Ес туралы

1. Ес туралы жалпы түсінік
2. Естің түрлері
3. Ес туралы теориялар
4. Естің дамуы және оны тәрбиелеу
5. Естің типологиялық ерекшеліктері
Ес — ең күрделі психикалық әрекеттердің бірі. Ол айналамыздағы бізге әсер етуші дүниені, ондаған заттар мен құбылыстарды жүйкемізде сәулелендірудің айрықша бір түрі. Сыртқы дүниенің әсері арқылы бұрын мида пайда болған бейнелер, іс-түссіз жоғалып кетпейді, көп уақытқа дейін баста сақталып тұрады.
Ес деп, бұрын тәжірибеде қабылдаған нәрселерді мида қалдыратын жаңғыртатын және оларды кейіннен танып, еске түсіретін психикалық функцияларды айтады. Бұл үшін әсер етуші заттар мен нәроелердің бейнелері, біздің басымызда сақталып отыруы тиіс. Сондай-ақ олар өздігінсн, не болмаса әдейілеп еске түсіріп немесеоларды қайтадан танитын боламыз. Естің адам өмірінде алатын орны зор. Егер адамда ес болмаса, барлық дүниедегі заттар, болмыстар бізге әрқашан да жаңа, өткен тәжірибемізде болмаған, оларды еш уақытта қабылдамаған, сезбеген құбылыс болып табылар еді. Адам баласы ессіз тіршілік етуі мүмкін емес. Мұнсыз ол өмір бойы жиналған рухани байлық пен мұраны меңгере алмай, тіпті қоғамда, ғылымның, тарихтың, өнердің, барлық мәдениет атаулының ешбір өсіп-даму прогресі де болмас еді.
Естің физиологиялық негіздері ми үлкен жарты шарлары қыртысының күрделі әрекетімен байланысты. Сырттан келетін сан алуан тітіркендіргіштер адамның сезім мүшелері арқылы миға әсер етіп, онда өзіндік «іздер», «белгілер» калдырып отырады. Бірақ ол «іздер», «дақтар» не екенін, ол қандай іздер, қандай дақтар екені осы күнге дейін белгісіз болып отыр. Еетің физиологиялық негіздерін ашуда И. П. Павловтың шартты рефлекс туралы заңы бізге кәп көмек көрсетеді. Өткен тарауда айтқанымыздай, егер итке шартты рефлекс пайда болдыру үшін тәжірибе жасайтын болсақ, ең алдымен шартты қоздырғыш есебінде жарықты немесе қоңыраумсн әсер ете отырып, әрі оған тамақ беру керек. Егер бұл әрекетті біз бір-ақ рет жасасақ, онда екінші рет жарықты жаққанда бір дегеннен иттің аузынан сілекей ағып, шартты рефлекс пайда бола қоймас еді. Біз бұл тәжірибені бірнеше рет қайталағанда ғана итке шартты рефлекс пайда болуынан байқадық. Мұндай жағдайда иттің миында екі жүйке орталығы, бірі—көру, екіншісі — тамақ орталығы қозу жағдайында болып, бұл екеуінің арасында уақытша жүйке бекіп, бір қалыпқа түсуі мүмкін.
1. Т.Тәжібаев «Жалпы психология»
2. Ж.И.Намазбаева «Психология».
        
        Жоспар:
1. Ес туралы жалпы түсінік
2. Естің түрлері
3. Ес туралы теориялар
4. Естің дамуы және оны ... ... ... ерекшеліктері
1. Ес туралы жалпы түсінік
Ес — ең күрделі психикалық әрекеттердің бірі. Ол айналамыздағы бізге
әсер ... ... ... ... мен ... ... ... бір түрі. Сыртқы дүниенің әсері арқылы ... ... ... бейнелер, іс-түссіз жоғалып кетпейді, көп уақытқа дейін баста
сақталып тұрады.
Ес деп, бұрын ... ... ... мида ... және ... ... ... еске түсіретін ... ... Бұл үшін әсер ... ... мен ... ... ... сақталып отыруы тиіс. Сондай-ақ олар өздігінсн, не болмаса
әдейілеп еске түсіріп немесеоларды ... ... ... ... ... алатын орны зор. Егер адамда ес болмаса, барлық дүниедегі ... ... ... да ... ... тәжірибемізде болмаған, оларды еш
уақытта қабылдамаған, ... ... ... ... еді. Адам ... ... етуі ... емес. Мұнсыз ол өмір бойы жиналған рухани байлық пен
мұраны ... ... ... ... ... ... өнердің, барлық
мәдениет атаулының ешбір өсіп-даму прогресі де болмас еді.
Естің физиологиялық ... ми ... ... ... ... күрделі
әрекетімен байланысты. Сырттан келетін сан алуан тітіркендіргіштер адамның
сезім ... ... миға әсер ... онда ... ... ... ... Бірақ ол «іздер», «дақтар» не екенін, ол ... ... ... ... осы ... дейін белгісіз болып отыр. Еетің
физиологиялық негіздерін ашуда И. П. ... ... ... ... ... кәп ... ... Өткен тарауда айтқанымыздай, егер итке шартты
рефлекс ... ... үшін ... жасайтын болсақ, ең алдымен шартты
қоздырғыш есебінде жарықты немесе қоңыраумсн әсер ете ... әрі ... беру ... Егер бұл ... біз ... рет ... онда ... рет
жарықты жаққанда бір дегеннен иттің аузынан сілекей ағып, ... ... бола ... еді. Біз бұл ... ... рет ... ... шартты рефлекс пайда болуынан байқадық. Мұндай жағдайда иттің миында
екі жүйке орталығы, бірі—көру, екіншісі — ... ... қозу ... бұл екеуінің арасында уақытша жүйке бекіп, бір қалыпқа түсуі мүмкін.
Павловтың айтуынша, адамдарда шартты ... ... ... ... адам ... ... негізінде мидағы
дамыған жүйке байланыстары жатады. Адамның есі мимен байланысты екенін мына
төмендегі фактілер ... ... ... адамның желкесіне зақым келсе,
ол бүрын көрген нәрселерін тани алмайтын болады, не болмаса ... ... адам бір ... ... естігенде түсіне алмайтын болады, мидың
төбе бөлігіне ... ... адам ... ... ... ... Бұдан біз адамның есі мидың ... ... адам ... ... ... ... ... әрекеті екендігін
білуге болады.
2. Естің түрлері.
Ес адамның эр ... ... ... ... ... аса
қызмет атқаратын болғандықтан, оның түрлері мен көріністері әр қилы, ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты жүргізіліп, олар
есте қалдыру, қайта жаңғырту үрдістерімен тығыз ... Іс ... ... ес үш ... ... ... 1. Психикалық
белсенділік сипатына байланысты: ... ... және ... (логикалық); 2, Іс-әрекеттің
мақсат сипатына қарай: ерікті, еріксіз ес; 3. Адамның ... ... ... есте ... ... қарай: қысқа және ұзақ мерзімді,
сондай-ақ оперативтік ес.
Қимыл-қозғалыстық ес алуан ... ... ... еске ... қажет болған жағдайда жеткілікті нақтылықпен қайта жаңғырту болып
табылады. Ол қимыл-қозғалыстық, ... ... ... ... ... қатысады.
Адамның бастан кешірген түрлі сезімдері мен эмоциялық күйлерін ... ... ... ес деп ... Өз ... ... көңіл-күйінің қандай қатынаста болғанын қайта жаңғыртып, түрлі
іс-әрекеттерді атқаруға жетелейді.
Эмоциялық ес адам басынан кешкендерін еске түсіргенде, ... ... ... оның басынан өткен әр алуан жағдайлар оған ... ... ... ... ... Белгілі мэні тұрғысынан алғанда, бұл естің
басқа түрлерімен салыстырғанда ... ... ... ес ... мен ... ... ... ойда қалдырып, қайта жаңғыртуда айқын көрініс береді. Естің бұл
түрі ... ... ... ... ... ... дыбыс, иіс, дәм
жаңғыртылады. Осыған орай бейнелі-көрнекілі ес - ... ... ... ... ... ... ... Егер қалыпты дамыған адамдар үшін есту есі мен
көру есінің маңызы зор болса, ал соқыр, саңырау ... ... ... иіс, дәм ... ... осы түрлеріндегі сияқты) өте жақсы
дамып, басқа естердің кемістіктерін толықтырады. ... ес, ... ... ... адамдарда жоғары әрі өте нәзік ... ... ... есі бар ... да ... Мұндай адамдар заттар
мен құбылыстарды көз алдына нақты елестетіп, олардың жеке ... ... ... ... ... Олардың сезім мүшелері сыртқы
тітіркендіргіштерге күшті қозудың нәтижесі болып саналады.
Сөздік-мағыналық ... ес ... ой, ... ... ой
қорытындылары сияқты түрлі формалар арқылы із қалдырып ... ... ... ... да ... сөзбен байланысты. Естің бұл түрінің сөздік-
мағыналық деп аталуы да сондықтан. Бұрын қабылданған ... ... біз сез, не ... ... есте сақтау арқьшы жаңғыртамыз. Егер
бейнелі есте бірінші сигнал жүйесінің қызметі басым болса, сөздік-мағыналық
есте екінші ... ... ... рөл ... ... ... есте
сақтау логикалық-мағыналық, ал белгілі үзінділер мен сөз ... ... ... алу ... ... есте қалдыру деп
аталады. Сөздік-мағыналық ес оқушылардың білім жүйесі мен оқу материалдарын
есте сақтауда жетекші мэнге ие. ... бұл ... ... әр қилы ... ... ... ... мақсат-мүддесіне орай түрлі
тәсілдерге ауысып оның ... ... ... ... ... Ес ... теориялар.
Өмір тіршілігіне қажетті нәрселердің ... ес ... ... емес. Адамның бұрын қабылдаған нәрселері мен құбылыс бейнелерінің,
көңіл-күйлерінің ойда еақталып, қажет кезінде қайта жаңғыруы - ес ... ... Ес осы ... ... ... даму ... өзекті
мәселеленің бірі болып табылады.
Психология есті органикалық функция ... өте ... ... және бұл ... физиологиялық негіздерінің ашылуына ерте
қол жеткізді. Э. Мейманның айтуынша ... ... ес көп ... ... ... ... және психологтар есті өте ... ... ... ... ... қасиеттеріне жақындата бастады.
Ес қандай болмасын ұйымдастырылған материяның ... ... ... А. ... [52] ... ... ... белгілеу үшін ерекше
"мнема" терминін ... ... ... және ... ... ... ... ол өзі сол түсінікті бір
рухани функция немесе идеалистік ... ... ... ... ... ... бэрінен де жақсы мидың және жүйке ұлпаларының ... ... ... беретін, естің органикалық функцияларының
бірлігін атау. Бұл мағынада қазіргі кездегі көптеген ... ... ... ... ... ... жаратылыстық жағын бөліп көрсетеді.
А. Берсон атақты материя мен ес ... ... екі ... ес бар ... келді: олар - ми есі және жан есі, бұлардың әр қайсысы ... ... ... ... ... ... теориясымен байланысты
бағыт есті зерттеуде кең даму алды. Бұл теория ... ес ... еске ... ... ... ... - ... мақсатарын
шешуге бағынышты, теориялық және практикалық әрекеттер жүйесі енетін,
психологиялық іс-әрекеттің ... түрі ... ... береді, онда
мнемикалық әрекеттер мен ... ... ... ... есте ... ... мен ... алатын
орнына байланыстығы, мнемикалық іс-әрекетті ұйымдастырудан тікелей және
жанамаланған еске сақтаудың салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... ғалымдары, жекеше
айтқанда Жан Пиаже қалаған. Ол адғашқылардың бірі ... есті ... ... ... мен ... ... әрекеттер жүйесі ретінде
түсіндіре бастаған. Психологияның франциялық ... ... ... ... шарттанғандығы және естің адамның практикалық іс-
әрекетіне тэуелді болатындығы дәлелденді.
Кеңес психологиясында бұл ... ... ... функциялардың
пайда болуының мәдени-тарихи теориясында жалғасын тауып, дамыды. ... фило жэне ... ... ... көрсетілді. Естің іс-
әрекеттік теориясы бойынша әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... еске сақталынуы және қайта
жаңғыртылуы адамның осы мнемикалық өңдеу ... ол ... ... ... Смирнов өз зерттеулерінде еске сақтаудьщ жақсы не жаман өтетін
жағдайларын және оның ... ... ... бірқатар
қызықты негіздер ашты. Оның дәлелдегені -әрекеттер ... ... ... ... ал ол әрекеттердің арасында жақсырақ есте ... ... ... соның ішінде сол қиындықтардың өзі.
Естің филогенетикалық дамуын түсінуге П.П. Блонский айтарлықтай үлес
қосты. Ол ересек адамда бар естің түрлері оның ... ... әр ... ... ... жэне оларды соған сәйкес ес кемелденуінің
филогенетикалық деңгейлері деп санауға болады деген ойды ... эрі ... Бұл ... келесі кезектілігіне қатысты: қозғалыстық, аффективтік,
бейнелі, логикалық. П.П. ... ... ... ойы - адамзаттың даму
тарихында айтылған ес түрлері бірінен кейін бірі ... ... ... ес түрлерінің барлығы айтарлықтай ерте және нақты
кезекпен қалыптасады. ... ... ... ес қалыптасып эрекет ете
бастайды. Бұл естің түрі 3-4 жастағы ... ... ... болады, бірақ қалыпты дамуына жасөспірімдік немесе ... ... Оның ... мен әрі ... ... ... ... ғылымдарды
оқумен байланысты.
Бейнелі естің бастауы адам өмірінің ... ... ... естің түрі өз дамуының ... ... ... ... ... ... ... ерте - 6 ай шамасында аффективті ес көрініс бере
бастайды, ... ... ... ең біріншісі моторлы немесе қозғалыстық ес,
генетикалык ... ол ... ... ... ... ... ... онтогенетикалық эмоционалды көңіл
аударуына куә - көптеген мәліметтер мен негіздер қозғалыстық ... ... ес ... ете ... ... ... ... дамуын Л.С. Выготскийдің ... ... ... Оньщ ... ... адам ... ... басты
түрде еске сақтау құрамдарын жақсарту мен мнемикалық функциялардың адамның
басқа да ... мен ... ... ... ... жолымен
жүреді. Сөйлеудің әр түрлі формаларының арқасында (ауызша, жазбаша, сыртқы,
ішкі) адам өз есін ... ... ... есте ... ... түрде
басқарып, материалды сақтау мен қайта ... ... ... ... ... ... жасындағы тікелей және жанама еске арнайы
зерттеулер жүргізген. Ол тікелей есте ... ... ... ... келе ... ауысатындығын экспериментальды түрде көрсеткен.
Бұл баланың кемелдеыдірілген ынталар - материалды есте ... мен ... ... ... орын ... ... дамуының өзі келесі
заңдылыққа тэуелді болып табылады: олар алғашында сыртқы болса (мысалы:
есте сақтау үшін әр ... ... ... қол саусақтарын т.б.), кейіннен
ішкіге айналады (мысалы: сезім ассоцияциясы, елестеу, бейне ой).
Мағыналанған материалды еске ... ... ... және ... еңбектерін салыстырып талдағанда шығатыны - шетелдік
зерттеулерде материал ... көп ... ... ... сол ... өңделу сипаттамасына көп көңіл
аударылады, ... ... ... ес ... ... ... зерттелген.
Есті бүгінгі таңдағы психология ғылымы тұрғысындағы зерттеуде негізгі
әрі жанды болып отырған - есте ... ... ... ... ... психологиялық теориясы ес механизмін зерттеудің ең бастапқы
бағыты болып есептеле отырып, осы тұрғыдағы ... мен ... ... және ... тарамдалады. Осындай тарамдаудың
негізі ретінде естің дамуындағы адамның белсенділік эрекеті алынады. Ал ... ... ... ... ... етіп сол ... ... немесе
субъектіні алады.
Психологиялық тұрғыдағы көзқарастар тобы - ассоциациялық бағыт делінсе
де? оның не мәселесі мен ... ... - ... байланыстар. Осы
байланыстар психикалық міндетті түрде жасалу принципі болып саналады.
Сөйтіп екі түрлі елес пен ... ... бір ... бой ... орай есте әр ... сыртқы жағдайларға байланысты пайда болып
отыратын эсерлер мынандай үш түрге ... а) ... ... пен ... орай ... ... ә) ... ұқсастығы; б) бір-
бірінен айырмашылығы мен ... ... ... ... ... ... ... реттегі үш түрі қүралады: ... не ... ... 2) Ұқсастық ассоциациялар, 3) ... ... ... ... И.П. Павлов ассоциацияларды шартты рефлекстер
теориясымен ... ми ... екі қозу ... ... ... ... сан рет қайталау нәтижесінде бекіп тұратын уақытша
байланыстар деп ... Бұл ілім - ... ... ... деп
аталады. Осы теорияға естің ... ... да ... Ол ... ... нейрон арқылы өткенде өзінің ізін қалдырады. Бұл
-нейрондық модель ... деп ... ... кезеңдегі
нейропсихологиялық зерттеулер нейрондар мен молекулдық ... ... ... ... ... беку жағдайына терең мән
беруде.
Ес механизмін ... ... ... ... ... Осы бағыттағы зерттеу нәтижелері есте ... ... ... ... ... жорамал жасайды. Бұл жорамал бойынша алғашқы
сатыда тітіркендіргіштер тікелей әсер ... ... ... ... ... пайда болып, олар ... ... ... Естің дамуы және оны ... ес ерте ... ... ... ... ... ... тәжірибеде байқалған Олар ең алдымен анасын тани ... ... ... ... да ... болады. Мәселен, күнде көріп
тұрған үйдің кісілері бірнеше күн көрінбесе бала ... ... ... ... ... естің тану деп аталатын түрінің алдымен туындайтынын көрсетеді.
Әрине тану порцестері көбінде дәл тура боп ... ... бала ... ... жиі ... ... қарағанда, 3 жасар бала, жарты жыл
бүрын көрген заттарын тани алса, 4 жасар бала бір жыл ... 6 ... ... ... жыл бұрын көрген заттарын танитын көрінеді.
Мектеп жасына дейінгі балалардың есі эмоциялық әсерлі болып келеді.
Ерекше әсерге қалдырған қызықты ... бала ... ... ... ... қалдырып отырады. Оларда логикалық естен гөрі, механикалық ес
басымдау болады. Жас ... ... ... ... ... ... жиі қайталатып есіне түсіріп отыру — ес дамуының басты шарттарының,
бірі. Мектепке ... емір ... ... ... ... есте ... мен еске ... көбінесе
еріксіз, сыңар болып келеді. Сол себептен тәрбиешілер мен ата-аналар
балалардың ... ... ... ... ... ... ой-
ластырулары тиіс.
Бала мектепке келгеннен кейін оның есі дамудың жоспарлы жолына түсзді.
Өйткені оқу-тәрбие ... ... ... есін ... ... ... ... Есті тәрбиелеу, оны дамытып, байыту, есте қалдыру,
қайта жаңғырту ... әдіо ... ... ... ... тығыз
байланысты. Кісі түрлі материалдарды жаттаудың жүйесін, тетігі мен әдісін
жақсы білсе, ол еске түсіру мен есте ... зор ... қолы ... есін ... ... педагогикалық шараларды жүзеге асырып
отыру қажет: 1) есте қалдыратын материалды алдымен жақсылап қабылдауға
ерекше мән беру ... ... өте ... ... ... ... ... қабылданатын заттарды кісі електен өткізсе, кейін еске түсіру
де, есте қалдыру да сапалы болады. Сондай-ақ адам ... ... ... ... әр кез ... ... тиіс; 2) есте қалдырылатын
материалдарды жан-жағынан алып қарағанда оның ... ... ... ... ... Ол үшін кісі ең ... оқитын нәрселері йің негізгі,
басты өзектеріне баса назар салып есте қалдыратындарын бір-бірімен ... ... ... 3) ... ... ... есте ... материалды жақсылап, түрлі әдіс-амал қолданып, әр кез ... ... ... Есте ... ... бір дегеннен
түйдектеп, қайталамай, оларды біртіндеп ... ... ... ... әр ... ... ... бөліп қайталаған абзал,
сонда ғана материалдың есте қалуы ... ... ... 4) Егер
материалдарды есте ... еске ... ... ... ... мына ... әдістерге де көңіл белуіміз керек: есте қалдырылатын
материалдың ең ... ... ... ... ... айтқанда, «тоқ етер»
жері адам есінде ... ... да, ... естен шығып отырады.
Сондықтан есте ... ... ... өзгешелігіне түсініп оқу
қажет болады. Материал қаншама қызықты ... ... ... ... ... ... еске тез түсш ... қалады. Сол себептен оқушыларға
айтылатын әңгімелер қызықты да әсерлі болу керек. Сонда ғана ... ... ... ... оны ... ... ұмтылады. Жатталатын материалға шүйіліп
оған мықтап назар салған уа-кытта ғана, жаттау ... ... ... ... материал, адам басынан өткізген тәжірибемен байланысып
жатса, бұларды да есте ... ... ... ... ... ... бірінің басымырақ болып қалыптасуы жеке ... ... ... ... ... ... Мәселен,
эртістерде -эмоциялық ес жақсы ... ... ... - есту,
суретшілерде - көру, философтарда - ... ес ... ... ... ... ... басымдануы бірінші, екінші сигнал
жүйелерінің ара қатысы және жүйке қызметінің типологиялық ... ... ... түр - ... ... ... ... түр
- сөздік естің басымдануымен айрықшаланады.
Естің дамуы? сол тәрізді, адамның мамандық әрекетіне де тәуелді, өйткені
психика ... ... ... ... ... қалыптасады да. Композитор
немесе пианино ойнаушы ... де әнді есте ... ... ... ... ... есептердің түрін, спортшы қимылдарды есте тәуір
сақтайды.
Естің даралық ... ... де ... ... қай талдағыштық көмегімен есте сақталатындығынан, қайта
жаңғыртылатындығынан көрінеді. ... ... ... ... ... қызметінің тума срекшеліктерімен сәйкес болатын ес түрлері
бойынша бөлудің ... ... көру түрі ... ... ... есте ... үшін ... оны
көзбен көруі керек екендігімен сипатталады; естің есту түрі адам жатталатъш
материалды есте сақтау үшін оны есту ... ... ... ... еске ие адамдар дауыстап оқиды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Т.Тәжібаев «Жалпы ... ... ...

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ес туралы жалпы түсінік."29 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
1.Қазіргі қазақ тілі фонетикасы пәнінің зерттелу жайы.2.Фонема туралы ілімнің алғашқы негізін салушылар 3.Фонетика ғылымын зерттеуде қолданылатын әдістер.4. Дауысты жане дауыссыз фонемалар6 бет
18.12.00 ж Қазақстан Республикасының «Cақтандыру қызметі туралы» Заңының негізгі мәселелері7 бет
Delphi ортасы туралы мағлұмат31 бет
Delphi-де мәліметтер қорын құру технологиялары туралы ақпарат5 бет
Excel программасы жайлы16 бет
Excel программасы туралы16 бет
Excel программасы туралы мағлұматтар7 бет
Internet желісі және элементтері18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь