оқушыларының қиялын ертегілер арқылы дамыту27 бет
«Сөз құрамы» тақырыбын оқытуда көмекші мектептің 5-7 қазақ сынып оқушыларының грамматикалық білім және орфографиялық дағдыларының жағдайын анықтау57 бет
Адам мотивациясының дамуының психикалық механизмдері23 бет
Ауыл мектебі оқушыларының адамгершілік қасиетерін қалыптастыру30 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет
Бірінші сынып оқушыларының математикалық білім, білік, дағдыдыларын қалыптастыру жолдары31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь