Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту жолдары

Мазмұны

Кіріспе.

І Тарау. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытудың теориялық негіздері.
1.1. Бастауыш мектепте оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытудың педагогикалық.психологиялық мәселелері.
1.2. Бастауыш мектепте оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін қалыптастыру жолдары.

ІІ Тарау. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытудың әдістемелік мәселелері.
2.1. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытудың өзіндік ерекшелік жолдары.
2.2. ... сынып оқушыларының қазақ тілі пәнінен танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін қалыптастырудың әдіс.тәсілдері.

2.3. Жеке іс.тәжрибенің сабақ үлгілері.

Қорытынды.

Әдебиеттер.
Кіріспе
Әрбір мемлекеттің болашағы мектебінде шындалады. Келешекте осы елдің тізгінін ұстар азаматтар – бүгінгі мектеп оқушылары болғандықтан, Қазақстандықтар барлық мектептерге үлгі болуға тиісті қазақ тілінде оқытатын мектептердің оқушылардың білім сапасы , даму бағыттары , келешегінің көкжиектері бүкіл қоғамның , мемлекеттің назарында болып 1999 жылы 7 маусым куні «Білім туралы заңы» қабылданды.
Білім туралы заңда білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың ұстанымдарының бірі- педагог қызметкелер, оқушылардың мемлекеттік білім беру стандартында көзделген деңгейден төмен емес білім, білік,дағды алуын қамтамасыз етуге, баланың жеке шығармашылық қабілетінің дамуы үшін жағдай жасау қажеттігі көрсетілген. Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін мектептің бастауыш білім стандарты министрлік алқасының 18.07.1996 жылы 81/2 шешімімен бекікіліп, 1998-1999 оқу жылынан бастап мектеп тәжірибесіне енгізілді. Бұл білім стандартында оқушылардың әл- қуатына қызығушылығы мен шығармашылык кабілеті мен мүмкіндіктерін ескеріп, өзін-өзі дамытуыеа жағдай жасай отырып, міндетты деңгейлерін айқындау жұмыстары жүргізілді. Бастауыш мектеп- бұл оқушы тұлғасымен санасының дамуы қуатты жүретін ерекше құнды, қайталанбайтын кезеңі. Сондыктан да бастауыш білім-үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Оқу тәрбие процесінде мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-қатынастың атқаратын рөлі ерекше. Мұғалімнің өз оқушыларының жүрегіне жол тауып, олардың өзі оқып қана қоймай оның ьеретін жетістіктерін де атап өткен. Мысалы, қызығушылық қабілетті арттыра отырып, оқушының шығармашылық қабілетін оятуға немесе дамытуға болады. Шығармашылық- бұл бала бойындағы дарындылығын дамыту және оны тәрбиелеу- бүгінгі таңдағы көкейкесті мәселелердің бірі оқытатын пәнге қызығуын арттыру тиіс. Осы қызығушылық қабілетін дамыту қажет. Жалпы қызығу- бұл адамның саналы әрекеті. Қызығушылық қалай пайда болады? Баланың қызығуы үшін оның көңіл-күйі көтеріңкі болуы тиіс. Бала бір нәрсеге қызығуы үшін қызығатын нәрсе адамға жағымды сезімдер туғызу керек.Жалпы адамның қызығулары бірнеше түрге бөлінеді. Қызығу туралы психолог-педагогтар көптеген еңбектер жазған. Оларда ең көрнекті ғылымдар мыналар: У. Мак Дугал (1871-1938), Э. Торндайк, И. Ф. Гербарт. Бұл ғылымдар қызығушылықты зерттеп қана қоймай оның беретін жетістерін де атап өткен. Мысалы қызығушылық қабілетті арттыра отырып оқушының шығармашылық қабілетін оятуға немесе дамытуға болады. Шығармашылық бұл бала бойындағы дарындылығын дамыту және оны тәрбиелеу бүгінгі таңдағы көкейтесті мәселелердің бірі.
«Шығармашылық»- бұл адамның өмір шындығында өзін-өзі тануға ұмтылуы, ізденуі. Өмірде дұрыс жол табу үшін дұрыс ой түйіп, өздігінен саналы, дәлелді шешімдер қабылдай білуге үйренуі керек. Адам бойындағы қабілеттерін дамытып, олардың өшуіне жол бермеу адамның рухани күшін нығайтып, өзін-өзі табуына көмектеседі. Өйткені, адам туынды ғана емес, тудырушы, жаратушы да. Адам әрқашан өзін-өзі жетілдіруге, өзін-өзі жойып жібермеуге қабілетті болады. Адамның өз болмысын тануға ұмтылуға көмектесіп, тереңде жатқан талап-тілегін қабілеттерін дамыту, сол арқылы оған толыққанды өмір сүру үшін жаңа рухани күш беру білімнің ең негізгі мақсаты болып табылады,-деп көрсетілген Қазақстан Республикасы орта білімді дамыту тұжырымдамасының жобасында. Көтеріліп отырған мәселе туралы жазылған ойлар, тұжырымдамалар, көзқарастар, еңбектер баршылық, атап айтсақ қазақтың ұлы ойшылдары Ж. Баласағұн, Әл-Фараби, ұлы Абайды ерекше толғандырған, сондықтан еңбектерінде адамның жеке басының қабілеттерінің дамуын қарастырып, тиімді жолдарын көрсеткен.
Кеңестік психологтар мен ғалымдар Л. Р. Выготский, В. В. Давыдов, В. А. Крутецкий, Б. М. Теплов, Л. В. Занков, С. Л. Рубинштейн, Б. Г. Ананьев, А. Н. Леонтьев, И. Л. Лернер, А. Н. Луктын, В. И. Андреев, Д. Б. Богоявленская, А. Л. Яковлевтың, қазақтың ағартушы ғалымдарынан А. Байтұрсынов, М. Жұмабаев, Ж. М. Абділдин, Қ. Б. Жарықбаев, М. М. Мұқанов, Т. С. Сабыров, т.б. еңбектерін жеке тұлғаны дамыту мәселесінін теориясы мен практикасына қосқан зор үлесі деп білеміз. Осы ғалымдардың еңбектеріне , осы ғылыми тұжырымдама, пікірлерін оқи отырып ойымызда мынадай сұрақтар туындап мазалады: Шығармашылық қабілет деген не? Қабілеттің шығармашылық деңгейге көтерілуі неге байланысты, оны қалаң жүзеге асыруға болады? Біз осы сұрақтарға жауап іздеу мақсатымен ғылыми жұмысымыздың тақырыбын «бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтарын өту барысында оқушылардың оқу-танымдық қызығушылықтары мен шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдары »,- деп алдық.
Диплом жұмысын зерттеудегі мақсат :
Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен шығармашылық қабілеттерін дамыту үшін қолданылатын тиімді әдіс-тәсілдер.
Алға қойған мақсатқа жету барысында туындаған міндеттер :
1. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтары бойынша оқушылардың оқу танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту үшін жазылған теориялық білімдерге, психологиялық- педагогикалық ғылыми әдебиеттерге тереңірек тоқталу.
2. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтары бойынша оқушылардың оқу танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту үшін жасалған оқытудың жаңа технологияларының тиімді жолдарын қарастыру.
3. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтарын оқытуда оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытуда жасаған озат педагогикалык тәжірибелерді талдау, қолданыстағы мәнін ашу.

Ғылыми зерттеу объектісі: бастауыш мектеп оқушыларының қазақ тілі сабағына танымдық қызығушылықтары мен шығармашылық қабілеттері.
Ғылыми зерттеу әдістері : озық педагогикалық іс-тәжірибелерді сұрыптау, ғылыми педагогикалық әдебиеттерге талдау жасау, бақылау, байқау, әңгіме, анкета.
Зерттеу пәні: қазақ тілі екінші сынып.
Зерттеу әдістері: теориалық-ғылыми әдістемелік әдебиеттер мен жаңашыл педагогтардың тәжірибелері және жарық көрген ғылыми еңбектерді жинақтау, сұрыптау, талдау, тест әдісін қолдану, өзіндік жұмыстардың түрлерін ұсынып, нәтижесын көрсету.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен, қосымшадан тұрады.
Пайдаланған әдебиеттер.
1. Қоянбаев Р. М., Қоянбаев Ж. Б. Педагогика – Алматы: 2002.
2. Қазыбаев С. Қазақ тілін оқыту әдістемесі – Алматы: 1990.
3. Сәбет Бап-Баба Жалпы психология – Алматы: 2003.
4. Қазақ тілін оқыту методикасы (ред. Әуелбаев Ш.) – Алматы: 1987.
5. Сабыров Т. «Болашақ мұғалімдердің дидактикалық дайындығын жетілдіру» Алматы: 1999.
6. Алдамұратов Ә. «Жалпы психология» Алматы: 1996.
7. Жұмабаев М. «Педагогика» Алматы: 1992.
8. Тұрғынбаева Б. «Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту» /Бастауыш мектеп/ 1997 №7, 85-8 бет.
9. Сардарова Ж. «Жаңа ақпараттық технологияның шығармашылық қабілет дамытудағы ролі»./Бастауыш мектеп/ 2003 №5.
10. Әбжанова С. «Оқушыларды шығармашылық пен дамыта оқыту». /Бастауыш мектеп/ 2003 №2.
11. Рүстемова Ж. «Оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту»./Бастауыш мектеп/ 2003 №1.
12. Сыдыкова К. «Ойын элементтерін пайдалану». /Бастауыш мектеп/ 1985 №11.
13. Кәкімова Ш. Л., Қашағынова Ә. Қ., «Оқушы шығармашылығын дамыту» /Бастауыш мектеп/ 1999 №1,2.
14. Сәкенова Р., Найманбаева П., «Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту». /Бастауыш мектеп/ 2003 №1.
15. Аяғанова Л. «Жаңа технологиялар сабақта». /Бастауыш мектеп/ 2003 №4.
16. Волков И. П. «Творчествоға үйрету» /Бастауыш мектеп/ 1988 №7.
17. Задинова С. «Қызығушылықты раттыру» /Бастауыш мектеп/ 1985 №1.
        
        Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың танымдық
қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту жолдары
Мазмұны
Кіріспе.
І Тарау. Бастауыш ... ... тілі ... ... ... ... қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытудың теориялық негіздері.
1.1. Бастауыш мектепте ... ... ... ... ... ... ... Бастауыш мектепте оқыту барысында оқушылардың танымдық
қызығушылықтары мен қабілеттерін қалыптастыру жолдары.
ІІ Тарау. ... ... ... тілі сабағын оқыту барысында оқушылардың
танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытудың әдістемелік мәселелері.
2.1. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабағын оқыту барысында ... ... мен ... ... өзіндік ерекшелік
жолдары.
2.2. .... сынып оқушыларының қазақ тілі пәнінен танымдық
қызығушылықтары мен қабілеттерін қалыптастырудың әдіс-тәсілдері.
2.3. Жеке іс-тәжрибенің сабақ үлгілері.
Қорытынды.
Әдебиеттер.
Кіріспе
Әрбір мемлекеттің болашағы ... ... ... осы ... ... ...... мектеп оқушылары ... ... ... үлгі ... ... ... ... мектептердің оқушылардың білім сапасы , даму бағыттары ... ... ... ... , ... назарында болып 1999
жылы 7 маусым куні ... ... ... қабылданды.
Білім туралы заңда білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың
ұстанымдарының бірі- ... ... ... мемлекеттік білім
беру стандартында көзделген деңгейден төмен емес білім, білік,дағды алуын
қамтамасыз етуге, баланың жеке шығармашылық ... ... үшін ... ... ... ... ... жалпы білім беретін
мектептің бастауыш білім стандарты министрлік алқасының 18.07.1996 жылы
81/2 ... ... ... оқу ... ... мектеп тәжірибесіне
енгізілді. Бұл білім стандартында оқушылардың әл- қуатына қызығушылығы мен
шығармашылык кабілеті мен мүмкіндіктерін ... ... ... ... ... ... деңгейлерін айқындау жұмыстары жүргізілді. Бастауыш
мектеп- бұл оқушы тұлғасымен санасының дамуы қуатты жүретін ерекше құнды,
қайталанбайтын ... ... да ... ... ... ... ... Оқу тәрбие процесінде мұғалім мен оқушы арасындағы қарым-
қатынастың атқаратын рөлі ерекше. Мұғалімнің өз оқушыларының ... ... ... өзі оқып қана ... оның ... жетістіктерін де атап
өткен. Мысалы, қызығушылық қабілетті арттыра отырып, оқушының шығармашылық
қабілетін оятуға немесе дамытуға ... ... бұл бала ... ... және оны тәрбиелеу- бүгінгі таңдағы көкейкесті
мәселелердің бірі ... ... ... ... тиіс. Осы қызығушылық
қабілетін дамыту қажет. Жалпы қызығу- бұл ... ... ... ... ... ... Баланың қызығуы үшін оның ... ... ... Бала бір нәрсеге қызығуы үшін қызығатын нәрсе адамға
жағымды сезімдер туғызу керек.Жалпы ... ... ... ... Қызығу туралы психолог-педагогтар көптеген еңбектер жазған.
Оларда ең көрнекті ғылымдар мыналар: У. Мак ... ... Э. ... Ф. ... Бұл ... ... ... қана қоймай оның беретін
жетістерін де атап ... ... ... ... арттыра отырып
оқушының шығармашылық қабілетін оятуға немесе дамытуға болады. Шығармашылық
бұл бала бойындағы дарындылығын дамыту және оны ... ... ... мәселелердің бірі.
«Шығармашылық»- бұл адамның өмір шындығында өзін-өзі тануға ұмтылуы,
ізденуі. Өмірде дұрыс жол табу үшін ... ой ... ... ... ... қабылдай білуге үйренуі керек. Адам бойындағы қабілеттерін
дамытып, ... ... жол ... ... ... ... нығайтып, өзін-өзі
табуына көмектеседі. Өйткені, адам туынды ғана емес, тудырушы, жаратушы да.
Адам әрқашан ... ... ... ... жібермеуге қабілетті
болады. Адамның өз болмысын тануға ұмтылуға көмектесіп, ... ... ... дамыту, сол арқылы оған толыққанды өмір ... жаңа ... күш беру ... ең негізгі мақсаты болып табылады,-деп
көрсетілген Қазақстан ... орта ... ... ... Көтеріліп отырған мәселе туралы жазылған ойлар, тұжырымдамалар,
көзқарастар, еңбектер баршылық, атап айтсақ қазақтың ұлы ... ... ... ұлы ... ... ... ... адамның жеке басының қабілеттерінің дамуын қарастырып, тиімді
жолдарын көрсеткен.
Кеңестік психологтар мен ғалымдар Л. Р. Выготский, В. В. Давыдов, ... ... Б. М. ... Л. В. ... С. Л. ... Б. Г. ... Н. Леонтьев, И. Л. Лернер, А. Н. ... В. И. ... Д. ... А. Л. Яковлевтың, қазақтың ағартушы ғалымдарынан А.
Байтұрсынов, М. ... Ж. М. ... Қ. Б. ... М. М. ... С. ... т.б. ... жеке тұлғаны дамыту мәселесінін теориясы мен
практикасына қосқан зор ... деп ... Осы ... ... ,
осы ғылыми тұжырымдама, пікірлерін оқи отырып ... ... ... ... Шығармашылық қабілет деген не? Қабілеттің шығармашылық
деңгейге көтерілуі неге байланысты, оны қалаң жүзеге ... ... ... ... ... іздеу мақсатымен ғылыми жұмысымыздың ... ... ... тілі ... өту ... оқушылардың оқу-
танымдық қызығушылықтары мен шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдары »,-
деп алдық.
Диплом ... ... ... ... ... ... тілі сабағын оқыту барысында ... ... мен ... қабілеттерін дамыту ... ... ... ... ... жету ... туындаған міндеттер :
1. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтары бойынша оқушылардың оқу
танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту үшін жазылған
теориялық білімдерге, ... ... ... тереңірек тоқталу.
2. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтары бойынша оқушылардың оқу
танымдық қызығушылықтары мен қабілеттерін дамыту үшін ... жаңа ... ... жолдарын қарастыру.
3. Бастауыш мектепте қазақ тілі сабақтарын оқытуда ... ... мен ... дамытуда жасаған
озат педагогикалык тәжірибелерді талдау, ... ... ... ... ... мектеп оқушыларының қазақ тілі
сабағына танымдық ... мен ... ... ... ... : озық ... ... ғылыми педагогикалық әдебиеттерге талдау жасау, бақылау, байқау,
әңгіме, анкета.
Зерттеу пәні: қазақ тілі ... ... ... ... әдістемелік әдебиеттер мен
жаңашыл педагогтардың тәжірибелері және жарық ... ... ... ... ... тест ... ... өзіндік жұмыстардың
түрлерін ұсынып, нәтижесын көрсету.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың танымдық қызығушылықтары мен
қабілеттерін дамытудың педагогикалық-психологиялық мәселелері.
Кеңестік психологтар мен ғалымдар Л. Р. Выготский, В. В. Давыдов,
В. А. ... Б. М. ... Л. В. ... С. Л. Рубинштейн, Б. ... А. Н. ... өз ... ... ... ... М. М. Мұқанов, Ж. М. Абділдин, Қ. Б. Жарықбаев, Т. ... ... жеке ... ... ... теориясы және
практикасының алтын қоры деп ... ... ... ... ... ... ... А. Аманашвили, И. Т. Волков, О. С. Газман еңбектерінде қарастырылады.
Өз республикамызда бұл ... ... ... ... Ә. ... ... ... сыныптарда шығарма жазғызу, В. Д. Чернов факультативтер
мен үйірмелер ... ... ... шығармашылық деңгейге көтеру
жолдарын қарастырса, Қ. Ә. Жаманбаеваның зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыту жолдарын
айқындайды.
Қай заманда болмасын ... ... ... ұлы ... ... ... ... келешек қоғам иесі. Сол келешек қоғам
иелерін жан-жақты жетілген, ... ... мол, ... ... ... етіп ... – біздің де қоғамның алдындағы борышымыз.
Баланың тұлға ретінде қалыптасу заңдылықтарын психологиялық
тұрғыда зерттеген ... ... ... В. В. ... С. Л.
Рубинштейн, Л. В. ... Л. Р. ... Л. И. ... Э. Эриксон, Д.
Эльконин, А. В. Запарожец, В.С. Мухина, т.б. бала ... ... ... жұмыстарында алғашқы адамгершілік, ... ... ... ойын ... ... жас және дара даму ... ... идеясын ұсынады. Ф. А. Флерина, С. Р. Буре, В. ... А. ... В. ... Т. ... Т. Тихеева, Н.Тюрина, З.
Асланова т.б. педагогтар мектепке дейінгі балалар мекемелеріндегі ... ... беру ... ... ... ... қарастырып, баланы
еңбекке баулу мәселелеріне тоқталады.
Республикамыздағы тәлім тәрбиені ... ... ... ... ... еңбектер жазған ғалымдар Х. Арғынбаев, С.
Касиманов, Ы. ... ... С. ... Қ. ... ... Ә. Табылдиев т.б. зерттеулерінің маңызы зор.
Қазақстанда балалардың психологиялық даму ... ... ... ... ... ғалымдар С.Баулаубаев, Т.Тажибаев, Ә.
Темірбеков, М.Мұқанов, Қ. Жарықбаев, Ә. ... Ғ. ... ... ... көрген. Жалпы білім беретін мектептердің бастауыш сынып
оқушыларының еңбек дағдыларын ... ... ... ... ... ... педагог ғалымдар О. Сатқанов, Б. ... ... ... Ш. ... А. ... Е. ... т.б.
авторлардың ғылыми әдістемелік еңбектерімен оқу ... ... ... тақырыбына қатысты осы заманғы дәуір талабына орай қазақтың
ұлттық салт – дәстүрлерінің озық ... ... жас ... ... педагогикалық аспектіде зерттеу балаларды еңбекқорлыққа
өнерпаздыққа тәрбиелеу, ... ... ... ... ... ... тұрмыстағы сан алуан бұйымдардың адам еңбегінің нәтижесі
екенін, оның қалай, неден жасалатынын сезіндіре ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан жете зерттелмегені
анықталады.
Жас ұрпақты ... ... ... ... , ... әр тарапты қарапайым іскерлік дағдыларын ұлттық мазмұнда, өз
халқының тұрмыс- салт ерекшелігіне орай дамыту қазіргі ... ... ... ... ... ... ... мәселелердің бірі ретінде бала
бойында ұлттық тәрбиеге негізделген еңбек ... ... арта ... бүгінгі күрделі әлеуметтік-экономикалық жаңарулар тұсында
шығармашылық қабілеттер басты ... ... ... ... ... ... ... проблема саналып, ойландыруы тиісті деп ойлаймыз.
Себебі өмірдегі сан алуан қиыншылықтарды шешу тек ... ... ғана ... Тек ... қана ... түрде, қандай деңгейде
болмасын адамға өмірдің мәнін түсінуге, бақытын сезінуге мүмкіндік әпереді.
Мұндай ... ... ... ... ... бері ... алғашқы
сатыларының бірі болып саналатын бастауыш мектептің алар орны ерекше.
Баланың шығармашылық қабілеттерін дамытудың жолдарын, құралдарын
анықтау ... мен ... ... өте ... зерттеліп
келеді, Бұл әрекеттер өзінің логикалық шегіне жеткен деп ... ... ... ... ... мақсаты – бүгінгі күн
талаптарынан туындаған, озық қоғамға ... жаңа ... ... ... және ... тың ... соны шешімдер іздестіру болып
табылады.
Көтеріліп отырған мәселе туралы ... ... ... ... ... Бұл ежелден-ақ ұлы ойшылдарымыз Ж.
Баласағұн, ... ... ... ... ... ... жеке басын , қабілеттерін дамытуды үнемі көтеріп отырған.
Көрнекті педагогтар К. Д. ... Ы. ... А. С. ... ... дамытудың жолдары үнемі көтьеріп отырған.
Көрнекті педагогтар К. Д. ... Ы. ... А. ... ... ... дамытудың жолдары қарастырылса,
оқушы шығармалығына бағыт-бағдар беруді ең алғаш білім мазмұнына ... ... ... (1923 ... ... мен ... Л.С ... С. Л. Рубинштейн, А. Г.
Ананьев, А. Н. Леонтьев, В. В. Давыдов, Л. В. ... В. А. ... ... ... өз ... ... ... Т. Тәжібаев, М. М.
Мұқанов, Ж. М. Әбділдин, Қ. Б. Жарықбаев, Т. С. Сабыровтың еңбектерін ... ... ... ... және ... ... қоры ... психологияда қабілеттер жайлы ілім біркелкі ... жоқ. ... : ... ... арасында тұлғаға деген тұрпайы –
социалистік көзқарас қалыптасқан ... ... ... мәліметтер
психологиядан да, педагогикалық практикадан да алынып тасталған болатын.
Тек, 1950 ... ... ... бұд мәселе қайта көтеріле ... ... ... ... ... ... жасалды. Олар:
музыкалық қабілеттер (Б. М. Теплов), ... ... ... ... ... Кириенко), әдеби қабілеттер (В. П. Ягункова), математикалық ... А. ... ... қабілеттер (Н. В. Кузьмина) ... ... ... ... ... ... көрнекті
педагогтар Ш. А. Амонашвили, И. П. Волков, О. С. ... ... ... бұл ... назар аударған ғалымдар Ә.
Қоңыратбаев, С. Тілешева ... ... ... ... В. Д. ... мен ... ... арқылы қабілеттерді шығармашылық
деңгейге көтеружолдарын қарастырса, Қ. Ә. Жаманбаеваның зерттеу жұмысының
негізгі ... ... сөз ... баулу, көркем- шығармашыдық
қабілеттерін дамыту, М. ... ойын ... ... ... ... ... ... ұлы ақыны Абайдың педагогикалық көзқарасының ерекшелігі
өлеңдері мен қара сөздерінде кейінгі ... ... ... ... ... төртінщі сөзінде «Әуелі құдайға сиынып , екінші сөз қайратыңа
сүйеніп, еңбегіңді сау, еңбек қылсаң қара жер де ... құр ... ... ... ... болмасын жастарды еңбек етуге
шақырып, адам бойындағы ... ... ... төзімділік,
байқағыштық, аңғарымпаздық пен мейірімділік, ... ... ... еріншектікті айыптап отырады. Бір сөзінде, ол адам
адал, мағыналы өмір сүру ... ... бір ... ... ... ол әрекет- еңбек деп ойын түйіндейді.
Ш. Уалиханов қазақ, қырғыз елдерінің ұдттық ... ... айта ... ... ауыз екі ... қолөнеріне, салт-
дәстүріне, әдет-ғұрыпына әділ бағасын береді.
Қазақ халқының зиялы арыстары Ш. Құдайбердиев, Ж. Аймауытов, М. ... ... А. ... Т. ... т.б. ұлттық мектептердің басқа
мектептерден ұтымды айырмашалығы , олар ... ана ... ... ... ... ... ... дәстүрлерін, әдет-ғұрпын, мінез құлқы мен
психологиясын үйренуге ықпал ететіндігіне назарларын аударады.
Бұрын ... ... ... ... пікірлердің теориялық және
әдістемелік тұрғыдан тұжырымдап, ... ... ... ... мамандары Қ. Жарықбаев, С. Қалиев, Қ. Қожахметова ... ... ... Бұл ... ... халқының тұрмыс-
салты, әдет-ғұрыптарының тәрбиелік мәні, олардың фольклор үлгілерімен
сабақтаса отырып, жас ... ... ... ... ... ... жан-жақты қарастырылған.
Қазіргі заманда жеке адамның ... мен ... ... ... ... жіне ... көп ... отыр. Психологтар шығармашылық бейімділік дарыны кез-келген адамға
тән екендігін дәлелдейді. ... ... ... ... ... ... Оларға ортақ мәселе – ... ... ... Баланың шығармашылық қабілетін дамыту мәселесін талдау
ең алдымен ... ... ... ... түсініп алуы қажет етеді.
«Қабілеттер» - білім ... ... ... ... ... – іс-әрекеттің белгілі бір түрін ойдағыдай, нәтижелі орындауда
көрінетін адамның жеке қасиеті».
Ең ... ... ... көтерген Е. Л. Рубенштейн болса, А.
Н. ... ... ... ... ... тәжірибесін меңгеруге
қалыптасып, дамып отырады деген ... алға ... ... ... ... ... ... ең алдымен олардың қабілеттерін
дамытудың мәні зор.
Қабілеттер жайлы ... ... ... ... келе, адам бойындағы табиғи мүмкіндіктер болады, олар тек белгілі
бір әлеуметтік жағдайларда ... әрі ... ... әр адам ... өзінің табиғи психологиялық өзгешеліктерімен ерекшеленеді ... ... ... ... ... ... ... тамырын адамзат
тарихының тереңінен алады. ... грек ... және ... Сократ өз
окушыларының дамуына үнемі қамқорлық жасап отырған.
Адамның ақыл-ойын, қабілеттерін ... ... оны ... ... ... ... ... еңбектерін тікелей арнаған шығыстың
әйгілі ойшылы Әл-Фараби болды.
Республикада ... ... ... жаңа буын оқулықтарының
негізінде жасалған бағдарламалар бастауыш мектептің жаңа ... ... ... жаңа ... ... батыл шығармашылық ізденіс,
оқушылардың белсенділігі мен қызығушылығын арттыруды талап етеді.
К. Д. ... ... ... тарта білу, олрдың оқуға
қызығушылығын орттырып, білімге құмарту керектігіне аса көңіл ... ... ... ... ... жолы, ешбірқызығусыз тек
қана зорлық ... ... оқу, ... бойындағы білім алуға деген
құштарлықты жояды. ... ... ... не? Қызығушылық дегеніміз
– шындықтағы заттар мен ... ... ... ... ... ... ... жеке ерекшелігінің бір көрінісі.
Сонымен қатар қызығуда бала зейінін бір нәрсеге аударып, оны ерекше ... ... ... ... ... ... нәрсенің бәрі қызығудың
объектісі болады. Қызығу – баланың саналы іс-әрекеті. Бала алдына ... ... ... ... ... ... шұғылданып отырады.
Мәселен, бала оқуға қызығу үшін олар ... ... ... білу,
түсінулері керек. Егер оқушының оқуға ешбір түсінігі болмаса, оларда қызығу
да болмайды. Баланың ... ... мына ... етіп бөлуге
болады.
1. Мақсатты қызығу – оқушы кейбір уақытта ... бір ... ... ... үшін ... ... алдына қойған мақсатына жетуді қызық көреді.
Бұл қызығу түрі көбіне бастауыш сынып оқушыларына үлкендердің ... ... ... ... ... қызығу – мұнда бала алдына бір ... ... ... ... ... оның ... болатынына қызықпай, тек ... ... ... ...... бала істейтін еғбегінің нәтижесіне қызығады.
Бір нәтижеге жетуді көздеп, әрекет етеді, барлық күшін ... ... ... ... үш ... бөлу ... нәрсе. Қызығу туралы
психологтар көптеген еңбектер жазған. Олардың ең көрнектісі мынылар: У. Мак
Дугал (1871-1938). ... ... ... соқыр сезімдерге теңейді.
Адамның қызығулары ерте бастан нәсіл арқылы соқыр сезімдер, ... ... ... ... ... Қызығу мұқтаждықтан пайда
болмайды, ол әсер ... ... ... ... ... дейді. Ал
енді Э. Торндайктің айтуынша, адамның қызығулары сыртқы дүниенің, қоғамның
әсерімен жүре пайда болады. Бұлар ... мен ... ... ... болып, бұл екеуінсіз ешбір қызығу қызығу пайда блмайды дейді.
Бірінші телрия ... ... ... түсіндірсе, екіншісі –
механистік тұрғыдан бихевиоризм ... ... ... ... жұмысында өте керекті шарттар болып табылады. Оның ... ... ... жақсылап ұғып алуына, оқушыларды әдепті етіп тәрбиелеуде,
олардың бойына адамгершілік қасиеттерді енгізуде ықпалы ... ... И. Ф. ... ... ... теориясының негізіне әр
саладағы қызығушылықты алған. Адамдағы қызығушылықтар қоршаған ... ... ... қоғамдық өмірге араласуға байланысты болады. Сондықтан,
мұғалім өз білімін жан-жақты жетілдіре отырып, оқушыны қызықтырып ... ... бала не ... ... да білуге құмар, қызыққыш қолымен
ұстап, көзбен көргенді жақсы көреді. ... ... ... ұйымдастырылған сабаққа байланысты. Сондықтан, әрбір сабақта бұрыннан
белгілі ... ... ... ... жаңа ... ... Қазіргі сабақ түрлері: сайыс, жарыс, аукцион, концерт,
кіріктіру сабақтары нәтижесін беріп жүр. әсіресе, ... ... ... ... ... ... қызығуларын қалай арттыруға болады? Оқушының пәнге
қызығушылығын ... ... ... проблемалық жағдай туғызып,
оқушының ой-өрісін арттыру, шығармашылық қабілетінің дамуына үлкен ... ... ... А. Дистервергтің әйгілі «Неміс мұғалімдерінің
білім беру ісіне басшылық » атты ... ... ... ... ... ... ал ... мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді, ойлауға
үйретеді.» - деген. Ал ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас. Бастауыш сынып оқушылары, әсіресе,
мектеп табалдырығын алғаш аттаған жас бүлдіршіндер үшін ... ... Бұл ... - әлі ойын ... ... да ... ... үшін сабақ тақырыбына сай көрнекті құралдар, дедактикалықматериалдар
ролдік-сюжеттік ойындарды, әрбір 10-15 минут сайын сергіту ... ... ... ... ... ... тілі ... гтамматикасын
түсіну үшін балалар көп ой-еңбегін жұмсайды. Бұл ... бір ... ... ... ... оқушының сабаққа ынтасын төмендетіп жібереді. 1-2
сынып оқушылары ойын ... ... ... ... ... ойын ... көбірек енгізіп, сабақты түрлендіріп, оқушылардың
сабаққа деген ықтасын, ... ... ... ... Ойын ... негізгі іс әрекетінің бір түрі. Бала өмірі ойынға байланысты.
Бала ... ... ... Бұл ... ... ... ... көптеген ерекшеліктері дамиды, өмір сүру барысында ол түрлі
жолдармен жарыққа ... ... ... ... тән ... ... ... ал мектеп оқушылары сабақ үстінде ойын ... ... ... ... Ал ойынның өз мақсаты, жоспары, тәрбиелік
мәні, қажетті заттары, ерекшеліктері болады. Сол ойын арқылы бала ... ... ... ... ... ... жас ... зейініне сай әдейілеп ұйымдастырылған ойындар
баланың ... ... ... ... ... және сабаққа деген қызығушылығын арттырады. Аса ... ... ... бала ойын үстінде қалай болса, өскенде еңбек
үстінде сондай болады. Сондықтан, ойын ... ... ... ... ... ... ... ортаны танып білуі
еңбекке қатынасы, психологиялық ... ... Ойын ... ... ренжиді. Сондықтан, мұғалім баланы сабақта ... ойын ... ... ... болу ... оқытубарысындаоқушылардың белсенділігін саналы ойлана білуін, ой-
өрісінің дамуын, қиындықты жеңу, төзімділікке ... ... ... ... ... ... ... дамытудың бірнеше
жолдарын айтуға болады. Олар мадақтау, бағалау, ... ... ойын ... ... ... танымдық қызығушылығын
арттыру арқылы шығармашылық қабілеттерін оятып немесе деңгейлік жұмыстар
жүргізу арқылы дамытуға болады.
Шығармашылық ... ... не? ... ... ... неге ... деген сұрақтар әрбір студентті мазалайды.
Оқушының шығармашылық қабілетін дамыту мәселесін ... ең ... ... ... ... ... алуды қажет етеді. Қабілет ... ... саны ... ...... белгілі бір
түрін ойдағыдый, нәтижелі орындауда көрінетін адамның жеке қасиеті – ... ... Т. ... ... - ... іс-әрекетінің белгілі
бір түрін орындай алу мүмкіндіктері. Қабілеттердің даму ... ... А. Н. ... А. В. ... В. А. ... Б. М. ... В. С.
Шубинский, М. Мұқанов, Т. Тәжібаев, Қ. Жарықбаев ... ... ... ... онда ол ұзақ процеске айналатынын айтады. Қабілеттер
мәселен ... ... ... ... ... әлі де ... түскен жоқ деуге де болады. Енді сол еңбектердің кейбіреулеріне
тоқтала кетейін. Ең алғашқы қабілеттер ... ... С. Л. ... ... ... ... ... нақтылады. Осыдан бастап
қабілеттердің әрекетте дамитындығы жайлы теория ... бұл екі ... ... ... Біз ... жеке тұлғаны
дайындауымыз керек. Демек, бастауыш сынып оқушыларының ... ... ең ... ... ... ... мәні зор. Сонымен
бірге ғалымдар қабілеттің екі түрлі деңгейі болатындығын дәлелдеген. ... ... ... не ... берілген үлгі бойынша
қабылдай меңгере алу деңгейі.
2. Шығармашылық-жаңа нәрсе ойлап табуға бағытталған ... ... 2-ші ... ... ұғымының мәнін ашайық.
«Шығармашылық» сөзінің этимологиясы «шығару, ойлап табу» - ... ... ... ... дамытудың жолдарын,
құралдырын анықтау психология мен педпгогика ғылымдарында өте ертеден
зерттеліп келеді. Шығармашылық әлемдік ... ... ... ... ... «шығармашылық теориясын» жасауға
деген көптеген ізденістердің болғандығын байқауға болады. ... ... ... ... жеткен деп айтуға болмайды.
Сондықтан шығармашылық педагогикасының негізгі мақсаты – ... ... ... озық ... ... жаңа ... рухани сапа
қалыптастыру және дамытуда тың жолдармен іздестіру ... ... ... ұлы ойшылдарымыз Ж.Баласағұн, Әл-Фараби, Абайды ерекше
толғандырған, сондықтан еңбектерінде адамның жеке басын, қабілеттерін
дамытуды үнемі ... ... ... педагог Ы.Алтынсаринның өз
шығармаларында қабілеттерді дамытудың жолдары қарастырылса, оқушы
шығармашылығына бағыт-бағдар беруді ең ... ... ... ... ... және де ... назар аударған ... ... ... негізгі идеясы – оқушыларды сөз
өнеріне ... ... ... ... ... ... Ал ... ойын әрекеті арқылы шығармашылық
қабілеттерді дамыту жолдарын ... Осы ... ... зерттеген
психологтардың бірі Я.А.Пономорев оны «даму» ұғымымен ... ... ... ... ... деп жаңа ашу ... ... жөнінде жазылған еңбектерді талдай келе, мынадай
қортындыға келдік. Шығармашылық әрекет – оқушының ақыл-ойын, талантын,
жалпы өзін ... ... онда ... ... ... ... ... сөзінің психологиялық анықтамасы жаңару процесі жаңанаң өмірге
келіп, ескінің жоғалуы деген ұғымды ... ... ... ... бала психикасы да үнемі дамып, өзгеріп бір деңгейден диалектикалық
жолмен өтіп отырады. Тәрбиенің нәтижесінен жаңа ... ... ... ...... дами келе, жаңа сапарлардың ... ... ... Даму процесіне үш түрлі күш пен үш түрлі фактор
қатысады:
1. Биологиялық ... Бұл ... ... туа біткен және өмір
сүруде қабылданған дененің барлық ... оның ... ... ... ... бала ... орта мен қарым-
қатынасының нәтижесі болып табылатын белсенділікті, өсіп ... ... ... ... өмір ... қамтамасыз
етеді.
2. Әлеуметтік фактор. Бұл бала өмір ... ... ең ... ... Бұл ... қарым-қатынас жасайтын адамдар.
Олардың сипаттары, мінез-құлқы және ... ... ... мен ... ... еңбекке басқа адамдарға қатынасы,
олардың істері мен сөздері, олардың сөздері мен ... мен ... бала ... ... ... ... Баланың белсенділігі. Даму процесігдегі әрекет ететін үшінші күш
болып саналады. Баланың организм терінде ... мен оның жеке ... ... белсенділік арқылы жүзеге асады. Баланың даму
процесі, оның қоғамдық белсенді де пайдалы мүшесі, ... ... осы ... үш ... ... ... етіледі. Ең
бастысы: осы факторлардың бірде-бірі, ол қандай да бір кемеліне
жетілдірілген болсада, басқа екеуінен ... жеке ... ... іс – осы басты үш күштің өзара әрекет етуінде.
Бастуыш ... ... ... шығармашылық жұмысы тек өзіне ғана
жаңалық болып табылатын, субъективті ... ... ... ... қабілетін қалыптастыру және дамыту мәселесі. Шығармышылық
прцестің ... ... ... яғни ... ... немен
аяқталатындығын білуді талап ... ... ... ... ... процестің кезеңдерін шартты түрде төмендегідей топтастырдық:
1. Жаңалықпен бетбе-бет келу.
2. Шығармашылық белгісіздік екі ... ... ... ... ... ... ... дұрыстығын дәлелдеу.
Шығармашылық процестің әр кезеңінде бала бойында әр түрлі ... ... ... ... алғашқы кезеңде жаңалықты сезіну,
қайшылықтарға деген ... ... елес орын ... ... «бас ... ... танымдылық, ... ... ... ... ... ... ... бөлеп, жаңа
істерге жігерлендіреді.
Мұның барлығы бастауыш сынып оқушыларында болуға тиісті қасиеттер
болып табылады. ... ... ... түріне мақсатына қарай ... ... ... ... ... ... Олар да ... әрі қарай
дамып отыратын сапаларда бірі анық ... бірі ... ... ... ықтимал. Дей тұрғанымен, тұтас алғанда әр баланың
бойындағы табиғи, қайталанбас ерекшеліктермен ... ... ... көп ... ... ... таң жағайып үлгісін құрайды.
Бастауыш сынып оқушыларының қабілеттері екі түрлі ... ... ... бала оқу әрекетінде адамзат баласының осы ... ... ... ... ... кез-келген оқушы
шығармашылық әрекеттер орындай арқылы өзінің ішкі мүмкіндіктерін дамытады.
Оқу әрекетінен шығармашылық ... ... – ол ... өзн ... өз идеясын жүзеге ... ... жаңа ... ... ... ... ... талпыныс жасайды. Қазіргі
бастауыш мектептерде шығармашылық ... оқу ... ... ... ... ... жаттығулар орындаумен айналысады. Мұндай
жаттығулар бір ғана шешім іздеу ... өз ... ... мүмкіндігінен
айырады. Біздің ойымызша қазіргі қоғам талабына сай, оның ... ... ... ... ... шығармашылық тапсырмаларды шешуді
табысты меңгере алады. ... ... ... ... ... ... маңыздылығын атап көрсеткен болатын. Ежелгі
Рим философтарының түсіндірулерінде білімді игеруде шәкірттердің белсенді
танымдық шығармашылығы айтарлықтай роль ... ... ... ... ... ... ретіндегі оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығы
туралы пікір Я.А.Коменский еңбектерінде, ... соң ... ... ... ... ... ... А.Дистерберг оқыту
барысында оқушының қызығушылығы сәбидің ақыл-ой ... ... ... ... бірі деп ... Көптеген авторлар, педагогтар оқу-
танымдық қызығушылықты ... ... ... және өз ... оқуына мүмкіндік беретін белсенділігі деп түсіндірді. Ал, Махмутов
оқушының оқу-танымдың қызығушылықтарының мәні ... ... өз ... ... екендігінде, яғни қабілеті мен ұмтылысында деп түсіндірді.
1.2. ... ... ... барысында оқушылардың танымдық
қызығушылықтары мен қабілеттерін қалыптастыру жолдары.
Оқу – мектеп жасындағы балардың негізгі ... ... ... ... дамуы мектептегі оқу мен оның өздігінен оқцына тығыз байланысты.
Баланың оқу әрекеті – күрделі, ... ... ол ... барлық
әрекетін, рухани күштерін керек етеді. Баланың ақыл-ой ... ... ... тиісті. Ол оқушының жалпы психикалық даму ерекшеліктеріне
байланысты болады. Баланың ақыл-ой әрекеті оның ... мен ... мен ерік ... т.б. ... ... мен ... іске асырылып
отырады. Оқушының өздігінен оқуының жемісті болуы үшін ... ... ... ... ақыл-ой еңбегін белгілі жүйемен жасауға оның жалпы мәдениетін
арттырып отыруға көңіл аудару ... Ең ... ... өз жұмысының
мақсат-міндеттерін анықтауға үйрету керек. Егер бала әр бір оқу ... ... ... ... жасау керектігін, ол қандай жаңа
нәтиже (жаңа білім, ... ... ... онда оқушы әрекетінің
саналылығы артады. Оқу ... ... сай ... өз бетімен
жұмысын жлспарлай білуге, уақытты дұрыс пайдалана ... өз ... ... ... қысқаша айтқанда, өзін-өзі басқаруға
дағдыландырудың маңызы өте зор.
Баланың оқу ... ... ... ... ... ... ... заңдылықтарды түсіну және практикалық міндеттерді шешуге бағытталған
ойлаудың жалпы амал-тәсілдерін ... ... ... ... ... және ... меңгеруі олардың оқу әрекетінің негізгі мақсаты мен
нәтижесі болып табылады. Оқц ... ... ... ... Оқу ... ... тапсырмалар);
2. Оқу әрекеттері (баланың қолданатын нақтылы практикалық және ... ... ... ... ... ... ... отыруы);
4. Бағалау (мұғалімнің және оқушының өзіне-өзі берген бағасы).
Осындай күрделі әрекетіне байланысты ... ... ... ...... таным әрекетінің ең жоғары түрі. Ойлау арқылы
оқушылар көзге көрінбейтін ... мен ... ... күрделі
себептік байланыстарды, заңдылықтарды ұғады. Ойлау сөйлеу әрекеті арқылы
іске асады. Ойлау – ... ... ... ... ... іздеуден
басталады. Ойлау – белгілі ... ... ... ... ... ... Ойлау әрекеті өзінен-өзі қалыптаспайды.
Олардың ойлау әрекетін ойдағыдай дамыту үшін, тиімді тәсілдер
қолданып, ... ... ... ... ... үрдісі өзіне тән логикалық
амалдардан (операциялардын) тұрады: анализ, синтез, салыстыру, ... ... ... ... ... ... міндеттерінің бірі- оқушылардың танымдық
қызығушылықтарын арттыру, таным қабілеттінің оянуына ... ... ... ... ... қабылдау, есте сақтау, ойлау,
қиялдау процестері мен ... ... ... қажет етеді. Оқу процесінде
оқушылардың танымдық қызығушылықтарын арттыру – ... өз ... ... ... ... дамытатындай етіп ұйымдастырылады.
Бастауыш сынып оқушыларының қабілеттері екі түрлі әрекетте дамиды.
Біріншіден – кез ... бала ... ... осы кезеңге дейінгі
жинақтаған тәжірбиесін меңгеруге арналған оқу ... ...... ... ... ... орындау арқылы өзінің ішкі
мүмкіндіктерін дамытады.
Шығармашылық ... оқу ... ... –ол ... қалыптастыруына, өз идеясын жүзеге асыруға бағытталған жаңа әдіс-
тәсілдерді іздеу, проблеманы өзінше, жаңа тәсілмен ... ... ... ... екі түрінде оқушылар екі түрлі мақсаттар көзделген,
әртүрлі міндеттерді шешеді. ... оқу ... ... ... ... ... жаттығулар орындалса, шығармашылық
әрекетке баланың іздену жұмысы басты ... ... ... оқу ... ... қабілетін дамытса, ал шығармашылық әрекет ... ... шешу ... нәтижеге жеткізетін қабілеттерін дамытады.
Зерттеушілер шығармашылық әрекеттерге әртүрлі анықтамалар береді.
Мысалы, И.Я.Лернер білім, білік, дағдыны жаңа жағдайға ... ... ... таба білуді, шығармашылық әрекет деп түсіндіреді.
А.Н.Лук шығармашылық әрекетті мәселені ... ... ... идеяларды іске асыру (генерация жасай білу) болжай
білу қабілеттерін атайды.
Еліміздің егемендік алып, ... ... ... ... өміріміздің басты буыны-білім саласына да ... алып ... ... ... ... ... ... мектептер
де бар) нарық жағдайында оқу - ... ... ... асыру күрделі
проблемаларды бастан кешіріп отыр.
Педагогика ... ... ... ... ... ... әдістемелік зерттеулер әлі де жеткіліксіз болып
отыр. Осыған байланысты мектептер мен сыныптарда ... ... ... ... ... ... зерттеулер, ғылыми
тұжырымдамалар өте қажет. Мектептің негізгі ... бірі ... ... ... - ... ... және мектеп
мұғалімдерінің жұмыс тәжірбиесі оқушылар саны 10-нан кем ... ... ... ... өзгеріс енгізу керектігін
дәлелдеп ... ... ... ... аз ... мұғалім үшін «қолайсыз»
жағдай туғызады. Өйткені, мұғалім ... ... ... оқытудың басқа формаларын, техникалық құралдарын көрнекіліктерді
қолдану мүміншілігінен айрылады, жаңа материялды ... ... ... ... шешуде, ойлаған нәтижеге жетуде
қиыншылықтарға кездеседі.
Сыныптағы оқушылар санының аз ... ... үшін де ... ... әрбір оқушы үнемі «жауап беруші» рөлінде болады.
Зерттеу нәтижелеріне қарағанда бір оқушыдан бір оқу күнінде 28-ден
35 ... ... ... сұралады екен. Бұл әрине, бастауыш сынып оқушысы үшін
өте ауыр ... ... ... күнде сабақ сұрау балаға ... және ... ... даму ... ... да кері әсер
етеді.
Жаппай ауызша сұрау ... ... ... оқушылардың жауап беруін тежейді. Мұндай сыныптарда ... ... ... ... «бас ... ... жиі кездеседі,
оқушылар әлсін-әлсін сұраудан «ығыр» болады, нәтижесінде мұғалім мен ... ... ... ... оқушылардың танымдық іс-әрекетін белсенді етуде маңызды
рөл атқаратын дифференциалды және даралап оқыту мен оқушылардың өз ... ... ... да ... ... бар. Оқушылар
сыныптарды қабілеті жоғары, орташа және төмен топтардың барлығында ... ... Ал ... саны аз ... ... барлығы осы
топтардың біреуіне ғана енеді немесе әрбір ... ... ғана ... ... саны аз ... ... ... мұғалім бақылауында болады
да , әр оқушы дара ерекшелігін, танымдық ... ... ... ... тапсырмалар беруге, әрбір оқушының оқу материалын қалай ... ... ... ... даму деңгейін зерттеп білуге
мүмкіндіктер мол.
Сондықтан мұғалімге ... ... ... әр ... ... ... жеке берілетін тапсырмалар жүйесін әр ... ... ... етіп ... ... алуына болады.
Шығармашылық тұлға негізгі бастауыш сыныпта қаланатыны ... Осы ... ... ... ... ... ... Тек өмір
тәжірбиесінің, дара-дүниетаным, дара ... ... ... бойларындағы шығармашылық қабілетті ашып көрсете
алмады. «Бұлақ көрсең көзін аш» -деген халқымыз. Жалпы ... ... ... ... ... ... өнеге тұтар ақылшысы, пікірлес досы,
бапкері болуы тиіс. Оқушы шығармашылығы үнемі ... ... ... ... ... ... ... отыруы керек. Мысалы, біздің сынып- кабинетте
оқушылар шығармашылығына арналған «Бозтоғай» атты ... ... және ... ... журнал бар.
Мұнда оқушылардың әдеби шығармалары бойынша салған ... ... ... ертегілері, өлеңдері, жинаған әдеби материалдары
т.б. жазылып, апта сайын ... ... ... «бізде қонақта» атты айдарында сынып оқушылары
кездескен белгілі әдебиет, өнер қайраткері ... жас ... ... ... Ф.Оңғарсынова, Қ.Мырзалиев, Шот-Аман Уалиханов,
Х.Наурызбаевтармен кездесті. Олар өздерінің ... ... ... ... ... сұрақтарға жауап берді.
Мәжіліс депутаты, халқымыздың аяулы ақын қызы Ф.Оңғарсынова:
- Талай кездесу өткізіп ... ... ... ... бірінші рет кездесіп тұрмын,-деп
ағынан жарылды. Шәкіртер де мұндай кездесулерде
қонақтарға өздерінің шығармашылық өнерлерін ... ... ... сыныптарды шығармашылық жұмыс істеуге
үйренген оқушы жоғары сыныптарда шығармашылық жұмыстың қай түріне болсын
бейім ... Олар жаңа ... ... ... ... ... ... көп. Алайда, біздің нысанамыз сөз ... биік ... Бұл ... ұлы ... А.Байтұрсыновтың сөз өнері туралы
мына пікірі ... ... ... адам ... үш негізіне сүйенеді. 1.Ақылға.
2.Қиалға. ... ... ісі - ... яғни ... ұғу, ... салып ойлау.
Қиял ісі - меңзеу, яғни ойдағы бір ... ... ... ... суреттеп ойлау.
Көңіл ісі - түю, талдау.
Яғни, ұлы сыншының айтуынша, балаға сөз өнерін меңгерту үшін осы ... ... ... ... ... иесі ... «Педагогика» еңбегінде бастауыш
мектепте әдеби қабілеттілікті қалыптастырудың кейбір әдістерін көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... барлық кезеңінде, яғни оқушыға оқиға, сюжет, образ, ... таба ... ... ... ... әдісі көмекке келуі керек.
Бұл- мұғалімнің де шығармашылық қабілетінің сынға түсер шағы.
Көп жылғы тәжірбиемізде байқағанымыздай «Ана ... және ... ... ... ... тауып, шығармашылық жұмыс түрлерін жүргізуге
болады. Мұғалім мәтіннің өн-бойынан шығармашылық тапсырмаға ... ... ... керек. Кейбір практикалық тапсырмаларды да
шығармашылық арнаға бұрып, өзгертуге болады.
Бастауыш ... ... ... ... ... ... болатынын тәжірибемізде байқадық.
1.Балаларға белгілі тақырыпта (баспасөз бетінен) әігіме ... ... ... кілт ... ... ұсыну.
2.Әңгіменің,ертегінің сюжетін бастап беру, аяқтауды оқушыға
тапсыру.
3.Ертегіні ұжым ... ... ... ... өлең ... ... негізінде әңгіме жазу.
6.Мәтін бойынша мақал құрастыру.
7.Табиғат құбылыстарына байланысты ... ... ... бір ... өзі ... ... ... сөздерді көркем сөздермен ауыстыру.
10.Белгілі ақын, жазушы шығармасына еліктен өлең, әңгіме
жазу.
11.Берілген тірек сөздер арқылы қызықты мәтін ... ... ... сынып оқушыларының жас ерекшелігіне,
психологиялық саралығы, шығармашылық қабілетінің даралығына қарап ары қарай
жалғастыра беруге болады.
Төменде өз ... ... ... ... ... ... қарама
Көзің тозар
Сағыз шайнама
Аузың тозар
Гүлдана.
2. Көп сөйлеген адамның досы аз.
Әйгерім.
3. Еңбекқор оқушы сабаққа ... ... ... қарайды.
Ерасым.
4. Жақыныңа жәрдемдес
Дұшпаныңмен мейрімдес
Нұргіл.
5. Жақсы сөз – ... ... ... ... өтірік
7.Тұссыз аста дәм болмас,
Доссыз тойда ән болмас.
Арай.
2.1. Бастауыш мектепте қазақ тілі ... ... ... ... ... мен қабілеттерін ... ... ... дарынды адамдарғадеген қажетінқанағаттандыру талабы оқыту,
білім беру жүйесінің алдында ... жеке ... мен ... ... жол ашу, ... тұлға қалыптастыру міндетін
қойып отыр.
Шығармашылық қасиетті адам баласының бойында қалыптастыруда ... ... мол. ... ... сабағында өнер өкілдері мен оның
туындылары кеңінен насихатталады. Ал оқушы сөз өнерін өзі пір ... ... ... тиіс.
Баланы жастайынан шығармашылық өнеріне қалай баулу керек? Оның
жолдары, әдіс-тәсілдері, мазмұны қандай?
Кәзіргі ана тілі пәні әдістемесінің ... ... бірі ... ... сөз өнеріне баулу, үйрету ісін қолға алу үшін баланың қай
жаста шығармашылық қабілетінің ашылу мүмкіндігі мол – соны ... ... ... ... ... ... баулуға өзек
болардай өзіндік ерекше қабілет, бейімділік бар ... ... ... ... ... ... ... сыныпқа келгенде, көбінің шығармашылық мүмкіндігі шектеліп, ... орта ... ... сөз ... баулып, үйрету үшін
қажетті жағдайлардың мазмұнына тоқталсақ:
- мұғалім ең алдымен, сыныпта шығармашылық ... ... ... ... бір ... бағыттау керек. Яғни оқушылардың ... ... бұру үшін ... ... ... да) ... ... ойын түрлерін ұсынған жөн.
- әрбір шығармашылық тапсырманы оқушыға ұсынудың жолын, ... білу ... ... ... ойын-тапсырмалардың мазмұны жеткіншектердің
жасерекшелігіне, қызығушылығына үлесуі керек.
- тапсырма-міндетпен танысқаннан кейін бала жұмысқа кіріседі.
Мұғалімнің ең ... ... бала ... бір ... ... тауып,
өз туындысын ұтымды аяқтап шыққанға ... оны ... тыс ... ... ... беріп отыруы:
- шығармашылықпен жеке-дара оқушы емес, сыныптың, мектептің бұкіл
балалары ойласу үшін ... ... ... ... ұжымда өзара
шығармашылық қарым-қатынас, шығармашылық ахуал ... ...... үшін ... ғана жан. Ал егер ол ... ... образ жасауда жазушылық шеберлік танытса, оқушылар ... ... ... деген сенім қалыптасады. Сондықтан ... ... және ... ... ... ... пікір
алмасуы заңды:
- шығармашылық үшін психлогиялық қауіпсіздік, еркіндік, ашықтық,
бостандықты қамтамассыз ету;
- шығармашылықты тежейтін үш нәрсе бар: - ... ... еш ... келмейді» деген тыс қорқыныш сезімі, екінші - өзіне-өзі
тым риза болмаушылық сезімі (не ... да өзі ... ... ... ... ... ... – жалқаулық. Ондай жағдайда баланы құтқарудың
жолдарын табу;
- ... ... ... мектепте, сабақ үстінде,
үйде қолайлы жағдай туғызу;
- шығармашылық бағытқа баланы ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне үйретіп, баулу үшін
көркемдік өлшемдермен өзі де қарулануы керек. Көркем ... ... ... ... ... оқушыны әдеби шығармашылыққа
үйретіп баулымақ түгілі, оқушы жасаған дүниеге нақты, әділ бағасын ... ... тани да ... ... ... дамыту, бағыт-бағдар беру ісіне
мыналарды ескеруі керек деп ойлаймын:
- шығармашылық ... ... - ... ... табу;
- шығармашылық міндеттерді оқушыға ұсынудың әдіс-
тәсілдерін меңгеру.
- ... ... ... ... құру, образ жасау үшін кілт
боларлық жағдайларлы тудыра білу;
- шығармашылық процесті фактілермен мен мәліметтерге ... ... ... ... қортынды бере білу,
теориялық, практикалық тұжырымдар жасау.
Бұның өзі келесі шығармашылық сағаттарды жетілдіре ... ... .... ... ... ... тілі ... ... мен қабілеттерін қалыптастырудың әдіс-тәсілдері.
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың бір түр
- бұл логикалық ... ... мен ... ... ... ... ... сөзжұмбақ, ребус, анаграмма,
«ұйқасын тап» ойындарының әсері мол. Мысалы: «ұйқасын тап» ойыны арқылы
балалардың ... ... ... ... қызығып белсенділігі танылады.
1. Өзінше ноян,
Қорқақ кім...? (қоян)
2. Тұмсығымен шымшып
Құрт тереді...? (шымшық)
3. Бата алмас түлкі
Үсті ... ...? ... ... білімдік, жазу сауатын байқауға оқушыға әр түрлі
заттың атын ... не үшін ... не ... ... білуге
көмектеседі. Қазақ тілі, дүниетану, ана тілі ... ... ... ... Өңірге көйлекке тағатын нәрсе.
2. Саусаққа тағатын бұйым.
3. Құлаққа тағатын бұйым.
4. Мойынға тағатын бұйым.
|Б |А |С |Т |Ы |Р |М |А |
| | |С |А |Қ |И |Н | |
| | | |С |Ы |Р |Ғ | |
| | | | |А |Л |Қ | ... тілі ... ... ... ... батырдың қару-жарағының
аттары:
1. Батырдың үстіне киетін киімі.
2. Куедесін қорғауыш.
3. Алыстан түйрейтін қару.
4. Өткір ... ... ... |А |У |Ы |Т | |
|Қ | |Л |Қ |А |Н ... | |Д |А |Қ | ... | |Н |Ж |А |Р ... ... ... ... қолданылады. Мысалы: сақина салу,
ақсүйек ойындары.
Ребустар шешудің баланың ой ұшқырлығын дамытуға әсері ... ... ойға ... ... ... әр ... ... пайдалану керек. Сабақта балаларға жұмбақтарды айтқызудың өзі тілін
жаттықтырады.
Жұмбақ баланы шапшаң ойлай білуге, шапшаң ... ... ... баласы?» ойыны.
Бұл ойында балаға жанжануарлардаң ... ... және ... мән ... ... ... бере ... баланың ойлау, жауап
беруін еске түсіре отырып, бейнесін ... ойын ... ... мақсаты
қолданылады. Мұғалім оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... кейін төмендегі сөздерді тіркестіре айтады. Балалар
сол айтылған бейнелерді көтереді де атауларын атайды. Осы өлең ... ... мен ой ... ... ... ... жануарлар атымен, тіршілігімен
танысады.
1. Түрлі бөрік тігетін,
Сүда өмір ... ... ... ... ... ... қуаң түлкі күшігі – шырмай.
3. Көрмеген ештоқып,
Балменен өш болып,
Қашанда маң басқан
Аю баласы қонжық.
4. Шөлге қатты шыдайтын,
Адамдар оны ұнатқан,
Түйе ...... ... ... ойын ... ... ... ынтасын
арттырады. Ойларымды тұжырымдайтын болсам, оқушылардың ойлау логикасы
бастауыш сыныптан дұрыс қалыптастыру ... ... ... ... ең ... ... шеберлікпен жүзеге асырылатын икемді даму үстіндегі оқу-тәрбие
жұмысы. Оны ... ... ... ... ... ... бүгінгі
оқытушы жұмысы педагогикалық қателікиерден сақтандыратын шығармашылық
жұмысы болмақ.
Бастауыш сыныпта ... тілі ... ... ... ... орны ерекше. Бастауыш сынапта оқылатын қазақ тілі курсы ... ... ... лексикологиядан мәліметтер береді. Бұл пән
бойынша оқущылардың қызығушылық қабілеттерін ойын әрекеті ... ... ... ... қызығушылығын, белсенділігін арттыруға көптеген
септігін ... ... ойын ... ... ... ... ... қабілетін де дамытуға болады. Ол үшін мынадай ... ... ... ... өткен кезде, оқулықтан тыс
тапсырмалар беріп отырдым.
1. Сөздің әрбір ... сөз ... ... ... ... ... мәтін жаздырту.
Тақтаға: Әлия қандай қыз?
Ә-әдемі, әдепті, әділетті т.б.
С-сұлу, сүйкімді, сезімтал т.б.
Е-епті, еңбекқор, елгезек т.б.
М-мейірімді, ... ... ... Әлия бойындағы жақсы қасиеттерін тауып жаздыру арқылы сын
есім туралы түсінігін дұрыс қалыптаспаса ... ... осы ... ... ... ... кетейік:
Әлия әдемі әрі әдепті қыз. Әлия жаны да, өзі де ... Оның ... өте көп. ... ... ол ... еңбекқор, елгезек. Ол үлкенге де,
кішіге де мейірімді. Ол мәдениетті қыз. Әлия мінезі жайдары. Әлия ... ... ... ... ... сызу, сұрақ қою т.б. жұмыс ... ... ... ... құрату.
Тақтаға сиыр суреті ілінді.
Өзі- ала доптай.
Сүті – балдай тәтті.
Мүйізі – қарағайдай иілген.
Көзі – көмірдей қап-қара.
Дауысы – пойыздың дауысындай мөңірейген.
Мұндай ... ... ... ... ... сын есімді меңгерсе,
екіншіден салыстыру арқылы сөйлем құрап, салыстыру ұғымы ... ... ... ойы арта ... ... Сөзден сөз тудыру жұмысы.
Мүмкіндік деңгейінде орындалады. Тақтаға «Қарындаш» сөзі ... ... ... ... ойылып жазылады. Мысалы: Қар, арық, тарих,
шана, т. б. с. с.
Бала өз алдына сөздерді жазып ... ... ... ... ... арта ... әр сабақта өзгертіліп беріліп отырады.
4. Сөздің соңғы дыбысынан басталадын сөз тудыру.
Сабақтың ... Зат ... ... аттары: Самат, Талғат, Темір, Рақым, Мамыр.
Қыздар есімдері: Жанар (жалғастыру), Рахима, Анар, ... ... Роза т. ... ... ... Рига, Темир, Алматы т. б.
Жалпы есімдер:
Алма, алша, алмұрт, тары т. б.
Деңгейлеп оқыту жұмыс түрлері негізінде пайдалануға болады.
5. Сөйлем ... ... ... ... ... ... Көктем келді! әттең қар еріп
барады! Көктем ауасы неткен керемет еді! т. б.
Хабарлы сөйлемге айналдыр:
Көктем ... Қар ери ... ... ... ... ... оқушыларға ұқсастығын, айырмашылығы мен,ортақ
белгілерін тапқыздық.
Балалар өз шағармашылық жұмыстарының жаңа ... ... ... бар
екенін аңғарды.
Осы көрсетілген жұмыстардың грамматика сабағындағы мақсаты сауатты
жазап, ... ... ... ... ... Бұл, әрине
жұмыстың бірінші түрі ғана. Шығармашылық қабілетін арттыруға жұмыс түрлері
өте көп.
Соның бірі оқушыларға ... ... ... жеке тұлға ретінде қалыптасып дамуына, қоршаған ортадағы
құбылыстарды дұрыс аңғарып танм ... ... ... ... зор ... тигізеді.
Шығарма жаздыру мақсаты – тапқырлық, қиял, таңдай білу, сынай білу,
мәселені қоя және шеше білу, оған тұжырым ... ... Яғни ... Cурет бойынша.
Тақтаға сюжетті сурет ілінеді. Балалар өз осы ... ... ... ... ... ... өз қалаулары бойынша шығарманы өмірмен
байланыстырып жаздыру. Мысалы:
«Дос», «Туған ел», «Ана», «Біздің сынып», «Жаман ... ... ... т. б.
3.Тірек сөздер арқылы.
Балалар тірек сөздерді өз ... ... ... ... «Кім ... Тақтаға мынадай сөздер ілінеді: оқу, білім, ... ... ... ... Енді ... ... ... пайдаланып
орындаған шығармасынан мысал келтірейік.
Кім болам?
Мен екінші сыныпта ... Мен көп ... ... жету ... көп ... оқу мен ... ... керек. Біздің сынып оқушылары
өте арманшыл. Мен дәрігер мамандығында, мұғалім мамандығын да ... ... ... екен деп те, ... адам ... ... екен деп ... «Күш – білімде» - деген мақал тегін айтылмаса керек. Сондықтан
да сабағымды жақсы оқып, үлгілі оқушы болғым ... ... ... ... келтіретін маман иесі болғым келеді.
4. Ойды, мәтінді, суретті, ертегіні жалғастыру.
Мысал ретінде бәрімізге ... ... ... қыз бен ... ... ... Ертегі: Мақта қызға мысық қатық әкеліп береді, ... ... ... ... ... Осы ... кейін бірнеше күндер өтті. Мысық өз
қателігін түсінді, үлкен адам жұмсаса, ... ... ... де ... не
үшін Мақта қыз құйрығын жұлып алғаны есінен ... Тіл ...... ... түсінді.
Келесі бір түрі бұл белгілі мақал негізінде әңгіме жаздыру.
1.Сөйлемдегі кейбір сөздерді көркем ... ... ... ... ... қызықты мәтін құрастыру.
3.Табиғат құбылыстарыны байланысты ойдан жұмбақ шығару.
Шығармашылық тапсырма түрлерін сынып ... жас ... ... ... қабілетінің даралығына қарап әрі қарай
жалғастырып отыру ... ... ... өте ... етіп өткізу үшін оқытудың жаңа
технологияларын ... ... ... бұл ... ... ... істердің ұйытқысы болғандықтан, оқушының шығармашылығын
арттырады. Дамыта оқытудың Д. Б. Эльконин, В. В. ... ... ... 3
негізгі құраушыдан тұрады. Сабақта жақсы оқитын оқушылармен ғана ... ... қана ... барлық баланың дамуы үшін қолайлы жағдай ... ... ... ... ... етуі ойластарылса, әр оқушының оқуға
деген қызығушылығы артады.
Оқытудың мынадай жаңа технологиялары бар:
Саралап ... ... ... ... ... бағдарламасы, Сын
тұрғысынан ойлау т. б.
Соның ішінде ... жаңа ... «Сын ... ойлау»
бағдарламасына кеңінен тоқталайық.
Біздің елімізге Джорж Соростың ашық қоғам институты ... ... ... сын ... ... ... технологиясының
оқушылардың оқуға деген қызығушылығын арттыруда алатын орны ерекше.
Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы қызығушылықты ояту, мағынаны ... ... т. б. ... ... ... «Бес ... өлең»,
«Венн көрсетуі», «Жұпта талқылау» т. б. әдістері бар.
2.3. Жеке ... ... ... ... ... меңгеруіне және жеке оқушының
қабілет ... ... «Сын ... ... ... ... ерекше деп ойлаймын.
«Сын тұрғысынан ойлау» бағдарламасының стратегияларын күнделікті
сабағыма қолданып отырамын. Сын ... ...... ... ... ... ойлау әрекеті.
Бастауыш сынып оқушыларын оқытуда тиіді әдістерді пайдалану арқылы
оқушының білімге деген қызыгушылығын ... ... ... ... ... ... Бұған дейін оқушы мұғалім мен оқулыққа
ғана ... ... ғана еді, енді ол сын ... ... өз ... ... ... айналады.
Сынп оқушылары топпен, жұппен жұмыс істеу арқылы өзара пікірлесіп, ең
ұтымды жауапты ... ... ... ... берілген сұраққа тынымсыз
іздене отырып, әр оқушы өз ойын еркін айтуға, оны ... ... ... ала ... Осының дәлелі ретінде 2«В» сыныбында өткен «Зат есімді
қайталау» тақырыбын мысалға алғым келеді.
Сабақтың ... Зат ... ... ... ... Зат ... сөйлем
ішінен тауып, оған дұрыс сұрақ қоя білуге ... ... таза ... ... ... арқылы, оқушылардың тұрғысынан ойлауын
дамыту.
3.тәрбиелігі: Оқушыларды ұйымшылдыққа, ... ... ... ... ... ... карточкалар, плакат, маркер т. б.
Сабақтың түрі: қайталау.
Сабақтың ... ... ... ... «Бес жол
өлең», «Галереяны аралау» статегиялары.
Сабақтың барысы: 1. ... ... саны ... нөмірлеп, 4 топқа бөліп отырғыздым.
Қызығушылығын ояту. «Ой қозғау».
Білесіңдер Кім? Не? деген сұрағын
Сөйлемдегі ой иесі боламын.
Не істейді? Сұрағымен көркейемін, толамын.
Жұмбақты оқушылар (зат ... деп ... де, мына ... ... ... Зат есім ... ... Зат есімге қандай сұрақтар қойылыды?
- Зат есімге мысал келтір.
Мағынаны түсіну.
а) (әр топ ... ... ... ... ... оқуы ... топ: Кім? (әнші, ақын, оқушы, дәрігер,...)
2 топ: Кімдер? (балалар, күйшілер, малшылар,...)
3 топ: Не? (ауыл, кітап, қоян, шелек,...)
4 топ: ... ... ... ... билет» ойын арқылы.
(әр топтың оқушыларына сурет беріледі, оған сұрақ қойып атынатайды. Топтағы
оқушылар ақылдаса отырып, ... бір ... ... ... ... жұмыс. «Ой толғаныс».
1 топ: 307-жаттығу.
2 топ: 308-жаттығу.
3 топ: 309-жаттығу.
4 топ: 310-жаттығу.
Тест (сауалнамалық) жұмыс (4 ... ... ... беріліп
орындалады).
«Бес жол өлең» стратегиясы.
1 топ: тоқылдақ 3 ... топ: ... 4 ... ... (әр топ ... зат ... байланысты сурет
салады да, бір оқушы өз тобының суретін ... ... ... ... ... ... ілінген суретті аралап қарап,
оқушылар өз пікірлерін жазады).
Жұмбақ шешу. «Ой толғау». (әр ... бір ... ... ... да, ... ... шешіп, сөйлем ойлап айтады).
«Топтастыру стратегиясы».
Ой толғау.
Біз бүгін не үйрендік? Зат есім туралы не білгеніңді айт? Зат есім ... ... ... ... ... Зат есімді тауып астын сызу.
Бағалау: оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеріп, бағалаймын.
Сабақты қорыту кезінде оқушылардың сабаққа қатысуы, ... ... шолу ... ... ... ... орынды пайдалана білсек, оқушылар өз
ойын еркін айтып, қорытынды жасай алады. Шығармашылықпен жұмыс ... ... ... - ... дана ... Сондықтан жақсы әдіс ұстаздар
қауымына дарып, болашағыны қызмет етсе, нұр үстіне нұр болары сөзсіз.
Педагогикалық іс-тәжірибелі ... ... өту ... ... жаңа ақпараттық технологияларының элементтерін қолдандым.
Мысалы, Венн диаграммасы, орталықтарға болу бес жолды өлең, жұпта
талқылау, инсерт.
Соның ішінде ... тілі пәні ... ... ... 27-ші ... ... үлгісі мынадай.
Сабағымның тақырыбы – Етістік. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ояту»,
«Орталықтарға бөлу», «Деңгей лік тапсырмалар беру», «Венн көрсеткіші»,
«Инсерт».
Сабақ ... ... ... ... ... ... ... Етістік.
334-334 жаттығулар.
Сабақтың мақсаты: 1. Білімділік.
Оқушылардан сөз таптару ... ... ... яғни ... ... ... ... жаңа тақырып сөз табының бірі етістікті
түсіндіре отырып, ... ... ... келтіріп оқушы санасына
қалыптастырып, білімдерін кеңейте түсу.
2.Дамытушылық.
Оқушыларға етістікті түсіндіре отырып, ... ... ... тапсырмалар арқылы оқушылардың логикалық ойлау қабілетін,
шығармашылық қабілетін, сөздік қорын байыту, дамыту.
3.Тәрбиелік.
оқушыларды дұрыс ... ... өз ... ... әрі ашып айта білуге
тәтбиелеу.
Сабақтың ... ... ... ... ... сұрақ-жауап, әңгімелеу.
Сабақтың көрнекілігі: Ережелер жазылған плакаттар, ребус. Етістікке
байланысты ... ... ... ... ойыншықтары.
Қолданылатын технология: Тәй-тәй бағдарламасы.
Пән аралық байланыс: Дүниетану, математика.
Сабақтың барысы:
1. Психологиялық дайындық ... ... ... ... аудару. Сабаққа дайындықтарын
тексеру.
2. Үй тапсырмасын тексеру.
- Ал енді, балалар үйге не ... ... ... Ал енді ... сөз таптары дегеніміз не?
- Зат есім дегеніміз не?
- Жалпы есім нешеге бөлінеді?
- ... есім ... ... ... есім деген не?
- Жекеше зат есім деген не?
- Көпше зат есім деген не?
- Жарайсыңдар балалар ережені жақсы жаттап келіпсіңдер.
3. Қызығушылықты ... ... ... не нәрсе?
- Қорапша.
- Қорапшаның жаны барма?
- Жоқ.
- Қорапшаға сұрақ қойыңдаршы?
- Бұл не?
- Балалар осы ... ... бір ... бар, соны
табайықшы
- Қане тақтаға кім шығады?
- Оқушы теріс ... ... ... қорапқа салып,
оқушылардың сұрақтарына жауап береді.
- Ал енді баалалар ... не ... ... ... ... зат ... ... деген сөзге сұрақ қояйықшы.
- Бұл не?
- Зат есімнің қай түрі?
- Жалпы есім.
- Жекеше ме, ... ... ... ... не істейді?
- Үреду, жүреді, жатады, тұрады, тамақ ішеді, ... Біз ... ... қойдық?
- Не істеді? Қайтті?
- Біз күшіктің іс әрекетіне қимылын білдіретін сөздерге
қандай ... ... Не ... ... ... ... бүгінгі біздің жаңа тақырыбымыз
етістік. Сөз табының бірі.
4. Жаңа ... енді ... ... ... ... іс- әрекетін әрине жанды заттардың
іс-кимылын
Білдіретін сөздерді және не істеді, қайтті деген сұрақтарға ... ... ... ... ... ... ... оқушыларға
түсіндеремін. Ал енді, балалар бәрәмәз мына ... ... ... ... ... апай қонаққа келіпті. Оның дүкені «ғажайып хайуанаттар» дүкені
деп аталады екен. Балалар жануарлар неше ... ... Үй ... ... ... Енді ... дүкенші апайымыздың дүкенінде көптеген әдемі де ғажайып
хайуанаттардың ойыншықтары бар екен.
- ... ... ... ... ... ма?
- Ал біздің ойыншық сатып алатын ақшамыз жоқ қой, енді не ... Енде ше біз бұл ... өз ... ... алайық.
- Ал енді, балалар біз үш орталыққа бөлініп, жарысып өз білімімізбен
ойыншық жинап ... ... жазу ... өнер орталығы.
- Балалар дүкенші апайдың кассасында түрлі ... ... ... ... рет ... алып, тапсырмасын орындайық.
- Суретке қарап, әр орталық өз ... яғни ... ... іс-
қимыл жасасын. Оқушылар оларға сұрақ қойсын.
5. Ауызша жаттығулармен жұмыс.
- Балалар кіиапиарымыздың 123-ші беттің 334-жаттығуды
ауызша ... ... ... ... ... ... сөйлем
құрап сұрақ қояйық.
- Бала ағаш жарды – не істеді?
- Аймен гүлге су құйды – не істеді?
- Айнұр ойнады – не ... Әже ... ...... ... ... ... оқушылар дүкеннен ойыншық алады.
6. Сергіту сәті.
Дүкеншінің келесі ... ... ... – не ... ...... киімді ұнатады – Қайтеді?
Шешіндірсең жылатады – Қайтеді?
Бірінші болып дұрыс жауап берген оқушы дүкеннен бір ойыншық алады.
Дүкеншінің ... ... ... ... ... жазылған сөздердің астын сызып, өлеңді көшіріп сұрақ қойыңдар.
Ағам ... ... – не ... пішен шабады – қайтеді?
8. Дәптермен жұмыс.
Ал енді ... ... ... ... ... етіп жазайық.
Қай топтың оқушылыры жылдам әрі әдемі етіп жазса, ойыншықпен марапатталады.
9. Шығармашылық ... ... ... ... таратылып беріледі, олар етістікке
байланысты сөйлемдер құрайды.
2-деңгейдегі оқушылармен жұмысты ... ... әр ... бір ... ... қарап іс-қимыл жасайды. Ал қалған оқушылар бұл оқушының қимылына
сұрақ қойып, жауап беріп етістіктерді атайды.
10. Жаңа ... ... ... сонымен, біз қандай жаңа тақырыпты өттік?
- Етістік.
- Етістікке қандай сұрақтар қойылады?
- Не Істейді? Қайтті?
әр ... ... ... ... ... не туралы айтылғанын қорытындылып
беремін.
- Сонымен балалар, бүгін біз сөз таптарының бірі ... ... не ... ... не ... ... сұрақтарға жауап береді
екен.
- Бүгінгі жаңа сабақ түсінікті ме?
- ... ... ... ... ... ... бәріне риза болды,
ойыншықтар ұнады ма?
- Иә.
11.Үйге тапсырма беру.
124 беттегі 337 жаттығуды ... ... ... яғни ... оқып,
етістіктерді табамыз. Мысалы: Асан құдықтан су тартты. Асан құдықтағы суды
не істеді?
12. Оқушыларды бағалау.
Ал енді, біз үш ... ... ... топтарды салыстырайық. Ал қай
топтың ойыншықтары көп екен?
- ...
- Ал енді, сабаққа кім белсене қатысты?
- ... ... ... Әр ... өз ... айтады.
Сабаққа белсене қатысқан оқушылардың есімдерін «Сынып ... ... «5», «4» ... ... бағаланады. «3» деген баға алған оқушылардың
есімі тақтаға ілінбейді. Бірақ өз деңгейінде мадақталып, бағаланады.
Қорытынды.
Оқушылардың белсенділігі мен танымдық қызығушылық іс-әрекеттері ... ... ... ... Оқушының танымдық қызығушылығын
мадақтау, бағалау, ойын арқылы шығармашылық қабілеттерін ... ... ойын ... ... шығармашылық қабілеттерін дамыту
жолдарын айтады. Мен бұл ... ... ... мынадай қорытындыға
келдім. Қазақ тілі пәнін оқыту барысынды ойын арқылы оқушының танымдық
қызығушылығын арттыра отырып, ... ... сай жаңа ... ... арқылы шығармашылық қбілетін дамытуға болады.
Оқушының қазақ тілі ... ... ... ... ... ... мол. Оқушы сөз өнерін пір тұтып, сүйіп айналысуы керек.
Сонымен ... ... ... ... ... бір түрі – ... ... байланысты жаңа ақпараттық технологияларды қолдану. Жаңа
ақпараттық технологияның басты тиімділігі – бұл мұғалімге ... ... ... ... ... оқытудағы пәнаралық
байланысты күшейте отырып, оқушының дүниетанымын кеңейтуге және ... ... ... оны дамытуға толық жағдай жасауы.
Сонымен қатар жаңа ақпараттық технологияның ... ... ... өз ... немесе бірлеске түрде шығармашылық жұмыспен
шұғылдануға, ізденуге өз ... ... ... өз ... сын көзбен
қарауыны немесе жеткен жетістігінен ләззат алуға мүмкіндік алады. Әсіресе
қазақ тілі ... жаңа ... ... ... өте ... және ... негізін қалыптастыруда білімді еңбекпен ұштастырып,
іс-әрекеттің саналығын да дамытады, мақсатты өмір сүруге ... ... ... тілі ... әр ... ... ... пайдалануға
болады. Әсіресе оқытудың ынтымақтастығы технологиясы, дамыта оқыту
технологиясын қолдану өте ... ... ... ... (Л. С. ... Л. В. Занков, В. В. Давыдов, Д. Б.
Эльконин, т. б.) ... бұл ... жеке ... ... ... ... ... бағытталған жүйе. Оның нәтижесінде әр оқушы
өзін-өзі өзгертуші субъект дәрежесіне көтерілуі көзделіп, соған ... ... ... ... Р. М., ... Ж. Б. Педагогика – Алматы: 2002.
2. Қазыбаев С. ... ... ... ... – Алматы: 1990.
3. Сәбет Бап-Баба Жалпы психология – Алматы: 2003.
4. Қазақ тілін оқыту методикасы (ред. Әуелбаев Ш.) – ... ... ... Т. ... ... дидактикалық дайындығын жетілдіру»
Алматы: 1999.
6. Алдамұратов Ә. «Жалпы психология» ... ... ... М. «Педагогика» Алматы: 1992.
8. Тұрғынбаева Б. «Оқушының шығармашылық қабілетін ... ... 1997 №7, 85-8 ... Сардарова Ж. «Жаңа ақпараттық технологияның шығармашылық қабілет
дамытудағы ролі»./Бастауыш мектеп/ 2003 №5.
10. Әбжанова С. «Оқушыларды ... пен ... ... ... 2003 ... ... Ж. ... шығармашылық қабілеттерін дамыту»./Бастауыш
мектеп/ 2003 №1.
12. Сыдыкова К. «Ойын элементтерін пайдалану». /Бастауыш мектеп/ 1985 №11.
13. ... Ш. Л., ... Ә. Қ., ... ... ... мектеп/ 1999 №1,2.
14. Сәкенова Р., Найманбаева П., «Оқушының ... ... ... ... 2003 ... ... Л. «Жаңа технологиялар сабақта». /Бастауыш мектеп/ 2003 №4.
16. Волков И. П. «Творчествоға үйрету» /Бастауыш мектеп/ 1988 №7.
17. Задинова С. «Қызығушылықты ... ... ... 1985 №1.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Кіші топтар психологиясы2 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
8 сыныптың бағдарламасына сай MS Windows-тың стандартты бағдарламаларын оқыту барысында қолданылатын оқыту бағдарламасын жасау86 бет
«Бобровка + » ЖШС-ның қызметі барысында қалыптасатын жағдайды және шығындарын талдау56 бет
«Қыз Жібек» жырындағы сын есімдердің танымдық сипаты114 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Адамзаттың дамуы барысында діннің қалыптасуы5 бет
Адамның дүниеге танымдық көзқарасы4 бет
Алдын ала тергеу барысында кылмыстык істі қысқарту40 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь