Дебиторлық және кредиторлық берешек

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3


1. Бөлім. Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1. Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Дебиторлық берешекті беру.сату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7

2 Бөлім. Кредиторлық берешек есебінің мазмұны, жіктелуі, ұйымдастыру және ақпарат көздерімен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ...11
2.1. Кредиторлық берешек есептің мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11
2.2 Кредиторлық берешек аудитінің жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
2.3 Қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелердің аудитін ұйымдастыру және ақпарат көздерімен қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

3 Бөлім. Кредиторлық берешек аудитінің жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айрысу аудитінің бағдарламасы және есебі ... ... ... .22

3.1 Ұйымның қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер есебінің аудиті ... ...22
3.2. Дебиторлық берешектер бөлімінің есебі. Күмәнді дебиторлық берешектер есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
3.3. Басқадай дебиторлық берешектердің есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ғылымдар сияқты дамып, қоғамның экономикалық-әлеуметтік жағдайларына сай өзгерістерге ұшырап келе жатқан, сондай-ақ өмірде өзінің ерекшелігімен оқшауланатын ғылым болып табылады. Белгілі ғалым Б. Де Солозано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп барлық ғылымдар мен өнердің ең алдында тұрады, басқалары онсыз өмір сүре алмаса, бухгалтерлік есеп үшін олардың ешқайсысы қажет емес» - деген болса, оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл барлық бизнестің тілі, яғни философиясы» - деп атаған. Бухгалтерлік есеп ұйымның қаржылық ақпараттарын өлшейтін, өңдейтін, есептейтін және оны пайдаланушыларға жеткізіп отыратын жүйе болып табылады. Бухгалтерлік есеп басқару жүйесінде ең маңызды орындардың бірін иеленеді. Жалпы, бухгалтерлік есеп ұйымға оның қаржылық жағдайын жоспарлау, бағалау, бақылау және талдау секілді функцияларды орындауы үшін қажет. Сонымен қатар бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері мен міндеттемелері, капиталы және өндірілген өнімдері мен олардың сатылғандығы туралы ақпараттарды жинақтап көрсетеді. Тек қана бухгалтерлік есеп арқылы ұйымның табыстары мен шығындарын және шаруашылық қызметінің соңғы қаржылық нәтижесін анықтауға болады.
Бүгінгі таңда ел экономикасының нарықтық жолға көшуіне байланысты жаңа кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына сәйкес бухгалтерлік есептің маңызы мен рөлі арта түсуде.
Көптеген кәсіпорындар мен ұйымдар тауарлар мен қызметтерді сатып алу, пайдалану барысында сол мезетте қолма-қол ақшамен есептеспейді. Яғни тауарлар мен қызметтерді қарызға алады. Сол кезде тауарлар мен қызметтерді сатқан кәсіпорындар мен ұйымдар алынуға тиісті шарттар, яғни дебиторлық борыштар шотын ашады. Бұл өте қызықты бөлім. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға берешек борышы бар заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. Жалпы « дебиторлық берешек» - дегеніміз, бұл иелік ету құқығын қосқандағы заңды құқықтармен байланысты активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Мен өзімнің курстық жұмысымда осы дебиторлық және кредиторлық берешектерді қарастырамын. Жалпы дебиторлық берешектер келесідей бөлімдерден тұрады:
«Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілер берешегі».
«Күмәнді дебиторлық берешектер».
«Еншілес серікестіктердің дебиторлық берешегі».
«Басқадай дебиторлық берешек».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Енді жалпы дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыруды және жоғарыдағы аталған бөлімдерді қарастырамын. Мен өз курстық жұмысымда кредиторлық берешектердің қысқа мерзімді міндеттемелер бөлігін қарастырдық.
1. Қаржы есебі: Оқу құралы. / Жалпы редакциясын басқарған.
Талмағанбетов Т.А. – Алматы: Дәуір, 1998,– 480 бет.
Омаров А.Ш., Әлімбекова Б.А., Рабатов О.Ж., Байболтаева Н.Ә.
217 – 236 беттер қолданылды.

2. Радостовец Р.К., Радостовец В.В., Ғабдулин Т.Ғ., Шмидт О.И.
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп: өңделіп және толықтырылып 3-ші рет басылуы. – Алматы : Қазақстан аудит орталығы, 2002, – 656 бет.
246 – 277 беттер қолданылды.

3. Қаржылық есеп: Оқу құралы. / Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.Ә. – Алматы: Экономика,
2001, – 330 бет. 108 – 129 беттер қолданылды.

4. Витулаева Т. «Дебиторлық борышты беру-сату». Бухгалтер бюллетені –
2001 – № 46 – 9 -11 бетке дейін.

5. «Бухгалтерлік есеп туралы Заң» № 329-ІІ, 24.06.2002 жыл.
11.06.2004 жылы ҚР Президентінің .№ 562- ІІ Жарлығымен
«Бухгалтерлік есеп туралы Заңына» өзгертулер мен қосымшалар
енгізілді.

6. Хегай И.В. «Күмәнді борыш бойынша резерв есебі». Бухгалтер бюллетені
– 1998 – № 41 – 10 -12 бетке дейін.

7. «Вексель операцияларының бухгалтерлік есебі». Бухгалтер бюллетені –
2001 – №22 мамыр – 3 -7 бетке дейін.

8. Назаров В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов: Учебник /
Под ред. Н.К. Мамырова – Изд. 2-е, перераб. и доп. - Алматы:
Экономика, 2004. – 308 с. 83-91 стр.

9. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет и финансовый анализ для
менеджеров: Учеб.пособие – М.: Дело 2003. – 304 с.

10. Нидлз Б. и др. Принципы бухгалтерского учета / Б. Нидлз, Х.Андерсон,
Д.Колдуэлл: пер. С англ. / Под ред. Я.В.Соколова, - 2-е изд., стереотип.
- М.: Финансы и статистика, 2002 – 496 с. 137-156 стр.

11. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на
предприятии: Изд. 3-е, доп. И перераб. – Алматы: Центразит. – Казахстан,
2002, 277-305 стр.
12. «Аудит» З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева. Алматы – 2006

13. Президенттің “Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында. Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қаблетті 50 елдің қатарына кіру стратегисы” атты жолдауы 2006.

14. Аудиторлық қызмет туралы заң.

15. Егемен Қазақстан газеті 2007 жылғы 12 наурыз №63-64

16. Адамс Р, Основы аудита., Масква, «ЮНИТИ», 1995г.

17. Дюсембаев К.Ш. , Теория аудита, Алматы, Экономика, 1995г.

18. Биримкулова К.Д., Аудит. Проблемы и решения. // под ред. Чаловой К.Ч.// Бишкек, 1998г

19. ҚР «Әкімшілік құқық бұзушылық туралы» кодексі – 30 қаңтар 2001 жыл, (өзгертулермен және толықтырулармен)

20. Абдыкалыков Г.А., Сатмурзаев А.А. Основы бухгалтерского учета и аудита. Учебное пособие, Уральск, Дастан, 2001г

21. Ержанов М.С. «Теория и практика аудита», Алматы 1994г.

22. Ержанов М.С. «Аудит 1», Алматы, 2005г.

23. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт И.О. «Бухгалтерлский учет на предприятии», Алматы, «Центраудит», 1998г.

24. Радостовец В.К. «Бухгалтерский учет в отраслях», Алматы, 2000г.
        
        Ж О С П А Р
бет
Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1. Бөлім. Дебиторлық берешектер есебін ұйымдастыру
.............................5
1.1. Дебиторлық берешектер есебін
ұйымдастыру.............................................5
1.2. ... ... ... ... ... берешек есебінің мазмұны, жіктелуі, ұйымдастыру және
ақпарат көздерімен қамтамасыз етілуі.......................11
2.1. Кредиторлық берешек ... ... ... ... ... мерзімді қаржылық міндеттемелердің ... ... ... ... ... Бөлім. Кредиторлық берешек аудитінің ... ... есеп ... ... бағдарламасы және есебі.............22
3.1 Ұйымның қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер есебінің ... ... ... ... ... ... ... берешектер
есебі.......................................................................
.............................26
3.3. Басқадай дебиторлық берешектердің
есебі..................................................28
Қорытынды
............................................................................
............................33
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі....................................................................35
Кіріспе
Бухгалтерлік есеп көптеген жылдар бойы басқа ... ... ... ... ... сай өзгерістерге ұшырап келе
жатқан, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... ғалым Б. Де Солозано осы ғылым туралы «Бухгалтерлік есеп
барлық ... мен ... ең ... тұрады, басқалары онсыз өмір ... ... есеп үшін ... ешқайсысы қажет емес» - деген болса,
оның әріптесі Р.А. Фаулки «Есеп – бұл ... ... ... ... - деп ... ... есеп ұйымның қаржылық ақпараттарын
өлшейтін, өңдейтін, ... және оны ... ... отыратын
жүйе болып табылады. Бухгалтерлік есеп басқару жүйесінде ең ... ... ... ... ... есеп ... оның қаржылық
жағдайын жоспарлау, бағалау, бақылау және талдау секілді функцияларды
орындауы үшін ... ... ... бухгалтерлік есеп кәсіпорынның активтері
мен міндеттемелері, капиталы және ... ... мен ... ... ... жинақтап көрсетеді. Тек қана бухгалтерлік
есеп арқылы ұйымның табыстары мен шығындарын және шаруашылық қызметінің
соңғы ... ... ... болады.
Бүгінгі таңда ел экономикасының нарықтық жолға көшуіне байланысты жаңа
кәсіпкерлік қызметтердің пайда бола бастауына сәйкес бухгалтерлік ... мен рөлі арта ... ... мен ... тауарлар мен қызметтерді сатып алу,
пайдалану барысында сол мезетте қолма-қол ақшамен ... ... мен ... ... ... Сол кезде тауарлар мен қызметтерді
сатқан кәсіпорындар мен ұйымдар алынуға ... ... яғни ... ... ... Бұл өте ... бөлім. Осы кәсіпорындар мен ұйымдарға
берешек борышы бар заңды және жеке тұлғалар ... ... ... « дебиторлық берешек» - дегеніміз, бұл иелік ету құқығын ... ... ... ... ... алдағы уақыттағы
экономикалық тиімділік.
Мен ... ... ... осы ... және ... қарастырамын. Жалпы дебиторлық берешектер ... ... мен ... берушілер берешегі».
«Күмәнді дебиторлық берешектер».
«Еншілес серікестіктердің дебиторлық берешегі».
«Басқадай дебиторлық берешек».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Енді жалпы дебиторлық берешектер есебін ... және ... ... ... Мен өз ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелер бөлігін қарастырдық.
Менің курстық жұмысымда мынадай нәрселерді қарастырамыз:
1) ұйымның ... ... ... ... ... есеп
жазуларының негізі болып табылатын бастапқы ... ... ... ... ... ... ... және аналитикалық есепті, өзара байланысы мен олардың бас
кітап пен қаржылық есептілікте көрсетілуін, сәйкесінше жаңа шот ... ... ... ... бойынша есеп - айырысудағы ішкі бақылауды бағалау;
4) ұйымның ... ... ... ... ... ... ұйымның тартылған қаражаттарды тиімді қолдануын ... ... ... ... ... ... ... есебін ұйымдастыру
Кәсіпорындар мен ұйымдардың басқа заңды немесе жеке ... ... ... көрсеткен қызметтері, сондай-ақ аванс ретінде алдын ала
төлеген төлемдері үшін алашақ берешектер - Дебиторлық берешектер ... ... деп ... Осы ... мен ... берешек борышы
бар заңды және жеке тұлғалар дебиторлар болып табылады. Өтелетін ... ... ... тиісті дебиторлық борыштар ағымдағы алынуға тиісті
берешектер және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... берешектердің есебі «Алынуға тиісті шоттар» бөлімінің шоттарында
есептеледі.
Есеп беретін уақыттан кейінгі бір жыл ... ... ... ... ... ... ... Олардың қатарына
жататындар:
- ағымдағы активтерді сатып ... ... ... ... ала ... тапсырылған (берілген) шоттар бойынша алынуға тиісті берешектер;
- вексельдер бойынша алынуға тиісті берешектер;
- ... ... мен оның ... ... ... түрлі
операциялар негізінде туындаған дебиторлық берешектер;
- ұйымның лауазымды адамдарының (тұлғаларының) дебиторлық берешегі;
- басқадай дебиторлық берешектер.
Кәсіпорынның балансындағы алынған вексель деп ... ... ... заңды немесе жеке тұлғалардың ұйымға вексель бойынша төлейтін ресми
берешегі болып есептелінеді. ... ... ... ... ... ... ... ету хұқығымен қоса, заңды хұқығымен
байланысты актив болып саналады. Қорытындылап ... ... ... ... бұл – ... ету ... ... заңды хұқықтармен
байланысты активте қамтылған алдағы уақыттағы экономикалық тиімділік.
Ұйымның қаржы жағдайын сипаттайтын көрсеткіштердің қатарына дебиторлық
берешектердің айналымы ... Яғни ... ... ... мен ... ... ... мерзім күндерінің саны. Ұйымның
дебиторлық берешегі оған ... ... ... ... ... ... берешектер сатылған өнімдер мен тауарлардың құнынан
баға жеңілдіктерін және ... ... ... алып ... сома ... ... Бір ... астам уақыт бойы алынбаған
дебиторлық ... ... ... ... ... болып
есептеледі. Дебиторлық берешектердің пайда болған (есептелінген) уақыты ... ... ... ... байланысты пайыздар бойынша кіріс көп
жағдайларда ескерілмейді.
Кәсіпорындар өздерінің ... ... ... ... ... ... ... Ұйымдардың бұндай қадамға баруының басты себебі сатып
алушыларды қызықтыру арқылы сатылатын тауарлардың көлемін ... ... ... ... баға ... ... күмәнді берешектерінің
сомасын қысқартуға үлкен әсер етеді. Халықаралық тәжірбиеде ... ... ... ... жеңілдігі сөзі қатар қолданылады. Өз
экономикасын нарықтық жолмен жүргізіп келе жатқан ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Ұйымдардың
сауда жеңілдігін қолдануының мақсаты баға жеңілдіктерін пайдаланғандағы
жағдаймен бірдей деп ... ... ... ... ... немесе тауарлардың ақау болу
себебінен сатылған тауарларды қайтаруға тура келеді. ... ... алу ... ... үшін ... болады. Сондықтан да кәсіпорын
сатып алушы ... ... жеке ... осы ... ... ... мөлшерін қысқарту туралы талабын ... ... ... ... ... ... ... ұйымның келіп түсуге тиісті
табыстарының көлемін азайтатындығы сөзсіз.
Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... мына ... аталған құжаттарды қолданады:
нөмірі 7 – ...... мен ... да ... деп ... шотының кредиті бойынша;
нөмірі 8 – Журнал-ордер – «Алынуға тиісті ... құн ... ... «Басқадай дебиторлық берешектер» және «Берілген
аванстар» деп аталатын шоттардың кредиті бойынша;
нөмірі 9 – ... ... ... – «Берілген аванстар»
шотының дебиті бойынша:
нөмірі 10 – Журнал-ордер – «Күдікті қарыздар бойынша резерв», ... ... ... ... ... 11 – ...... алушылар және тапсырыс берушілердің
берешегі» шотының және «Еншілес (тәуелді) серіктестіктердің ... ... ... ... ... ... мен ... берушілер және басқадай дебиторлармен есеп
айырысудың есебі бойынша жоғарыда ... ... ... басқа
дебиторлық берешектердің есебіне талдамалық есептің карточкалары, ажырату
парақшалары, бухгалтерлік ... және тағы да ... ... ... Жалпы есеп тіркелімдерін толтыру ... ... ... ... жазулардың жиынтығын
анықтау үшін керек. ... ... есеп ... ... есеп ... ... барысында қолданатын барлық бланкілері
үшін міндетті ... есеп беру ... ... Есеп ... ... толығымен бас бухгалтердің құзырында, яғни ол алғашқы
құжаттарды топтастырудың ең ... ... ... ... ... ... ... келетін болсақ, олар
негізгі есеп ... ... ... эпизодтық болып бөлінеді және
олар басқадай операцияларда қолданылады. ... ... ... ... ... мен ... толықтығын бақылау үшін
түгендеу жүргізілуі қажет, ол ... ... ... ... ... арқылы жүргізіледі. Мұндағы
басты мақсат – ... ... ... ... мен ... анықтау болып табылады. Дебиторлық берешегі есептеудегі басты
мәселе сату мерзімін анықтау болып табылады, яғни ... ... ... ... ... тауарлардың, жұмыстардың, қызметтердің қашан
сатылғанын тануында. Бухгалтерлік есептің көзқарасымен ... ... мен ... ... ... және есеп ... ... тауарлардың сатылғаны деп танылады.
Дебиторлық берешектер келесідей бөлімдерден тұрады:
«Сатып-алушылар мен тапсырыс берушілер ... ... ... ... ... ... ... берешек».
«Алдағы кезең шығындары».
«Берілген аванстар».
Яғни осы жоғарыда аталған баптар ... ... мен ... ... ... жеке ... алашақ сомалары дебиторлық берешек
болып табылады.
1.2 Дебиторлық берешекті беру-сату
Дебиторлық берешекті беру-сату мәміле ... ... ... ... ... міндеттемелерді орындауға бағытталған. Қызмет көрсету,
тауарлар сату кезінде тараптардың бірі – дер ... ақы ... ... Егер ... ... ақы ... – ала төленген болса, одан әрі
қиындық туындамайды. Егер сатып алушы ... ... есеп ... ... ... ... борыш сомасының туындауына әкеп
соқтырса, қиындықтар туындайды. Одан ... ... ... алушыдан борышты
акцептсіз өндіріп алуы мүмкін болмайды, өйткені өзара есеп ... ... ... ... яғни ... ... ... бойынша
көзделген.
Дебиторлық берешектің ауқымына байланысты кәсіпорында ... ... ... ... ... мерзімдерінің
баяулауы және дебиторлық борышты қайтару мерзімінің ұзақтығы пайда болады.
Тауар запастарымен салыстырғанда дебиторлық берешек – бұл ... (ақы ... ... түсуі жолындағы бір қадам алға басу. ... ... ... ... көрінетін осы соңғы қадам көбінесе бола
бермейді. Іс ... ... ... ... ... кейін 90 күн
өткеннен соң сатушы күдіктенеді де, белгілі бір іс-қимылдар жасай ... олар ... ... ... ... ... және ... бар екендігін растау жөніндегі
іс- қимылдың бірі есепті күнге салыстырып тексеру актісін ... ... ... бұл ... ... қаражатты қайтаруға кепіл бола алмайды.
Міндеттемелерді ... ... ... ... байланысты
«Векселдік айналым туралы» ҚР заңдарында міндеттемедегі талаптан қайту
ретіндегі шарт нысаны – ... ... ... кең ... ... ... дебиторлық берешегін сату болып табылады.
Факторингілік компания – бұл белгілі бір сыйақыға ... ... ... ... ... ... ... тауар (жұмыстар,
қызметтер) сатып алушылардың борыштарды жинайтын қаржы компаниялары немесе
банктер. ... ... ... ... сызба түрінде беруге
болады:
|Сатып алушы- | ... ... ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ... жасайды
алдын-ала қолма қол
ақша төлейді
1–сызба
Факторинг кезіндегі негізгі рәсімдердің сызбасы
Яғни факторинг – бұл ... көп ... ... ... ... ... алу, шоттарды жүргізу жөніндегі шығындарды кеміту
мақсатымен тауар сатушы тауар мәмілелері ... ... ... талаптарды
қайта табыстайтын қаржыландыру жүйесі.
Әлбетте, өз қызметтеріне факторингілік компаниялар несие мен ... ... ... ... Бұл орайда дебиторлық борыш кері талап қою
құқығымен не кері талап қою құқығынсыз сатылуы мүмкін.
Кері талап қою ... – бұл ... ... ... ... ... құқық беретін тұлғадан төлемдерді алуға ... ... ... жөніндегі құқық ауысатын тұлғаның құқығы (факторингілік
компанияның құқығы):
1. Дебиторлар берешекті белгіленген уақытта өтемесе;
2. Мерзімінен ... ... ... ... ... ... ... салдарынан туындаған
түзетулер енгізсе.
Тұлғаларды өзгерту үшін ҚР Азаматтық кодексінің ... ... ... ... ... ауыстырудың негіздері
мен тәртібі көзделген. Кредитордың құқықтарын басқа тұлғаға ауыстыру үшін,
егер заң актілері мен шартта ... ... ... ... ... ... құқықтарының басқа тұлғаға ауысуы туралы ережелер кері
қойылатын талаптарға қолданылмайды.
Дебиторлық борышты кері талап қою құқығынсыз сатқан кезде ... ... ... ... жөніндегі тәуекелді өз мойнына алады және қарыз
бойынша кез-келген зиянды қабылдайды. Бұл ... ... ... беру – ... ... да, ... бойынша да дебиторлық берешекті түпкілікті сату.
Дебиторлық берешекті үшінші тарапқа қолма-қол ақшаға айырбастау арқылы
беру әдістері:
|Қамтамасыз етілген ... ... ... сату ... ... ... тарапқа қолма-қол ақшаға айырбастау арқылы
беру әдістері
Кері талап қою құқығымен дебиторлық берешекті сатқан кезде:
● дебитор берешекті ... ... ... ... алушыға ақы
төлеуге кепілдік береді;
● тараптардың әрқайсысы осы операция кезінде операция жасалғаннан
кейін өзі ... ... мен ... ... және ... активтер мен міндеттемелерді бұдан әрі мойындамайды;
● таза түсімдер айқындалады – бұл, ... ... ... сату ... ... ақшалай қаражаттар немесе ... ... ... ... зиян ... ... ... сомасын сатуға қатысты тауарларды,
жұмыстарды, қызметтерді сатып алу-сату жөніндегі операцияларды ... ... ... ... әдісі сатуды түсіну және сату ретінде
толық көлемінде қолданылмайды, ол ... ... ... Ең жақсы дегенде сатушы толық соманың ... ... ... ... сатуда әр түрлі себептер мен мақсаттарға тап
болады:
... ... ... ... ... қорғау;
● несиеге қол жеткізе алмау;
● заңды несиелік шектеулер;
● қарызды ... ... ... ... ... алу болашақта аударылған
қаржыларды, сондай-ақ сатып алған ... ... ... алуға
үміттеніп, ақшаның жылыстауын ... ... ... алу ... пайда болуына әкеп тіремейді және дебиторлық берешекті талап
ету құқығын тану ақшалай қаражаттың нақты жылысу сомасымен ... ... ... берешек есебінің мазмұны, жіктелуі, ұйымдастыру және
ақпарат көздерімен қамтамасыз етілуі
1. Кредиторлық берешек есептің мазмұны.
Кредиторлық ...... ... заңды немесе жеке тұлғаларға
міндеттемелері.
Пайда болу ... ... ... ... қалыпты және ақталмаған
болып бөлінеді.
Қалыпты кредиторлық ... пен ... ... ... сондай-ақ есеп айрысудың іс жүзіндегі формалармен байланысты.
Бұларға төлеу мерзімі келмеген акцептелген есеп-қисап ... ... ... және ... ... өтіп кеткен берешек және
т.б.
Ақталмаған кредиторлық берешек болып ... есеп ... ... ... органдарына, еңбекті өтеу бойынша – кәсіпорын қызметкерлеріне,
мерзімінде төленбеген есеп-қисап ... ...... ... ... өткен берешектер саналады.
Кредиторлық берешектерді тексерудің басты міндеттері мыналар:
1) ... ... ... ... Есептеуде қолданылатын бағаның, тарифтің және басқа ... ... ... ... берешек сомасының шынайылығын тексеру.
4) Есептеулерді реттеу мен ... ... ... ... дайындау.
Кредиторлармен есеп айрысу жағдайын бақылауды ұйымдастыру келісім-шарттық
және есептік тәртіптің нығаюына тапсырылған ассортиментте және төлемдік
тәртіпті ... үшін ... ... ... өнімді жеткізу
жөніндегі міндеттемелерді орындауға, кредиторлық берешкті қысқартуға және
соған орай шаруашылық жүргізуші субъектінің қаржылық ... ... ... ... есепті кезеңнің басы мен аяғындағы жағдайы
баланста мынадай ... ... ... ... тиісті шоттар мен вексельдер.
2. Алынған аванстар.
3. Салықтар бойынша берешек.
4. Төленуге ... ... ... компания мен еншілес ұйымдар арасындағы топ ... ... ... Акционерлік қоғамның лауазымды адамдарына берешек.
7. Басқадай кредиторлық берешек.
«Төленуге тиісті шотар мен вексельдер» бабын тексергенде аудитор ... ... ... ... ... қажет, ол мыналар үшін
жабдытаушылармен және ... есеп ... ... ... ... ... ... ТМҚ мен айналымнан тыс активтер, орындалған жұмыстар мен
тұтынылған қызметтер;
ә) алынған ТМҚ, ... тыс ... ... ... ... ... ... жұмытар мен кірістелетін
қызметтер;
б) қабылдау кезінде табылған ТМҚ ... мен ... тыс ... ... мен т.с.с. бойынша алынған қызметтер.
Бұл шот бойынша есептеулерді мындай екі бағыт бойынша ... ... ... ... ... ... жұмыс пен
көрсетілген қызмет үшін төлемнің дұрыстығын таңдау.
2. Жабдықтаушылардан ... ТМҚ ... ... ... талдау.
Аудитор жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп ... ... ... ішкі ... мен есеп жағдайын анықтайтын ішкі
аудит жұмысына да жүргізілген жұмысқа қаншалықты сүйенетінідігін ... ... ... ... ... ... - ... мәмілелердің немесе өткен оқиғалардың
нәтижесі. Олар ұзақ мерзімді және ағымдағы болып жіктеледі.
Ұзақ мерзімді міндеттемелерге ... ... ... ұзақ ... ... ... тыс ұзақ мерзімді қарыздар;
– мерзімі шегерілген корпоративтік табыс салығы.
Банктердің және банктен тыс мекемелердің ұзақ мерзімді қарыздары 1 ... ... ... жаңа ... енгізу шығындарына, өндірісті
кеңейтуге, оны қайта құруға, ... ... ... алға және ... ... ... алу және өтеу бойынша операциялардың арнайы аудитін өткізу
үшін келесі көрсетілген шоттар: 4010 « Ұзақ ... ... ... ... ... алынған қарыздар» және 4000 бөлімшенің «Ұзақ мерзімді
қаржылық міндеттемелер», 4030 «Өзге ұзақ мерзімді қаржылық ... ... ... ... қарыздар» мен «Қысқа мерзімді қарыздар»
аралық шоттар 1000 бөлімшенің «Банктердегі ... ... және ... ... ... 4120 ... кредиторлық берешек», 4110 «Жеткізушілер мен ... ұзақ ... ... және басқа шоттармен кореспонденция
алынған қарыздар сомалары кредит бойынша, ал дебет ... – ақша ... ... ... ... ... ... беріледі.
Қарыздар беру мен өтеуге байланысты барлық ... банк ... ... алушы ұйым мен банк арасындағы кредиттік шарттарымен реттеледі.
Бұл мақсатүшін кредиттік шарт ... онда ... ... ... мен ... ... прценттік мөлшерлемелер, оларды төлеу тәртібі,
тараптардың қарызды беру мен өтеу ... ... ... ... ... ... және оларды банкке ұсынудың мерзімділігі
мен басқа жағдайлар көрсетіледі.
Ұзақ мерзімді кредиторлық берешектерді ... ... ... ... көрсетілген, есепті кезеңнің басы соңындағы қалдықтың Бас кітаптың
жоғарыда аталған шоттар мен журнал-ордердің мәліметтеріне ... ... ... мұны ... ... ... ... баланста синтетикалық
шоттардың қалдықтары емес, аналитикалық есептің мәліметтері келтіріледі.
Басқаша айтсақ, ... ... ... ... ... ... және ... бір-біріне және еншілес ұйымдарға
беретін қарыздары», баптары аналитикалық есеп ... ... ... Сондықтан аудитор синтетикалық есептің аналитикалыққа
сәйкес болуына баса ... ... ... ... жайт ... шоттар бойынша аналитикалық есеп мерзімінде
өтелмеген қарыздар, оларды берген банк түрлері бойынша: ... ... ... өтеу ... ... ... банк ... расталуы
тиіс. Қарыздарды банктер тиісті қамтамасыз етуге немесе кепілдікке ... бір ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету құрамына кіруін немесе кепілдікті, екіншіден –
қарызды мақстты пайдалану тексеру керек. ... ... ... мен ... ... назар аудару қажет. Бұл үшін банк
көшірмелерін тексеру керек. Қайтару ... ... ... себебін
анықтау талап етіледі.
Басқа кәсіпорындар мен ... ... ұзақ ... ... ... ... берушілермен мәліметтерді салыстыру
нәтижелерімен анықтауға тиісті, қайтарылмаған ... ... ... ... ... ... бір ... басқа кәсіпорындардан
қарыз алудың негізділігімен заңдылығын да, ... ... ... мен ... ... ... қатар аудитор қарыз және алынған несие үшін процент төлеудің
дұрыстығын тексеріп, сондай-ақ ... ... ... ... бірге осы қарыз үшін банкке тиесілі процентті көрсету жайлы
шешім (бұл туралы есеп саясатында ... ... ... ... ... сомасы банктердің қарыздары жөніндегі проценттерді төлеу
бойынша, шығыстар есебінің тиісті шоттармен бірге корреспонденциясында ... ... ... ... ... ... ... кезінде аудитор берешек кәсіпорынға берілген вексельдермен
қамтамасыз етілгенін, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... ережелеріне сәйкес
ескерілетінін назарда ұстауға тиіс.
Ұзақ ... ... ... ... ... ... бабы жатады. Бұл ... ... ... ... ... жаңа термин, оның және «Салықтық төлем», ... ... ... ... ... ... ... тағы басқаларының
мазмұны 11 «Табыс салығы бойынша есеп» БЕС-те ашылып көрсетіледі.
Олардың кейбірін қарастырайық:
1) есепті ... ... ... ... ... ... әсер есебі негізінде анықталады. Бұл тәсілде табыс салығы
кіріс алу барысында заңды тұлға ... ... ... ... ... табыс пайда болған кезеңге есептелінеді;
2) есепті кезеңде пайда болған уақытша ... ... ... төлемге кірізіледі және бухгалтерлік баланста «Кейінге
қалдырылған салықтар» бабы ... ... Бап ... кезең басы мен соңындағы қалдықтардың анықтығын
айқындау үшін Бас кітаптың 4310 «Кейінге қалдырылған корпоративтік
табыс ... ... және 5 ... осы ... ... керек;
4) 4310 шот кредиті бойынша мыналар ... 7710 ... ... ... ... ... ... бірге
корреспонденцияда болашақта төлеуге тиісті салықтар сомасы;
ә) Дт 7710 шотының Кт 4310 ... ... ... ... ... ... Дт 6150 ... аспаптардың әділ құнын өзгертуден түскен кірістер»
шоты Кт 4310 «Кейінге ... ... ... ... шотының
салықтық есептегі өсімінің артуы кезіндегі активтерді қайта ... ... ... әсер ... 4310 шот ... ... ... көрсетіледі:
а) уақытша айырмалардың пайда болуы мен жойылуы нәтижесінде төленуге
тиісті немесе 3110 ... ... ... ... және ... ... ... бойынша шығыстар» ... ... ... өтеу ... ... ... ... салықтық мөлшерлемесінің 4310 шот Кт 7710 шотының кемуіне байланысты
түзету енгізу;
Ағымдағы ... ... ... ... банктердің қысқа мерзімді қарыздары,
банктен тыс мекемелерден алынған қарыз және кредиторлық берешек жатады.
Банктреден қысқа мерзімді қарыздары бір жылдан аспайтын ... ... ... ... алу мен ... байланысты есептеу операциялары
3010-3030 шоттарында ескеріледі. Бұл шоттардың әр қайсысында «Қысқа
мерзімді қарыздар» аралық шоты бар. Бұл ... ... ... ... ... басындағы өтелмеген берешек сомасын, дебет бойынша айналым –
қарызды өтеуге аударылған соманы, кредиті бойынша айналым – қарызға алған
соманы көрсетеді.
Өтелген кредитер сомасына 3000 ... ... ... ... ... ... ... бойынша шоттармен корреспонденцияда
«Банктердің қысқа мерзімді қарыздары» ... ... ... ... ... қарыздардың аналитикалық есебінің несиесін берген банк
түрлері және жеке кредиторлар бойынша жүргізіледі.
а) ... ... ... мен ... ... шығыстарына жатқызудың
дұрыстығы;
ә) 3000 бөлімшесінің «Қсықа мерзімді қаржылық міндеттемелер» («Қсықа
мерзімді қаржылық міндеттемелер» аралық ... ... ... синтетикалық
және аналитикалық есебін 4 журнал-ордерде және бухгалтерлік ... ... ... ... ... бөлімшесінде «Ұзақ мерзімді
қарыздардың ағымдағы ... бабы ... ... өтеу ... осы бап ... ... негізділігін анықтау
қажет;
г) овердрафт, сенімді клиентке оның шотындағы ... тыс ... ... ... ... ... ... жеке есептелетін,
мерзімінде төленбеген банк ... ... ... ... ... жүзеге асыратын
ұйымдардың қарызы» шотына аналитикалық есеп, қарыз берушілер мен қарызды
өтеу мерзімдері бойынша ... тыс ... ... ... ... ... ... коммерциялық кредит және берешек міндеттемелерге ... ... ... жыл басы мен ... ... кредиторлық берешек»
баланстық бабы бойынша анық сенімділігін анықтауға баса назар аударған жөн.
Сонымен бірге ... Бас ... ... 3350 ... ... ... ... кредиторлық берешек», 3360 «Жалдау бойынша қысқа мерзімді
берешек», 3380 «Төлеуге қысқа мерзімді ... 3390 ... ... кредиторлық берешек шоттар бойынша жиынтық қалдықтармен, сондай-ақ
9 журнал-ордердің 3350, 3360, 3380, 3390 шот ... ... ... ... Қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелердің аудитін ұйымдастыру және
ақпарат көздерімен қамтамасыз етілуі.
Аталып кеткендей, ұйымның қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелеріне ... ... ... ... ... алынған қарыздар, дивиденттер және
қатысушылар табысы бойынша алашақтардың қысқа мерзімді қарыздары, ұзақ
мерзімді қаржылық міндеттемелердің ағымдағы ... ... ... ... инвестициялар жатады. Осы міндеттемелер бойынша есеп- айырысу
операцияларын басшы мен бас ... ... ... алуы ... ... қаржылық есептілігіндегі аталған міндеттемелер бойынша есебінің
дұрыс жүргізілгендігін тексеру мақсатында ... ... ... шақыра
алады.
Қысқа мерзімді міндеттемелер аудитінің мақсаты - бұл ... заң мен ... ... сәйкес пайда болуы мен өтелуіне,
сонымен қатар төлемдер мен ... ... ... ... ... есеп пен ішкі ... ... туралы аудитордың өз пікірін
білдіруі.
Аудит мақсатына қол жеткізу үшін нақты міндеттерді ... алуы ... ... ... мыналарды бөліп көрсету керек:
1) ұйымның қысқа мерзімді қаржылық ... ... ... ... болып табылатын бастапқы құжаттардың дұрыс рәсімделуі
мен қолда ... ... ... және ... ... өзара байланысы мен олардың бас
кітап пен қаржылық есептілікте көрсетілуін, сәйкесінше жаңа Шот ... ... ... ... ... есеп- айырысудағы ішкі бақылауды бағалау;
4) ұйымның қысқа ... ... ... ... ... ұйымның тартылған қаражаттарды тиімді ... ... ... ... ұйымның ерекшелігіне, басқарманың талаптарына
байланысты әртүрлі болуы мүмкін: бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... ұйымның активтерінің жағдайы,
қаржылық тұрақтылық пен ... ... және т.б. Ал ... мерзімді
қаржылық міндеттемелер аудитінің объектілеріне келесілер жатады:
- қарыздар бойынша банктермен;
- қысқа мерзімге ... ... ... ... тыс ... ... және қатысушылар табысы бойынша алашақтардың қысқа мерзімді
қарыздары бойынша;
- ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелердің ағымдағы бөлігі бойынша;
- қысқа мерзімді басқалай ... ... ... есеп-айырысу.
Аудиторлық тексеру жүргізу үшін қажетті ақпарат көздері:
- заңға және белгіленген нормаға сәйкес құжаттар;
- шаруашылық келісім-шарттары;
- коммерциялық ... ішкі ... ... өткен мембақылау, ішкі бақылау мен аудиттің материалдары;
- бастапқы және қосымша есеп ... ... ... ... ... ... ... есептер, кассирдің есептері, банктік
көшірмелер, тауарлы-транспорттық қосымшалар, төлем тапсырмасы, ... ... есеп ... (3010 ... мерзімді банктік займдар",
3020 "Қысқа мерзімге алынған қарыздар", 3030 "Дивиденттер және қатысушылар
табысы ... ... ... мерзімді қарыздар", 3040 "Ұзақ мерзімді
қаржылық міндеттемелердің ағымдағы бөлігі ", 3050 "Қысқа мерзімді ... ... " шоты ... сомалардың қозғалысы бойынша
мәліметтер; № 4, 5, 9 журнал-ордер немесе экономикалық ақпараттарды арнайы
бағдарламада өңдеген жағдайда ... ... ... ... ... және ... бухгалтерлік есеп, бас кітап, "Сату" кітабы,
"Сатып алу" кітабы;
- кредиторлық қарыздың қозғалысы бойынша статистикалық ... және ... ... ... бір түрі ... - бұл операциондық аудит.
Оның жалпы мақсаты - есептілікте тартылған қаражаттардың қолда бары ... ... ... ... ... ... ... бойынша есеп-айырысу жағдайы ... ... және ... болу ... өз ... ... болып табылады.
Қойылған мақсатқа жету үшін келесідей міндеттерді шешу қажет:
- ұйымдағы ішкі бақылау жүйесі мен ... ... ... жасалған есептіліктің объективтілігін растау үшін мағлұматтар жинау.
Кез келген аудиторлық тексеру үш кезеңнен тұрады: ұйымдастыру (дайындық),
зерттеу (негізгі), аяқтау.
Ұйымдастыру кезеңі өз алдына екі ... ... ... ... ... жоспарлау (старегиясы).
Аудитті жүргізудің негізгі кезеңі тыңғылықты жоспарлау болып табылады, ол
аудитордың аудитті жүргізу мерзімі, графигі және ... ... ... ... ... Біріншіден, клиенттің аудиторды шақыру себебін
анықтау ... ... ... ... ... ішкі ... танысып, аудиттің жалпы бағдарламасы мен жоспарын дайындау болып
табылады. Бұдан кейін міндеттеме- хаты, яғни ... пен ... ... ... ... ... хатының нысаны ХАС-қа ... Бұл ... ... ... негізгі жағдайлар
қарастырылады:
- екі жақтың міндеттемелері;
- аудитордың жасайтын ... ... ... ... аудиттің көлеміне және тексеріс жүргізуге
аудитордың келісімі құжаттамада расталады;
- ұйымның ... ... ... ... ... аудиторлық есеп пен қорытынды тапсырудың нысаны анықталады.
Аудиторлық тексеру жүргізудің кезеңдері:
- осы ұйымның қызметінің ерекшеліктерін зерттеу;
- жұмыс бағдарламасы мен жоспарын жасау;
- ... ... ... және жұмыс құжаттарын рәсімдеу;
- аудиторлық құжаттамалар құру;
- ұйымның қаржылық тұрақтылығы мен төлем ... ... ... мен ... ... ... кезеңінде келесідей сұрақтар қарастырылады: тапсырыс берушінің
бизнесінің бағыты, ... ... ... жағдайлары, болашақ
перспективасы, өнімнің түрі, өнім ... ... ... ... ... мен ... және т.б. Аудитті жоспарлау кезінде
тәуекелділік пен маңыздылықты ескеру өте ... ... ... ... тәуекелділік пен маңыздылыққа қатысты екі маңызды сөз тіркесі
болуы қажет. "Біздің ... ... ол ... ... ... жеке
кәсіби пікірінде құрғандығын мәлімдейді және қаржылық есептіліктің дұрыс
құрылғандығына ешқандай кепіл бермейді. Бұдан қаржылық есептіліктің ... ... бар деп ... ... Ал ... ... ... сөз тіркесін қолдануы аудиторлық қорытынды ... ... ... ... ... ... өте маңызды болып табылады, өйткені ешбір аудитор қаржылық
есептіліктің бір тиынына дейін нақты болатынына кепілдік бере ... - ... ... ... ... ... беретін маңызды фактор.
Бухгалтерлік стандарттар бойынша комитет әзірлеген "Қаржылық есеп беруді
дайындау мен ұсынудың негіздерінде" ... ... ... түсінік
берілген: "Егер ақпаратқа рұқсатнама беріліп, тиісті жеріне жөнелтілгенде
пайдаланушының ... есеп беру ... ... ... ... тигізетін болса немесе ақпараттың бұрмалануы көрсетілуі
пайдаланушының экономикалық шешіміне зиянын тигізіп жатса, онда ... ... деп ... Маңыздылық баптардың немесе қателіктердің
шамасына байланысты болады әрі соған орай белгілі бір жағдайларда ... ... ... бұрмалануына қатысты уәж-пікір қабылданады.
Яғни, маңыздылық көбінесе есеп берудің табалдырығын немесе ... және ... да бір ... ... ... ие ... жоқ"(15).
Маңызды белгілерді бағалау кәсіби пікірдің мазмұнын білдіреді. Тексерудің
жоспарын жасау барысында аудитор сандық қатынастағы маңызды бұрмалауларды
анықтау ... ... ... деңгейін белгілейді.
Жоспарлау кезінде аудитор қаржылық есептемелерде елеулі бұрмаланған
ақпараттарды ... ... де ... ... есеп ... және операциялардың кластарымен байланысты маңыздылықтың
аудиторлық бағалауы, мысалы, қандай ... ... ... ... ... пе, әлде талдамалы процедураларды пайдалнған дұрыс па, міне
осындай мәселелерге қатысты аудитордың бір ... ... ... ... ... деңгейге дейін аудиторлық тәуекелді кемітетін аудиторлық
процедураларды ... ... ... ... пен аудиторлық тәуекелдіктің арасында кері байланыс болады,
яғни маңыздылықтың деңгейі неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... немесе осыған керісінше ... пен ... ... ... кері ... ... ... сипатын, орындалу мерзімін және ... ... ... ... (ХАС 320 ... маңыздылық").
Қаржылық есептемелердің аудитімен бірқатар тәуекелдік аспектілері тікелей
байланысты. Тәуекелдіктің негізгі екі түрі болады: аудиторлық тәуекелдік
және бизнес (аудитордың немесе оның ... ... ... ... ... ... болады: аудитор
қаржылық қорытынды есептілік дұрыс ... ... ... ... ... ... қорытындыға пікір-ескертпе айтылмайды, яғни
пікірдің шынайылығына күмән келтірмейді, ал шындығына келгенде - ... ... ... ... болады.
Бизнес тәуекелдігінің мағынасы мынаған саяды: клиентке ұсынылған
аудиторлық қорытынды әділ ... да, ... ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұрынады. ... ... ... ... ... ... деңгейін
мұқият анықтау болып табылады. Аудиторлық тәуекелдікті бағалаудың негізгі
екі әдісі бөліп көрсетіледі:
а) бағалаушылық (интуициялық)
ә) сандық.
Арнайы әдебиеттерде сипатталған аудиторлық ... ... ... 47 ( SAS 39 ... ... ... ... ережесіне және
тәуекелдіктің елеулілігіне негізделеді). Аудиторлық тәуекелдіктің алдын-ала
үлгісі мынадай формада болуы ықтималы:
DAR = IR*CR*DR,
мұнда DAR - ... ... ... - ... ... ... - ... тәуекелдігі;
DR - табылмау тәуекелдігі;
Осы келтірілген үлгіге кіретін аудиторлық ... ... ... Қолайлы аудиторлық тәуекелдік (DAR) - аудит аяқталғаннан кейін
қаржылық есептемеде маңызды қателіктердің барын және ... ... ... ... ... ... білдірілген
аудитор мойындауға әзірлік шарасы.
2. Шаруашылық ішіндегі тәуекелдік ( IR) - сегментте қателіктің ... ... ... ... ... ... жүйесінің тексеруінде рұқсат
етілген деңгейдегі шамадан тыс (артық) екенін ... ... ... ... ... (CR) - ... ... тыс қателік клиенттің
шаруашылық ішіндегі бақылау ... ... және ... ... ... тәуекелдігі (DR) - қандай да бір сегмент бойынша аудиторлық
мәліметтер арқылы шамадан тыс қателікті табу ... ... ... ... ... ... ... келтірілген үлгілерін қолданып, олардың
деңгейін үш тәсілдің ... ... ... ... ... ... пайдалану керек.
Аудиторлық тәуекелдіктің үлгілерін пайдаланудың бірінші тәсілі. ... ... ... ... ... ... барысында шаруашылық
ішіндегі тәуекелдіктің - 80%, бақылау тәуекелдігі - 50% және табылмау
қатері - 10% деп ... ... ... осы ... ... ... нәтижесінде 4% (0,8*0,5*0,1) алады. Егер аудитор бұл
жағдайда тәуекелдіктің осы жолғы қолайлы деңгейі 4% ... ... ... шешетін болса, онда ол әлеуетті жоспарды қолайлы деп санауы керек.
Мұндай жоспар аудиторлық тәуекелдіктің қолайлы деңгейін аудитордың алуына
көмектеседі, ... ол ... ... ... ... жасауы үшін
аудиторлар тәуекелдікті есептеудің ... ... жиі ... ... қатері мен алуға жататын мәліметтердің тиісті санын анықтайды.
Осы мақсаттағы аудиторлық ... ... ... ... = DAR / ... ... ... отырып, былайша айтып көрелік: аудитор өзіне
қолайлы аудиторлық тәуекелдіктің деңгейін 5% белгіледі, сол ... ... ... 10% табылмау қатерінің деңгейіндегі іріктеліп алынған
айғақтардың санымен ... ... орай ... ... ... үлгілерінің осы формасында табылмау қатері шешуші факторға
айналады, өйткені ол қажетті айғақтардың санын алдын-ала анықтап ... ... ... саны табылмау қатерінің деңгейіне кері пропорционал
болады. ... ... ... ... ... болса, айғақтар соғұрлым
көп талап етіледі.
Бірқатар аудиторлар іс-тәжірибеде ... ... ... ... ... ... ... тәсілі айғақтардың
тәуекелдікпен байланысы ... және әр ... ... ... ... туралы аудиторлың есіне салып отыруға бағытталған. Бұл ... ... ... ... тиісті санын алуды ұйымдастыруда
көп көмегін тигізеді.
Әдетте ТМД елдерінде аудиторлық тәуекелдікті есептеу үшін мына ... ... = ... Ат - ... ... - ұйымның өзіндік ерекшелігіне байланысты таза тәуекелдік,
яғни рұқсат ... ... ... ... есеп беруде болу ықтималы;
Бт - бақылау тәуекелдігі, яғни рұқсат ... ... ... ішкі ... ... байқамай қалған қателіктің болу ықтималы;
Пт - нақты шамалардың қателіктерін тестілеу процесінде
анықталмауы ықтимал, ... үшін ... ... ... көп ... ... жұмысты шоғырландыру
арқылы тәуекелі төмен салалардағы ... ... ... үнемдеуге
болады.
Бұл жағдайда жұмысты жүргізу үшін қабылданған ... ... ... ... ... қажетті ақпарат жинау;
- маңыздылық пен тәуекелдікті бағалау және алдын-ала жоспарлау;
- аудиторлық топтың мүшелерін олардың міндеттері ... ... ... ... қаржы- шаруашылық жағдайымен, сонымен қатар жүргізілетін
аудиттің жалпы жоспарымен таныстыру;
- активтер мен есеп- айырысуды инвентаризациялау ... ... ... ішкі ... ... ... ұйымның құрушы және тіркелген құжаттарының аудиті;
- қаржылық есептіліктің жеке баптарының аудиті;
- ұйымның қаржылық жағдайын талдау;
- ... мен ... ... ... ... мен ... сонымен қатар олар енгізген ... ... мен ... тиісінше рәсімдеуін топтың жетекшісінің бақылауы;
- аудиторлық есеп пен қорытынды жасау, аудиторлық ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар
аудиторлық тәуекелдікті азайту мақсатында келесідей жағдайлардың ерекше
мәні бар:
- ұйыммен байланысты ... ... ... ... ... ... ... көрінісі;
- есептің аудиторлық тексеріс үшін маңызды жерлерін анықтау;
- таңдау көлемін ... ... мен ... ... тексеру процедураларын таңдап, растау.
Барлық зерттелетін тәуекелдерді өзара байланысты деп ... ... ... ... ... ... ... және
мердігерлермен есеп айрысу аудитінің бағдарламасы және есебі.
3.1 Ұйымның қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер есебінің аудиті.
Аудитор қысқа ... ... ... элементтерімен
танысқаннан кейін, олардың ... ... ... ... ... қарай жеке-жеке қарастыруды жүзеге асыруы керек.
Қысқа мерзімді ... ... түрі ... ... ... бір ... дейінгі мерзімге беріледі. Яғни, есепті жылдың соңына
дейін берілетін несиелер жатады, мәселен артылып жөнелтілген ... ... ... ол ... құжат айналым уақытына тең болғандықтан, 30 күннен
аспауға тиісті. ... ... ... ... ... ... ғана емес,
сондай-ақ банктен тыс мекемелерден осындай мерзімге займдар алуына да құқық
берілген.
Қысқа мерзімді несиелерді, ... ... ... және оларды
сөндіруге байланысты есеп айырысу- несиелеу ... ұзақ ... ... алу және ... ... ... сияқты
шаруашылықтың қаржы- шаруашылық қызметінің бухгалтерлік есебінің ... 3000 ... ... ... ... бөлімшесінің 3010
"Қысқа мерзімді банк несиелері", 3020 ... ... ... қарыздар"
және 3040 "Ұзақ мерзімді қаржылық ... ... ... тиісті аралық шоттар ашу ... ... Бұл ... ... ... ... кезең басындағы өтелмеген берешек
сомасын, дебет бойынша айналым - қарызды өтеуге аударылған соманы, ... ... - ... ... ... ... мерзімді несиелердің, займдардың аналитикалық есебі несиелердің,
займдардың түрлері оларды берген банктер, мекемелер және ... да ... ... ... ... олардың шоттарындағы ақша қаражаттарының
қалдығынан жоғары сомаға қысқа мерзімді ... түрі - ... ... ... банк ... жеке ... "Қысқа мерзімге алынған қарыздар" шотының аналитикалық есебі займ
берушілер және займды сөндіру мерзімі бойынша жүргізіледі.
Қысқа мерзімді ... ... ... ... коммерциялық несие
және серіктестіктерге берешек қарыз міндеттеме сипатында ... ... ... несиелердің, займдардың ұйымның есепті кезеңге
жасаған балансында дұрыс ... ... ... аудитор
алдымен мынадай мәселелерді анықтап алуға тиісті:
- несие қандай мақсатқа жұмсалған және бұл ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге немесе кепілдік ... ... ... несиенің толық және дер ... ... ... көшірмесі
бойынша);
- жасалған шартқа ... ... ... пайыздардың дұрыс
төленгендігін;
- несие қойылған ... ... ... ... өзіндік құнына дұрыс
ендірілу ережелерінің сақталғандығын;
- басқа мекемелерден, ұйымдардан алынған займның ... ... ... ... толық және дер кезінде сөндірілгендігін;
- 3000 "Қысқа мерзімді қаржылық міндеттемелер" аралық шот ... ... ... № 4 және ... ... ... және ... есептегі жазуларына сәйкес дұрыс
жүргізілгендігін.
Бухгалтерлік баланстың 3000 "Қысқа ... ... ... 3040 ... ... қаржылық міндеттемелердің ағымдағы бөлігі"
бабы келтірілген. Осы бап бойынша тексеру жүргізген кезде ... ... ... ... есеп бойынша, займдардың сөндірілу
мерзімін және негізділігін ... ... ... ағымдағы қаржылық міндеттеменің негізін құрайтын, әрі жиі
кездесетін ... ... ... ... ... тиісті.
Кредиторлық берешек - ұйымның басқа заңды немесе жеке ... ... ... бұл ... ... ... ... жеке тұлғаларға,
азаматтарға төлеуге тиісті міндеттеме (қарыз) сомасы.
Кредиторлық борыш пайда болу сипаты бойынша дұрыс және аяқталмаған болып
бөлінеді.
Дұрыс кредиторлық борыштар деп ... ... ... ... ... қолданыстағы есеп айырысудың нысандарымен белгіленген
бөлігін айтамыз. Оған ... ... ... ... ... акцептелген есеп айырысу құжаттары бойынша мерзімі
өтпеген борыштар.
Аяқталмаған кредиторлық борыштар деп ... ... ... өтіп
кеткен борыш, бюджетпен есеп айырысу бойынша шаруашылықтың ... ақы ... ... ... ... ... есеп айырысу
құжаттары т.б. бойынша борыштар аталады.
Кредиторлық борыштардың нақтылығын анықтау үшін дебиторлық борыштардың
аудитінің әдістемесін қолдану арқылы да ... ... ... аудиторлық тексеру жүргізгенде аудитордың басты
міндеттері:
1. төлем тәртібін сақтау ережелерін, есеп ... ... ... ... ... есеп ... қаржыларының сақталуын
тексеру;
2. шаруашылықтың балансында көрсетілген несиелік борыш ... ... және ... ... есеп айырысуларды ретке келтіру, несиелік борышты төмендету ... ... ... есеп ... ... ... тиімді ұйымдастыру,
келісім және есеп айырысу тәртіптерін нығайтуға, тапсырыс берілген түр-
түріне және сапалы өнім сату бойынша ... ... ... ... ... ... несиелік борыштарды қысқартуға және
ұйымның қаржы жағдайын жақсартуға ықпал жасайды.
Ұйымның несиелік ... ... ... ... ... мақсаты
баланста көрсетілген оның көлемінің (шамасының) дәлдігін және дұрыстығын
анықтау болып табылады. Бұл ... ол ... ... Бас ... ведомотардағы және басқа да есеп регистрларындағы,
машинажазбаларындағы жазуларымен салыстыруы қажет.
Аудитордан несиелік борыштардың ... ... ... ... ... ... және ... сомаларының негізділігін
анықтап, мұқият тексеруді талап ететін несие және міндеттеме бойынша есеп
айырысуды жабдықтаушылармен, ... ... ... және тағы басқаларын түгендеу материалдарынан бастап, қажет
болған жағдайда түгендеу жүргізуді талап ... ... ... ... және ... ... ... несиелік борыштың пайда болу
мерзімін, оның ... ... және ... есеп ... ... бастап
аудитор, жоғарыда аталғандай, несие берушілермен өзара салыстыру (түгендеу)
жүргізу ... ... ... есеп айырысудың жағдайы туралы қатынас
сауалнама арқылы, оған ... ... ... ... ... ... ... сауалнамалар, егер шоттарда қомақты сомалар көрсетілсе немесе
жабдықтаушылардың сатып алушылардан талап еткен ... ... ... растау үшін қолданылады. Қатынасқа шоттардағы қалдықтары туралы
немесе егер де олардағы ... ... ... шот ... ... ... Қатынас-растау шаруашылықтың бланкісінде
толтырылуы мүмкін. Қатынасты алған шаруашылық растаған сомасын ... ... ... ... ... екі дана етіп беріледі,
бір данасы ... ... есеп ... ... ... акт толтырылады.
Актіге келісілмеген несиелік борыштар және талап ету мерзімі ... ... ... көрсетілген. Бұл қарыздардың түрлері бойынша
түгендеу актісіне несиелеушілердің мекен-жайы, ... ... ... ... борышкер екені, қай уақыттан бері және қандай құжаттардың ... ... ... ... ... берушілермен есеп айырысуды ... ... ... ... ... есеп айырысуларға өте мұқият
тексеру жүргізуге мүмкіндік береді.
Несиелік борыштың жылдың ... және ... ... ... ... ... ... Төленуге тиісті шоттар мен вексельдер;
2. Алынған аванстар;
3. Салық бойынша борыштар;
4. Төленуге тиісті дивиденттер;
5. Негізгі және ... ... ... ішкі ... ... ... Акционерлік қоғамның лауазымды тұлғаларына борыштар;
7. Басқа да несиелік борыштар.
Несиелік борыштардың нақтылығын ... ... ... ... бірі ... табылады, өйткені несиелік ... ... ... ... ... ... ... талан-таражға
салуға және қаржылық қорытынды есеп мәліметтерін бұрмалауға мүмкіндік
береді.
Аудитордың ... ... ... ... ... шығармай,
есінде сақтағаны абзал.Жалған құжаттар жасап, мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... ақша ... басқа мақсатқа
жұмсалуы да мүмкін. Сондықтан аудитор ... есеп ... ... құжаттардың болуын болдырмауы керек.
Аудиторлық тексеріс нәтижесі үш міндетті құжаттармен рәсімделеді:
1. аудиторлық қорытынды;
2. аудиторлық ... ... ... ... мен төлем қабілеттілігі туралы анықтама.
Аудиторлық қорытынды - бухгалтерлік есепті жүргізу тәртібіне ... ... ... ... бухгалтерлік есептің сенімді болуы туралы
жазбаша түрде құрылған пікірден тұратын, аудит жүргізген тұлғалардың ... ... төрт түрі ... ... ... оң, шартты оң,
теріс, бас тарту.
Шартсыз оң пікір - аудитор бухгалтерлік есептіліктің бухгалтерлік ... мен ... ... ... ... ... мен
әдістемесіне сәйкес жасалған деген шешімге келген кезде беріледі.
Аудитор, оның жұмысына шектеу қойылған ... ... оң ... білдіре
алмауы мүмкін.
Ал теріс пікір, басшылықтың қандай да бір қайшылық білдіруі бухгалтерлік
есептілік үшін әсері бар болған ... ... ... ... ... ... ... шектеу қоюы, бухгалтерлік
есептіліктің ... ... ... ... ... үшін маңызды болған
жағдайда, аудитор пікір білдіруден бас тартуы мүмкін.
Аудиторлық қорытындыдан басқа басшылыққа хат дайындалады, онда аудиторлық
тексеру ... ... ... мен ... ... ... есеп құпия ... ... ... онда ... нормативтік сілтемесі мен жеке объектілер бойынша қателерді
жөндеу жолдары көрсетіледі. Құжаттың бір данасы - ... ал ... ... ... сақталады. Аудиторлық қорытындыда жасалған ұйымның
қаржылық тұрақтылығы мен төлем ... ... ... аудиторлық
шешімнің растаушысы болып табылады.
Бұндай тексеріс нәтижесінде келесідей құжат түрлері жасалған:
- әкімшілік: ұйым туралы ақпарат: ұйымды ... ... ... құрушы
құжаттар, сақтандыру қорында тіркеу туралы куәлік, ҚҚС ... ... ... ... ... бағдарламасы мен жоспары;
- өткен тексерістердің нәтижелері;
- ұйымның қаржылық есептілігі;
- несие берушілер тізімі;
- қысқа мерзімді ... ... ... операцияларды есепте
көрсетуіне сауалнама жүргізу;
- ішкі бақылау жүйесіне сауалнама жүргізу;
- несиені қолдану бойынша шығындардың ... ... ... ... ... ... міндеттемелер пайда болуының бастапқы құжаттарының көшірмесі;
- контрагенттермен қолда бар құжаттарды салыстыру;
- несие берушілерден ... ... ... ... ... міндеттемелерге аудит жүргізу кезінде
анықталған бұзушылықтар мен қателердің ... ... ... ... міндеттемелер есебі бойынша ... ... ... ... ... мен арнайы ведомосттар;
- 3010, 3020, 3030, 3040, 3050 ... ... ... ... есеп ... және т.б.
3.2. Дебиторлық берешектер бөлімінің есебі. Күмәнді дебиторлық
берешектер есебі
Сатып ... мен ... ... ... және жеке тұлғалардың төлем
қабілеттілігін анықтау жүйесін ... ... ... ... ... ... ... үшін уақытылы есеп айырыспай немесе алынуға
тиісті сомалардың бір ... ғана ... ... ... алынбай қалуы іс-
тәжірбиеде әрдайым кездесіп отырады. Мұндай жағдайлардың алғашқы нысандары
болып ... ... мен ... банкрот болып қалуы немесе ол
кәсіпорындар мен ұйымдардың таратылуы, сондай-ақ ... ... ... өтіп ... табылады.
Әрбір кәсіпорын тек төлеуге қабілетті сатып алушының болғанын қалар
еді. Алайда, өмірдің өзі көрсетіп отырғандай, ол әрқашанда ... ... ... Сондықтан тауарларды несиеге сатқан кәсіпорындарда
белгіленген мерзімдерде төлемейтін клиенттер әрқашанда болып табылады.
Сатып ... ... ... ... ... төлемеген
шоттары – 31 «Күмәнді қарыздар» деп аталады. Күмәнді қарыздарға-уақытында
төленбеген, жабылмаған және де ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңына сәйкес талап
ету мерзімі өтіп кеткен дебиторлық берешек күмәнді ... ... ... ... ... ... берешектерді есептен шығарудың екі
тәсілі бар.
1. Тікелей есептен шығару әдісі, мұнда шығындар нақты шоттарды үмітсіз
деп танығаннан ... ғана ... ... ... ... ... бұл жағдайда шығындар алдын ала қарастырылған
тәсілмен есептеледі. Мұндай ... ... ... есептен шығару әдісі бухгалтерлік есеп тұрғысынан қолайлы
болып саналмайды. Өйткені ол кірістер мен шығындарды сәйкестілікке келтіре
алмайды, яғни ... ... ... ... ... немесе
қызметтер көрсетілген сәтінде емес, оның күдікті деп танылған есептік
мезетінде ғана ... ... ... ... ... ... ... резервті құру тәртібі бұрынғы мәмілелерге байланысы болған
кірістер мен шығындар жағдайларынан шығып бір жолғы болып танылады.
Кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... ... резерв
жасай алады. Күмәнді қарыздар бойынша резервтердің есебі «Күмәнді қарыздар
бойынша резервтер» ... ... ... қарыздар бойынша резервтер
есеп беретін жылдың соңында жабдықтаушылар мен сатып алушылар ... ... ... ... нәтижесіне сүйене отырып жасалынады.
Азаматтық кодекстің бірінші бөліміндегі 178 бабына ... ... ... жалпы уақыты 3 жыл болып белгіленеді. Үш жыл ... ... ... ... жасалған резерв сомасының есебінен
есептен шығарылады.
Қазақстан ... ... ... талап ету мерзімі өтіп
кеткен дебиторлық борыштар «үмітсіз қарыз» – деп ... Ал ... ... ... ... қарыз бойынша резерв есебінен есептен
шығарылады. Егер кәсіпорындар мен ұйымдар күдікті ... ... ... және үмітсіз қарыздың айқындалу жағдайы пайда болса, онда бұл сома
кезең шығындарына жатқызылып есептен шығарылады. Сондай-ақ бұл сома ... ... ... ... есеп ... ... тиіс.
Кез келген кәсіпорындар мен ұйымдарды алып қарасақ та олардың барлығы
да қай шоттардың төленбейтіндігін алдын ала ... ... ... ... де ... есеп ... ... жыл бойы жұмсалған шығындарды
жабатын ... ... ... Бұл ... ... ... елеулі
айырмашылықтардың пайда болуы ықтимал. Жалпы халықаралық тәжірбиеде ... ... үшін ... екі әдісі қолданылады:
– несиге сатудан алынатын таза табыстан есептелінген пейыз әдісі
(қаржы-шаруашылық қызметі ... есеп ... ... ... ... мерзімі бойынша есептеу ... ... ... ... әдістің мақсаты күмәнді дебиторлық
берешектердің нәтижесінде туындаған шығындарды дұрыс есептеу ... ... ... ... ... таза ... құнын дұрыс есептеу
болып табылады. Көптеген кәсіпорындар мен ұйымдарда бұл әдістердің екеуі ... ... ... несиеге сатудан алынатын таза табыстан ... ... ... ... бұл әдіс ... ... ... күмәнді берешектерден шеккен нақты шығындар мен ... ... таза ... ... ... ... ... орташа
пайызы тәжірибеге сүйене отырып есептеледі. Содан кейін бұл пайыз күмәнді
қарыздар көлемін анықтау үшін есеп беру ... ... ... ... несиеге сатудан алынатын таза табыстан есептелген пайыз әдісі
бойынша әрдайым дебиторлық қарыздардың таза ... ... ... ... ... Бұл ... ... негізі болып сәйкестілік принципі
қызмет етеді. Өйткені күдікті қарыз сатылым ... ... ... ... өте ... және тиімділігімен
ерекшелінеді. Ескеретін жағдай, ... ... ... ... мөлшері әрдайым жаңартылып отыруы тиіс.
Күмәнді қарыздарды бағалау үшін қолданылатын дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... таза дебиторлық
қалдықтың қалуына негізделген. Бұл әдіс ... ... ... ... ... өткен кезең мәліметтері пайдаланылады. Әдістің негізгі
мақсаты болып күтіп отырған ... ... ... ... ... құнын анықтау есептеледі. Несиеге сатудан алынатын таза табыстан
есептелген пайыз әдісіне қарағанда дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... нақты өзіндік құнын өтеуге
қажетті күмәнді қарыздарға жасалған резерв ... ... ... береді. Кейіннен күдікті қарыздарға жасалған резерв сомасының
ағымдағы қалдығы талап етілген ... ... ... Бұл жағдайда
күмәнді қарыз берілген түзетілім сомасына дебиттелінеді. Жалпы күмәнді
қарыздар бойынша ... ... ... ... ... анықтау үшін
мыналар қолданылады:
– негізгі дебиторлық ... ... ... ... ... ... ... мерзіміне сәйкес әрбір сомасына бөлек
негізделген мөлшерлеме.
3.3. Басқадай ... ... ... мен ұйымдарда басқадай операциялар бойынша ... ... ... ... ... «Алынуға тиісті қосылған құн салығы»;
332 «Есептелген пайыздар (проценттер)»;
333 «Жұмысшылар мен басқадай тұлғалардың берешегі»;
334 «Өзге де дебиторлық берешектер».
Бұл ... ... ... мен тапсырыс берушілер» бөлімшесінде
есептелуге жатпайтын ... ... ... ... жұмыстарға жатпайтын) есеп айырысу операциялары есептеледі.
331 «Алынуға тиісті қосылған құн салығы» шоты ... ... ... ... материалдары тағы да басқалары бойынша жабдықтаушыларға
төленген қосылған құн салығы сомасы жайлы ақпараттарды жинақтауға арналған.
Салықтың бұл түрі ... ... мен ... ... жанама салық
болып саналады. Осыған орай бұл салықты сатып алушылар тауардың ... ... ... салықтар бюджетке тауарларды сатып алатын заңды және
жеке тұлғалардан түспейді, керісінше осы ... ... ... баға жоғары болса, соғұрлым салық сомасы да ... ... ... ... құн ... сатылған тауарлар (жұмыстар мен
қызметтер) үшін сатып алушылардан алынған салық пен ... ... ... төленген қосылған құн салығы сомалары ... ... ... ... ... ... кодексіне сәйкес
бухгалтерлік есепте және салық есебінде ... ... ... ... қосылған құнға салынатын салық (ҚҚС) бойынша есеп
айырысуды ... үшін 331 ... ... тиісті қосылған күн салығы»
шоты қолданылады.
331-шот дебеті бойынша 671 «Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп
айырысу» ... ... ... ... сатылып алынған
тауарлы-материалдық құндылықтары, атқарылған жұмыстар және көрсетілген
қызмет үшін ... ... ... ҚҚС ... ... ... ... есепке алынған ҚҚС сомасы ... ... ... қарай (атқарылған жұмысты қабылдау) осы шоттың
кредитінен 633 «Қосылған құн салығы» шотының дебетіне жазылады.
332 «Есептелген пайыздар (проценттер)» шотында ұйымның шартта ... ... ... ... берген несиелері мен қарыздары, алған
вексельдері үшін пайыз (процент) түрінде алатын сомасы, ... ... ... ... ... есептелінеді. Бұл шотта
есептелінген проценттер бойынша дебиторлық қарыздар жөнінде ақпараттарды
табуға ... ... ... ... ... ... жалға алу
және т.б.).
Алынуға тиісті проценттік үстеме төлем 332 ... ... ... және 724 «Акциялар бойынша дивиденттер және ... ... ... ... ... ... мен басқа тұлғалардың берешегі» деп аталатын шотта
жұмысшылар мен басқа да ... ... ... ... ... Бұл ... ... мен басқа да тұлғаларға аванс ретінде
(қарызға) қызметтегі ... үшін және ... ... ұшін ... ... қатар жұмысшылар мен қызметкерлерден олардың кәсіпорынға
тигізген зияндары үшін ұсталатын ... ... ... ... ... есеп ... есепке алу. Өнеркәсіптік-
шаруашылық қызметі барысында кәсіпорын өз қызметкерлерін қызмет бабымен іс-
сапарға ... ... ... ... ... ... почта арқылы
жіберілген ақшаларды және басқа да шығындарды ... Бұл ... банк ... ... нақты ақшасыз есеп-айырысу жолымен ... ... ... да ... ... және басқа да шығындарды төлеу
үшін қызметкерлерге қолма-қол ақша беріледі және олар сол алған ... ... ... тек ... ... және ... ... жеткен кезде есеп
беруге тиісті адамдарға және қызмет ... ... ... Есеп ... ... ... берілетін сомалар оны қуаттайтын
құжаттарының негізінде жұмсалады және белгіленген мерзімде бухгалтерияға
тапсырады (толтырылған аванс ... ... ... ... бухгалтерия тексереді, сонан соң оларды субъектінің
басшысы бекітеді. Дұрыс рәсімделмеген ... ... және ... қоса
тіркелген құжаттар қайта рәсімдеу үшін есеп беруші адамдарға қайтарылады.
Есеп беруге тиісті адамдар өздеріне ... ... ... онда ол ... ... жалақысынан біртіндеп немесе түгелдей
ұсталады. Аванс құжаттары бойынша артық ... сома ... ... бойынша жұмсалған шығыстардың есебі. Іс-сапар шығыстары деп
кәсіпорын басшысының жарлығы бойынша белгілі бір мерзімге ... ... ... үшін ... ... басқа кәсіпорынға
беру үшін алған қаражатын айтады. Ол алдын-ала жасалған еңбек шартымен,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... шығыстары өтелетін шығыстар қатарына жатады.
Өкілділік шығыстарының есебі. Шаруашылық жүргізуші субъектілер өз
қызметтерінің барысында ... ... есеп ... ... адамдар
арқылы қолма-қол ақшалардың көмегімен жүзеге асыруы мүмкін. Ол негізінен
ресми адамдарға сыйлы қызмет көрсету ... ... ... ... үшін,
акционерлер жиналысына келген директорлар үшін және т.б. ... ... ... ... ... ... ... нормасымен сәйкес келуі
тиіс:
Кесте 2
Өкілдік шығыстарының сомасы
|Шығыстардың атауы ... (ең аз ... |
| ... ... ресми қабылдауға жұмсалатын шығыстар (бір|8,0 ... бір ... ... ... | ... кезінде буфеттің (фуршеттің) көрсеткен |1,5 ... ... ... және ... ... | ... ... шығындарын қоса алғанда | ... ... ... ... ... |1,0 ... үшін ... | ... ... ... үшін ... |1,0 ... ... ... шақырылған жақтардан қабылдаушы ... көп ... ... яғни ... делегацияның саны
аудармашылармен қоса есептегенде 5 адам болса, онда ... ... ... 5-тен ... жөн.
Материалдық зиян шегудің орнын толтыру бойынша есебі (есептеуі). 333
шотында жоғарыда келтірілген баптармен ... ... кем ... жоғалған мүліктерінің (ақша, тауарлы-материалдық құндылықтары т.б.)
орнын толтыру бойынша есебі көрініс табады.
Кінәлі ... ... ... жататын сомасына 333 шоты дебеттеліп, 334
шоты кредиттеледі, яғни кем шыққан ақшаның немесе мүліктің нақты құнына; ал
нақты ... ... ... айырмасына 333 дебеттеліп, 727 шоты
кредиттеледі. Ал мүліктің нарықтық құнынан ... ҚҚС ... 333 ... 633 шоты ... ... ... еңбеккерлердің жалақысынан ұсталуы
мүмкін, ол кезде 681 дебеттеледі де, 333 шоты кредиттеледі; ал егер де ... ... ... ... ... ... төлейтін болса, онда 451
334 Басқадай дебиторлық қарыздар. Бұл шотта жалгерлік бойынша ... ... ... ... ... ... шағым-талап
сомаларына, ТМЗ кем шығуына, ... тыс ... ... т.б. ... шолу ... ... бойынша есеп айырысуды есепке алу. Шағым-талап
деп – кредитордың өзінің ... ... мен ... бұзылуына
байланысты қарыздарды өз еркімен реттеу жөніндегі жазбаша талабын ... ... ... талап еткенге дейін кредитор
алдын-ала тікелей қарызданушыға шағым-талабымен баруы ... ... ... ... ... сай келмейтін немесе комплектісі
(жиыны) түгел емес өнімдер құнының орнын толтыру жөніндегі және ... ... үшін ... ... қоса алғандағы шағым-талаптар бір
айдың ішінде қойылады, ал басқа себептер бойынша туындаған ... ... ... ... ... есеп ... есепке алу. Ішкі шаруашылық – бұл
кәсіпорындардың өз филиалдарымен, өз өкілдіктерімен, бөлімдермен және басқа
да ерекшеленген ... және жеке ... ... ... ... құрылыс, қосалқы ауыл шаруашылығы, ағаш дайындау)
есеп айырысу. ... алу ... ... мен жеке балансқа
шығарылған бөлімшелерінің арасында болатын ішкі баланстық есептерін атайды.
334-шоты ... ... ... және жинақтық (синтетикалық)
есептерін ұйымдастырудың тәртібі 32 «Еншілес ... ... ... ... ... бойынша жүреді.
Қорытынды
Қорыта келе, менің курстық жұмысымда қарастырылған ... ... ... ... ... ... мерзімді кредиторлық берешегіне
аудитті жүргізу, кәсіпорынның өз ... ... ... акционерлер, мемлекет алдындағы және т.б. міндеттемелерімен
дұрыс және өз ... есеп ... ... яғни ... ... ол
кәсіпорынның қаржылық жағдайын көрсетеді.
Кредиторлық берешектерге аудит жүргізу. Кәсіпорын үшін маңызды шаралардың
бірі болып келеді. Кредиторлық борыштарға ... ... ... ... ... төлем тәртібін сақтау ережелерін, есеп айырысу кезінде қолданылған
бағаның (тарифтың) негізділігін, есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... сомасының
нақтылығын, заңдылығын және негізділігін тексеру;
3. есеп айырысуларды ретке келтіру, несиелік борышты ... ... ... және ... есеп айырысуды тексеруден бастап
аудитор, жоғарыда аталғандай, несие ... ... ... (түгендеу)
жүргізу қажет. Өзара салыстыру, есеп айырысудың жағдайы туралы қатынас
сауалнама арқылы, оған ... ... ... ... ... тіркеліп жүргізіледі.
Қатынас сауалнамалар, егер шоттарда қомақты сомалар көрсетілсе немесе
жабдықтаушылардың ... ... ... еткен шоттары дуалы болған
жағдайда растау үшін қолданылады. Қатынасқа шоттардағы қалдықтары туралы
немесе егер де ... ... ... ... шот -фактуралардағы
мәліметтері енгізілуі мүмкін. Қатынас-растау ... ... ... ... ... шаруашылық растаған сомасын ғана
көрсетеді. Несие ... есеп ... ... ... ауытқулар,
сәйкессіздіктер, түсініксіздіктер анықталған есеп айырысуларға өте мұқият
тексеру жүргізуге мүмкіндік береді.
Несиелік ... ... ... ... ... ... бірі ... табылады, өйткені несиелік борыштар мен
операцияларды нақты ақшамен сөндіру (қайтару) ... ... және ... ... есеп ... бұрмалауға мүмкіндік
береді. Ұйымның несиелік борышын тексерген кезде, аудитордың ... ... ... оның ... ... дәлдігін және дұрыстығын
анықтау болып табылады. Бұл үшін, ол баланстағы мәліметтерін Бас кітаптағы,
журнал-ордердегі, ведомотардағы және ... да есеп ... ... салыстыруы қажет.
Және де дебиторлық берешек тте мен үшін өте ... Бұл ... ... ... кезінде өте керекті болып табылады. Қарыз алушы
кәсіпорындар мен ұйымдар тауарлар мен қызметтерді тікелей ... ... ... алады. Сондай кезде әрбір кәсіпорын мен ұйым ... ... ... ... бөлімдерді аша алмауы мүмкін. Бірақ та
кішігірім кәсіпорындар осы бөлімдегі күдікті ... ... ... ... ... ... шоттарын ашпайды. Себебі қор
құру үшін ... қор ... ... ақша ... ... ... ... өте үлкен болмаса, онда ол кәсіпорынның бухгалтерлік
есебінде көп есептер болмайды. Және де ... ... мен ... ... ... Ал егер ... ... онда ол міндетті
түрде осы бөлімшені ашады. Жалпы бұл тақырыпты үлкен дамыған фирма немесе
кәсіпорынның нысанында ғана қарастыруға ... ... ... ... ... есеп ... толығымен
халықаралық қаржылық есеп беру талаптарына сай орындалады. Міне ... ... ... ... деп ... келген бухгалтер маманы кәсіпорынның
қаржылық жағдайын анықтап, бағалап, есептеп отырумен қатар кәсіпорынның
алдағы уақыттағы экономикалық ... ... ... ... ... Кез ... кәсіпорынның бухгалтерінің мойнына үлкен жауапкершілік
ілінеді. Жалпы бухгалтер, бухгалтерлік еаептің теориясын және ... ... ... ... ... ... ... барлық
қағидаларын естен шығармағаны жөн. Сондықтан да кез келген елдің бухгалтер
мамандарын барынша білімді етіп даярлау, сол ... ... ... ... ... кепілдік береді.
Жалпы бухгалтерлік есеп өте қызықты да, өте қиын пән. Мұнда кішкентай
қателіктің өзі ... ... ... апарып соғады. Бухгалтер
кәсіпорынның пайдасын, шығынын қарастырып, бағалап, талдай ... ... ... ... болжамдар жасап, соларды бастықпен және де басқа
жұмыскерлермен келісе отырып іске асырады. Бұл өте жауапты іс, ... ... ... ... ... ол ... ... жағымсыз жағдайлар
туғызып, тіпті кейде кәсіпорынның банкротқа ұшырап ... ... ... ... осы ... ... бір бөлімі дебиторлық
борыш тақырыбын қарастырдым. Бұл өте қызықты тақырып, бұл ... ... ... үшін үлкен кәсіпорынды алу керек. Осы
кәсіпорында бөлімнің барлық ... ... ... ... талдауға мүмкіндік
болар еді. Мен өзімнің болашақ диссертациялық ... осы ... ... ашып ... ... ... ... қарастырып жазамын.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қаржы есебі: Оқу құралы. / Жалпы редакциясын басқарған.
Талмағанбетов Т.А. – ... ... 1998,– 480 ... А.Ш., ... Б.А., Рабатов О.Ж., Байболтаева Н.Ә.
217 – 236 беттер қолданылды.
2. Радостовец Р.К., ... В.В., ... Т.Ғ., ... ... бухгалтерлік есеп: өңделіп және толықтырылып 3-ші рет
басылуы. – Алматы : Қазақстан аудит орталығы, 2002, – 656 ... – 277 ... ... ... ... Оқу құралы. / Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева ... Н.А., ... А.Ә. – ... ... – 330 бет. 108 – 129 ... ... ... Т. «Дебиторлық борышты беру-сату». Бухгалтер бюллетені –
2001 – № 46 – 9 -11 бетке ... ... есеп ... Заң» № 329-ІІ, 24.06.2002 жыл.
11.06.2004 жылы ҚР ... .№ 562- ІІ ... есеп ... ... ... мен ... ... И.В. «Күмәнді борыш бойынша резерв есебі». Бухгалтер бюллетені
– 1998 – № 41 – 10 -12 бетке дейін.
7. ... ... ... есебі». Бухгалтер бюллетені –
2001 – №22 мамыр – 3 -7 бетке дейін.
8. ... В.Л. ... учет ... ... ... ... ред. Н.К. ... – Изд. 2-е, перераб. и доп. - Алматы:
Экономика, 2004. – 308 с. 83-91 стр.
9. Кондраков Н.П. ... учет и ... ... ... Учеб.пособие – М.: Дело 2003. – 304 с.
10. ... Б. и др. ... ... ... / Б. ... ... пер. С англ. / Под ред. Я.В.Соколова, - 2-е ... М.: ... и ... 2002 – 496 с. 137-156 ... ... В.К., ... В.В., ... О.И. Бухгалтерский учет на
предприятии: Изд. 3-е, доп. И перераб. – ... ... ... 277-305 ... «Аудит» З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева. Алматы –
2006
13. Президенттің “Қазақстан өз ... жаңа ... ... ... ... бәсекеге барынша қаблетті 50 елдің
қатарына кіру стратегисы” атты жолдауы 2006.
14. Аудиторлық қызмет туралы заң.
15. ... ... ... 2007 ... 12 ... ... Адамс Р, Основы аудита., Масква, «ЮНИТИ», 1995г.
17. Дюсембаев К.Ш. , Теория аудита, ... ... ... Биримкулова К.Д., Аудит. Проблемы и решения. // под ред. Чаловой
К.Ч.// Бишкек, 1998г
19. ҚР «Әкімшілік ... ... ... ... – 30 ... 2001 ... және толықтырулармен)
20. Абдыкалыков Г.А., Сатмурзаев А.А. Основы ... ... ... ... ... Уральск, Дастан, 2001г
21. Ержанов М.С. «Теория и практика аудита», Алматы 1994г.
22. Ержанов М.С. «Аудит 1», ... ... ... В.К., ... В.В., ... И.О. «Бухгалтерлский учет на
предприятии», Алматы, «Центраудит», 1998г.
24. Радостовец В.К. «Бухгалтерский учет в отраслях», Алматы, 2000г.
-----------------------
тараптардың бақылауы
бақылауға беру
дебиторлық ... ... ... ... ... бойынша
дебитор берешекті өтемеген жағдайдағы төлемдер
сатушының кепілі
түпкілікті (тікелей)
кері талап қою
құқығымен
нысаны бойынша
меншік құқығын беру
кері талап қою құқығынсыз

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дебиторлық және кредиторлық берешектер есебі44 бет
Дебиторлық және кредиторлық берешектердің есебі және аудиті95 бет
«РПК Бектау» ЖШС-нің шаруашылық - қаржылық қызметі65 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі туралы5 бет
ЖШС «Бұрғылау»Жанаөзен қаласы. Өндірістік тәжірибеден өту жөніндегі есеп30 бет
Кәсіпорынның шаруашылық – қаржылық қызметі. Бухгалтерлік есептің ұйымдастырылуы. Есеп саясаты70 бет
Қазақстан Республикасындағы аудиттің қалыптасуы70 бет
Дебиторлармен және кредиторлармен операциялардың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру35 бет
Бюджеттік ұйымдардағы бухгалтерлік есеп пен есептілік жүйесін ұйымдастыру ерекшеліктері91 бет
«Шымкен құс» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қарыздар қозғалысын талдау және жетілдіру жолдарын ұсыну63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь