Әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесі және валюта курсы

I
1.1. Әлемдік шаруашылықтағы валюталық жүйе. Оның мәні мен эволюциясы.
1.2. Әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесінің даму эволюциясы.
1.3. Әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесін ұйымдастыру механизмі.
II
2.1. Әлемдік шаруашылықтағы валюта нарығы.
2.2. Аймақтық резервтік валюталар. Әлемдік шаруашылықтағы валюталық қор.
2.3. Қазақстан Республикасының валюта саясаты.
III
3.1. Валюта бағамы және оның мәні.
3.2. Тағайындалатын және еркін валюта бағамдары.
3.3. Атаулы және нақты бағам.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Әлемдік шаруашылықтағы валюталық жүйе (ХВЖ) – дүниежүзілік капиталистік шаруашылықтың эволюциалық дамуы нәтижесінде ХІХ ғасырдың ортасына қарай туындады. ХВЖ-нің ерекшеліктері мен сипаты дүниежүзілік шаруашылық эволюциясына, оның принциптерінің сәйкестілігіне, алдынғы қатарлы елдердің мүдделеріне тәуелді болады.
ХХ ғасырдың орта шенінен бастап әлемдік шаруашылықтағы экономикалық, қаржы-қаражат және валюталық қатынастар өз дамуында жаңа сатыға көтерілді. Ашық экономика құруға ұмтылыстардың басты тенденциясы сауда айырбасын жеделдетуді, әлемдік шаруашылықтағы қаржыландыруды дамытуды, жаңа валюта рыноктарын құруды, әр түрлі елдер арасындағы валюталық-қаржылық қатынастарды кеңейтуді көздейді.
Валюталық қатынастар дегеніміз – дәстүрлі ақша қызметінің дүниежүзілік ақша қызметіне ауысуымен байланысты жүзеге асатын экономикалық қатынастардың жиынтығы.
Дүниежүзілік ақша сыртқы сауда мен қызмет көрсетулерді, капиталдар қозғалысын, пайданы инвестицияларға аударуды, несие және қарыз беруді, ғылыми – техникалық айырбасты, туризмді, заңды және жеке тұлғалардың ақша аударуын қамтамасыз етеді. Валюталық қатынастардың жекелеген элементтерінің қалыптасу тарихына көз салсақ, оның антик дәуірде пайда болғанын байқаймыз. Ежелгі Греция мен Ежелгі Римде валюталық қатынастар вексельдік және айырбастық қызмет түрінде жүргізілген. Сонымен бірге, валюталық қатынастар Орта ғасырда, дәлірек айтқанда, Лионда, Антверпенде және Батыс Еуропаның басқа да сауда орталықтарында «вексельдік жәрмеңкелер» түрінде жүзеге асырылғандығын атап өту керек. Бұл жерлерде барлық есеп айырысулар аудармалы вексельдер (тратталар) бойынша жүргізілген. Феодалдық және капиталистік өндірістің дамуы дәуірінде әлемдік шаруашылықтағы есеп айырысулар жүйесі банктер арқылы жүзеге асырылған.
1) «Әлемдік шаруашылықтағы экономикалық қатынастар» Мамыров Н.Қ. Мадиярова Д.М. Қалқыбаева А.Е. «Экономика баспасы» 1998ж
2) «Әлемдік шаруашылықтағы экономикалық қатынастар» Майдан- Әли Байгісиев Алматы «Санат» 1998ж
3) «Әлемдік шаруашылықтағы валюта қатынастары және валюталық құқық» Майдан- Әли Байгісиев Алматы. «Қазақ университеті» 2004ж
4) «Әлемдік шаруашылықтағы экономикалық қатынастар» Елемесов Р.Е. Алматы. «Қазақ университеті» 2002ж
5) ҚазҰУ хабаршысы. Экономика сериясы №5 2005ж
6) «Макро экономика» Мамыров Н.Қ, Тілеужанова М.Ә. Алматы 2003ж
        
        Жоспар
Әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесі және валюта курсы
I
1. Әлемдік шаруашылықтағы валюталық жүйе. Оның мәні мен эволюциясы.
2. Әлемдік шаруашылықтағы валюта ... даму ... ... ... валюта жүйесін ұйымдастыру механизмі.
II
2.1. Әлемдік шаруашылықтағы валюта нарығы.
2.2. Аймақтық резервтік валюталар. Әлемдік шаруашылықтағы валюталық қор.
2.3. Қазақстан ... ... ... Валюта бағамы және оның мәні.
3.2. Тағайындалатын және еркін ... ... ... және ... бағам.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Әлемдік шаруашылықтағы валюталық жүйе (ХВЖ) – ... ... ... ... ... ХІХ ... ... туындады. ХВЖ-нің ерекшеліктері мен сипаты дүниежүзілік
шаруашылық эволюциясына, оның ... ... ... ... мүдделеріне тәуелді болады.
ХХ ғасырдың орта шенінен ... ... ... ... және валюталық қатынастар өз дамуында жаңа
сатыға көтерілді. Ашық экономика ... ... ... ... айырбасын жеделдетуді, әлемдік ... ... жаңа ... ... құруды, әр түрлі елдер арасындағы
валюталық-қаржылық қатынастарды кеңейтуді көздейді.
Валюталық қатынастар ...... ақша ... ақша қызметіне ауысуымен байланысты жүзеге асатын экономикалық
қатынастардың жиынтығы.
Дүниежүзілік ақша ... ... мен ... көрсетулерді,
капиталдар қозғалысын, пайданы инвестицияларға аударуды, несие және қарыз
беруді, ғылыми – ... ... ... ... және жеке
тұлғалардың ақша аударуын ... ... ... ... ... ... ... көз салсақ, оның антик дәуірде
пайда болғанын ... ... ... мен ... Римде валюталық
қатынастар вексельдік және айырбастық қызмет түрінде жүргізілген. Сонымен
бірге, ... ... Орта ... ... ... ... және Батыс Еуропаның басқа да сауда орталықтарында «вексельдік
жәрмеңкелер» түрінде жүзеге асырылғандығын атап өту ... Бұл ... есеп ... ... ... (тратталар) бойынша
жүргізілген. Феодалдық және капиталистік өндірістің дамуы дәуірінде ... есеп ... ... банктер арқылы жүзеге асырылған.
1. Әлемдік шаруашылықтағы валюталық жүйе. Оның мәні мен эволюциясы.
Әлемдік шаруашылықтағы валюталық қатынастардың дамуына әсер ... ... ... ... дүниежүзілік нарықтың құрылуы;
- әлемдік шаруашылықтағы еңбек бөлінісінің тереңдеуі;
- шаруашылықтың дүниежүзілік интернационалдануы.
Демек, әлемдік шаруашылықтағы ... ... ... ... ... қалыптастыратын механизм болып табылады. ХВҚ өзінің дамуы
процесінде белгілі бір ұйымдастырушылық формаларға ие ... Осы ... ... жүйе ... ... қатынастарды ұйымдастырушы және
реттеуші форма. Олар ұлттық заңдылықтармен ... ... ... қатынастар ұлттық және әлемдік шаруашылықтағы ... ... ... ... олар ... ... ... қамтиды. Ұлттық
валюта жүйесі дегеніміз – мемлекеттік заңдармен бекітілген, елдің ... ... ... ... ... валюта жүйесінің негізгі
белгілеріне мыналар жатады:
- Ұлттық валюта ... ... ... ... ... ... ... мен валюта курсын қалыптастыратын
механизмі;
-валютаның ... ... ... ... ... шектеулердің денгейі;
- мемлекеттің сыртқы экономикалық есептеулерді жүзеге асыру тәртібі
және т.б.
ХВЖ – ғаламдық деңгейде ... ... ... ... ... ол ... валюталық жүйемен (ҰВЖ) өзара тығыз
байланысты болады.
Әлемдік шаруашылықтағы және ... ... ... ... ... оларды бірдей деп есептеуге ... ... ... ... ... ... көзімізді жеткізу үшін ҰВЖ мен ХВЖ-нің негізгі
элементтерін қарастырайық.
Паритет – бұл валюталардың ... ... ... ... Паритет валюта курстарының негізінде жатыр. Бірақ паритет пен
валюталық курс ешқашан да ... тең ... курс – ... ... ... ... немесе басқа елдің валютасымен өрнектелген ... бір ... ... курс және ... ... ... жүйелер арасындағы
байланыстырушы буын ретінде қызмет атқарады.
|ҰВЖ-ні сипаттайтын негізгі |ХВЖ-нің ... ... ... | ... ... бірлік. |1.Резервтік валюталар. ... ... ... ... ликвидтік |
|резервтердін құрамы. ... ... мен ... ... ... паритеті және |3.Паритеттер мен курстардың ... ... ... ... ... | ... ... ... өзара аыналымдылық |
|(айырбасталыну) немесе айналымдық |шарттары. ... | ... ... ... ... есеп |
|бар-жоқтығы. ... ... ... ... экономикалық есеп|6.Әлемдік шаруашылықтағы валюталық |
|айырысуларды жүзеге асыру реті. |нарықтар мен ... ... |
| ... ... |
| ... ... |
| ... мемлекетаралық |
| ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... және даму ... ... |
Әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесі дүниежүзілік ... ... ... ... ... жүйе дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... мемлекетаралық келісімдер
арқылы заңдастырылған.
Әлемдік шаруашылықтағы валюта ... ... ... мыналар
жатады:
- ұлттық және ұжымдық валюта бірліктерінің қоры;
-әлемдік шаруашылықтағы өтімді (ликвидный)активтердің құрамы ... ... мен ... (валюта құнының )механизмі;
- валюталардың өзара айырбасталу жағдайы;
- халықаралы есептеулердің нысандары;
-халықаралы валюта рыноктары мен ... ... ... ... шаруашылықтағы валюта-қаржы қозғалысын реттеуші ұйымдар
(Әлемдік шаруашылықтағы валюта қоры – МВФ, ... ... ... – МБРР және ... ... ... жүйесінің негізгі міндеттеріне тұрақты
экономикалық өсуді, инфляцияны ауыздықтауды, сыртқы экономикалық айырбас
пен төлем ... ... ... ... ету ... ... есептеулер мен валюта рыноктарын реттеу жатады.
Әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесі ... ... ... кеңейтуге, немесе, керісінше шектеуге әсер ететін
ең маңызды механизмдердің ... ... ... қоғамдық ұдайы өндіріс процесінің
заңдалықтарымен анықталады.
Кейбір жағдайларда әлемдік ... жүйе ... ... сәйкес келмеуі мүмкін. Осындай сәйкессіздік нәтижесінде
әлемдік валюта жүйесі ... ... ... бұл ... ескі жүйенің
бұзылып, оның жаңа жүйеге айырбасталуына әкеліп соғады. ХВЖ-нің ... және ... ... ... байланысты қалыптасады.
1.2 Халақаралық валюталық жүйенің даму ... ... ... ХВЖ төрт ... ... ... ... тән ерекшеліктері бар.
Бірінші, алтын стандарт жүйесі. Бұл жүйе ХІХ ғасырда стихиялы ... және ... ... ... ... ... бекітілді. Осы
конференцияның шешімі бойынша, алтын әлемдік ақшанын жалғыз ... ... ... ... ... ... ... жүйенің негізі – алтын монеталық стандарт. Әрбір валютаның
алтындық ... бар, ... ... ... ... ... ... алтынға аыйрбасталуы. Алтын танымал әлемдік ақша
ретінде қолданылады. ... ... ел ... де, оның ... тыс
жерлерде де еркін түрде алтынға айырбасталады.
3.Алтын құймалар ... ... ... ... ... ... еркін импортталады, экспортталады және алтын әлемдік шаруашылықтағы
нарығында сатылады.
4.Алтынның ұлттық қоры және ақшаның ішкі ... ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік соғысқа дейін
салыстырмалы түрде тиімді болды. Уақыт өте келе алтын монеталық ... ... яғни ол өсіп бара ... ... ... ... болмай қалды.
Соғыс басталғаннан кейін жауласушы елдердің орталық банктері
банкноттарды алтынға ... ... және ... ... жабу ... ... ... дүниежүзілік соғыс нәтижесінде қалыптасқан валюталық хаос
кезеңінен кейін алтын девиздік стандарт ... Ол ... ... жетекші валюталарға негізделді.
Екінші, валюталық жүйе заңды түрде ... ... ... ... ... ... – девиздік стандарттың принципі бойынша, банкноттар алтынға
емес, вексель және чек, яғни ... ... ... ... доллар мен фунт стерлинг қабылданды.
Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарының өзінде жаңа ... ... құру ... ... еді, ... ... валюталық
жүйенің дағдарысы тереңдей түсті.
Үшінші, әлемдік шаруашылықтағы жүйе заңды түрде 1944жылы Бреттон-
Вудстағы (АҚШ) ... ... ... бекітілді.
Бреттон-Вудс валюталық жүйесі төмендегі принциптерден тұрады:
1.Алтын бұрынғыдай ... ... ... ... есеп айырысулардың
функциясын орындайды.
2.Американдық доллар біртұтас резервтік валюта болды, ол алтынмен
қатар әр ... ... ... ... ... ... ретінде
әрекет етті, сонымен бірге, әлемдік шаруашылықтағы ... ... ... ... ... банктері мен үкімет мекемелері долларды АҚШ-
тың казначействосында ... ... ... Ол ... ... 35 АҚШ ... 1 ... унцияға (31,1035 гр.)тең болды. Сонымен
бірге, үкімет органдары және жеке адамдар алтынды жеке ... ... алу ... ие ... ... ... және ... бір-біріне тенестірілуі
алтынмен және доллармен өрнектелген ресми валюталық ... ... ... ... кез ... ... ... қатысты өз валюталарының
өзгеріссіз курсын сақтауға тиіс болды. Нарықтық валюталық курс ... ... ... еді (ХВҚ-тың жарғысы бойынша, +1 және ... ... ... +0,75 . ... шаруашылықтағы валюталық
операцияларда алтынның қолданылу масштабы күрт төмендеп кетті, ең басты
орында ... ... ... ... ... Әлемдік шаруашылықтағы
валюталық қор (ХВҚ) рақылы реттелуші еді. Бұл қор ... ... ... функциясы - осы қорға мүше елдердің валюталық
паритеттерді, курстар мен ... ... ... ... ... ... қатысты айтар болсақ, әлемдік
шаруашылықтағы валюталық жүйе ең ... рет ... ... ... ... ... ... ішінде әлемдік сауда мен өндірістің
өсуіне ықпал етті.
Бірақ та бұл жүйе оған қатысушы ... ... тең ... ... және АКШ-тың Батыс Еуропа, Жапония және ХВҚ-қа мүше ... ... ... ... ... ... ... елдерге зиян келтіре отырып, АҚШ-тың позициясы күшейе бастады
және соған сәйкес Бреттон-Вудс жүйесінің ... күн ... ... ... ... АҚШ – Батыс Еуропа – Жапония сияқты үш
әлемдік ... ... ... ... жаңа күштердің орналастырылуына
сәйкес болмай қалды.
Валюталық қатынастарда доллар өзінің монополиялық жағдайын жоғалта
бастады. ГФР ... ... ... Батыс Еуропаның басқа валюталары және
жапон иенасы американ долларына бәсекелестік ... ... ... ... ... ... мөлшерден асып кетті.
Долларды алтынға айырбастау АҚШ үшін өте ... ... ... ... есебінен алтынға төмен баға белгілеуге мәжбүр болды.
70-жылдардан бастап АҚШ ... баға ... ... ... бас ... ... іс жүзінде күйреді.
Төртінші, әлемдік шаруашылықтағы валюталық жүйе 1976жылы ХВҚ-тың
Кингстонда (Ямайка) өткен кезекті мәжілісінде қабылданды. ... ... ... ... ... құны мен есептелу нүктесін айқындайтын құрал
ретіндегі алтынның функциясы жойылды, яғни алтынның ресми бағасы,
алтын паритеттер ... ... ... ... ... ... валюталық өзара қатынастар әлемдегі ... ақша ... ... ... ... ... елге ... курстардың кез келген режимін таңдауға
мумкіндік ... Жаңа ... ... ... екі
факторға тәуелді болды:
а) валюталардың сатып алушылық қабілеті;
ә) әлемдік шаруашылықтағы нарыққа валюталардың сұранысы мен ... ... ақша ... ... ягни (қарыз берудің арнайы
құқығы) стандарты құрылды.
СДР негізгі резервтік валюта ретінде ... ... ... ... азайтты. СДР алтын мен доллар альтернативасы ... ... ... ... ... валюталық жүйе –
валюталардың өзгермелі курсы қалыптасты.
Бұл жүйе екі элементтен тұрады:
1. негізгі тіреуші бірліктер таңдалады, ол ... ... ... ... ... ... курстарын сақтай
алады;
2. валюталық курстардың ауытқу диапазоны үлкен амплитудаларда ... курс ... ... ... ... басқа валюталарға
қатысты валюталық курс еркін түрде өзгереді. Ямайка келісімінде қабылданған
СДР алтын мен доллардың ... ... ... қабылдануы тиіс еді.
Алғашында СДР бірлігі доллардың осыған сәйкес құрамына теңестірілді.
1944жылдың шілде айынан бастап, СДР–дың алтындық ... ... ... валюталық кәрзеңке негізінде анықталды.
Валюталық кәрзеңке – 16 ел валюталардың орташа өлшенген курстары, ... ... ... ... ... 1 -нен кем ... ... 1 шілдесінен бастап, валюталық кәрзенкенің ... ... ... ... (ОПЕК) валюталарының күшеюіне байланысты
түзетілді. 1981жылдын 1 ... ... ... ... 5 ... ... Бұл қысқартудағы мақсат – СДР-дың шартты құнын есептеуді
жеңілдету.
1.3. Әлемдік шаруашылықтағы валюта ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың дамыған
институционалдық эволюциясы бар. Бұл құрылымның құрамдас бір бөлігі әлемдік
шаруашылықтағы валюта- қаржылық және несиелік ұйымдар болып ... ... ... ... де, ... ... аумағымен де
ерекшеленеді. Олардың бір бөлігі тек қана валюта- қаржылық немесе несиелік
мәселелермен ... ... дәл осы ... ... ... ... Ұйымы жүйесінде әлемдік шаруашылықтағы валюта қоры
және Бүкіл дүниежүзілік банк тобы әрекет ... ... ... ... ... мамандандырылған мекемелері болып есептелгенімен өздерінің іс-
қимылы мен әрекеттерінде толық дербестікке қол жеткізген.
Валюта несиелік қатынастар әлемдік шаруашылықтағы ... ... ... ... ... онда ... сауда және даму
Конференциясының (ЮНКТАД, 1964 жылы ... 3-4 ... бір рет ... ... ... ... қатысатындығына ешқандай
таңырқаудың жөні жоқ. Дегенмен, ЮНКТАД-тың ... ... ... қоры ... ... ... ... функциялары жоқ. 80-ші
жылдары Солтүстік пен Оңтүстік елдері арасындағы қайшылықтардың ... ... ... ... ... ... ... аударып, жіті бақылауға алынды. Кейінірек ЮНКТАД ... ... ... ... ... бастады. Айталық, ЮНКТАД қазір
тауарлар мен ... ... ... шаруашылықтағы айырбасын кешенді
түрде қарастырумен қатар ... ... ... ... ... ... қозғалысы мәселелерін зерттеуге ауысты.
Бұл ұйымның жетістіктерінің бірі ... ... ... ... ... ... мен әдістеріне арналған ... ... ... БҰҰ ... үйлестіруші орган ролі соңғы
онжылдықта ЮНКТАД ұйымының беделін ... және ... ... оның ... ... Бас ... шешімімен
бекітілді.
Валюта- несиелік мәселелер БҰҰ-ның экономикалық және ... ... ... ... ... ... де өз
көрінісін тауып отыр.
1995 жылдан бері ГАТТ-ың орнын ... ісін ... ... Сауда Ұйымының қызметі басталды. Бұл ұйымның әлемдік
шаруашылықтағы ... ... ... ... ... ... ... сөссіз. Мұның өзі Б.С.Ұ.-ның валюта- қаржылық қатынастарға да зор
әсері ... ... ... шаруашылықтағы валюта- несиелік
қатынастардың институционалдық құрылымдары арасында ... ... ... даму ... ерекше рөл атқарады.
Манила (Филиппин) қаласында ... ... даму ... ... ... Бұл банк ұзақ мерзімді несиелерді жүзеге ... ... ... ... ... 90-шы ... орта ... қарай аталған
банк үштен бірі жеңілдікті жағдайдағы 50 млрд. доллар көлемінде ... Азия даму ... ... инфрақұрылым салаларын қаржыландыру
мәселелері басымдықтарды пайдаланып ... ... өзі ... Тынық мұхиты
аумағы мемлекеттерінің инфрақұрылымды қаржыландыруға қажеттіктерінің өсе
түскенін көрсетеді. Егер Азия даму банкі ... ... ... жобаларды
несиелеу ісіне байқап барып, тәуекелдікті ауыздықтай ... ... ... ғана ... ... ... ... келген болса, 1995 жылдан
бастап мүдделі мемлекеттермен батыл, ... ... көше ... даму ... ... КСРО республикаларына да несиелер беруді қолға
ала бастады. Айталық, 1995 жылдың соңында Азия даму ... ... ... ... ... 120 млн. долларды құрайтын несиені беруге
дайын ... ... Бұл ... ... ... ... және әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге ... ... даму ... 1973 жылы ... Азия даму ... да ... қор Азияның ең кедейленген елдеріне 40 ... ... ... несиелер беруді мақсат тұтқан.
1966 жылдан бастап ... ... ... даму банкі жұмыс
істейді (штаб- пәтері Кот-д ... ... ... Абиджан қаласында
орналасқан). Банктің мүшелері қатарында африкалық және африкалық емес 25
мемлекет бар. ... даму ... ... ... тек қана ... ... Сондай-ақ, ол эксперттік қызмет көрсетулер мен кадрлар даярлауда да
жәрдемдесіп келеді.
Америкааралық даму банкі (МаБР, штаб- пәтері Вашингтонда ... ... 1960 ... 1 ... бастап кірісті. Банк өзіне мүше
елдердің экономикалық ... ... ... ... ... беруді қарастырады.
Ислам даму банкісінің (ИБР, штаб- пәтері Сауд ... ... ... ... мүше ... ... ... және де
мұсылман қауымдастығы мен басқа да мемлекеттердің ... ... ... ... ұйымының шешімі бойынша құрылып, өз
операцияларына 1975 жылдың қазан айында кірісті.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... есептеу банкі
(Б.М.Р.) ерекше орын алады. Бұл банк 1930 жылы ... ... ... ... қаласында орналасқан. Әлемдік шаруашылықтағы ... ақша ... ... ... құрамында 0,29032258 г. таза алтын ... ... ... ... ... ... ... шаруашылықтағы валюта және ... ... ... ... ... ... ... ең маңызды буындарының бірі.
XX ғасырдың соңғы 15-20 жылы қаржы ... ... ... 1980 ... ... ... ... дамыған елдерінің қаржы
активтері олардың ішкі жиынтық өнімдерімен ... 2,5 есе ... ... ... және ... ... құндарының ара
қатысы 1980 жылы 10:1 болса, 1992 жылы бұл көрсеткіш 60:1 ... ... ... ... қаржы айнымалының объективті заңдылықтары жатыр.
Бір ... ... бос ... ... ... ... ... оған сұраныс
қалыптасады. Дүниежүзілік валюта және ... ... ... бұл
қайшылықтарды дүниежүзілік шаруашылық ... ... ... ... ... соның ішінде дүниежүзілік сауда,
қызмет ... және ... ... ... ... ... ... етуді қажетсінеді, ұлттық валюталардың сауда- саттығын талап
етеді.
Дүниежүзілік валюта, несие, құнды қағаздар нарықтары қалыптасуының
алғы шарттарына ... ... ... өндіріс пен банктерде шоғырлануы;
2) шаруашылық байланыстардың интернационалдануы;
3) ... ... ... ... ... ... пен ... негізінде шетелдік
валютаны ұлттық валютаға курсы (құны) бойынша ... алу мен ... ... ... ... ... нарықтары дамыған нарықтық экономикасы
бар елдердің барлығында ... ... ... ... ... ... өзара байланысының күшеюі арқылы ... ... ... ... Оның ... ... ... (жергілікті)
валюта нарықтары кіреді. Бұл нарықтар өздерінің көлеміне, валюталық
операциялар мен ... ... ... ... ... ... нарықтары дүниежүзілік қаржы ... ... ... ... ... ... ... қаржы институттарының топтасқан жері. Онда ... ... ... ... ... жүргізіледі және құнды
қағаздармен, алтынмен байланысты ... ... ... қаржы
орталықтардың ішіндегі ең ірілері- Лондон, Нью-Йорк, Майндағы Франкфурт,
Париж, ... ... ... ... ... валюта операцияларының
көлемі 1973-1992 жылдар аралығында күніне 10-12 млн. доллардан 900 ... ... ... валюта нарықтарына мынадай ерекшеліктер тән:
1) дүниежүзілік шаруашылық байланыстарының ... ... ... да ... ... ... және валюталық
келісімдерді жүзеге асыруда автоматты байланыс құралдарын кеңінен қолдануы;
2) ... ... ... және ... қолдану арқылы бүкіл әлемдік сипатқа ие болуы.
3) валюта операцияларын үйлестірудің (унификация) ... ... ... ... көлемінің ұлғаюы;
5) валюта курстарының тұрақсыздануы.
Валюта нарықтары әлемдік шаруашылықтағы есептеулерді жедел жүзеге
асыруды, дүниежүзілік ... ... ... және ... ... ... нығайтуды қамтамассыз етеді. Валюта нарықтарының көмегімен
банктердің, кәсіпорындардың, сондай- ақ мемлекеттің ... ... ... ... ... ... нарықтар механизмі
экономиканы мемлекеттік реттеуге, бір топ ... ... ... ... шеңберінде валюта нарықтары биржалардың,
брокерлік фирмалардың, банктердің және ... ... ... ... ... уақытта сату мен сатып
алу жөніндегі алдын- ала ... ... ... Бұл ... қол қойылған мезеттегі валюта курсы бойынша жасалады.
Опцион дегеніміз- мерзімдік келісім бойынша валютаны сатушы ... ... ... ... ... ... ... валюталар.
Еуропалық валюталық бірлік (ЭКЮ)(Еurope an curren cy unit) Еуропалық
қоғамдастық құрамына кіретін алдынғы қатарлы Еуропа елдерінің 12 валютасына
негізделеді.Валюталық ... ... ... ... орташа курсын басқа
валюталардың белгілі жиынтығына қатысты өлшеу әдісі. ... ... оның ... ... және олардың долларға қатысты рыноктық
курсына тәуелді. Кәрзенкедегі әрбір ... ...... ... ... ... және ЕҚ ... мүше-
мемлекеттің салмағына байланысты анықталады.
Бір ЭКЮ шамамен: 1,3 АҚШ долларына тең.
Ресми ЭКЮ-дің эмиссиясы жартылай ... ... және ... ... ... есеп ... кезінде орталық банктердің
есеп шоттарында жазу ретінде көрсетіледі.
Еуропалық валюталық жүйеде (ЕВЖ) ЕҚ мүшелерінің ЭКЮ-мен ... ... ... ... ... ... қараңыз). Осы
негізгі курс негізінде валюталардың өзара курстары есептеледі, іс жүзіндегі
курстар одан ... ... ... ... ... та ... ... итальян лирасы мен испан песетасы үшін
15%–тік шектегі ауытқулардың жеңілдетілген режимі ... ... ... - бұл ... ... ... ... курстарының тұрақтылығын қамтамасыз ету.
ЭКЮ-ді құрудағы тағы бір себеп – алтынның орнын ... ... ... дәрежеде сенімді болмауы, сонымен бірге, ... ... ... ауытқуына тәуелді болуынан және АҚШ-тың тотальдық
экономикалық диктатынан ... ... етуі ... ... АҚШ ... ... ... табылатын
валюталық бірлікті құрып қана қоймай, сонымен бірге, валюталық интеграцияны
жүргізуге, ... ... ... ... ... ... асыруға
тырысты.
Осылайша, 1993жылдың наурызындағы келіссөздер нәтижесінде Еуропалық
валюталық жүйе (ЕВЖ) құрылды.
ЕВЖ – бұл әлемдік шаруашылықтағы ... ... ол ... шеңберінде ұлттық валюталардың қызмет етуімен ... ... ... ... ... мүше ... валюталары және де олардың ... ... ... ... ... ... йф- ... франкі- 19,3%
Британ фунт стерлинг- 12,6%
Итальян лирасы- 9,9%
Голландия гульдені- 9,5%
Бельгия франкі- 7,8%
Испан песеты- 5,2%
Дат ... ... ... 0,8%
Грек драхмасы- 0,7%
Люксембург франкі- 0,3%
Ж..Делор концепциясы бойынша, Еуропалық валюталық бірлесу жоспары 3
кезеңнен түрады:
1)ЕҚ-тың ... ... ... ... ... саясатты жүзеге асыруы;
2)ЕҚ-тың Орталық банкін құру;
3)Ұлттық валюталардың ЕҚ-тың біртұтас валютасына айырбасталуы.
Ж.Делор жоспарының үшінші кезеңі үш ... ... ... ... кіру ... бар ... анықталады. Одаққа
кірудің критерийлері мыналар: ... ... ... ... ... көп ... ... алу ставкасын мөлшері, ұлттық валютаның
тұрақтылығы;
ә)1999 – 2001жылдар аралығында Орталық Еуропалық банк валюталық айырбас
операцияларында ортақ ... ... ...... ... монеталар мен купюрлардың ЕВРО атты ... ақша ... ... ... ... ... жүйесінің (ЕВРО) пайда болуы нәтижесінде ЕҚ-тың алатын
артықшылықтары:
- ЕВРО-ның әлемдегі ең күшті валюталардың бірі ... ... ... ЕҚ-тың маңызды тұрақтандырғыш факторы болады, инфляциямен ... АҚШ және ... ... ... ... мемлекеттердің
тауарлары мен қызметтерінің бәсекелесу қабілетін ұлғайтады;
- бағалы қағаздармен ... ... әлем ... ... ... ұлғаюы;
- еуровалюта нарығы бірден әлемдегі ең ... ... ... бір ... ... ... айырбасталуымен байланысқан шығындарды
жоюға мүмкіндік береді;
- барлық Еуропалық ақша ... ... ... ... биржалық маклерлер жүргізетін есепке алу ставкаларымен ... ... ... ... шаруашылықтағы Валюталық Коры (МВФ)
Әлемдік шаруашылықтағы валюталық кор(ХВҚ) Бреттон-Вудс конференциясының
(1944ж.АҚШ) шешімімен дүниеге келді.Бұл ең ... ... ... ұйым ... ... ... ... негізгі мақсаты
мүше елдердің қаржылық тәртібін күшейту мен валюталық ... ... ету ... ... бұл қорда 182 мүше елдері бар.
ХВҚ-ың басты кеңсесі ...... ... ... ... ... ... қызметтері:
1)Әлемдік шаруашылықтағы өтімді қоры жеткіліксіз, болмаса төлем қабілеті
төмен мүше ... ... ... ... ... ... ... еркін түрде жүргізілуі үшін
мүше елдердің сауда мен төлем жүйесін қадағалап ... ... ... ... әлемдік шаруашылықтағы валюта жүйесі
мен төлемдер туралы әлемдік ... ... ... ... ... ... итермелеу. Нәтижесінде бұл елдің басқа елдермен
экономикалық қатынастары тұрақтанады;
4)Мүше елдердің төлем балансын ... ... ... ... мен ... беру ... ... ел белгілі ақша сомасын төлейді.Ол үлес – квота- деп
аталады да,мүшелік жарнаға ... ... ... ... ... қоры ... ХВҚ қаржылық қиыншылыққа ұшыраған мүше елдерге
қарыз беруге жүмсайды. Екіншіден, жарна үлестерінің ... ... ... ала ... ... мен ... арнаулы қарыз алу құқығы бөлінгенде
алатын активтері анықталады.Жарна ... көп ... ... ... де ... ... ... Үшіншіден, жарналар әр елдін дауыс санын
анықтайды. Үлестерді ... ... ... ... ... ХВҚ-ы
бекітеді. Олар әрбір бес жылда кайта қаралып отырады да, ХВҚ қажеттілігі
мен елдердің экономикалық ... ... ... ... ... көлемі СДР-мен белгіленеді. Төменде жекелеген елдердің ... ... ... |% ... ... ... |100,00 ... |26526,8 |18,31 ... |8241,5 |5,69 ... |8241,5 |5,69 ... |7414,6 |5,12 ... |7414,6 |5,12 ... ... |5130,6 |3,54 ... |4590,7 |3,17 ... |4320,3 |2,98 ... |4313,1 |2,98 ... ... 1992жылдың 15шілдеде мүше болды. ХВҚ-ың Қазақстандағы
өкілеттілігі 1992жылдың 15тамызында ашылды. ... ... ... ... ... ... Республикасының валюта саясаты.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, нарық экономикасы жағдайында мемлекет
тарапынан валюталық реттеу жүргізіледі.Қазақстан Республикасы ... ... ... маңызды тарихи даму кезеңінде валюталық саясат ... ... ... ... ... қызметін құрумен бірге
халық шаруашылығын қайта құру, оны нарық жолына бұру мәселелерін қатар алып
жұру жұмыстары тұр. Жақын уақыттарға ... ... « ... реттеу» заңы
1993жылы 14 сәурде қабылданған заң ... ... Бұл ... егемендік
алған соң қабылданған 1-заң еді. Бірақ та ол кезде Қазақстан сом зонасында
еді, сондай-ақ, жеке ... ... ... ... тәжірибесі аздау
болды. Бұл кезеңде еліміз өзінің ұлттық валютасын дайындау ... ... ... ... құру ... ... түсінді. Бірақ ескі
заңның қағидалары либерализациялау деңгейіне жауап беру мүмкіндігінің ... ... ол кей ... ... ... болды. Ал казіргі
кезде жұмыс істеп жатқан ҚР-ның заңының 8-бабына түзетулер енгізілді.
1996жылы 24желтоқсанда Қазақстанда ... ... ... жаңа ... Жалпы алғанда валюталық реттеу бірнеше ... ... ... яғни бұл ... ... көтерілуі және елден валюталық
реттеу еліміздің төлем балансын бір қалыпта ұстау, ... ... ... ету, ... ... ... ресурстарды
жинау жұмыстарыны ықпалын тигізеді. Сондықтан да валюталық реттеудің ... ... ... ... ... ... ... жинау,валюта
заңдылықтарын қадағалау және қолдану жұмыстары жүргізіледі. Қазақстан заңы
бойынша, ... ... ... ... валюталық байлықтар және
олардың операциялары есептеледі.
Жаңа заң бойынша валюталық байлыққа жататындар:
- ... ... ... ... мен ... ... және құны шетел валютасымен
бекітілген номиналдар;
- алтын ... ... ... ... ... және ... жатады.
Қазақстанда 2-баптың қаулысы бойынша, валюта – қадағалау органы болып
табылатын - ... ... ... Банкі.
3.1. Валюта бағамы: негізгі түсініктер
Мемлекеттің әлемдік нарықтағыжетістіктері мен жалпы әрекеттерінің
айнасы ретінде төлем балансын ... ... ... да ... ішінде елдің барлық жасаған қарым-қатынасының экономикалық жағы,
яғни сандық мәні енеді. Ал, халық аралық валюта қорының анықтамасы ... ... - ... балансы мен капитал қозғалысының балансы
жатады.Елдің барлық іс-әрекеттері мен сауда ... ... ... алады.
Елдің экспорттық операциялары (тауар экспорты, қызмет экспорты)
елдің импортынан артық юолған жағдайда ... ... ... (оң), ал ... ... пассивті (теріс) сальдолы деп атаймыз. Оң төлем балансы
импортқа қажет шетел валютасымен қамтамасыз етіледі.
Төлем балансы төмендегідей тармақтардан ... ... ... табыс қозғалысы,аударымдар
(мемлекеттік және жеке тұлғалардың);
2)капитал қозғалысының балансы: ұзақ мерзімдік инвестициялар –
тікелей және қоржындық, қысқа мерзімдік капиталдар ... ... ... ... ... және ... ... валюта қоры) қаражатын қолдану, басқа да қаржы көздері;
4)қорлардың соңғы өзгерісі: алтын, шетел валютасының, несиелердің
өзгерісі.
Төменде берілген негізгі макроэкономикалық ... ... ... ... отырғанымыздый Казақстан Республикасының сальдосы
1998ж.теріс болды, ал қалған жылдары оң сальдо байқалады. Демек,
1998ж.елдін экспорт операциялары импортқа қарағанда аз ... ... ... ... ... ... елдін теріс сальдосының нәтижесі
экономикаға қатты әсер еткен жоқ, себебі тапшылық көлемі үлкен ... ... де ол үзақ ... бойы ... ... ... экономикаға әсері валюта бағамына әсер етуі арқылы
жүреді.Шынында да сальдоның өз алдына тек сандық ... және ... ... оның еш ... ... жоқ. Ал валюта бағамы елдін
тауар айналымын жүргізеді. Ол елдін ішіндегі ... 5 ... ... ... әсер ... ... қазіргі заманда әлемдік
экономикаға қатысу елдің жалпы дамуының негізгі алғышарттарының бірі.
Сондықтан да валюта бағамын ... ... |1998ж. |1999ж. |2000ж. |2001ж. ... ... өнім |1733,3 |2016,5 |2596,0 |3285,4 ... | | | | ... |5870,6 |5988,5 |9615,4 |8646,9 ... |6671,5 |5648,3 |6849,8 |6363,0 ... ... |- 800,9 |343,7 |2765,6 |2283,9 ... ҚР | | | | ... ... |83,8 |138,2 |144,5 |153,2 ... ... | | | | ... ... ... |78,3 |119,5 |142,1 |146,7 ... ... ... ... ... ... басқа
елде, мысалы Ресейде сауда жасасаңыз ол төлем бола алмайды. ... ... ... ... ... бар. Ал егерде ... ... ... ... жасауға ниет білдірсе, онда ол төлем құралы ретінде «теңге»
валютасын ... ... ... ... бір ... Ресейдің бір
резидентіне қант сатты дейік. Ресейдегі сатып ... ... ... ... теңгемен төлеуі қажет, себебі ... өз ... ... ... ... және ... төлеуі
қажет. Ал сатып алушының қолында өзінің ұлттық валютасы ғана бар. ... ... ... ... ... ... ... нарығы арқылы қанағаттандырады. Оның ең басты ... екі әр ... ... ... ... мәселесі» болып табылады. Мысалы,
Қазақстандағы валюта нарығында адам демалуға, жұмыс бабымен, оқуға бара
жатқан кез ... ... ... ... ... ... ал шет ел
азаматтары теңгеге өз ... ... ... бар. ... ... белгілі бір қатынаспен, бағаммен айырбасталады.
Валюта бағамы деп бір ... ... ... ... ... валюталардың қатынасын атаймыз. Мысалы: 153тг=1долл.,
70тг=1DM , 4тг= ... ... ... ... белгілеуде бір-біріне қарама-қарсы
екі әдіс бар:
1) ... ... ... ... тағайындалатын валюта бағам әдісі.
Валютаның еркін айналымдағы ... ... ... ... ... әсерінен қалыптасады. Оны келесі графиктен көре аламыз:
Теңгенің ... ... ... бағам жағдайын
қарастырайық.:
Бірінші жағдай. Рубльге деген сүраныс төмендейді. Соның арқасында
қазақстандықтарға ... ... ... ... ... ... да
арзандайды. Сондықтан қазақстандықтар Ресей тауарларына деген сұранысты
өсіреді, ал ол өз ... сол ... ... ... қажет рубльге деген
сұранысты өсіреді.
Екінші жағдай. Рубль ұсынысы ... ... ... оған ... ... ... теңгеге деген сұраныс та жоғарылайды.
Сонымен сұраныс пен ұсыныс арақатынасының ... ... осы ... және ... кесте бойынша бір теңге бес рубльге тең болады.
Валютаның еркін айналымдағы бағамына көптеген факторлар әсер етеді.
Олар:
- Тұтынушы ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы ол елдің валютасына қатты әсер етеді.
Мысалы, америкалық машиналардың беделі артса, онда ... оны ... ... ... ... ... ... Қазақстанға Ресейден
демалушылар көп келсе, онда рубль ұсынысы көбейіп, арзандайды.
- Табыстың салыстырмалы азаюы. Бір ... ... ... ... ұлттық табысына қарағанда өсімі салыстырмалы ... ... ол ... ... ... төмендейді. Себебі елдің ... ... ... ... ... Бағаның салыстырмалы өзгеруі. Егер Қазақстанда баға өссе, ал
Ресейде қалыпты болса, онда ... ... ... тауарын тұтынуға тырысып, рубльге қосымша сұраныс түдырады. Ал
ресейліктердің керісінше, ... ... ... деген ынтасы азайып,
рубль ұсынысын ... Бұл екі ... ... ... ... Салыстырмалы нақты пайыздық мөлшерлемелерінің өзгеруі. Мынандай
жағдайды ойластырайық. Қазақстанда ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде инфляцияны есептей отырып алынған
нақты ... ... ... ... елдерге қарағанда жоғары болды.
Соның арқасында Қазақстан инвестициялауға өте тиімді елге ... ал ... ... экономикасы тұрақты болған жағдайда) теңгені алуға
итермелейді .
- Алыпсатарлық. Қазақстан экономикасында: а) Ресей ... ... өсу ... ... деген жорамал бар; ә) басқа елдерге
қарағанда инфляция жоғары болады ... ... бар; б) ... ... ... ... ... жағдайда теңгесі бар тұлғалар қолындағы
теңгені басқа, қалыпты валютаға айырбастауға ұмтылады. Ал ол сол ... ... оны ... қарағанда қымбаттатады.
Ал бұл әдістің тиімділігіне келетін болсақ, онда оны жақтаушылардың
айтатын дәлелі: бұл әдісте валюта бағамы ... ... ... ... ... ... тапшылығы мен қалдықтары жойылады. Бұны сұраныс
пен ұсыныс функцияларының көмегімен көрсетуге ... ... ... 1rr = ax 1тг. ... ... және ... сальдо балансы жоқ деп есептейміз. Бұл жағдайда Қазақстанның қажет
ететін рублі мен Ресейдің қажет ... ... ... ... тең ... Енді ... бір ... әсерінен қазақстандықтардың рубльге
деген сұранысы D-дан D –ге ... ... ... ... ... көлемде рубльді әкеледі, ал импорттық операциялар «аС»
көлемді қажет етеді. ... ... ... ... ... балансының
тапшылығы АС қисығына тең болады. Бағам нарық заңдарымен қалыптасатындықтан
ол 1rr =1а х ... ... Ал бұл ... ... ... тауарлар арзан болып, қазақстандықтарға керісінше қымбаттап,
Қазақстанның экспорты тиімді болып, ... ... ... ... ... ... ... сұраныс азаяды. Сондықтан төлем балансы
автоматты ... ... ... және ... ... ... валюта бағамы әдісі- бұл тәсіл жоғарыда қарастырған
тәсілге қарама- ... ... ... Оның ... ... ... ... отыру қажеттілігінің туындауымен қиындатылады.
Мысалы, жоғарыдағы жағдайға валюта жетіспеушілігі автоматты түрде жойылады,
ал ... ... ... мемлекет жоюы керек. Осы ... ... ... ең ... ... ... Оны жою ... әдістермен жасалады және олар қазіргі замандағы барлық елдерде
қолданыла алады:
• Резервтерді қолдану. Бұл валюта ... ... ең ... ... Ол ... ... ... валюта қорымен әсер
ету механизмі. Ал валюта қоры қалай жиналады? Мысал қарастырып
отырған ... ... жылы оң ... ... ... ... қалды. Ол қор мемлекеттің иелігінде алтын ... ... ... ... ... ... ... тиімсіз жағы: егер теріс сальдо ұзақ уақыт байқалатын
болса, онда ... ... қоры ... бұл ... бас
тартуға мәжбүр болады.
• Сауда саясаты. Ол ... ... бір ... ... ... (яғни шет ел валютасына деген сұранысты)
шектеу, керісінше экспортты (өз валютасына ... ... ... ... квота, қосымша салық салу арқылы
шектеуге болады. Ол жеңіл де, бірақ бұл қолдан жасалған шектеулер
экономиканың дамуына ... ... ... ... ... Тағы да бір балама валюталық
бақылау. Оның мәні: мемлекет өзінің ... ... ... ... ... тапсыруға міндеттейді.
Алынған ... ... ... ... ... бөліп
береді.Сонда импорт көлемін елдің экспорт ... ... Бұл ... ... ... бар: сауданың бұзылуы,
кемсітушілік, таңдаманың шектеулілігі, қара базар.
• Ішкі макроэкономикалық реттеулер. Салық және ақша ... ... ... ... ... ... азайтады.
Еркін (толық) ауысатын валюта дегеніміз- басқа елдердің валютасына
еркін және шектеусіз ауысатын валюта. Бұл ... ... ішкі және ... ... бар. ... ... еркін (толық) ауысу
мүмкіндіктеріне ... ... ... ... Канада, Кувейт,
Малайзия, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Біріккен Араб Эмираты, Оман, Сеймень
аралдары, Сингапур, АҚШ, ФРГ, ... ... ... ие ... ... ауысу мүмкіндігі ұлттық экономиканы тұрақты даму
бағытындағы елдердің валюталарына тән. ... ... ... ... ... ... ... жолымен жетуге болмайды. Еркін
ауысатын валютаның бір бөлігі резервтік ... деп ... Олар ... ... ... ... ... нысанында
құрылады да, басқа елдердің орталық банктерінде сақталады.
3.3. ... және ... ... валютаның бағамын екіге: атаулы және ... ... ... ... ол екі елдің валюталарының айырбас бағасы. Мысалы, ... ... ... ... ... әлемдік шаруашылықтағы нарықта ... ... ... ал ... ... ... онда әр
долларға 150теңге төлейміз.
Нақты бағам- ол екі ... ... ... ... Басқаша айтқанда,
ол бізге елдің ішінде шығарылған тауардың бағасын басқа елдегі шығарылған
тауар бағасына салыстыра ... Бұл ... ... ... ... ... құны 1000 ... Ал жапондық сондай
машина 2,4,млн. иена тұрады. ... ... 1 ... 120 иена болсын. Одан
көріп отырғанымыздай америкалық машина ... ... ... ... ... нақты бағамның формуласы: Нақты бағам = атаулы бағам ((өз
елінде өндірілген тауар құны) / ... ... өнім ... = Е * (Р / Р ... ... ... атаулы бағам елдің тауарларының
басқа елдің бағасымен салыстырғандағы құнын білдіреді. Егер атаулы ... ... ... ... алу ... ... және таза ... көлемі
өседі, оның формуласы:
NX = NX * (E )
NX- таза экспорт.
Қорытынды
Жалпы қорыта келгенде, әлем ... ... екі ... ... ... ... валюта жүйесі.
Яғни валюта қатынастар дегеніміз – дәстүрлі ақша ... ақша ... ... ... ... ... ... жиынтығы. Валюталық қатынастардың жекелеген элементтерінің
жиынтығы. Валюталық қатынастардың жекелеген элементтерінің қалыптасу сауда
орталықтарында жүргізіледі. ... ... ... валюта,
халықаралық несие, құнды қағаздар нарықтары қалыптасуының алғы шарттары
болып келеді.
Тағы бір айта кететін мәселе, ол қор ... Қор ... – бұл ... ... айналымына қажетті жағдай жасау, олардың нарықтық
бағасын анықтау және олар ... ... ... өз ... ... ... ... ұйым.
Қор биржасындағы операциялары оның мүшелері ғана жүзеге асыра алады.
Олардың тапсыруы бойынша ... ... ... алу ... сатуды
брокерлермен дилер атқарады.
Республикада ... ... ... ... ... мемлекеттің
атрибуттарын қалыптастырудың соңғы қадамы болады. Оның экономикалық және
саяси маңызы бар. ... ... ... алда ... ... ... ... тұрақтылығымен жоғары сатып алу қабілетін қамтамасыз ету, ... ... ... ... таңда, теңгені тауарлармен, алтын-
алмас қорымен, валютамен қамтамасыз ету, оны ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Негізгі валюталарға қатынастылығы жағынан алғанда ... ... ... дүниежүзілік шаруашылық валюта
механизіміне нұқсан ... ... ... ... ... ... етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1) «Әлемдік шаруашылықтағы экономикалық қатынастар» Мамыров Н.Қ.
Мадиярова Д.М. Қалқыбаева А.Е. ... ... ... ... ... экономикалық қатынастар» Майдан- Әли
Байгісиев Алматы «Санат» 1998ж
3) ... ... ... ... және ... Майдан- Әли Байгісиев Алматы. «Қазақ университеті»
2004ж
4) «Әлемдік шаруашылықтағы экономикалық қатынастар» Елемесов
Р.Е. Алматы. «Қазақ университеті» 2002ж
5) ҚазҰУ ... ... ... №5 ... ... ... Мамыров Н.Қ, Тілеужанова М.Ә. Алматы 2003ж

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тауарлы материалдық қорлар24 бет
Шошқа тілмесі16 бет
"Автомобильдердің электротехникалық және электрондық жабдықтары" -курсы мазмұны және әдістемесі51 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Adobe Flash-те «Информатика» курсы бойынша оқытудың электронды әдістемелік-оқыту кешенін құру78 бет
«Банк ісі» лекциялық курсы70 бет
«Молекулалық физика курсы бойынша электрондық қабықша34 бет
«Мұнайдың химиялық анализі» бағдарлы элективті курсын оқыту әдістемесі61 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь