Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік – шығыс аймақтарындағы аграрлық реформалар: қағидалар және тарихи тағылым (1991-2007 ж.ж.)

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3 . 13

1.тарау. Мәселенің теориялық.методологиялық негіздері ... ... ... .. 14 . 61

1.1. Нарықтық қатынасқа өту кезеңіндегі аграрлық сектордың
әлеуметтік.экономикалық жағдайы. ... ... ... ... ... ... ... ... 14 . 34

1.2. Аграрлық реформалауды жүргізудің экономикалық механизмінің
теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ...34 . 61

2.тарау. Аграрлық саясаттың әлеуметтік бағыттары ... ... ... ... ..62 . 117

2.1. Нарық қатынас жағдайында агроөнеркәсіп кешенінің
дамуы және әлемдік тәжірибе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62 . 90

2.2. Аграрлық реформаның ұйымдастырушылық.
құқықтық заңнамаларының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... . 90 . 117

3.тарау. Аграрлық реформаның орындалуындағы жергілікті және
аймақтық өзін .өзі басқару мекемелерінің ролі ... ... . 118 . 162

3.1 Жергілікті басшылықтар мен қоғамдық мекемелердің
құрылымдық жетілдірілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 118 . 134
3.2Жергілікті тұрғындар мен Қазақстан мемлекетіндегі әлеуметтік қажеттілікті қамтамасыз етудегі аграрлық реформалардың сәйкестігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 134 . 162

4.тарау. Қазақстан Республикасындағы аграрлық реформалардың іске
асуының әлеуметтік .экономикалық және саяси нәтижелері.. 163 . 239

4.1 Республикадағы халықтың әлеуметтік деңгейін
жақсартудағы несие серіктестіктерінің рөлі ... ... ... ... ... 163 . 194
4.2 Агроөнеркәсіптік өндірісті ұйымдастыру принциптері мен
меншік түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 195 . 239

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...240 . 251

Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 252 . 262

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 263 . 287
Тақырыптың өзектілігі. «Болашағына сеніммен қарайтын халық, тарихына терең бойлайды» - деген даналық сөзі бүгінгі тәуелсіздік пен еркіндік идеологиясы саясындағы еліміз үшін арнайы айтылған секілді. Төл тарихымыздың күңгірт беттерін ашып, еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының жаңа, аршынды сапалық сатыға көтерілуіне қазақ елінің өткен кезеңін зерттеу, зерделеу бүгінгі күннің талабы. Себебі, тоталитарлық жүйенің идеологиялық ықпалынан арылуымен бірге тәуелсіздік идеологиясының әдістемелік негізінде тарихи дамудың ақиқат болмысын қалпына келтіру бағытында түбірлі жұмыстар атқарылды.
Отандық тарих ғылымының өзектілігі-кеңестік тоталитарлық жүйенің идеологиялық ықпалынан арылуымен бірге тәуелсіздік идеологиясының әдістемелік негізінде тарихи дамудың ақиқат болмысын қалпына келтіру бағытында түбірлі жұмыстар атқарылуда. Соның бірі - мемлекеттің аграрлық секторының қазіргі қоғамның даму кезеңіндегі негізгі мәселелердің бірі осы саланы тез арада нарық қатынасын қалыптастыру, халықты отандық азық-түлік, өнеркәсіпті шикізат өнімдерімен жеткілікті түрде қамтамасыз ету, өндірістің тиімділігін арттыру, бәсекелікке төтеп беретін өнім өндіру және әлемдегі экономикасы бәсекеге барынша қабілетті дамыған 50 елдің қатарына кіру стратегиясын іске асыру болып отыр. Сол үшін аграрлық секторда бірінші кезекте ауыл шаруашылық механизмін қалыптастыру және дамыту аса қажетті қозғаушы күштің экономикалық негізіне айналуда.
Бұл тұрғыда Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев: "Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты мақсаты" атты Қазақстан халқына арналған 2008 жылғы жолдауында, Қазақстан 2008 жылды жаңа экономикалық жетістіктерімен, жаңарған саяси құрылымымен қарсы алды - деп көрсетті.[1]
Мемлекеттің халық шаруашылығының барлық салаларының ішінде ауыл шаруашылығында біразға созылған экономикалық дағдарыстан шығуы бірте-бірте өз нәтижесін беріп келеді. Дегенмен, өндірістің негізгі саласының бірі,- азық-түлік және шикізат мәселесін шешетін халық шаруашылығындағы өнім өндіру өсімі әлі де болса төмен деңгейде. Өндірістерде қалыптасқан жағдайларды сараптай және талдай келе аграрлық сектордағы шешілмей жатқан мәселелерді зерттеу, ауыл шаруашылық пен өндірістің экономикалық негізіне әсер ететін іс-шараларды (тиімділігін көтеретін, бәсекелікке лайықты өнім өндіру т.б.) жүзеге асыру нарық жағдайындағы киелі мәселелердің атаулысы болып отыр.
Міне, осындай жағдайда «Қазақстан-2030» Стратегиясы ауыл шаруашылығын көлемді өзгерістерге жетелейді. Стратегияны жүзеге асыру мақсатында саланы дамытудың 2000-2002 жылдарға арналған бағдарламасы, Елбасының қолдауымен 2003-2005 жылдардың «Ауыл жылы» деп жариялануы, «Астық туралы», «Асыл тұқымды мал шаруашылығы туралы», егіншіліктегі «Тұқым шаруашылығы туралы» заңдар өмірге келуімен ауыл тұрғындарын әлеуметтік қолдауға бағытталған «Ауыл аумақтарын дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы» қабылданды.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
ӘОТ 94: 338.43.02 (574).
Қолжазба құқында
Айкөзов Сейдулла ... ... және ...... ... ... ... және тарихи тағылым.
(1991-2007 ж.ж.)
Мамандығы: 02.00.07 – Отан ... ... ... ... ... алу үшін дайындалған ғылыми
диссертация
Ғылыми кеңесші;
Тарих ғылымдарының ... ... ... ... және ...... аймақтарындағы аграрлық
реформалар: қағидалар және тарихи тағылым.
(1991-2007 ж.ж.)
Кіріспе …………………………………………………………………….. 3 - ... ... ... ... ... 14 - ... Нарықтық қатынасқа өту кезеңіндегі аграрлық сектордың
әлеуметтік-экономикалық жағдайы. …………………………. 14 - ... ... ... ... ... механизмінің
теориялық негіздері.......................
................................................. …34 - 61
2-тарау. Аграрлық саясаттың әлеуметтік бағыттары………………62 - 117
2.1. Нарық қатынас жағдайында агроөнеркәсіп кешенінің
дамуы және ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық-
құқықтық заңнамаларының қалыптасуы ....………………... 90 - 117
3-тарау. Аграрлық ... ... ... ... өзін -өзі ... ... ролі……… 118 -
162
3.1 Жергілікті басшылықтар мен қоғамдық мекемелердің
құрылымдық жетілдірілуі…………….…………………………..118 – 134
3.2Жергілікті тұрғындар мен ... ... ... ... етудегі ... ... 134 - ... ... Республикасындағы аграрлық реформалардың іске
асуының әлеуметтік –экономикалық және саяси нәтижелері.. 163 - ... ... ... ... ... ... серіктестіктерінің рөлі ...…………….. 163 - 194
4.2 Агроөнеркәсіптік өндірісті ұйымдастыру принциптері мен
меншік түрлері ....…………..…………………………………… 195 - 239
Қорытынды……………………………………………………………..240 – 251
Пайдаланған әдебиеттер ... 252 – ... 263 – ... ... «Болашағына сеніммен қарайтын халық, тарихына
терең бойлайды» - деген даналық сөзі ... ... пен ... ... ... үшін арнайы ... ... ... күңгірт беттерін ашып, еліміздің әлеуметтік-экономикалық
дамуының жаңа, ... ... ... ... ... ... ... зерттеу, зерделеу бүгінгі күннің талабы. Себебі, тоталитарлық
жүйенің идеологиялық ықпалынан арылуымен бірге ... ... ... тарихи дамудың ақиқат болмысын қалпына ... ... ... атқарылды.
Отандық тарих ғылымының өзектілігі-кеңестік тоталитарлық жүйенің
идеологиялық ықпалынан арылуымен ... ... ... ... ... ... ақиқат болмысын қалпына келтіру
бағытында түбірлі жұмыстар атқарылуда. Соның бірі - ... ... ... ... даму ... ... ... бірі осы
саланы тез арада нарық қатынасын қалыптастыру, халықты отандық азық-түлік,
өнеркәсіпті шикізат ... ... ... ... ету, ... арттыру, бәсекелікке төтеп беретін өнім өндіру және ... ... ... ... дамыған 50 елдің қатарына кіру
стратегиясын іске асыру болып отыр. Сол үшін ... ... ... ауыл ... ... ... және дамыту аса қажетті
қозғаушы күштің экономикалық ... ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев:
"Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру – мемлекеттік саясаттың басты
мақсаты" атты ... ... ... 2008 жылғы жолдауында, Қазақстан
2008 жылды жаңа экономикалық жетістіктерімен, жаңарған саяси ... алды - деп ... ... шаруашылығының барлық салаларының ішінде ауыл
шаруашылығында біразға созылған экономикалық дағдарыстан шығуы ... ... ... ... Дегенмен, өндірістің негізгі саласының бірі,-
азық-түлік және ... ... ... ... ... өнім
өндіру өсімі әлі де болса төмен ... ... ... ... және талдай келе аграрлық сектордағы шешілмей жатқан
мәселелерді зерттеу, ауыл шаруашылық пен ... ... ... ететін іс-шараларды (тиімділігін көтеретін, бәсекелікке лайықты өнім
өндіру т.б.) ... ... ... ... ... ... атаулысы
болып отыр.
Міне, осындай жағдайда «Қазақстан-2030» Стратегиясы ауыл шаруашылығын
көлемді өзгерістерге жетелейді. Стратегияны жүзеге ... ... ... ... ... ... ... Елбасының қолдауымен
2003-2005 жылдардың «Ауыл ... деп ... ... туралы», «Асыл
тұқымды мал шаруашылығы туралы», егіншіліктегі «Тұқым шаруашылығы туралы»
заңдар өмірге ... ауыл ... ... ... ... ... дамытудың 2004-2010 жылдарға арналған ... ... ... даму ... ... күрделі өзгерістер,
шаруашылықты жүргізудің барлық ... ... мен ... барынша тиімді жолдары мен әдістерін іздестіру мен қолдануды
талап етуде. Шаруашылықты жүргізудің механизмін нарық қатынасына бейімдеу,
ұдайы өндіріс ... атап ... ... ... ... ... көлемінің өсуі, еңбек өнімділігінің көрсеткіштері,
өндіріс, ... ... ... жүйелерін қалыптастыру қазіргі
алғышарттардың бірі ... ... ... мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асыру
агроөнеркәсіптік кешеннің жағдайын жақсартып қана қоймай, дамытудың ... ... ... ... және ... ... арналған
бірінші кезекті шараларын жүзеге асыру үстінде.
Сондықтан, Қазақстан Республикасы үшін ауыл ... ... ... деңгейін айқындаушы күштердің бірі ... ... ... өз ... ... ... қалыптасып,
шаруашылық жүргізудің әкімшілік әдіспен аралас ... ... ... процесі байқалды. Әрине, бұл жылдардың қиыншылығы ... аз ... жоқ. ... ... ... ... ауыл
шаруашылығына, бүкіл аграрлық секторға қолайсыз болды. Аграрлық дағдарыстың
табиғаты, негізгі себептері мен одан шығу ... ... және ... аз ... жоқ. Осы ... ... мәселе Республика
Президентінің еңбектерінде түрлі Заң және ... ... ... күн ... ... ... ... ел
экономикасының маңызды және өмірлік қажет ... ... ... ... ... ... жүйеге көшуге
байланысты аграрлық саланың тұрақты және тиімді даму ... ... және ... ... одан әрі ... ... күмән тудырмайды.
Социалистік қоғамнан шыққан өзге ... ... ... ... ... ... ... басты мазмұны басқару
әкімшілік-әміршілдік тәсілге негізделген бір экономикалық жүйеден ... ... ... ... ... ... Оның ... жүйенің іргетасының өзі-мемлекеттің меншікке монопольды
құқығынан бас тартып, оның басым ... жеке және ... ... ... ... қатынасы жатыр.
Нарықтың өзгеру нәтижесінде аграрлық саланың шаруашылық ... ... ... Ауыл ... нарықтық қатынастың барлық
субъектілерінің экономикалық мүдделерінің рөлі артады. Осыған байланысты,
ауыл ... ... ... жүргізудің басымырақ нысаны болып
табылатын, өндірісті тиімді жүргізуді қамтамасыз ете алатын және ... ... бөле ... ... маңызды рөлі тиесілі.
Кооперация заңды нәтиже және қоғамдық еңбек бөлінісінің қажетті сатысы
ретінде, нарықтық қатынастың ... ... ... тәртіп ретінде
өзінің дамуының тарихи кезеңінде экономикалық дамыған елдердің бәрінің
шаруашылық ... ... ... ие бола ... ... бір
ғасырдан астам уақыттан бергі тәжірибесі оның нарықтық экономиканың заңдары
мен принциптеріне сүйене ... ... ... ... ... ... ашып берді.
Әлемдік тәжірибеде ауыл шаруашылығы дамуының үш жолы бар: ... ірі ... және ... ... ... ... ... шаруашылығы тауарын өндірумен айналысатын жеке кәсіпкерлердің бірлесіп
шаруашылық қызметін жүргізуі. Осы үш жолдың біздің елімізде ... ... ... ... ... ... шағын, айналымдық қаржысы тапшы,
жағдайы ... ... ... ... кооперациялау жолы мемлекет
тарапынан қолдау көрмей келді.
Ұзақ жылдар бойы аграрлық саладағы кооперацияның ... ... ... ... ісін жүргізудің мүмкіндігі болмады.
Бұрынғы КСРО-ның ғылымы мен тәжірибесінде кооперация десе ... ... және оған ... ... ... ... жүйесі
қосылды, өйткені тек осылар ғана ауылшаруашылық бірлестіктерінің ... ... ... деп ... Бұл ... дәлелденбеген
қағида және адасулар оның қайта өрлеуі мен ... ... ... ... ... ... жаңа жағдайында кооперация агроөнеркәсіп
кешеніндегі өзара бірігу процестермен ... ... келе ... ... сайма-сай екені ... ... ... ... ауыл ... өндірісін тұрақтандыруда, азық-түлік тауарларын
көбейтуде, тұрғындардың түрлі талаптарын барынша ... ... ... ... Аталған ерекшеліктер мен кооперацияның ауыл
шаруашылығындағы тарихи ... ... ... өзектілігін
нақтылайды.
Солардың бірі ретінде қоғамдық-экономикалық жүйемізді одан ... ... ... Бұл ... ... ... ... тәжірибесі бар екенін ескере отырып, оны ғылыми жағынан
талдау мен ... ... ... ... да ... күннің өзекті
мәселелеріне айналып отыр. Қазіргі экономикасы, ғылымы мен ... мен ... ... ... ... дамып келе жатқан қоғамда
басқаруды бұрынғысынша орталықтандыра берудің мүмкін еместігі күн ... ... ... да 2003 ... ... Парламент
палаталарының бірлескен отырысында ... ... ... ... ... ... демократияны және жергілікті басқаруды
жетілдіру мәселелерінің ... ... ... ... ... ... демократияландыру мен тиімді басқару мәселелері қозғалып, соның
ішінде саяси және құқықтық ... ... ... ... ... ... ... және оның қаржылық мүмкіндіктерін кеңейту
сияқты міндеттер қойылды. ... ... ... ... ... арасындағы қызметтер аясын, міндеттері мен жауапкершіліктерін
нақты ажыратуды қамтамасыз ететін заңдарды одан әрі жетілдіріп, ... ... ... ... ... ... ... үшін жағдайлар
туғызу басты мақсатқа айналды.
Осындай ерекшеліктерге байланысты тақырыптың мынадай ... ... ... ... қалыптасқан ауыл шаруашылығындағы
агроөнеркәсіптік кешен, ... ... ... ... отандық
тарихтың ажырамас құрамды бөлігі ретінде үнемі назар аударуды қажет етеді.
Себебі, тарихи ... ... ... ... жоспарлы
ауылшаруашылық реформалардан қазіргі кезеңдегі аграрлық сектордағы нарықтық
қатынастарға бейімдеп түбегейлі қайта қалыптастыруда өзіндік ерекшеліктерге
ие. Сол себептен, бұл ... ... ... ... ... ... ... етеді.
- екіншіден, аграрлық реформаның орындалуындағы жергілікті және аймақтық
өзін-өзі басқару мекемелерінің қалыптасқан жүйесінің кешегісі, бүгінгісі
және ертеңгі ... сыни ... ... ... ... мүдде
тұрғысынан дамытумен байланыстыра қарастыру. Бұл мәселеге тәуелсіздік
идеологиясы ... ... ... ... онда тарихи танымның игілігіне
айналатын нәтижеге қол жеткен болар еді. ... ... ... ... ынталандыруды және шаруашылық механизмдерін
жүргізуді сол кезеңінде жетілдіріп отырмаса, қомақты ... ... ауыл ... ... ... бермейді. Осыған орай,
ғылымға негізделген ... ... ... ... ... ... құрылымдардың шаруашылық механизмдерін жетілдіру және ... ... ... өзектілігінің үшінші қыры – қазіргі әлеуметтік-экономикалық
қайта құрулар барысында, ... ... ... ... ... ... саяси күйзелістерге ұшырауы мен жүзеге асуы тұрғысындағы
ұйымдастыру-құқықтық заңнамаларын қабылдау және осы міндетті ... ... ... маңызы арта түседі деп ойлаймыз.
Тарих ғылымының ... ... ауыл ... ... қалыптасуының кейбір бөліктерін ішінара ... ... ... ... және оңтүстік-шығыс аймағында жүзеге
асырылуының тарихи тәжірибесі мен өзекті мәселелері толығымен, ... жоқ. ... ... таңдауымыздағы себебі осыдан келіп
шыққан. Диссертациялық жұмыс Қазақстан Республикасының оңтүстік ... ... ... ... ... ... өту ... жүзеге асу барысын кешенді зерттеген алғашқы еңбек болып
табылады.
Тақырыптың зерттелу ... ... ... ... ... ... ... мен жүзеге асыруға бағытталған
заңнамалар мен нарықтық жағдайдағы жергілікті шаруашылықтың қалыптасуы мен
дамуы ... ... ... ... арқылы оны басқаруды жетілдіру
міндеттерін іске асыру бағытында тұжырымдар мен ... ... ... ... бұл ... жеке ... ... зерттелген жоқ. XX
ғасырдың аяғы мен XIX ... ... ... ... ... қатынастардың қалыптасуы мен реформалау барысына
қатысты ... ... ... ... өте ... ... Тақырыптың
тарихнамасының күрделі сипат алуының бірнеше себептері бар.
Біріншіден, ... ... ... алғашқы жылдары ауыл
шаруашылығындағы қайта құру бағдарламалық мақсаты, әлеуметтік-саяси негізі,
ұйымдық-құқықтық заңнамалары және ... ... мен ... ... ... ерекшеліктерге ие тарихи ... ... да ол ... ... көнбейтін республикалық тұрғыдан
сабақтастырып қарау қажеттігі туындады. Міне, осы күрделі сипат жүргізілген
зерттеу ... ... әр ... ... болды.
Екінші себеп – қоғамдық-саяси көзқарастар жүйесінің өзгермелілігінен
туындайды. Қазіргі кезеңдегі жағдайда, ... ... ... ... жатқан аграрлық секторда, бірқатар объективті және
субъективті ... ... ... ауыл ... ... ... ... жетілдірудің икемді тәсілдерін қолдану жөніндегі
тарихшы ғалымдардың, А.Б Тұрсынбаев, Г.Ф Дахшлейгер, Б.А ... ... И.Ш. ... С.А ... С Жолдасов, И.А. Берденова, С.И.
Иманбердина.
Ауыл село еңбеккерлерінің өндіріс ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени саласын зерттеген Х. Абжанов, М.Х.
Асылбеков, М.Б. Тәтімов, экономика ғылымы ... Л.Е ... ... К.Ж Жарекешев, Б.З Зиябеков, Х.Е Ертазин, Ж.О Ихданов, С.М Касымов,
М.Д. Тінәсіл, және де бір ... ... ... өз ... ... ... ... проблемасы әлемдік ғылым үшін жаңалық
емес. Оны зерттегендер ... ... ... ... Ф. ... Н.Г. ... К. ... ... ауыл ... кооперациясы мәселесімен Н.П.Макаров,
П.П.Маслов, А.А.Николаев, ... ... ... ... ... ... жете
шұғылданды.
Кеңестік кезеңнің аяғы-нарық экономикасына көшу мерзімінде ауыл
шаруашылығын әлеуметтік-экономикалық тұрғыдан ... ... ... ... ... Д.А. ... Б.М. ... С.А.
Терешенко, Ж.Кәрібжанов, сөйлеген сөздері мен ой толғау еңбектері ... ... ... әр кезеңнің, әр ағымның ... ... ... ... ... әртүрлі болғандықтан олардың арасында бір-
біріне ... ... да ... ... ... ... ... қарастырып, тарихи тұрғыда салыстыра бағалау қажеттігі туады.
Дегенмен, ауыл ... ... келе ... ... ... халықтың тұрмыстық жағдайын жақсартудағы аграрлық
салада нарықтық қатынасқа өту барысында ... ... ... ... әрі қарай талдауды ... ... ... бұл салада шаруашылық жүргізудің жаңа жағдайына сай келетін
теориялық және әдіснамалық негізі жеткілікті дәлелденбеген.
Еліміздің аграрлық ... осы ... әрі ... ... айқындау, оны одан әрі кешенді талдау, қазақстандық және
шетелдік тәжірибелерді сыни қорыту мен ... және ... жаңа ... мен ... емес ... ... өте ... жұмыс нарық қатынасы ... ... ауыл ... ... ... ... және кооперативтік
емес ұйымдық-құқықтық кәсіпорындарды заңнамалық қамтамасыз етілуі ... ... пен ... ... ... ... ... қоса
алғанда, аграрлық реформаны ... ... ... ... жақтарын кешенді зерттеуді мақсат тұтқан бастапқы еңбек болып
табылады.
Зерттеу жұмысының мақсаты мен ... ... ... ... ... ... қалыптасып жүзеге асуы және оның
тарихи тәжірибесі мен ... ... ... ... ... ... және оңтүстік-шығыс
аймақтарында тиімділікпен жүзеге асыруды ... ... ... Бұл
мақсат мынадай міндеттерді орындау арқылы нақтыланған:
- аграрлық реформалардың қалыптасуымен жүзеге асуының ... ... ... талдау:
- жүргізілген аграрлық ... ... ... ... айқындау және олардың айырмашылығын анықтау;
- тақырыптың теориялық және заңнамалық астарын ашып беруге
көмектесетін ... және ... ... ... ... ... пен шаруашылық жүргізудің көптүрлілігіне өту тәсілдерін зерттеу
мақсатында өтпелі кезеңдегі аграрлық саясатты ... ... ... ... ... ... тұрғындар мен
Қазақстан мемлекетіндегі әлеуметтік қажеттіліктерді қамтамасыз етудегі
сәйкестігін талдау;
- нарық жағдайында ... ... ... ... мен ... анықтау; ауыл шаруашылығында
шаруашылық жүргізудің кооперативтік нысандарын жіктеу; ... ... ... ... ... ететін факторларды талдау; ауыл
шаруашылығындағы ... ... ... ... ... анықтау;
- ауылдық өндіріс пен аймақтық басқару қызметін талдау және алдағы ... ... үшін ... ... ... ... ... тұтыну кооперативтерінің түрлері мен қызметіне талдау жасау,
оның жаңа түрлерін ұсыну үшін дәлелдер келтіру және алдағы кезде
тұтыну кооперативтерінің жұмысын ... ... ... аграрлық реформаны орындаудағы жергілікті және аймақтық өзін-өзі басқару
мекемелерінің қызметіне талдау жасау және ... ... ... ... негіздеу;
экономиканы басқарудың елімізде қалыптасқан жүйесінің кешегісі,
бүгінгісі және ертеңгісіне сыни көзбен келгендегі жағдайларын
жергілікті шаруашылықты ... ... ... ... ... ... басқару мен жергілікті шаруашылықты
басқару түсініктерінің аражігін ажырата ... үшін ... ... ... жасап, оларды ұдайы жетілдіріп отыру
керек екендігін дәлелдеу;
Диссертацияның ғылыми жаңалығы. ... ... ... ... ... барысын Республиканың өзге өңірлеріндегі
тәжірибе мен нарықтық қатынастар жағдайына орайластыра отандық ... ... ... қалыптасуы мен жүзеге асу тәжірибесі мен ... ... ... ... іс ... ... ... Осы кезге дейін тақырыптың бұл аспектісі отандық және ... ... ... ... ... Осыған байланысты зерттеу
жұмысының мынадай ғылыми маңыздылығы мен жаңалықтарын атап көрсетеміз:
Қазақстанда ауыл шаруашылығы ... ... мен ... ... ... ... және потенциалдық даму
мүмкіндіктерін, теориялық және ... ... ... рет ... ... ... ... саясаттың әлеуметтік даму үрдісі мен бағыттары көрсетілді;
аграрлық реформаның іске асуының объективтік қажеттілігі айқындалды;
реформаның ұйымдастырушылық-құқықтық ... ... және ... ... ... мекемелер жүйесінің
аражігі жан-жақты сараланды;
жергілікті басшылықтар мен қоғамдық мекемелердің құрылымдық
жетілдірілуі ... ... ... ... ... ... тұрғындар мен мемлекеттегі әлеуметтік
қажеттілікті қамтамасыз етудегі сәйкестігіне талдау жасалынды;
Қазақстан Республикасындағы ... ... іске ... және ... ... ... ТМД елдері ауылшаруашылығының қалыптасу тәжірибесі қорытылып,
оның даму ... ... мен ... ... ... ... ... ауылшаруашылығындағы дағдарысты жою
және ауылшаруашылық өндірістік кешенін дамытудың тұжырымдамалық
моделі жасалды;
- аграрлық саладағы ауылдық өндіріс пен аймақтық басқаруды жетілдірудің
тиімділік ... ... ... шаруашылығы ұйымдарының ұйымдық-құқықтық нысаны
жүйесінде өндірістік кооперативтердің орны мен рөлі ... ... ... ... мен белгілері
нақтыланды, селолық тұтыну кооперативінің басқа ... ... орны ролі мен ... ... құрудың негізгі жолдары ... ... ... ... ... мен шектеулері
айқындалды; селолық кооперативтік ұйымдардың ұйымдық-құқықтық
нысандарының негізгі модельдері анықталды, ... ішкі ... ... ... негізделді; селолық өндірістік
және өндірістік емес кооперативтердің тиімдірек модельдері ... ... және ... аймақтарының жекеленген
аудандарындағы ауыл ... ... ... емес ... ... көрсететін ұсыныстар дайындалды;
- республикадағы су пайдаланушылар ... ... ... су ... ... емес ... ... мен маңызы нақтыланды;
- су пайдалануды басқаруға фермерлердің қатысуы үшін ынталану себептері
айқындалды; су ... ... ... ... басқару құрылымы жасалды; оларды әрі қарай жетілдіру
шаралары туралы ұсыныстар жасалды;
- аграрлық салада ... емес ... ... ... ету принциптері мен даму стратегиясы
анықталды; Қазақстан Республикасында ... ... ... мен ... ... қазіргі жағдайы, жетілу
үрдісі, бағыттары мен кемшіліктері көрсетілді және оны әрі ... ... ... ... несиелік тұтыну кооперативтерінің қызмет
ету тетігін жетілдіру жолдары негізделді; несиелік тұтыну кооперативінің
стратегиялық ... ... ... ... ... ... және әлсіз жақтары, оның дамуына
қатер әкелуші және мүмкіндік жасаушы себептерге SWOT талдау жасалды;
- ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының негізгі параметрлері мен
ішкі ... ... ... ... анықталды;
- Қазақстан Республикасы ауыл шаруашылығының бірлестіктерінің ... ... ... оның өзге ... ... ... айырмашылықтары анықталды; осы саладағы заңдарды одан әрі
жетілдіру шаралары ... ... ... ... Республикасындағы нарықтық
қатынастардың алыптасуы барысында орын алған ... ... ... ... мен ... асу ... ... кезеңінің бастауы 1991 жыл болып белгіленді. ... ... және ... аймақтарындағы жергілікті
басшылықтар мен қоғамдық мекемелердің әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... кезеңі негіз болып, зерттеу кезеңі 2007 жылмен шектелген.
Диссертацияның практикалық құндылығы ретінде Қазақстан ... ... ... ... шарттары мен тарихи
сабақтастығы тұрғысында бай деректік ... ... ... тұжырымдар мен қорытындыларды, алынған нәтижелерді ғылыми еңбектер,
оқулықтар, оқу-әдістемелік құралдар ... сол ... ... ... болашақ доктор, магистр, бакалаврлары үшін Отан
тарихының теориялық және әдістемелік мәселелеріне байланысты ... ... ... ... болады. Сол сияқты зерттеу жұмысында
қалыптасқан ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасы ауылшаруашылығында ... ... ... мен ... сабақтастығы барысын жан-жақты
зерттеп, Қазақстанның өзге ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Зерттеудің теориялық және әдістемелік негізі. Тақырыптық теориялық-
әдістемелік ... ... ... ... ... ... және ... индукция мен дедукция, тарихи-салыстырмалы,
жүйелік-құрылымдық, теориялық таным, ... мен ... ... ... ... әлеуметтанушылық, тарихи зерттеу тәсілдері
қолданылды. Оның үстіне аграрлық тарихты зерттеу ... ... ... ... ... ой ... ... шынайы
болуды, саяси-идеологиялық феномендердің көп қырлы және ... ... ... ... ... тарихи тәсілдерді қолдана
отырып, аграрлық реформаның қалыптасуы мен жүзеге асуын зерттеуде аграрлық
экономиканың көп ... ... ... ... мен ... ... ... ескерілді. «Пайдаланылған деректердің
түпнұсқалылығы мен нақтылылығы тек ... ... сыни ой ... соң ғана ... ... көрсететіндігін» [1,12-б.] ескеру қағидасы
басшылыққа алынды.
Қазақстан ... ... ... ... ... асу ... ... теориялық танымымыз бен ұстанымдарымыздың
қалыптасуына идеялық-әдістемелік тұрғыда елеулі ... ... және ... ... ... алынған авторлар қатарында М. Қозыбаев, К.
Нүрпейіс, Б. Төлепбаев, Ж. Әбілхожин, Т. ... ... ... ... ... Отандық тарихнамада Қазақстан
Республикасы оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарының аграрлық секторында
нарықтық қатынастың қалыптасу шарттары мен ... ... ... ... ... және ... таным қағидаларының өзгеруі
тақырыптың деректік негіздерін ... ... ... ... ... байланысты зерттеу жұмысының деректемелік негіздері
бірнеше бағыттарға ... Атап ... ауыл ... ... ... және облыстық статистикалық
жинақтар;
- аграрлық реформаның ұйымдастырушылық-құқықтық заң актілері;
- ... ... және ... ... басылымдар;
Деректік негіз ретінде мұрағат материалдары пайдаланылды. Атап
айтқанда, ... ... ... Мемлекеттік мұрағаты
(Қ.15,74,141), Алматы облыстық ... ... ... ... мемлекеттік мұрағаты (Қ.282), Оңтүстік Қазақстан облыстық
мемлекеттік мұрағатының (Қ.40) ... ... ... ... ... ... мен ... материалдар авторға
зерттеу барысында кеңестік тарихнамадағы ауыл шаруашылығының ... ... ... ... мәліметтерді талдап, оған ғылыми баға
беруге мүмкіндік жасады.
Сол сияқты зерттеу ... сай ... ... ... ... және облыстық статистикалық басқарманың жылдық
есептері, Қазақстан Республикасының Ауылшаруашылық ... ... ... ... ... Министрлігінің 1991-1995
жылдар кезеңіне берген есептік мәліметі.-Алматы, 1995.), ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банк хабарламасы (23.07.2007 ж. (N 12208/
1277), Облыстық ауыл шаруашылық ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайы (Оперативтік мәліметтер
1994-2004жж.), Казақ ССР
заңдарының Жинағы (1937-1968 жылдар) ... 1968) т.б. ... ... ... кезеңдегі нарықтық қатынастың даму барысы мен тәуелсіздіктің
өткен жылдарында ауылшаруашылығының өзекті ... мен тың ... ... ... «Егемен Қазақстан», «Заң»,
«Казахстанская ... ... и ... ... ... «Оңтүстік Қазақстан», «Сыр бойы», «Ақ жол» ... ... ... журнал», «Қаржы-қаражат», «Ақиқат»,
«Қазақ ... ... ... ... ... айқындайтын
құнды деректер жарияланады.
Сол сияқты мемлекет қайраткерлерінің еңбектері де ... ... ... ... ... ұсынылатын тұжырымдар:
- Қазақстан Республикасындағы кедейшілік және жұмыссыздықпен күрестің
тарихи мәселелеріне ... ... ... аграрлық реформалау
концепциясы әлеуметтік-экономикалық және саяси ... ... ... ... ескеруді қажет етеді;
- ауыл шаруашылығының жоспарлы шаруашылықтан нарық қатынас жағдайдағы қайта
құруды дамытудағы теориялық-әдістемелік мәселелері;
- агроөнеркәсіп ... көп ... ... қажеттілігі, оның
ролі, теориялық және әлемдік тәжірибедегі шаруашылық механизмін жүргізудегі
дамуына талдау;
- аграрлық реформаның ... ... ... және оңтүстік-
шығыс аймағындағы ... ... мен ... мекемелерді
құрылымдық жетілдіру бағыттары;
- жергілікті және аймақтың ... ... ... ... кешегісі және бүгінгісі сыни көзбен ... ... ... ... тұрғысынан дамытумен байланыстыра
қарастыру;
Аграрлық саясаттың ... ... ... ... ... ... ... түсініктерінің аражігін
ажырата көрсету үшін ... ... ... ... жасап, оларды
ұдайы жетілдіріп отыру керек екендігін дәлелдеу;
- ауылшаруашылығын дамытудың мемлекеттік бағдарламасын жасау ... оны ... ... ... ... ... өндірістік және өндірістік емес кооперативтердің тиімдірек
модельдері ұсынылды;
- ... ... және ... ... ... ... өндірісінде коммерциялық емес ұйымдар құру,
жерді бірлесіп өңдейтін қызмет етуші коммерциялық емес ... ... ... ... бірлесіп пайдалануға арналған
кооператив ... ... ... ... ... ... міндеттерді орындау жолында ғылыми ... ... ... диалектикалық танымдық әдістермен қатар, тарихи
логикалық, жүйелік, салыстырмалы, әлеуметтік ғылыми әдістер ... ... ... Қазақстан Республикасындағы аграрлық
реформалаудың қалыптасуымен жүзеге асуына байланысты ғылыми еңбектері мен
мақалалары және ... ... ... қатар, тарихи деректер мен
статистикалық мәліметтер және ұйымдық-құқықтық заң актілері құрайды.
Зерттеудің ... ... ... Диссертация ҚР БҒМ ғылым
комитетінің Ш. Уалиханов атындағы ... және ... ... ... тарихы бөлімінде талқыланып қорғауға ұсынылды. Диссертацияның
негізгі тұжырымдары халықаралық және ғылыми-практикалық конференцияларда
баяндалды. Сондай-ақ, Шымкент ... ... ... ... ... бакалаврларға арналған «Қазақстандағы аграрлық саясаттың әлеуметтік
бағыттары» арнайы курста дәріс ... ... ... «XX-ғасырдың 20
жылдарындағы Қазақстан мен Ресей Федерациясының қарым-қатынасы: саяси-
экономикалық мәселелер», ... ... және ... ... ... сабақтастығы.(1991-2007 жж.)» атты
монографиялар және республикалық ғылыми басылымдарда ... ... ... ... ... ... Ғылыми жұмыстың құрылымы кіріспеден, төрт
тараудан, ... және ... ... ... мен ... ... ... реформаларының
қалыптасуының алғы шарттары мен объективті факторлары.
1.1. Нарықтық қатынасқа өту кезеңіндегі ... ... ... ... және ... ... ең алдымен, өз ісіміз» - ... ... ... ... Шоқай айтқандай, еліміздің тәуелсіздігі
жарияланғаннан кейін, қазақ халқының ... ... ... де ... бірі ауыл ... ... болды. Ауыл шаруашылығында
экономиканың өзгеде саласы сияқты нарықты қатынастарға негізделген басқару
жүйесін қалыптастыруға деген ... ... олай ... ... ... ... енді ... талаптарына жауап бере алмады.
Қазақстанда агроөнеркәсіп кешені өте күрделі шаруашылық ... оның ... ... ... ... өту барысында ауыл шаруашылығы саласында меншіктің
әр түрін қалыптастыру, ... ... ... ... ... ... күрделі мәселелердің тұрғаны белгілі. Сондықтан, елімізді
азық-түлікпен қамтамасыз ету үшін нарықты экономикаға икемді өнім өндіруші
жеке тұлғаларды қалыптастыру мен ... ... зор. ... ... шаруа
(фермер) қожалықтары басқа шаруашылықтарға қарағанда еркін, шағын және
сапалы өнім ... ... ... ... болып келеді. Оны шетел
тәжірибелерінен анық көруге болады.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... басқа субъектілерімен, әсіресе нарықтық қатынастағы әріптестерімен
бірдей жағдайда емес еді. Олар бір-бірінен алыс ... ... ... ... ... ... ... жағдайларына
байланысты, сондықтан, саяси құрылымы мен ... ... әр ... ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... болды.
Аграрлық саясат мемлекеттің қандай нақты-тарихи жағдайда тұрғандығына
қарамастан, күшті не ... ... ... ... ... ... ... катаклизмдер, терең тоқырау т.б.),
республикадағы қазіргі жағдайларға ... ... ... ... ... ... ... азық-түлік өнімдері жеткілікті елдердің
жағдайына келеді. Біздің елімізде ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру ... ... ... аймақ болатын. Себебі, Қазан төңкерісіне
дейін қазақ ауылының 98,8 ... ауыл ... ... [2] ... жылы ауыл ... 43,3 ... ... Мұнымен қатар, біздің
ойымызша, қазіргі кезең азық-түлік пен ауыл шаруашылық шикізатының бәсекеге
жарамдылығын қамтамасыз ... ауыл ... ... 3-5 ... ... ... өткізілген өнім сапасын халықаралық стандарт
деңгейіне жеткізуді, ол үшін өнім ... ... ... ... ... де ... оны ... және аймақтық жүйелердің құрамды
бөлігі ретінде қатар дамыту міндетін қойып ... ... елі ... ел ... ... ... ... мен климат жағдайларына байланысты жергілікті халық негізінен
мал шаруашылығымен, қала берді егіншілік, қол ... және ... [3,4]. ... ел ... ... ... мүлік
теңсіздігінің әсерінен кедейшілік халде өмір сүрді, қарапайым халық екі
жақты езгі көрді. Болыс ... ауыл ... мен ... ... ... ... жағынан қатты қысым көрсетті. Ауылдық
қоныстарда көптеген қайшылықтар орын тепті: мәселен, шұрайлы жерлерді малы
көптердің күштеп басып ... ... ... - ... ... ата ... әрі, тұрмыс тіршіліктің
көзі, малды ұстап бағуда жергілікті халық ғасырлар бойы ... ... ... ... мол ... жинақтады. Мұнда әртүрлі аймақтардың табиғи-
климат жағдайларының ерекшеліктері, олардан туындайтын экономикалық,
әлеуметтік мәні бар ... ... ... ... шөп ... табиғи су көздері тапшы, далалы және жартылай қуаң далалы аймақтарда
негізінен, қой ... ... ... ... орын ... ... тау бөктерінде орналасқан елді қоныстар малдың басқа түліктерін
өсіруге ... ... ... ... ... басқа
егіншілікпен және балық аулау кәсібімен айналысты [4,6].
Мал өсіруге бейімделген шаруашылықтардың мына ... ... ... қалыптасты; бірінші, табиғи емес су көздерін пайдаланатын көшпелі
мал ... ... ... су ... ... ... ... жағдайы егін шаруашылығына өте қолайлы аймақтардың өзінде
де, экономикада ... ... ... ... шегерілді. Мұның басты
себебі, егін шаруашылығы мәдениетінің тым төмен халі, ... ... ... ... ... қолдың күшімен орындалуы.
Мәселен, жерді тыңайту ... ... ... мына ... ... белгілі бір алқапқа айтарлықтай мөлшерде тары егісі бірнеше рет
орналастырылады. Түсімнің ... ... ... айқын сезіле бастаған
жылдары мұндай алқаптар мүлдем пайдаланусыз қалдырылады.
Бұдан басқа, суармалы егістік табиғи (климаты т.б.) жағдаяттары ... ... ... ... екі рет өнім жинауларына
мүмкіндіктері бар. Еңбек құралдарының өнімсіздігіне, жер өндеу тәсілдерінің
қарапайымдылығына ... ... ... ... жерлерде дақылдардың
түсімі әжептәуір жоғары да болды. Мәселен, Кіші жүз бен Орта ... ... ... ... ... ... ... соншалықты, қазақ
астығын Ресей көпестері сатып алды. XVIII ғ. соңы мен XIX ғ. ... ... ... ... ... Солтүстік және Шығыс елді мекендерінде
шоғырлана бастады. Тауар айналымы екі жаққа да ... ... ... шығарылатын басты бұйым — мал мен мал шаруашылығының өнімдері
болатын. Сол кезеңде ... ... ... орта ... 1,5 млн. ірі
қара, 100 мыңнан астам жылқы сатылып отырған. Бұл кезегінше Ресей ... ... ... тұз, тоң май, ... ... т.б. ... үлкен сұраныс туғызды [5,6,7], Кеңес өкіметінің ... ... ... ... ... ... алу және оның қолда
барын дұрыс пайдалану арқылы шешіліп отырды. Осы мақсатта үкіметтің 1918 ж.
2-ақпандағы «Нан дайындамаларын күшейту үшін ... ... ... ... ... құрылған өнім алмасуды ұйымдастыру мемлекеттік
комиссариатына жүктелді. ... ... ... ... дайындау үшін
бірқатар әлеуметтік-өндірістік маңызы бар тауарлар айналымы ... ... ... ... т.б.) ... миллиондаған соманы құрады.
Алайда, тауар алмасу жұмыстарын ойдағыдай жүргізу көптеген ... ... Оның ... ... жетіспеушілік, өнеркәсіптің құлдырауы.
Басқасын былай қойғанның өзінде неге ... ... ... өңірлерінде
өсірілген дәнді дақылдарды жинап алудың өзі мүмкін болмады.
Қазақстанда ауылшаруашылық бірлестіктеріндегі кооперативтер ... ... ... ... ... ... өркендеуі
1923-1927 жылдар аралығында ... ... ... негізін салушылар факториялар болды. Ал ... ... жоқ. ... ... ... ... Факториялар мен керуендердің тиімділігін тұтыну қоғамдарының
өсуінен көруге ... ... мен ... ... бойынша
1924-1926 жылдар аралығында тұтыну қоғамдары 575-тен 923 ... ... ... 8,8-ден 44 млн. сомға артқан [9]. Осы кезеңде ауыл
шаруашылық ... ... ... ... ие ... 1925 жылы ... 325 несие серіктестіктері болды. Шаруа серіктестіктерінің
қызметі бұл кезеңде айтарлықтай нәтижелер берді: ... ... 34570 бас мал, 4 ... ... ауыл ... ... алынды, 80 мың десятина ... егін ... 414 ... ... [10]. ... кооперативтерімен қатар жабдықтау, өткізу
кооперативтері, коммуналар, артельдер, ТОЗ-дар дамыды. Жаппай ұжымдастыру
қарсаңында ... 3957 ауыл ... ... оның ... ... ... ... серіктестіктері, 2060 егістік, 124 мақта және тұқым,
267 мал ... 316 май ... 526 ... ... және ... серіктестіктер болды. Кооперация барлық шаруашылық аймақтарда орын алып
1920 жылдардың соңында ... ... ... ... ... ... және басты формасы ұжымдық шаруашылықтар (артельдер,
ТОЗдар, ... ... ... Одан әрі бұл ... өздерінің
кооперативтік мәнін жоғалтып жай ірі шаруашылықтар ... ... 1976 жылы 26 ... КОКП ... ... ... аралық
кооперация мен агроөнеркәсіптік интеграция базасында ауыл шаруашылығы
өндірісін ... мен ... одан әрі ... ... ... ауыл шаруашылығын дамытудың маңызды бағыты ретінде
шаруашылық ... ... ... ... ... ... колхоз, совхоз және басқа да кәсіпорындардың еріктілігі, ... ... ... ... мен ... жариялылық,
еңбек өнімділігін арттыруға, өндірісті дамытуға деген шаруашылықтың
материалдық ... ... ... ... ... Ауыл
шаруашылық кәсіпорындарының материалды техникалық деңгейін қолданумен
шаруашылық аралық кооперация мен ... ... ... ... бөлінісінің дамуы ауыл шаруашылығы өнім өндірісін ... ... ... ... ... ... әміршіл-әкімшіл жүйенің
нығаюымен колхоздарда ұжымдық ... ... ... ... ... олар ... ауыл шаруашылық кәсіпорындарына
қосылады. ЖЭС жылдарында біршама әлсіреген және күштеп зорлық-зомбылықпен
ұжымдастыру ... ... ... ... сипаттағы әлеуметтік-
экономикалық саясат орталықтандыру, мемлекеттендіру, қоғамдастырудың
абстрактілі моделіне ... ... бұл ... ... тоталитарлық
жүйе ретінде қарастырылады.
Осының салдарынан көптеген қиындықтар орын ... ... ... ауыл шаруашылығында да айқын байқалды. Егістік көлемі 1914 ... ... 1922 ж. 1,6 млн. ... ... яғни екі ... артық
қысқартылды. Егіннің шығымдылығы 1914 ж. әр десятинадан түскен 38,7 пұттан
1921 ж. 18,7 ... ... ... ... ... ... ... 3
есеге дейін кеміді. Әсіресе, мал шаруашылығы ауыр халге ұшырады. 1914-1921
жж. аралығында ірі қара 2,1 млн-ға, жылқы 2 ... қой мен ешкі 6 ,5 ... түйе - 0,3 ... ... Осы ... ... мал саны 10,8 млн. ... ... орын ... хал-ахуал күллі елді қамтыған экономикалық және
саяси дағдарыстың жалпы сыңайын танытты. ... ... да ... ... да ... ... ... жаңа принциптеріне көшудің
қажеттілігі айқын сезіле бастады. Оның ... ... ... ... ... яғни ақшаға негізделген тауарлық
қатынастарға көшу еді [6,8,9]. Осы ... РКП (б) X ... (1921 ж. ... ... ... ... жүйесін жасауға бағытталған шешуші
шаралар ұсынды. Азық-түлік салығынан азық-түлік салғыртына көшу ... де тап осы ... ... ... бұл шара жаңа ... ... ... асырыла бастаған реформаны түгел қамти алмады: мемлекет
шаруа өндірген өнімнің белгілі бір бөлігін еш ақысыз өзіне алып отырды.
Еліміздің ... ... Ұлы Отан ... ... ... ауыл шаруашылығы экономикасында теріс құбылыстар
жиі бой ... ... ... ... жж. ... ... ... орташа көлемі 4,9 млрд. ... ... ал ... жердің әрбір гектарына небәрі 7,7 ц айналды, ал бұл 1910-1914 ... ... сәл ғана ... еді. 1952 ж. ... ... ... 8 ... мен совхоздардың тұқымдық қорын түгелімен тартып алғанның өзінде
2,1 ... пұт ... ... ... ... ... ... кезінде,
оның республикаларында астықтың тапшылығы, дағдарыс нышандары айқын сезіле
бастады.
Қазақстанда 1951 ж. бар болғаны 4,5 млн. ірі қара, 1,5 млн. ... ... түйе ... Бұл 1928 ж. ... ... есе кем. Мал ... өнімділігінің төмендігі өнім өндіру дәрежесінің мардымсыздығы
халықтың тағамдық бұйымдарға деген сұранысын ... ... ауыл ... кәсіпорындары өзінің басты міндеті елді ... ... ету ... толығымен атқара алмады.
Азық-түлік тапшылығының бетін қайтару дәнді дақылдар егісінің көлемін
шұғыл ... ... шешу ... Осыған байланысты елдің шығыс
аймақтарында аса зор жер көлемін игерудің мемлекеттік бағыты белгіленді. ... ... ... ақпан-наурыз (1954ж.) Пленумы ұсынған жаппай Тың
көтеру ... ... Егер тың ... осы ... ... және саяси шындық тұрғысынан алып қарасақ, оның республика
үшін маңызы ешбір күмән ... тиіс ... ... ... ... жан ... шаққанда 2 мың кг. астам астық өндіреді. Ал ... ... ... ... мәселені шешу үшін бұл көрсеткіштің 1
мың кг. төңірегінде болғаны да жеткілікті.
Іс ... ... ... ... өсіруде тек өзінің ішкі
қажеттілігін ғана өтеп қана қоймай, экспортқа қабілетті ел ... ... ... ... мол ... ... Дүниежүзілік егіс көлемінің 90-
95 пайызы жұмсақ ... ... Ал, ... тың ... игерілген
солтүстік аймағындағы облыстардың шаруашылықтарында ... ... көп ... ... ... оның күшті сорттары өндіріледі. Бұлар нан
өнімдерінің сапасын жақсартатын қоспа ретінде, макарондық бұйымдар ... ... ... ... сапасы төмен дәнді
дақылдардан тартылған 100 пұт ... 91 кг. ... ... нан ... ... ... тың өлкесінде өндірілген астыққа сұраныс еш
уақытта толастамайды, ол шексіз ... ... ж. КОКП ... ... Пленумының қаулысына сәйкес ... ... ... ... бойынша жіктелген тәртібі
мемлекеттік ... алу ... жаңа ... енгізілді. Мемлекеттік сатып
алу жүйесінде айтарлықтай өзгерістер КОКП ОК 1965 ж. наурыздағы Пленумының
шешімдеріне ... ... ... ... мен ... ... бес жылдықтың барлық жылдарына өнімді сатып алудың тұрақты
жоспарлары бекітіліп берілетін болды. ... ... ... ... ... ... 1980 жылы ... мемлекеттік
шешіміне сәйкес, өнімді бұрынғы бесжылдықта қол жеткен орташа деңгейден
асырып сатқан шаруашылық ... ... ... алу ... ... ... баға тағайындау тәртібі қабылданды.
Ауыл шаруашылығы өнімдерін даярлауды ұйымдастырып
отыратын тиісті басқару органдары құрылды: КСРО-ның даярлау
Министрлігі, одақтас ... ... ... мен ... ауыл ... ... сатып
алу және өнім сапасы жөніндегі мекемелер бой көтеріп, олар
қажетті экономикалық-ұйымдастыру жұмыстарын атқара
бастады. Кейіннен бұлар таратылып, КСРО ... ... ... ... және ... алу ... бойынша КСРО Министрлер
Кеңесінің Мемлекеттік Комиссиясы болып
қайта ұйымдастырылды [10].
Ел ... ... ... ... ... ең
әуелі ауыл шаруашылығы, оның ішінде, әсіресе, байырғы өріс мал шаруашылығы
көп ... ... ... ... көп жағдайда ауыл шаруашылығының
тек осы салаға тән ерекшеліктері, оның ... ауа ... ... ... ... ... тым төмен
дәрежесі, маусымдық т.б. ... ... ... сол ... қой ... дамытудың келешегі туралы мәселені ... 70-ші ... ... ... ... бойынша
республикада қой санын 1985 ж. 41 млн., ал 1990 ж. 50 млн. ... ... ... ... ... экономиканың үстемдік құрған
заманында мұндай межеге жетудің мүмкін еместігі есепке ... ... ... ... бірі ... саналатын қой шаруашылығы
негізгі аймақтарда экстенсивтік өндірістермен жүргізілді. ... ... ... базасының, техника күштерінің,
жабдықталған мал суаттары мен құдықтардың, т.б. ... ... ... ... ... кадрлардың арасында ынталы да
білікті жастардың бірен-сарандығы т.б. Бұдан басқа, маусымдық жайылымдардың
жетіспеуі, ... ... ... ... ... 20 ... жуық ... қой өрісі әскери сынақтар мен «жабық аймақтар»
шеңберінде ... ... ... әлеуметтік тұрмыс жағдайындағы
олқылықтар, ... ... ... ... ел тұрғындарын азық-түлікпен
тұрақты қамтамасыз етуде суармалы егіншілік маңызды рөл атқарды.
Республикамызда 70-жылдардың аяғында суармалы жердің көлемі 1760 мың
гектарға ... онда ... ... ... адам ... аса
пайдалы көкөніс, бау-бақша және тағы да басқа ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі талап-тілегін
қанағаттандыру өткір проблемаға айналды. Тамақ өнімдерін, ауыл
шаруашылығының тұтынуға дайын басқа да тауарларын (тіпті астыққа дейін) шет
елдерден ... ... ... ... ... ... көлемі

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның оңтүстік және оңтүстік-шығыс аймақтарындағы аграрлық реформалау427 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Нотариаттың пайда болу негіздері.нотариаттың даму кезеңдері: нотариат туралы заңдардың реформасы. нотариаттың ұйымдастырылуы мен қызметтік реттейтін заңнама. Жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды нотариаттық заңнама негізінде жүзеге асыру9 бет
Нотариустардың құқықтық дәрежесі5 бет
Шығыс ойшылдарының педагогикалық ой пікірінің пайда болуы мен қалыптасуы9 бет
Қазақстандағы жекеленген аймақтарындағы жеміс шаруашылғының ерекшелгі5 бет
"Қазақстан Республикасында жеке табыс салығын құру және алу қағидалары"48 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
1867-1868 жылдары патша үкіметі жүргізген реформалардың Қазақстандағы ұлттық білім беру жүйесі82 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь